Skip to main content

Full text of "Catalogus codicum manuscriptorum Universitatis groninganae biblioghecae"

See other formats


Gougle 



This is adigital copy of a biK)k ihal was presLTVvd for guiiLTalions on library sIil-Ivl-s ru-lbre il was carefully scaniiL'd by Googlu as parl of a projccl 

to makc thc world's books discovcrablc onlinc. 

Il has survivcd long L-nough for llu- copyrighl lo cspirc and thc book to cntcr thc public domain. A public domain book is onc that was ncvcr subjccl 

to copyrighl or whosc lcgal copyrighl Urrn has cxpircd. Whcthcr abook is in thc public dornaiii may vary country tocountry. Publicdomain books 

arc our gatcways to thc past. rcprcscnting a wcalth of history. culturc and knowlcdgc thafs oftcn dillicult to discovcr. 

Marks. notations and othcr margiiialia prcscnt in thc original volumc will appcar in this lilc - a rcmindcr of this book's long journcy from thc 

publishcr to a library and linally to you. 

Usage guidelines 

Googlc is proud to partncr with librariL-s u> digili/L- public doniain niaUTials and niakL- Uiltii widcly acccssiblc. Public doniain books bclong to thc 
public and wc arc mcrcly llu-ir cuslodians. Nl-vltiIil-Il-ss. this work is cxpcnsivc. so in ordcr to kccp providing ihis rcsourcc. wc havc takcn stcps lo 
prcvcnt abusc by coninicrcial parlics. iiicIliJiiil: placing: lcchnical rcstrictions 011 automatcd qucrying. 
Wc alsoasklhat you: 

+ Make non-commerciai u.se ofthefilvs Wc JcsigncJ Googlc Book Scarch for usc by individuals. and wc rcuucst thal you usc thcsc filcs for 
pcrsonal, non-commcrcial purposcs. 

+ Refrain from mttomutvil qtterying Donot scnd autoniatcd uucrics of any sort to G(K>glc's systcni: If you arc conducting rcscarch on machinc 
translation. optical charactcr rccognition or othcr arcas whcrc acccss to a largc aniount of tcxt is hclpful. plcasc contact us. Wc cncouragc thc 
uscofpublic domain matcrials for thcsc purposcs and may bc ablc to hclp. 

+ Maintain attribittion Thc Googlc "watcrniark" you scc on cach lilc is csscntial for inforiiiiiig pcoplc about this projcct and hclping thcm lind 
additional maturials ihrough Googk' Uook Scarch. Pk-asL- do not rcmovc it. 

+ Keep it legal Whatcvcr your usc. rcmcmbcr that you arc rcsponsiblc for cnsuring that what you arc doing is lcgal. Do not assumc that just 
bccausc wc bclicvc a b(K>k is in thc public domain for uscrs in thc Unitcd Statcs. that thc work is also in thc public domain for uscrs in othcr 
courilrics. Whclhcr a book is slill in copyrighl varius from counlry lo counlry. and wl- can'l offcr guidancL' on wliclhcr any spucilic lisl' of 
any spccilic biK>k is allowcd. PkasL- do not assumc that a b(K>k's appL-arancL- in Googlu Book Scarch mcans it can bc uscd in any manncr 
anywhcrc in thc world. Copyrighl iiilriiigciiicnl liability can bc quitc scvcrc. 

About Google Book Search 

GooglL-'s niission is lo organi/c thc world's information and to makc it univL-rsally accL-ssibk- and lisl-1'uI. Googlc Book Scarch hclps rcadcrs 
discovLT Uil' world's books wlulc liclpniL! amhors aiid publishurs ivacli ncw audiuncus. You cau scaivli Lhrough llic liill lc\l of ihis book on llic wcb 
al |--.:. :.■■-: / / bQQkj . qooqle . com/| 



f 



1 



^7, 



662.1 

.&Z7b 



\ 



■ ■ ™ » 



CATALOQUS 



CODICUM MAM SCRIPTOMM 



UNIVERSITATIS GR0NIN6ANAE BIBLIOTHECAE. 



Gcvorn yiaein . 7?l \ KSuru vevs*4-ei"K T3\ b) >o^fie k, 



CATALOGUS 



CODICUM MANU SCRIPTORUM 



UNIVERSITATIS GRONINGANAE BIBLIOTHECAE. 



AUCTORE 



H. BRUGMANS, 

QUONDAM UNIV. GRONING. BIBL., NUNC BIBL. REGIAE HAGENSIS SUBPRAEFECTO. 



GRONIXOAE APUD J. B. WOLTERS, MDCCCXCVIII. 



r 



Typis J. B. Woltcre. 






*..• 



» ■. * 



% » 






4 * 
> 



*'V 



.1 






^ 



* 4 i- y V 



. •' 






CATALOGUS 



CODICUM MANU SCRIPTORUM 



UNIVERSITATIS GRONINGANAE BIBLIOTHECAE. 



AUCTORE 



H. BRUGMANS, 



QUONDAM UNIV. GROMNO. BIBL., NUNC BIBL. RBGIAE IIAOENSIS SUBPRAEKECTO. 



GRONINGAE APUD J. B. WOLTERS, MDCCCXCVIII. 



s 

"ft 



.> 



4 
T» 



1 

I 



L. 8. 



Hunc catalogum codicum manu scriptorum in lucem tradens 
auctori et omnibus qui ei perhumaniter suppeditarunt gratias 
ago quam maximas, in primis eius successori viro doctissimo 
T. de Boer I. F. qui non solum plurimos locos emendavit 
et locupletavit sed etiam indices adiecit 



I. W. G. VAN HAARST, 

Univ. Oroning. Bibl. Prae/eetus. 



* . Cj 



ARGUMENTUM '). 



Codex Graecus, NO. 1. 

Cf. NO. 195— 198, 201—205. 
Codices Latini, NO. 2—214. 
Biblia, NO. 2—4. 

Cf. NO. 459. 
Patres ecclesiastici ; scriptores medii aevi, NO. 5 — 27. 

Cf. No. 101—105. 
Theologia et Philosophia recentioris temporis, NO. 28 — 71. 

Cf. NO. 74, 164—168. 
lurisprudentia, NO. 72—96"; B. B. 1—3; P. E. 1—2. 

Cf. NO. 143. 
Physica, Chemia, Historia naturalis, NO. 97 — 101. 

Cf. No. 163—167. 
Mathesis, Astronomia, NO. 101 — 113. 
Historia, Geographia, NO. 114—156; P. E. 3—5. 

Cf. NO. 180, 207. 
Litterae, No. 157—214; P. E. 6—7. 

Cf. NO. 148, 150. 
Codices Belgici, No. 215-455. 
Theologia, NO. 215—229; P. E. 8—10. 

Cf. NO. 36. 



l ) B. B. n Bibliotheca Backeriana. 

P. E. =: Bibliotheca Societatis Pro Excolendo Iure Patrio. 



Iurisprudentia, NO. 230—346; B. B. 2—40; P. E. 11—37, 95. 

Cf. NO. 14G, 224, 358, 385; P. E. 93. 
Historia, Geographia, N<>. 347—403; B. B. 41—44; P. E. 88-93, 111. 

Cf. m 120, 125—128, 142, 207, 258», 405; P. E. 30, 34, 45, 54, 55, 58—00, 07. 
Litterae, NO. 404—430; B. B. 45—49; P. E. 94. 

Cf. NO. 193; P. E. 85, 87. 
Medicina, Historia naturalis, NO. 431 — 434 rt . 
Mathesis, Astronomia cet., NO. 435 — 445. 
Cf. NO. 103, 405. 
Codices Frisici, NO. 404; P. E. 13, 14, 19. 

Cf. NO. 253; P. E. 12, 39, 94. 
Codices Germanici, NO. 446 — 453. 
Codex Gallicus, NO. 454. 

Cf. NO. 132, 408. 
Codices Hebraici, NO. 455—457. 
Codices Arabici, No. 458—478. 

Cf. No. 482—484. 

Codicen Persici, M 479—481. 
Codices Turcici, NO. 482—493. 

Cf. NO. 471- -474. 
Libri typis impressi cnm notis mss., NO. 494—594: B. B. 50—57; P. E. 96—110. 



CATALOGUS 



CODICUM MANU SCRIPTORUM 




IVE 






CODEX GRAECUS. 

1. Membranac. 10,5 X 15. 189 fol. Tituli epistolarum ornamentis 

marginalibus distincti. Saec. XV. 
Epistolae Paulinae graece. 

Continet hic codex omnes epistulas Paulinas; desunt autem haec: Rom. 
16, 8—1 Cor. 1, 6 (inter fol. 34 et 35), 2 Cor. 13, 5— Oal. 1, 1 (inter 
fol. 87 et 88), 2 Tim. 4, 18— Tit. 1, 5 (inter fol. 156 et 157), Hebr. 13, 
18-25 (post fol. 188), fol. 189 continente Rom. 16, 8—20. 

Hoc de codice vide: Novum testamentum graece, ed. Tischendorf, ed 
VIH, vol. III, pag. 673; Franz Delitzsch, Fortgesetzte Studien zur Ent- 
stehungsgeschichte der Complutensischen Polyglotte, pag. 29; Centralblatt 
ffir Bibliothekswesen IV, pag. 562. 

ln catalogo a. 1833 invenitur. 

In ligatura chartacea saeculi XV III dorso niembranaceo. 



Codices Groning. 



CODICES LATINI. 

2. Membranac. 11,5 X 17. 372 fol. 2 col. Litteris pictis et ornamentvt 

marginalibus distinctus. Saec. XIII. 
Biblia Latina ex versione S. Hieronyini, continens: 

Fol. 1 — 2 vereo . Primum prologum S. Hieronymi. 

Fol. 3— 59 vereo . Pentateuchura praemisso prologo S. Hieronymi. 

Fol. 59 vereo — 67. Librum Iosuae cum prologo S. Hieronymi. 

Fol. 67 — 74. Librum Iudicum. 

Fol. 74—75. Librum Ruth. 

Fol. 75 — 110. Libros IV Regum cum prologo S. Hieronymi. 

Fol. 110 — 128. Libros II Paralipomenorum cum prologo S. Hieronymi. 

Fol. 128 — 135. Libros II Esdrae praemisso prologo S. Hieronymi. 

Fol. 135 — 137 verso . Librum Nehemiae praemisso prologo S. Hieronymi. 

Fol. 137 verso — 141 vereo . Libruni Iudith cum praefatione S. Hieronymi. 

Fol. 141 vereo — 144. Librum Esther cum prologo S. Hieronymi. 

Fol. 144 — 151. Librum Iob cum duobus prologis S. Hieronymi. 

Fol. 151 — 169 verso . Librum Psalmorum cum praefatione S. Hieronymi. 

Fol. 169 vereo — 17(>. Parabolae Salomonis cum duobus prologis S. Hieronymi. 

Fol. 176—178. Ecclesiastem. 

Fol. 178 — 179. Canticum Canticorum. 

Fol. 179 — 183. Librum Sapientiae. 

Fol. 183— 195 vereo . Librum Ecelesiasticum cum prologo S. Hieronymi. 

Fol. 195 vereo — 209. Vaticinia Iesaiae cum prologo S. Hieronymi. 

Fol. 209 — 225 vereo . Vaticinia et Lamentationes Ieremiae cum prologo 
S. Hieronymi. 

Fol. 225 vereo — 227. Librum Baruch. 

Fol. 227 vereo — 241. Vaticinia Ezechielis cum prologo S. Hieronymi. 

Fol. 241 — 246 vereo . Vaticinia Danielis cum prologo S. Hieronymi. 

Fol. 246 vereo — 258. Vaticinia duodecim minorum prophetarum oum pro- 
logo S. Hieronymi. 

Fol. 258— 27 l vereo . Libros II Machabaeorum. 

Fol. 272— 280 verso . Evangelium Matthei cum prologo S. Hieronymi. 

Fol. 280 vereo — 285 vereo . Evangelium Marci cum prologo S. Hieronymi. 

Kol. 285 vereo — 294 vereo . Evangelium Lucae oum prologo S. Hieronymi. 

Fol. 294 vereo — 301 verso . Evungelium lohannis cum prologo S. Hieronymi. 

Fol. 301 vpreo — 318. Epistolas Paulinas oum prologo S. Hieronymi. 



3 

Fol. 318 — 327. Acta Apostolorum cum praefatione S. Hieronymi. 
Fol. 327 — 331. Epistolas catholicas cum praefatione S. Hieronymi. 
Fol. 331—336. Apocalypsin cum praefatione S. Hieronymi. 
Fol. 337 — 372. Index nominum Hebraeorum cum versione Latina. 
Folia quae primus scriba vacua reliquerat postea saeculo XVI diversis 
manibus inscripta sunt sententiis theologicis. 

D. VI Martii anni 1019 Joachimus Alting consul Groninganutt hunc codicem 
Btbliothecae donavit. 

In ligatura lignea corio intecta saec. XVI cum fibulis cupreis , summis foliis auratis. 



3. Membranae. 10,2 x 15. 676 fol. 2 col. Litteris et figuris pictis 

ornatus. Saec. XIII. 
Riblia Latina ex versione 8. Hieronviui. 

Continet eosdem libros ac praecedens et eodem ordine; index sequitur 
ut supra. 
Fol. 671—676 lacerata sunt. 

Anno 1802 in auctione viri doct. A. S. Werumei Bihliotfiecae acquisitus est (Cf. 
Cat. Mss. 4°. A.). 

In ligatura saec. XVI lignea corio fusco intecta distincta oimamentis marginalihus , 
copiosis et aurdtis; in media ligatura scutum auratum in quo mater in solio sedens 
picta est, infanti mammam dans, cum tribus aliis pueris; post solinm proculmontes 
et castra. In dorso eadem imago propemodum evanida. Fibulae cupreae amissae sunt. 
Summa folia aurata. 



4. Membranac. 12,4 X 16,9. 397 fol. 2 col. Litteris et figuris nitidis- 

sime pictis ornatus. Saec. XIII. 
Biblia Latina ex versione S. Hieronvmi. 

Continet eosdem libros ac praecedens; seoundus autem liber Esdrae in 
in fine codicis positus est Index ut supra. 

Ex legato viri doct. Michaelis Rossal (1012 — 1744) professoris Groningani. 

In ligatura lignea corio fusco intecta cuius frons ostendit imaginem Vatientiac 
ct litteras I. B. D. V. B. T. E.; in dorso emblema Temperantiae et signipcatio: Anno 
MDLIII; utrumque circumdatum margine in quo sumhola musicae et agriculturae ; 
haec omnia nitidissime aurata newon et summa folia. Fibnlae cupreae amissac sunt. 



5. Membranac. 13,8 x 19,6. 126 fol. Initialibus et titulis pictis ornatus. 

Saec. XIII. 
Petri Coniestorta Historia scholastica. 

Fol. 1. Historia Veteris Testamenti. Imperatorie maiestatis est in palatio 
tres habere mansiones .... Fol. 107 verso .... fertur losue apposuisso. 
(Seqnuntur observationes brevos transcriptoris. Fol. 10.S. Indox librorum 



i 



* 



Veteris et Novi Testamenti). FoL 108 vereo vacat. Fol. 109. Iosue. Incipit liber 
Iosue beth (sic) Nun. Liber iste non intitulatur .... Fol. 126 .... faciebat 
quod sibi rectum videbatur. Fol. 126 vereo . Incidencia iudicum (Sunt breves 
observationes). 
Continet hic codex libros sacros a Genesi usque ad Iudicum. 

In fol. 1 legitur manu saeculi XVI: Monasterii Wiblingensis (in Wurtembergia). 
Manm saectdi XVII in fronte notas aliquot de Petro Comestore et de hoc codice 
inscripsit. Post annum 1841 in Bibliothecam Groninganam pervenit. 

In ligatura membranacea saeculi XVII. 



6. Chartac. nonnullis foliis membranctceis. 21,2 X 28,5. 408 fol. 2 

col. Titulis rubris, litteris initialibus cuiusque capituli coloribus 
diversis pictis, littera initiali primi capituli aurata. Saec. XV 
exeuntis. 
S. Augustini De civitate Dei libri XXII. 

Fol. 1. Ex libro retractacionum sancti Augustini. Interea Roma Gothorum 
irrupcione .... Fol. l vere ° .... Gloriosissimam civitatem Dei. In Christi 
nomine amen. Incipit liber primus beatissimi Aurelii Augustini de civitate 
Dei. Capitulum primum. Gloriosissimam civitatem Dei .... Fol. 408 .... 
mecum gracias congratulantes agant. Explicit hic liber quem scriptor finit 
amanter. 

Originis incertae (e bibliotheca ecclesiae S. Martini Groningaef); in catalogo anni 
1060 invenitur. 

In ligatura lignea corio flavo intecta saeculi XVI cum fibulis cupreis. 



7. (Viartac. 22 X 29, 6. 80 fol. 2 col. Litteris initialibus rulrris omatus. 

Saec. XV (1440). 
B. Gregorii Papae Dialogorum libri IV. 

Fol. 1. Incipit liber primus Dyalogorum beati Gregorii pape. Quadam 
die nimiis quorumdam secularium tumultibus .... (Fol. I3 vere0 partim 
vacat sine- lacuna narrationis. Fol. 20 verso vacat omnino). Fol. 76 .... si ante 
mortem Deo hostia ipsi fuerimus. Amen. Deo gratias. Explicit liber quartus 
dyalogorura beati Gregorii pape. (Fol. 76 vereo et 77 vacant. Fol. 77 verso . 
Breves annotationes eiusdem temporis. Fol. 78, 80 vereo vacant.) 

In fol. 16 significatio anni 1440. /n catalogo a. 1669 invenitur, incertae originis 
(e bibliotfieca ecclesiae S. Martini Groningaef). 

In ligatura lignea corio fttsco intecta saeculi XVI, fihulae cupreae desunt. 



8. Membranac. 21 X 30, 5. 327 fol. Fol. 1—32™'*°, 37 in duas colu- 

mnas divisa, fol. 33^*° in tres. Titulis et initialibus rubris et 
pictis et figuris astronomicis ornatus. Duabus manibus exa- 
ratus: saeculi X (fol. 34—177™**°, quae sunt 3 fol., 17 quater- 
niones et 5 fol.) et paulo recentiore manu saeculi X vel XI 
(fol. 178—327™"*°, quae sunt 19 quatemiones et 2 foL). Index 
saeculo XIV (fol. 1—33****°) addita est. 
Isidori Hispalensis Originuni sive Etymologiarnni libri XX. 

Fol. 1 — 32 vereo . Index. In fol. 33 legitur litteris magnis: In vitro fragilis 
reminiscere concionalis milx(?). Fol. 33 voreo . Secundus index libelli de natura 
rerum qui est in tertio libro aeque saec. XIV. 

Fol. 34. Tractatus Cassiani de (UlegibUe). Procerum animal et in effigiem 
pucherrirae (sic) speculationis erectum .... Fol. 36 verao .... visuali cog- 
nicione certissimus est. Quod in hac pagina capi non potuit finis libri in 
antepenultimo folio tibi reddit. (Cf. infra fol. 326 vereo — 327 voreo ). Fol. 37. Ut 
valeas que requiris in hoc corpore invenire hec tibi lector pagina monstrat 
de quibus rebus in libris singulis conditor huius codicis disputavit .... 
(Sequitur conspectus librorum XX usque fol. 37 vereo . Fol. 37 vereo — 40. 
Quinque epistolae , quarum tres scriptae ab Isidoro ad Braulionem episcopum 
Caesaraugustanum duae aliae ab hoc ad Isidorum.) Fol. 40. Incipiunt libri 
Ysidori Iunioris Spalense episcopi ad Braulionem Cesaraugustanum episcopura 
scripti. En tibi sicut pollicitus sum .... conscripta stilo maiorum. (Fol. 
40— 59 vereo . Liber I capitulorum 26 praemisso indice. Fol. 59 vereo — 73. 
Liber II capitulorum 21 et 10 praemisso et interposito (foL 66) indice. 
Fol. 73 — 85. Liber III capitulorum 10, 9, et 49 praemissa praefatione 
et praemisso et interposito (fol. 77 et 80) indice. Fol. 85 — 105. Liber IV 
capitulorum 58 et 13 praemissa praefatione praemisso et interposito (fol. 100 vereo ) 
indice. Fol. 105 — 115. Liber V capitulorum 30 praemisso indice (index in 
fol. 110 vereo est subdivisio). Fol. 115 vereo — 126 vereo . Liber VI capitulorum 9. 
Fol. 126 vere0 — 140 vereo . Liber VII capitulorum 14 praemisso indice libro- 
rum VII usque ad X. Fol. 140 vereo — 152. Liber VIII capitulorum 9. Fol. 
152— 166 vereo . Liber IX capitulorum 7. Fol. 166 vereo — 176. Liber X capi- 
tulorum 20.) Fol. 176. Argumentum quomodo mensis novorum et embolis- 
morum paschalium lune sine ullo errore invenire possit .... Fol. 177 ... . 
licet hebreis indubitanter pascha celebrare. (Sequuntur:) Epitafiura Pape 
Damasi; it. Beate Monnice; et fol. 177 vereo : it. Sancti Gregorii pape; it. 
eiusdem; In iconia Sancti Petri; In basilica sancti Pauli; In velo quod a 
Chintilane rege Rome dictum est; Carmen Eucheriae (sine titulo). (FoL 
178— 178 vereo . Conspectus librorum XI— XX. Fol. 179—192. Liber XI 
capitulorum 4. Fol. 192 — 210. Liber XII capitulorum 8 praemisso indice. 
Fol. 210 — 220. Liber XIII capitulorum 12 praemissis indice et praefatione. 
Fol. 220— 234 vereo . Liber XIV capitulorum 9 praeraisso indice."Fol. 234 vereo — 249. 



Liber XV capitulorum 15 praemisso indice. Fol. 249 — 26(5. Liber XVI 
capitulorum 26 praemisso indice. Fol. 266 — 284 vereo . Liber XVII capitulorum 
11 indice praemisso. Fol. 284 vereo — 296. Liber XVIII capitulorum 9 indice 
praemisso. Fol. 296 — 315. Liber XIX capitulorum 11 indioe praemisso. Fol. 
315— 324 vereo . Liber XX capilulorum 15 indice praemisso.) Fol. 324 vereo .... 
istius morbi ignis ardore siccetur. Finiunt feliciter libri ethimologiorum. 
(Sequitur conspectus librorum omnium (— fol. 325). Fol. 325 vereo . Exsecratio 
scriptoris. (Sequuntur haec:) De triumpho Moisi .... Assiriorum XVI 
Ascathades annos XL huius regni .... Fol. 326 .... Haec namque ex 
Iosephi decersimus (sic) historia. Fol. 326 vereo . Ibi veritas superia .... 
Fol. 327 vere0 .... compendiosa brevitate condatur (hic est finis tractatus 
Cassiani. Cf. supra fol. 34— 36 vereo ). 

Cp. vir. doct. J. W. Beck in Mnemosyne 270 seq. 

In ligaturae parte interiore legitur manu saeculi XVI: Libcr inonasteiii Nemoris 
beate Marie virginis ordinis canonicorum regularium prope Northocrn (Sordhorti in 
Comitatu Benthemiensi). Quem eidem monasterio legavit pro testamento venerabilis 
presbiter dominus Johannes Hossmit. Quomodo hic codex ex eo monasterio Groningam 
pervenerit, non liquet. Saeculo XVII ineunte erat Groningae, nam subiicitur haec 
annotatio: Rectore Herm. Ravenspergo vetusto hoc codice seu encyclopedia Hibliothecam 
Acndemicam amico adfectu auxit vir honoratissimus et spectatissimus Justus a Clevcn 
Groninganus. Scripta ad XVI d. Septembris anno CIJIOCXXI. Forsiian hic fuerit itte 
Joest van Cteven, qui anno 1373 „taelman", annis 1377 j8 et 1380 ratioualis erat a 
<juo maghtratu eo anno a Rennenbergio remotus est; postea annis 13DOJ7 , 139lf et 
1600 dentio rationalis fuil, anno 1307 consul fuit Groningae. Aut fuit alius eittsdem 
nominis, tjui annis 16"IS et '$4 novitius rationalis Groningae fttit. Cui suspicioni 
favet quod nomen superioris Joest van Cleven haud posterius quam anno 1602 in 
documentis archivi Groningani invenitur (Cf. Register van het Archiefvan Groningen, 
l&H, nO. 47). 

In ligatura lignea membrana intecta saeculi XVI cum fibulis e corio factis. 



9. Ckartac. 14 } 6 X 20, 9. 214 foL Initialibus et titulis rubris ornatus. 

Saec. XV. 
8. Bernardi Claraevallensis Serinones. 

Fol. 1. lncipiunt sermones beati Bernardi abbatis.per estatem de tempore 
et de aliquibus sanctis valde boni et notabiles. Incipit sermo primus in 
die primo sancto Pasche de opprobriis et contumeliis iudeorum .... Fol. 
214 vereo .... donec requiem resurrectio donec sabbatum pascha sequatur. 

Fol. 1: Iste liber pertinet fratribus tertii ordinis sancti Francisci in Traiecto Mose 
commorantibus in platea vulgariter dicta die Witmekerstraet. /n fronte: Pertinet 
fratribus tercie regnle Sancti Hartholomei in Traiecto per fratrem Adaiu coruiu mini- 
strum presbyterum procidatus. Fol. 1: Bibliothecae patrum Beggardorum Traiecti 
(manu Saec. XVI). Cf. de patribus tertii ordinis S. Francisci Traiecti ad Mosam 
qui etiam Beggardi appellabantur : Geusau, Korte geschiedenis der Kloosters te 



Maastricht (Publications de la Societe historique et archeologique . . . de Limbourg y 
XXXI) p. 41 seq. Donum Ministerii Regii. In catalogo anni 1841 invenilur. 
In ligatura lignea corio fusco intecta saeculi XVI fibulis cupreis deperditis. 



10. Chartac. 21,8 X 29,5. 251 fol. a scriba numerata. 2 col. Litteris 

initialibus pictis ornatus. Saec. XV (1455). 
Hugonin de Folieto Libri IV de clauntro animae. 

(In fronte index librorum (pios hoc volumen continet manu saeculi XV. 
Inferius:) Incipit prologus magistri Hugonis in librum de claustro materiali. 
Fol. 1. Rogasti nos, frater amantissime .... Fol. 77 ... . fortitudinem 
immortalitatis benedictus Deus. Amen. 

Hugonin de Sancto Victore Soliloquium de arrha animae. 

Fol. 77. Incipit arra anime, quam corapilavit Hugo de Sancto Victore. 
Loquar secrete anime mee .... Fol. 86 ... . hoc totis desideriis concupisco. 

Isidori HiHpalensi» Sententiarum nive De sunimo bono libri III. 

Fol. 85 vcrso . (Praefixus ost index capitulorum ; deinde:) Incipit liber primus. 
Quod Deus summus et incommutabilis sit. Capitulum primum. Summum 
bonum Deus est . . . . Fol. 138 vers0 . Et mortuo ne fraudes misericordiam. 
Amen. Explicit liber tertius. 

Eiugdem Synonyinoimiu sive Soliloquiorum aniniae peccatricis libri II. 

Fol. 188 vere0 . (Praecedunt prologus et ipsius Isidori praefatio. Se<iuitur:) 
Incipit liber. Homo. Anima mea in angustiis est .... Fol. 152 .... supra 
vitam meam places. Explicit soliloquium Ysidori Hispaniensis (sic) episcopi. 

Hugonis de Sancto Victore Liber de subntantia amoris. 

(Fol. 152 verso — 153. Index capitulorum. Fol. 153-15B vereo . Prologus.) Fol. 
153 ver8 °. Ut creator ametur a sua creatura. Capitulum I. Nichil dignius 
quam ut . . . . Fol. 170 .... quam in virtutibus esse dilectionem. Explicit 
liber magistri Hugonis de amore. 

Eiusdem(?) Liber de disciplina claustraliuni. 

Fol. 170— 170 ver8 °. Prologus. Fol. 170 verao . Incipit liber magistri Hugonis de 
disciplina claustralium. Primum scire debetis .... Fol. 181 velso . . . . ut 
nobis det Deus. Amen. 

EiuHdem(?) Liber de tribus dictis. 

Fol. 181 ver8 °. Incipit liber eiusdem de tribus dictis. Verborum bonum et 
vita sapiens .... Fol. 194 .... octavus pertinet ad resurrectiones. Ex- 
plicit liber magistri Hugonis de tribus dictis. 

Eiu8dem(?) Liber de oratione. 

Fol. 194. Incipit liber eiusdem de oracione. Quo studio et quo affectu. 
.... Fol. 198 vereo .... per omnia secula seculorum. Amen. 



8 

S. Bonaventurae Soliloquium de quatuor mentalibus exercitiis. 

Fol. 198 ver8 °. Incipiunt quatuor exercicia. Fiecto genua mea ad preces .... 
Fol. 222 vereo .... unus benedictus in secula. Amen. 
S. Bernardi Claraevallensis Meditationes piissimae ad humanae conditionis 
cognitioneni. 

Fol. 222 verso . Incipiunt meditaciones beati Bernardi abbatis. Capitulum 
primum. Fol. 223. Multi multa sciunt .... Fol. 248 . . . . ad celestem 
patriam se transfugere. 
S. Augustini Manuale. 

Fol. 248. Incipit manuale beati Augustini. Quoniam in medio laqueorum. 
.... Fol. 251 .... quam terrestrium occupacione. 

Ad calcem: Finiti sunt .... per me Iohannem Wolteri presbvterum ecclesie beate 
Walburgis. Anno domini millesimo quadringentesimo quinquagesimo quinto feria 
tertia antc festum beati Thome apostoli. Codex hic oriundus ex ecclesia Sanctae 
Walburgis Groningac, in catalogo a. 1660 invenilur. 

In ligatwa lignea corio fusco intecta saeculi XVI fibulis cupreiti deperditis. 



11. Ckartac. 14,7 X 22. 148 fol. Litteris pictis et rubris ornatus. 

Saec. XV (1443 aut 1444). 
Richardi de Sancto Victore Tractatus de XII patriarchis. 

(Tractatus hic etiam appellatur: Benjamin minor; sive: De praeparatione 

animi ad contemplationem.) Fol. 1. Incipit tractatus magistri Kichardi de 

XII patriarchis. Benyamyn adolescentulus in mentis excessu .... Fol. 

44verso .... divine revelacione humana ratio applaudit. Fol. 45 — 47 vereo 

vacant. 
Hugonis de Sancto Victore Libellus de archa Noe. 

Fol. 48. Incipit libellus magistri Hugonis de archa Noe. Prefacio. Cum 

aliquem sederem in conventu .... hoc magis grata esse cognovi. Incipit 

liber primus. Primo igitur demonstrandum est . . . . Fol. 96 verso . . . . si 

vemra fastigium non timerem. Fol. 97 — 97 vereo vacant 
Hieronymi presbyteri Epistola ad Demetriadem de Yirginis conversatione. 
Fol. 98. Incipit epistola beati Jeronimi presbyteri ad Demetriadem de 

virginis conversacione. Prima virginis una primum «^uod studium scientie. 

.... Fol. 117 ... . quo gloria eternitatis acquirit Amen. Explicitur 

epistola beati Jeronimi ad Demetriadem virginem de vita et conversacione 

Virginis. Fol. 117 vereo vacat. 
S. Hieronymi Increpatio contra Monachum. 

Fol. 118. Increpacio Jeronimi contra Monachum. Fratres Y>enigni mundus 

in periculo positus est . . . . Fol. H9 verso .... gloria in secula seculorum. 

Amen. Fol. 120— 121 vereo vacant. 



9 

Tractatus de gpirituali perfectione. 

Fol. 122. Incipiunt capitula opusculi subsequentis .... incipit tractatus 
de spirituali perfectione. Et primo divisio processus et ostensio quod sit 
esse perfectum. Capitulum primum. Beatus Thomas de Aquino deiirmans. 
.... Fol. 148 verso . . . . se non esse perfectum. In quo presens opusculum 
finiatur a me Deo gratias. 

In fronte index. 

FoL 96»er8o .... finitus per manus Appollonii Leonis Anno domini M°. CCCC 
XLHII in profesto S. Bemardi abbatis .... Fol. I4Sverso anni significatio 1443. In 
catalogo anni 1609 invenitur hic codex originis incertae (e bibliotheca S. Martinif). 

ln ligatura lignea corio fusco intecta saeculi XVI fibulis cupreis amissis. 



12. Chartac. 29 x 39,9. 196 fol. 2 col. Litteris pictis et figuris mar- 

ginalibus ornatus. Fol. 1 resdssus. Saec. XV. 
Alberti Magni Sunimae theologiae pars I. 

Fol. 1 (quoad legibile:) .... sacrarum litterarum oinnis excellit . . . . 
Fol. 192 verao . . . . Ita sedet Iudas in inferno. Et sic est finis. (Fol. 193— 
196 ver8 °. Index XIII tractatuum, quibus pars I composita est (Divisio usi- 
tata est in XX tractatus).) 

Originis incertae (e bibliotheca S. Martini Gronitigac?) m catatogo anni I0OU 
occurrit. 

In ligatura chartacea dorso e corio fusco facto saeculi XVII. 

N.B. Par8 II semper in Bibliotheca deerat. 



13. Chartac. (primo folio vol. II membranaceo) 29 x 39,9. 2 vol. 184 et 

258 fol. 2 col. Litteris pictis et figuris marginalibus ornatus. 
Saec. XV. 
Albertl Magni Commentarii in libros I et IV Sententiarum. 

Yol. I. Fol. 1. Ego ex ore altissimi prodii .... Fol. 177 verso . . . . im- 
perium in omnia secula seculorum. Amen. Fol. 178 — 184 verso . Index. 

Vol. II. Fol. 1. Scientia edificavit sibi domum .... Fol. 249 vereo . . . . 
et gloria in secula seculorum. Amen. Fol. 250 — 258. Index. Fol. 258 verso vacat. 

Originis incerlae (e Biblotheca S. Martini Groningaef) in catalogo anni 1009 invenitur. 

In ligatura chartacea dorso e corio fusco facto saeculi XVII. 

N.B. Commentarios in libros II et III Bibliotheca nunquam videtur possedisse. 



14. Chartac. 14,5 X 21,6. 163 fol. Humore marcidus. Litteris rubris 

ornatus. Saec. XV. 
Henrici de Belle Liber de septem sacramentis. 

Fol. 1. Speciali amico suo Johanni plebano ecclesie in Lovenich Henricus 



10 

de Belle clericus pastor eiusdem ecclesie Salutem in eo a quo omnis 
sapientia derivatur .... Fol. 29 .... veniam de obmissis. Fol. 29 verao . 
Incipit summa de casibus matrimonialibus. Quoniam matrimonium sponsalia 
precedere consueverant .... Fol. 37 verso .... quod etiam quemlibet separet. 
Fol. 38. Incipit minima de casibus. Quoniam inter omnia ecclesiastica sy- 
moniaca heresis optinet .... Fol. 100 verao . . . . si quis episcopis exuat. 
Fol. 101— 106 ve '' so . Index. Fol. 107—109 vacant. 

Lovenich est Leuvenum in Velua ducalus Gelriae (van der Aa VII, 430). 

Raymundi de Pennaforte Suinina. 

Fol. 110. Incipit Summa Raymundi. Sapiens scribit sapientie capitulo 
quarto .... Fol. 163 .... firmatur in secula seculorum. Amen. Amen. 
Explicit Summa Raymundi. 

In catalogo anni 1609 invenitur originis incertae (e bibliotheca £>. Martinif). 

In ligatura liynea corio fusco inlecta meculi XVI fibulis cupreis amissis. 



15. Chartac. 14,7 X 21,4. 292 fol. Littcris rubris ct pictis pami-squc 

ornamcntis marginalibus distinctus. Humorc marcidus. Sacc. 
XV (1450-1462). 
«Johannis Wallensis Collationes ad omne genus honiinuin. 

Fnl. 1. Prologus. Cum doctor sive predicator Evangelicus .... Fol. 
3 . . . . prudentis statera pondeiabuntnr. Prime partis distinctio prima . . . . 
Fol. 207 ver8 ° .... Ad que nos perducat qui sine fine vivit et regnat. 
Amen. Explicit hic liber collacionum fratris Johannis Wallensis qui intitu- 
latur ad omne genus hominum. Fol. 208 et 209 vacant. Fol. 210 — 226. 
Epitome et index. 

Tractatus hic vulgo vocatur Communiloquium sive Summa collationum. 

Petri Alfonsi Liber de disciplina clericali. 

Fol. 227. Incipit prohemium secundi philosophi in libellum moralein qui 
intytulatur clericalis disciplina. Dixit Petrus Anfunsus(?) servus Christi Jhesu 
compositor huius libri .... Fol. 227 vereo .... perfectum putat philosophus. 
Incipit hic tractatus ex proceribus philosophorum editus. Enoch philosophus 
qui lingua arabica cognominatur .... Fol. 2o6 ver8 ° .... est honor et 
gloria in secula seculorum. Amen. Et est finis. Explicit hic libellus Petri 
Anfunsi de clericali disciplina. Deo gracias. 
Uenrici de Gorinchem Tractatus de divina praedestinatione. 

Fol. 257. Tractatus de divina predestinacione magistri Henrici de Grorinchem 
alme universitatis Coloniensis vicecancellarii. altitudo diviciarum sapientie 
et scientie dei . . . . Fol. 270 . . . . et unus per cuncta secula benedictus. 
Amen. Explicit Tractatus . . . . de predestinacione divina editus et confectus 
a . . . . magistro Henrico de Gorichem sacre theologie professore eximio 



11 

necnon vicecancellario alme universitatis Coloniensis condigno .... (Lineae 
aliquot atramento rubro exstinctae sunt). 
Aristotelis Secreta secretorum. 

Fol. 270 ver8 °. Incipiunt Secreta secretorum Aristotilis. Domino suo excel- 
lentissimo per cultum religionis Christiane strenuissimo Guidoni de Valencia 
civitate Tripolis glorioso pontifici Philippus suorum minimus clericorum .... 
Fol. 271 ... . quam omnis aliarum nationum gentes. De distinctione regum 
Capittulum primum. Regum genera sunt quatuor .... Fol. 289 ver8 ° .... 
operando sibi iudicium intellectus. Et sic est finis libri de regimine princi- 
pum editus ab Aristotile philosophorum philosopho. Translatus a quodam 
magistro nomine Philippo de arabico sermone in latinum. 
Videatur Fabricius-Harles , Bibliotheca graeca III, "283. 

Tractatus de Aristotelis vita et morte. 

Foi. 289 vereo . In aliquibus sententiis antiquorum invenitur .... Fol. 
292 .... animam hominis tam ducere et perficere. Et est finis. Expliciunt 
hic auctores meliores abbreviatas do pomo et morte Aristotilis philosophorum 
excellentissimi. Deo gracias. Sicut cantat venerabilis Ancelmus .... Fol. 
292 vereo .... discesserint per omnia regna. 

Fol. ffljverso .... Scriptus et finitus per me Johannem dc Nussya in opido Groningensi. 
Anno domini 1461° crastino visitationis Virginis gloriose .... Fol. *2~j(>iw*o . . . . 
Scriptus et linitus Anno domini millesiino quadringentesimo sexagesimo 3°. in profcsto 
cathedre sancti Petri .... jier manus Johannis Nussye. FoL "270 .... Scriptus per 
iiio Johannem Nussie et iinitus anno domini 1459 in prosabbato ante purifieationis 
beate Maric Virginis .... Verisimiliter codex Groningae permamit (in bibliotheca 
S. Martinit). In catalogo anni i669 invenitur. 

In ligatura lignea corio intecta saeculi XVI fibulis cupreis amissis. 



16. Chartac. 21,8 X 29,8. 287 fol. 2 col. Initialibm pictis ornatus. 

Saec. XV (1466). 
Roberti Holkot Postilla super librum sapientiae. 

(Fol. 1 — 12 vereo . Index capitulorum.) Fol. 13. Incipit postilla a . . . . 
magistro Roberto Holkoth super librum sapientie, ordinis fratrum predica- 
torum doctore Cantabrigye de Anglia. Dorainus petra mea et robur mcum. 
.... Fol. 287 vereo .... qui sine fine vivit et regnat. 

FoL tiverso ad finem indicis: .... Scripta et linita per me Johannem de Nussya 
anno domini 1466 crastino Anthonii abbatis. FoL *287 l,erso .... Scripta et finita per 
mc Johannem de Nussya in opido Groningensi Anno domini millessimo quadringeii- 
tesimo LXVl feria Va ante Oculi .... Verisimillime codex hic Groningam nuwjutim 
retiquit (e bibliotheca S. Martinit); invenitur enim iam in antiqnissimo catalogoanni ItHH). 

In liyatura lignea corio fusco intecta saeculi XVI fibulis cupreis aminsis. 



12 

17. Chartac. 21 X 29,2. 2 vol. 130 et 212 fol. 2 col. Litteris pictis 

ornatus. Saec. XV (1460). 
Ubertini de Casali Arboris vitae crucifixae Iesu tomi I et III. 

Tom. I. (Fol. 1 — 6. Primus prologus. Fol. 6 — 7 ver8 °. Secundus prologus. 
Fol. 7 verso — 8. Index libri I.) Fol. 8. Jhesus ex patre genitus. Dum audis 
Ihesum .... Fol. 80 ... . est radix Deo gracias. (Sequitur index libri 
II. Fol. 80— 80 verso . Prologus libri II.) Fol. 80 ver8 °. Ihesus conformis patribus. 
Capitulum primum. Infans igitur Ihesus Dei verbum .... Fol. 130 verso .... 
et altum exemplum Deo gracias. Explicit liber secundus arboris crucifixe 
vite Ihesu. Deo gracias. Amen. 

Tomus III. (Fol. 1— lverso. index libri IV.) Fol. l vcreo . Ihesus rex orbis 
veniens. Capituluin primum. Attende quod in hoc facto .... Fol. 155 verso .... 
in secula seculorum. Amen. Explicit liber quartus arboris crucifixe vite 
Ihesu devoti Hubertini. Laus Deo in secula seculorum. Amen. (Fol. 156. 
Tabula libri V. Deinde:) De cursis aliqualiter actibus .... Fol. 211 ... . 
in secula seculorum. Amen. Fol. 212 — 212 ver8 ° vacant. 

Fol. Sii—IIIverso .... Expliciunt .... anno domini M0.CCCC°LX« in profesto 
beate Barbare virginis et niatris de vespere in puncto liore septimae per manus Honrici 
lilii Engberti presbyteri licet inutilis canonici in Naildwyck. .... In fronte utriusgue 
volutnini8: Pertinet conventui sororum tertii ordinis in Groninghen. Est conventus 
Clarissarum , vulgo vocatus Conventus antiquus. Codices hi Groningae pertnansisse 
videntur, nam in anliquissimo catalogo anni I6Gt) inveniuntur. 

In ligatura lignea corio fusco intecta saeculi XVI fibulis cupreis amissis cvcepta 
una in tonxo L 

N.B. Tomti8 II in Bibliotheca Groningana numjuam vulelur fuisse. 



18. Chartac. 28 X 40. 368 fol. 2 col. Litteris pictis et rubris ornatus. 

Pleraque folia mutilata sunt. Saec. XV (1470). 
Raynerii Pisani Pantheologiae tomus I. 

(Fol. 2- -3. Prologus fratris Jacobi Florentini ordinis Minorum ad Brandum 
cardinalem episcopum Sabinensem „Placensem vulgariter nuncupatum, pro- 
tectorem singularissimum ordinis Predicatorum". Fol. 3—4. Alius prologus 
(ipsius Raynerii?). Fol. 4 verso . Index capitulorum. Fol. 4— 7 vereo . Textus 
biblici. Fol. 7 verso — 8. Exhortatio ad lectionem et studium libri sequentis. 
Fol. 8 vers0 vacat.) Fol. 9. Capitulum primum. Absolutio. Circa absolu- 
tionem quatuor per ordinem .... Fol. 343 vereo . . . . Et carne exemplo 
Christi. Explicit prima pars Summe doctoris Raynerii .... usque ad lit- 
teram C. inclusive. Fol. 344 — 368 verso . Addenda et corrigenda. Fol. 344 .... 
Absolutio. Capitulum primum. Circa absolutionem quatuor sunt notanda .... 
Fol. 368 verso .... Primo habent rationes vindicationis etc. 

/n littera initiali picta in fol. 9 legitur: Frater Johannes Claes incepit istam primam 
partem Anno domini millesimo HIIcLXX. In fol. i: Iste liber pertinet conventui fratrum 



13 

ordinis Sanctae Crucis opidi Traiectensis Leodiensis dyocesis. Hic conventus anno 
MCCCCXXXTV fundatus anno MDCCXCVI legibus Gallicis dissolutus est. Liber hic 
secundum Catalogum anni 1841 , ubi primum apparet, „ex dono Ministerii Regii" in 
Bibliothecam pervenit. 

In ligatura lignea saeculi XVI ornata bullis cupreis fibulis amissis. Insnnptio 
in fronte: Pantheologia A. B. C. 



19. Chartac. 21,2 X 29,1. 5 vol., 284, 359, 299, 282 et 295 fol. 

2 coL Litteris pictis et titulis rubris ornatus. Scwc. XV (1472). 
Raynerii Pisani Pantheologiae tomi II— VI. 

In fronte cuiusque tomi index capitulorum. 

Tom. II. Fol. 1. Caritas. Circa caritatem consideranda sunt .... Fol. 
284 verso . . . . in corpore quam in fine. Sequitur Ebrietas. 

Tom. III. Fol. 1. Ebrietas. Circa ebrietatem considerare debemus .... 
Fol. 359 verso .... articulo novo. Sequuntur dicta facta supra. Et primo de 
Laude Dei. 

Tom. IV. Fol. 1. Laus Dei. Circa laudem Dei tria considerare debemus .... 
Fol. 299 ver8 ° .... primi et tercii argumenti. Sequitur Passio. 

Tom. V. Fol. 1. Passio. Circa passionem Christi sex in ordinem . . . . 
Fol. 282 verao . . . . et gloriose virginis Marie. Amen. Sequitur Raptus. 

Tom. VI. Fol. 1. Raptus. Circa raptum consideranda sunt .... Fol. 
295verso . . . . in secula seculorum. Amen. 

Ad calcem tomi VI: Explicit Pantheologia scripta et finita per me Gerhardum 
doliatorem de Metelen Anno domini Millesimo quadringentesimo septuagesimo secundo 
crastino Thome Apostoli pro .... Hermanno de Langhen .... decano ecclesie Mona- 
steriensis. In dorso ligaturae cuiusque voluminis legitur manu saeculi XVI: Liber 
fratrum Sanctae Crucis monasterii Montis Orientis (in vol. II addita sunt Itaec: in 
comitatu Tekeneborch; in vol. III — V: Osnaburgensis dyocesis). Datus atque legatus 
n . . . . Hermanno de Langen .... Monasterium Montis Orienti* in comitatu 
Tecklenburg tempore Reformationis saecularisatum est. Ita factum est, ut Pantheo- 
logia haec migraret in bibliothecam comitum Benthemiensium , qui etiam comitatum 
Tecklenburg possidebant. Anno 1630 Amoldus Iustus comes Benthemiensis (1600 — 1643) 
Bibliothecae Groninganae dono dedit. 

In ligatura saeculi XVI lignea corio fusco intecta cum figuris impressis uhi nomina 
Ihesus et Maria insutit cum fibulis cupreis. 

N.B. Tomus l nunquam videtur fuisse in Bibliothem Groningana. 



20. Chartac. 21,5 X 29,5. II et 328 fol. 2 col. Cum notis marginalibus. 

Litteris pictis et rubris ornatus. Saec. XV (1463 — 1475). 
Francisci de Villa Postillae. 

(Foi. I — n vewo . Tractatus theologici fragmentum.) Fol. 1. Dominica prima 



14 

adventus domini. Erunt signa in sole et luna .... Fol. 106 .... quod 
circumdederunt me. Et est finis. Expliciunt hic postille fratris Francisci 
de Villa abbatis. 
lohannis Orsnae Sermones. 

Fol. 106. In adventum Domini sermo primus. Exurge in adiutorium 

michi .... Fol. 211 .... Sermo Johannis de Ursna Fol. 252 verso . 

In die ascensionis Domini sermo Iohannis de Ursna .... Fol. 280 .... 
qui sine fine vivit et regnat. Amen. Fol. 280 v6rso vacat. 
Eiusdeni Sermones alii. 

Fol. 281. Johannis Orsna. Misereor super turbam .... Fol. 317 ... . 
per infinita seculorum secnla vivit et regnat. Amen. Expliciunt hic aliqui 
sermones satis pulchri fratris Johannis de Orsna ordinis Predicatorum con- 
ventus Zozaciensis. 
Tractatulus de iustitia. 

Fol. 317 vereo . Iustitia est quadruplex .... Fol. 319 v «™ .... Rex iustus 
eriget terram. 
Exempla e prima parte Vitaruin Patrum. 

Fol. 319 ver80 . Nota quod ista sequentia exempla .... devocioni collectoris. 
Fol. 320. Fuit quidam vir magnus .... FoL 328 verso .... abiit sanus. 
Hic est finis. 

Fol. 100 .... Finite per me Iohannem de Nussya anno domini 1463 feria secunda 
ante Bartholomei apostoli .... Fol. 317 .... finiti per me Johannem de Nussia in 
oppido Groningensi Anno domini 1475 in vigilia Sancti Bartholomei .... Codex hic 
igitur verifiimillime in aliqua ecclesia aut conventu exaratus videtur Grrmittgam 
nnwfuam reliquiftse. In catalogo Bikliothecae antti 1000 invenitur. 

In ligatura lignea corio fuaco saeculi XVI fihulis cupreix amissis. 



21. diartac. 15 X 21,1. 271 fol. Initinlibus mltris et pictis ornatus. 

Sacc. XV (1459—1462). 
(4erardi Magni Tractatus de inatrimonio. 

(Fol. 1. Index capitulorum.) Fol. lverso # Incipit hic prologus . . ; . magistri 
Oerardi Oroet .... in tractatum de matrimonio. Carissime qui din celebs 
et lucens venerabiliter .... Fol. 2 . . . . cautelam scribere cogor. Que 
sir.t advertenda in cuiuscumque status mutacione. Capitulum T. In omni re 
incipienda .... Fol. 40 ... . clarificata in secula seculorara. Amen. Ex- 
plicit Tractatus de raatrimonio, .... confectus ab . . . . magistro Gerardo 
Q-roet ad quendam notabilem et solempnem virum in etate sine matrimonio 
provectum directus, quia nubere voluit et consuetam continenciam infringere 
in grave periculum anime sue. 

Typis excusus est hic tractatus ejc hoc codico in Archicf voor kerk. 
Oesch. VIII, 155 seq. 



15 

Eiusdem Epistola de statu moderno presbyterorum. 

Fol. 40. Incipit quedam epistola compendiosa ab eodem edita et missa 
cuidam sacerdoti seculari honesto pro sua informacione. Fol. 40 vereo . Aniice 
in Christo. Solus ille, qui tibi in Christo amicus est . . . . Fol. 42 vereo . . . . 
et carismatibus et noscere et repellere. Et sic est finis istius epistole. 

Typis excusa est haec epistola ex hoc codice collato codice Trajectino B, 
1. c. III, App. , 5 seq. 

Eiusdem ejristola de quodain volente beneficiuni curatuin accipere. 

Fol. 42 verso . Alia epistola eiusdem quam scripsit cuidam iuveni volenti 
accipere beneficium curatum ob paupertatem suorum parentum. Queritur a 
me cur dissuadeam cuidam iuveni .... Fol. 48 ... . imperium in secula 
seculorum. Amen. 

Typis excusa est haec epistola ex hoc codice collato codice TrajectinoA, 
1. c. III, App. , 13 seq. 

Materia de indulgentiis promerendis. 

Fol. 48. Frater Henricus Kaltisen magister sacri Palacii apostolici Fol. 

56 pro mercede devocioni legenti recommissus haberi. Et est finis. Explicit 

improbacio aliquorura articulorum cum manifestacione quorundam viciorum 
cur indulgencias et maxime anni quinquagesimi iubilet. Fol. 56 vereo vacat. 

Gerardi Magni Tractatus de presbyteris fornicariis et focaristis. 

Fol. 57. Inductio thematis pro sequenti materia. Recedite, recedite, exite 
inde .... Fol. 116 vereo .... benedictus in secula seculonim. Amen. Sie 
est finis istius tractatus de fornicatoribus presbyteris et focaristis. 

Typis excusus est hic tractatus ex hoc codice collatis duobus codicibus 
Traiectinis, A et C, 1. c. I, 364 seq., II, 307 seq. , VIII, 5 seq. 

Iohannis Gersonii Tractatus de contractibus emptionis et venditionis. 

Fol. 117. Tractatus de conditionibus empcionis et vendicionis item magistri 
Johannis Gerson. Qui volunt divites fieri .... Fol. 117 vereo .... qui 
petitus est attinget et absolvet. Primus quaternarius incipit. Contractuum 
bonitatem aut maliciam .... Fol. 145 ver8 ° .... tam divino quam huinano 
iure dampnatum. Explicit hic tractatus quidam de contractibus .... magistri 
Johannis de Garsono .... 

Henrici de Ovta Tractatus de contractibus reddituuin. 

Fol. 146. Tractatus de contractibus reddituum. Diligite iusticiam ijni iu- 
dicatis terram .... Fol. 204 vereo .... datum sit et ratum habuit pignus 
valebit. Explicit hic tractatus quidam de contractibus editus a magistro 
Henrico de Oyta doctore sacre theologie. 

Tractatus de pluralitate beneficiorum. 

Fol. 205. Incipit tractatus quidam de pluralitate beneficiorum non abun- 

dantia et est permultum notabilis. Lata est porta et spaciosa via .... Fol. 

243 .... et benedictus per inmortalia seculorum secula. Amen. Explicit 



16 

hic tractatulus quidam cbmpendiosus de pluralitate beneficiorum .... Fol. 

243vereo__246 vereo vacant. 
Tractatus de observatione festorum. 

Fol. 247. Incipit de observacione festorum. Quia materia de festorum 

observacione .... Fol. 253 .... que succedunt coram festa etc. Est finis 

harum propositionum de observacione festorum. 
Tractatus de processionibus ecclesiasticis. 

Fol. 253. Ad laudem et gloriam benedicte et individue trinitatis beateque 

Marie semper virginis ac tocius celestis curie. Altissimo inspirante venit in 

memoriam .... Fol. 265 .... unus Deus per omnia secula seculorum. 

Amen. Supradicta sunt collative posita circa fructum ecclesiasticarum proces- 

sionum que libenti animo submitto corrigenda iudicio melius decernencinm 

per quos semper dirigi cupio et informari ad gloriam Domini nostri Jhesu 

Christi salvatoris nostri. 
Tractatns de snperstitionibns resecandis. 

Fol. 266 vereo . In lectione novissima vestris obligavi dilectionibus .... Fol. 

271 ... . quamvis philosophatur et scandalizabantur. Et est finis hamm 

propositionum de supersticionibus resecandis. 

Fol. ii&xrso; Anno domini 1459. Fol. i45verso : . . . Scriptus et finitus anno domini 
millesimo quadringentesimo sexagesimo 2°. crastino Petri et Pauli . . . Fol. ^04^erso . . . 
Scriptus et finitus per manus Johannis Nussve in Groningen morantis. Anno domini 
1462 in profesto Marie Magdalene . . . Fol. 243 . . . Scriptus et finitus per me Johan- 
nem Nussye in opido Groningen Anno domini 1462 crastino beate Marie Magdalene . . . 
Tn fronte index tractatuum et sic legitur: Liber domini et magistri Alberti Bartholomei 
presbyteri ecclesie Sancti Martini in Groninge, cuius post mortem in ecclesia reman- 
sisse et cum libris illius ecclesiae in Bibtiothecam pervenisse verisimile est. Anno 
i669 in Catalogo invenitur. 

In ligatura lignea corio fusco intecta saeculi XVI ubi nomina- Ihesus et Maria et 
alia insunt; fibulae cupreae amissae sunt. 



22. Chartac. 13,9 X 19,2. 181 fol. Saec. XVII. 
Wesseli Gansfortii Tractatus de oratione dominica. 

(In fronte titulus.) Fol. 1. Prologus venerabilis Magistri Wesseli Groningensis 
Doctoris eximii in librum suum de Oratione Dominica incipit feliciter. Pro 
instituendis suscitandis fixandis orationibus meis .... Fol. lverso . . . . 
Et primo de oratione in generali. Explicit prologus. Incipit liber ejusdem 
Doctoris de Oratione Dominica .... Quoniam itaque Dominus orare jns- 
sit . . . . FoL 125 ... . quo in liberatem fiiiorum ab omnibus malis liberi 
perveniamus. Amen. Respice finem. Fol. 125 — 131. Index capitum. 

Typis excusus est hic tractatus in libro qui inscribitur: M. Wesseli 
Gansfortii Opera. Groningae apud Joh. Sassium. 1614. pag. 1 seq. 

In Cataiogo anni i84i primum invenitnr. 

Tn ligatura membranacea saecnli XVII 



M 

23. Chartac. 15 X 21,8. 190 fol. Quatuor manibus exaratus (fol. 1 — 97; 

98—112; 112—176; 177—190. Littetis initialibus et aliis pictis 
ornatus. Saec. XV (1446 et posteaj. 
Speculuin disciplinae. 

FoL. 2. Incipit prologus in speculum discipline seu libelum de nrinimis ad 
novicios. Speculum discipline ad honesta tendentis .... Fol. 2 vers0 .... 
evidenciam ampliorem. Fol. 3. Incipit tractatus qui vocatur speculum disci- 
pline ad novicios Et primo de veteris hominis deposicione. Deponendus est 
vetus homo secundum apostolum .... Fol. 55 .... honor et gloria in 
secula seculorum. Explicit de disciplina. 
Epistola ad quendain noviciuin insolenteiu. 

Fol. 55. Epistola ad quendam novicium insolentem et instabilem in Ihesu 
Christo sibi carissimo fratri. Vidi carissime faciem tuam apud montium 
castrum venerabUi .... Fol. 61 vereo . . . . et de pena quisquam sublata est. 
Regula S. Augustini. 

Fol. 61 vereo . Haec precepta que subscripta sunt .... Fol. 97 vereo .... 
Laus tibi sit Christe quoniam libet 
Vita beatae Christinae de Hasbavio. 

Fol. 98. Incipit prologus in vita beate Christine de opido Sti Trudonis 
de Hasbavio. Memorabilis virginis Christine Christi vitam scribere dispo- 
nentes .... Fol. 98 vereo . . . . et indubitabili relatione didicimus , exequamur. 
Incipit vita beate Christine cognomine mirabilis. Igitur memorabilis Christi 
virgo .... anno ab incarnatione domini M°CC g XL°. (Deest ftnis). 

Typis excusa est in Actis Sanct. Jul. V, pag. 637 seq. 
Vita S. Odgeri. 

Fol. 110. Vita Sancti Odgeri diaconi. Fuit in Britannie partibus vir vite 
venerabilis . '. . . Fol. 112 .... et gloriatur deus per inftnita secula. Amen. 

Typis excusa in Actis Sanct. Sept. III. pag. 612 seq. 
Vita S. Lebuini. 

Fol. 112. Vita sancti Lebuini presbiteri et confessoris. Anglorum patriam 
quam pio beati pape Gregorii stndio .... Fol. 115 verso .... operabatur 
usque in hodiernum diem. 
Vita S. Wilhelmi. 

Fol. 115 vereo . Incipit vita Sancti Wilhelmi ducis Aquitanie et comitis 
Pictaviensis. Scripturus vitam servi tui . . . . Fol. 125 .... irapugnacione 
defendi per dominum. 
Vita S. Dominici. 

Fol. 125 vereo . Incipit prologus in vitam Sancti Dominici primi prioris 
ordinis fratrum predicatorum. Multiphari multisque modis .... Fol. 
159 vere0 .... premonitus pluribus revelavit. 

Videtur aliquantum congruere cum opere Theoderici de Apolda. (Acta 
Sanctor. Aug. I, 562 seq.). 

Codices Groniny. 2 



18 

Vita S. Victorini et Severini. 

Fol. 160. Hucusque nos presbyteris patris Iheronimi dicta referentes .... 
Fol. 165 verso . . . . in unitate spiritus sancti per omnia secula seculorum. 
Amen. 
Vita S. Chrigtinae virginis. 

Fol. 165 vereo . Incipit vita sancte Christine virginis. Erat quedam sancta 
et sacra puella .... Fol. 176 verso .... Explicit passio sancte Christine 
virginis. 

Confer Acta Sanct. Jul. V, 495. 
Passio S. Dorotheae virginis. 

(Initium narrationis scriptum in fol. 177 et repetitum in fol. 178). Fol. 178. 
Passio sancte Dorothee virginis. Gloriosa virgo et martus Dorothea .... 
Fol. 182 .... spiritu sancto in secula seculorum .... 

Confer Acta Sanct Febr. I, 772 seq. 
Vita S. Ludovici Tolosani. 

Fol. 182. Iohannes episcopus servus servorum dei venerabilibus fratribus .... 
Fol. 187 verso .... Datum Avinionis VII idus Aprilis pontificatus nostri anno 
primo .... 

Est bulla Johannis XXII papae d. VII Aprilis a. 1317, qua Sanctus 
Ludovicus Tolosanus canonizatus est. Confer Acta Sanct Aug. III, 789 seq. 
et Baynaldi Annales Ecclesiasticos , t XV. 
Vitae Mariae et Harthae. 

Fol. 187 vereo . Fuit in Iherusalem nobilis quidam de stirpe regia .... 
Fol. 190 vereo .... qui est benedictus deus in secula. 

Fol. 97verso ; Explicit iste in festo Luce Jan. pro scriptore rogate. M°.CCCC°XLVI°. 

Legitur in fol. iverso; Iste Hber pertinet ad domum confessoris sororum antiqui 
conventus in Groningen; sequente indice. Cum in antiquissimo CatcUogo anni 1669 
inveniatnr sine originis indicatione, verisimiliter e bibliotheca Conventus in Academiae 
translatus est. 

In ligatura lignea corio fusco intecta saeculi XV 7 fibulix cupreis amissis. 



24. Chartac. 21,2x29,6. IV et 202 fol. 2 col. Litteris pictis et titulis 

rubris ornatus. Saec. XV. 
Tractatus de neptem vitiia capitalibng. 

(Fol. I — 1. Synopsis capitulorum.) Fol. 1. Incipit tractatus moralis 
de septem viciis capitalibus ct de peccato lingue. Dicturi de singlis viciis 
.... Fol. 164 .... tacere vero nunquam. Et sic est finis. Fol. 164 ver80 
vacat. 
Kxcerptnm e libro de illustribus viris. 

Fol. 165. Ex libro de illustribus viris. Hic hortatur nos omnem cupiditatem 
et negligenciam declinaro ct ordinis disciplinam sollicite observare. Libet 



nunc si opcio daretur .... Fol. 202 verso . . . . ob utilitatem audiencium 
plurimis enarravit 

Originis incertae (e bibliotfieca S. Martini Groningaef), in catalogo a. 1609 occurrit. 

Tn ligatura lignea saeculi XVI corio fusco intecta fibulis cupreis amissis. 



25. Chartac. 21,4 x 29,5. 246 fol. Paucis litteris rubris ornatus. Saec. XV. 
Seriuones in varios textns. 

Fol. I. Sume tibi librum grandem .... Fol. 246 verso . . . . in secula 
seculorum amen. Deo gracias. 
Anno i841 eral in Bibliotheca Groningana. 
In ligatura lignea saeculi XVI corio fusco intecta fibulis cupreis amissis. 



26. Membranctc. 25 X 35. 206 fol. 2 col. Litteris et figuris marginalibus 

pictis et auratis ornatus. Saec. XV ineuntis. 
Lectionarium. 

(In initio folia aliquae desunt.) Fol. 1 . . . . vi adhibuit ministeria iumen- 
torum .... (quod est pars ultima Icctionis nonae). Fol. 124 .... remedia 
maiora percipiant. Et feria per Dominum. Fol. 125. Nota cum festum Omnium 
Sanctorum venerit .... Lectio prima. Tu autem fili hominis .... Fol. 
195 vereo .... iratus es contra nos vehementer. Fol. 196 vacat. 
Antiphonarium. 

Fol. 196 verao . Gloria patri et fiiio et spiritui sancto .... Fol. 206 ... . 
Gloria patri et filio et spiritui sancto. (alia manu:) . . . e decet laus. 

Cum notis musicis. 

In dorso ligaturae: In Zyloe ad Sanctam Gatherinam prope Groeningen toe Zelwert. 
Quo anno in Bibliothecam Groninganam pervenerit, non liquet; reperitur enim 
in nullo catalogo. 

In ligalura lignea corio fusco intecta figuris impressis saeculi X VI fibulis cupreis amissis. 



27. Membranac. 14,5 X 20,5. 63 fol. Initialibus caeruleis et rubris 

alternatim et titulis rubris ornatus. In fol. 1. Littera B pul~ 
cherrime aurata et caerulea picta. Fol. 48: Littera T pulcherrime 
aurata et caerulea picta , in qua effigies haec: Christus precans 
in horto Oethsemanae antequam prehensus est, in angulo 
discipuli dormientes, procul Hierosolyma. Folium hoc insuper 
eircumdatum est ornamentis marginalibus, in quibus aves 
floresque. In fol. 58 ver8 ° crux aurata et caerulea picta. In fol. 
37—46 ver *°, 55—57, 57*™—^ notae musicae. Saec. XV. 
Missale Romannm. 

In eadem ligatura liber cui titulus: Quadruplcx miasalis expositio . . . . 

2* 



20 

(in fine:) Impressum Basilee per Michaelem Furter Anno salutifere incar- 
nationis miUesimo quingentesimo quinto Eal. Septembris. 

In fronte manu saeculi XVI: Ad usum Egidii a Wachtendonck Canonici Reg. in 
Thabor (Est conventus prope Sneek). Quomodo liber hic in archivum Groningae urbis 
pervenerit incertum. Anno 1833 ibi certe erat, unde anno 1897 in Bibliothecam 
Universitatis per commodatum translatus est. 

In ligatura lignea corio fusco intecta saeculi XVI fibulis cupreis amissis. 



28. Chartac. 17,1 X 22,6. 363 fol. Septem manibus exaratus (fol. 1 — 

20; 20>*™—142et344—363; 142—191™™; 192—222; 223— 
269; 271—281*™°; 281™™— 343); fol.222™™, 270 et 343^° 
vaeant. Saee. XVI (post 1568). 
Observationes ex praelectionibus Theodori Bezae in Euangeliuni Iohannis 
anno 1568. 

In fronte legitur: „Sum Mensonis Altingii", ut videtur manu ipsius Altingii. Hunc 
autem ipsum Genevae lectionibus Bezae affuisse, non verisimile est. Emmius enim 
dicit (Vita Mensonis Altingii, Gron. 1728, pag. 5), Altingium ad initium mensis Sep- 
tembris anni 1567 ad pascendam Ecclesiam Leishelsheimensem in Palatinatu missum 
esse, eoque munere per triennium functum esse. Praeterea non in Albo Universi- 
tatis Genevensis inscriptus est. Altingius igitur codicem hunc tantum possedisse^ 
non scripsisse videtur. Post eius mortem (1612) codex in familia permansit. Sic venit 
in possessionem Adami Mensonis Isinck (1668 — 1727) professoris Groningani, qui ex 
Altingiorum stirpe natus erat. (Vide Dedicationem ante Vitam Altingii). Is hunc 
Bibliothecae donavit ante annum 1722 quo tempore in catalago apparet. 

In ligatura membranacea in qua notae musicae cum textu saeculi XV. 



29. Chartac. 19,8 X 28,9. VIII et 602 fol. Saee. XVI (1588). 
Dictata P. Ioannis Deckerii in primam partem Snnunae S. Thomae. 

P. Joannes Deckerius S. J. (1560 — 1610) fuit professor theologiae et philosophiae 
in collegio Aquicinctino Dttaci. Ex eius ore dictata liaec scripta sunt anno 1588 a 
Hermanno van Moeiisyenbrouck Dordraceno. 

Anno 1857 Bibliothecae dono data sunt a viro cl. R. J. Schierbeek. 

In ligatura membranacea cum figuris impressis saeculi XVII. 



30. Chartac. 17,2 x 20,3. 1421 pag. Oeto manibus exaratus (pag. 1 — 

486, 611—625, 665—696, 743—899, 935—943, 949—957, 
1113—1115, 1295—1421; 487—506, 1115—1294; 507—611, 
625—665, 943—949; 697—742; 900—935; 957—963; 963— 
983; 983—1112). Saec. XVII (1608—1616). 
Conradi Vorstii in Kpistolas Paulinas Coninientarii. 

Ad Romanos (pag. 1— 210), ad Corinthios I (210—388), II (389—486), 



21 

ad Galatas (487—566), ad Ephesios (567—664), ad Philippenses (665—741; 
pag. 742 vacat), ad Colossenses (743 — 844), ad Thessalonicenses I (845 — 
956), II (957—1018), ad Timotheum I (1019—1112). 
Eiundem in Epistolain Iacobi Commentarii. 

(Pag. 1113—1167; pag. 1168 vacat). 
Eiusdein in Epiatolas Petri Commentarii. 
I (Pag. 1169—1240), II (1241—1294). 
Eiusdem in Epistolas Iohannis Comiiientarii. 

I (Pag. 1295—1384), II (1385—1396), III (1397—1403). 
Eiundem in Epistolam Indae Commentarii. 
(Pag. 1404—1422). 

In initio totius voluminis index verborum et rerum. 

Annorum significationes tiae inveniuntur: 1646. 11 Novoinb. (in fronte), 1608 
Johan Peth scribebat (pag. /), Haec scripsit amicus meus singularis Kngelbertus a 
Pepengden Livonus Nobilis S. S. L. L. studiosus (pag. 057) , Absoluta 4 Septcmb. 
n°. 1609 (pag. 1018), Anno 1609 26 Octob. incepit (pag. 1010), Anno 1608 Martii 21 
hora 4 (pag. 12W), Anno 1608 10 Martii (pag. 1*294). 

Conradus Vorstius (1560^16"H) ab anno 1500 usque ad 1600 fuit professor Uwologiae 
Steinfordiae. Fortasse anno 1616 dictata haec collecta sunt. 
In catalogo anni 1660 codex hic invenitur. 
In ligatura menibranacea, in qtia notae musicae cum texlu Latino sacculi XV. 



31. Chartac. 16 X 20,7. 202 inscripta et multa vacua relicta fol. 

Saec. XVII. 
Mincellanea theologica. 

Inveniuntur in hoc codice dissertationes breves theologicae, desumptae ex 
operibus aut e dictatis nonnullorum virorum doctorum, quorum nomina in 
margine inscripta sunt. Sunt hi Daniel Tossanus (1541 — 1602) prof. Hcidel- 
bergensis, Constantinus 1'Empereur (1591 — 1648) prof. Hardrovicensis postea 
Lugdunensis, Amandus Polanus (1561 — 1610) prof. Basiliensis, Petrus 
Calaminus (1556 — 1598) prof. Heidelbergensis , Franciscus Gtomarus (1563 — 
1641) prof. Lugdunensis postea Groninganus , Jac. Arminius (1560 — 1609) 
prof. Lugdunensis, Lucas Trelcatius (1570 — 1607) prof. Lugdunensis, Franc. 
Junius (1545 — 1602) prof. Lugd., et Hermannus Ravensperger (1586— 1625)» 
prof. Gron., Joh. Maccovius (1588 — 1644) prof. Franekeranus. 

Fol. 46 — 48 vereo , 60— 67 vereo , 184— 185 ve »° vacant. 

In catalogo anno 1660 invenitur. 

In tigatura membranacea saeculi XVII. 



32. Chartac. 10,6 X 16,5. 12 fol. Saec. XVII. 
Summa doctrinae Socinistarum. 

Scripta a Gerardo Iohanne Vossio (1577 — 1649). 



Anno 1800 Amslelodami ab Archivo Groningano acquisita, unde anno 1897 in 
Bibliotkecam Groninganam translata est. 
In ligatura chartacea viridi figuris auratis omata. 



33. Chartac. 21 x 32. 6 fol. Saec. XVII ineuntis. 

Contra Aruiinii et Utenbogartii Rationes Synodi futurae praeparatorias 
pro Ecclesiis reforniatis Discussio. 

In fronte nomen: J. Witte, in ligatura: Pro Clariss. Domino Eminenio. Anno 1800 
acquisita est Amstelodami ab Archivo Groningano unde in Bibliothecam translata est 
anno 1897. 

Sine ligatura. 



34. Chartac. 20,4 X 31,9. 251 scripta folia et compluria innumerata 

vacua. Duabus manibus exaratus. (fol. 1 — 226; 230—251). 
Saec. XVII. 
Francisci Goinari Loci cominunes theologici. 

Hae di8sertationes non in Operibus Gomari reperiuntur; sed de diversis 
materiis hic tractatis exstant theses in parte III Francisci Goraeri Opcrum 
theologicorum omnium (Amstelodami 1644.). Discipuli tres, qui opera ma- 
gistri ediderunt , in proemio haec scripserunt : ,,Nam quod Loci (quos vocant) 
communes et explicationes quorundam Novi Testamenti doctorum quae in 
multorum manibus versantur, inter posthuma haec Fr. Gomari opera non 
compareant; causa est, quod eorum nuda tantum diagrammata, eaque maxi- 
mam partem, tam intricate, tam minutis descripta literis, ut vix ac ne 
vix quidem legi possint, invenerimus: atqueilludetiamsatisconstet, autorem 
ea, non de verbo ad verbura, quod in reliquis factum, auditoribus dictasse : 
sed libera oratione, re tantum praemaeditata , dixisse. Unde factum, ut ea 
a studiosis , prout alii aliis scribendi celeritate , et dicentis mentem assequendi 
dexteritate praestarent, varie excepta, et ab aliis descripta sunt." Codex 
hic igitur verisimillime a studioso quodam ex ore Gomari scriptus est. 
Einsdem Coinnientarius in Epistolam Jacobi. 

Fol. 230. Quoniam epistola Jacobi a Pontiticiis .... Fol. 251 . . . . 
non ad convertentem pertinet. Fol. 19, 20. 

Commentarius hic in utcunque alia forma typis excusus est in Gomari 
Operibus II , 381 seqq. Aeque ac loci communes supradicti a studioso quodam 
conscriptus est. 

Origini8 incertae codex hic anno 1009 in catalogo invcnitur. Gomarus (lyOS — 1041) 
ab anno 1018 usqtie ad 1041 professor theologiae Groningae fuit. 
In ligatura membranacea saeculi XVII. 



23 

35. Chartac. 15,5 X 20,9. 355 fol. Saec. XVII (1639). 
Henrici Altingii Theologia theoretica. 

(Titulus est:) Theologiae problematicae pars prima, complectens theoretica, 
quae insignis theologus Henricus Altingius olim in Heideibergensi Academia 
ad calamum dictavit , in Groningensi et Omlandica vero limavit auctioremque 
dedit. Anno 1639. 

Typis excusa est in Aitingii Scriptis theologicis Heidelbergensibus , II , 1 seq. 

In nullo catalogo invenitur. 

In ligatura membranacea saeculi XVII. 



36. Chartac. 22,2 x 30,3. 17 fol. Saec. XVII. 

Subiunctus torno libellos impressos lohannis Duraei (luOojG — I6NU) continenti , qui 
per totam suam vitam conatus est diversas ecclesias Protestantes coniungere. Insuper: 

Manuscripta Iohannis Duraei et de eius consiliis: 

Fol. 1 — 2. Iudicium facultatis theologicae in Academia Leidensi de Duraei 
consiliis, Postridie Calendas Novembres CIOIOCLVI. Copia. Typis excusum 
in Bibliotheca Bremensi Cl. I fasc. VI. 

Fol. 3 — 4. Idem facultatis tbeologicae Groningensis , XIII Nov. MDCLVL 
Subscriptum a Matthaeo Pasore, facultatis decano. 

Fol. 5—6. Idem facultatis theologicae Ultrajectinae, VII Kal. Oct. MDCLVI. 
Copia. Typis excusum in Bibliotheca Bremensi ut supra. 

Fol. 7. ^pistola Duraei facultati theologicae Groninganae, quacum mittit 
iudicia supradicta facultatum Leidensis et Ultrajectinae et facultatis iudicium 
rogat. Leowardiae 6/16 Nov. 1656. Autographum. 

Fol. 8. Extract uit het Resolutieboeck der .... Staten van Stadt Gro- 
ningen en Ommelanden. Martis den 9 Decemb. 1656. Ordines reddunt libel- 
lum Duraei non nuncupatum facultati theologicae Groninganae considerandum. 
Copia verificata a Nicolao Busch, secretario Ordinum. 

Fol. 9. Epistola Duraei Samueli Maresio professori theologiae Groningano 
qua eum de statu conatuum suorum certiorem facit, Amstelodami 25 Jan./4 
Febr. 1657. Autographum. 

Fol. 10. Pensa ad unitatem evangelicoruin promovendam elaboranda. Alia 
manu ac Duraei. 

Fol. 11. Postulata quae theologi Sueci Ioh. Duraeo tradiderant tanquam 
conditiones ad promovendam pacificationem necessarias. Eadem manu ut supra. 

Fol. 12. Extract uit een missive van d^Heere Johan Schulenborch geschre- 
ven aen d' . . . . Staten van Stadt ende Lande, ofte derselver .... Gede- 
puteerden in den Hage den 4 Septemb. N. S. 1656. Mittit iis libellum 
Duraei de unitate ecclesiarum Protestantium. Copia verificata a Nicolao 
Busch secretario Ordinum. 

Fol. 13. Epistola Duraei Ordinibus Deputatis Groningae et Omlandiarum, 



24 

qua eos adhortatur ut coniunctdoni ecclesiarum Protestantium faveant aeque 
ac ceteri Ordines Reipublicae, Groningae . . . . Novemb. 1656. Autographum 
Belgico sermone. 

Fol. 14. Extract uyt 't register der resolutien van de . . . . Staten Gene- 
rael .... Mercurii den 23 e Augustii (sic) 1656. Ordines Generales lecta 
remonstrantione Duraei referunt hanc Ordinibus provinciarum. Copia. 

Fol. 15. Extract uyt het Register der Resolutien vande .... Staten 
Generael .... Martis den 7 en November 1656. Lecta secunda remonstran- 
tione Duraei Ordines referunt requestrantem Ordinibus provinciarum. Copia 
verificata a Praeside et Actuario Ordinum Generalium. 

Fol. 16. Resolutio Ordinura Deputatorum Ultrajectinorum , qua pollicentur 
conatibus Duraei se fauturos esse, 8 Oct 1656. Copia Belgico sermone. 

Fol. 17. Extract uyt het daegelyxe resolutie boeck van de . . . . Gede- 
puteerde Staten van Vrieslant. Donderdach den 6. Novemb. 1656. Pollicentur 
idem quod Ordines Ultrajectini. Copia verificata a secretario Ordinum. 

Primum in catalogo anni 1833 invenitur liber hic originis incertae. 

In ligatura e corio fusco facta saeculi XVIII. 



37. Chartac. 15,8 X 20,1. 282 foL Saec. XVIII (1748— 1794). 
Nicolai Guilielmi Schroeder Dictata in antiquitates Hebraeas. 

Autographa. 

Nic. Guil. Schroeder {Jl$l — 1198) fuit professor lingnarum Orientalium Groningac. 
Acquisita haec dictata sunt in atwtione viri doct. van Eerde anno 1836 (Catal. n°. 0968). 
In ligatura chartacea saeculi XVIII. 



38. Chartac. 10,1 X 16. 84 fol. Saec. XVIII (1750). 
Eiundein Observationes philologicae in Hoseam. 

Autographae. 

Verisimillime e legato nepotis eius Nic. Guil. Schroeder Steinmetz {1703 — 1826). 

In ligatura cluxrtacea saeculi XVIII. 



39. Chartac. 10,1 X 16. 28 fol. Saec. XVIII (1750 et 1761). 
Eiusdem Observationes philologicae in I librniu Samuelis. 

Autographae. 

Origo et ligatura ut supra. 



40. Chartac. 10,2 X 15,7. 41 fol. Saec. XVIII (1751). 
Eiusdem Observationes philologicae in librnm Deuteronomii. 

Autographae. 

Origo et ligatura ut supra. 



25 

41. Chartac. 10,6 X 16,8. 2vol. 99 et 34 fol. Saec. XVIII (1751 et 1766). 

Eiusdem Observationes in librum Threnornni. 

Autographae. 

Origo ut supra. 

Vol. I sine ligatura, voL II in ligatura chartacea. 



42. Chartac. 10,2 x 15,9. 331 fol. Saec. XVIII (1752—1756). 
Eiusdem Annotationes in Ieremiam. 

Autograpkae. 

Origo nt supra. 

In ligatura chartacea. 



43. Chartac. 16,1 X 20,4. 3 vol. 269, 257 et 470 fol. Saec. XVIII 

(1752—1783). 
Eiusdem Praelectiones in antiquitates Uebraeas. 

Vol. I. 1757—1783. Vol. II. 1777. 
Eiusdein Praelectiones in antiquitates ecclesiasticas et politicas. 

Vol. HI. 1752—1754. 

Autographae. 

Acquisiia haec dictata sunt in auctione viri doct. van Eerde anno 1836 (Cat. 0907). 

Vol. I et II in ligatura chartacea saeculi XVIII , vol. III sine ligatura. 



44. Ckartac. 16 X 20,3. 241 fol. Saec. XVIII (1757). 
Eiusdem Observationes philologicae in Iesaiam. 

Autographae. 

Verisimillime e legato nepotis eius Nic. Guil. Schroeder Steinmetz {1703 — 182G). 

In ligatura chartacea saeculi XVIII. 



45. Chartac. 16,3 x 20,8. 108 fol. Saec. XVIII (1758), 
fiiusdem Dictata in Hoseam. 

Autographa. 

Origo et ligatura ut supra. 



46. Chartac. 10 X 16,3. 24 fol. Saec. XVIII (1760). 

Eiusdem Observationes philologicae in librum Genesis. 

Autographae. 
Origo ut supra. 
Sine ligatura. 



26 

47. Chartac. 16 X 20. 369 foL Saec. XVIII (1764). 
Eiusdem Observationes in Psalmos. 

Autographae. 

Yidetur esse pars secunda, quia tantum de psalmis 39 us<jue ad 150 agitur. 

Origo ut supra. 

ln ligatura chartacea saec. XVIII. 



48. Chartac. 16,5 x 20,3. 220 fol. Saec. XVIII (1767). 
Eiusdem Dictata in Ioelem, Amosum et Obadiam. 

Autographa. 

Origo et ligatura ut supra. 



49. Chartac. 16,3 X 20,9. 94 fol. Saec. XVIII (1769). 
Eiusdem Observationes in Nahumum et Habacucuin. 

Autographae. 

Origo et ligatura ut supra. 



50. Chartac. 16,4 X 20,2. 190 fol. Saec. XVIII (1769 et 1770). 

Eiusdem Observationes in Zefaniam, Haggai et Zachariam. 

Autographae. 

Origo et ligatura ut supra. 



51. Chartac. 16 X 20,4. 2 vol. 240 et 190 fol. Saec. XVIII (1771 et 1772). 

Eiusdem Dictata ad Ezechielem. 

Autographa. 

Origo et ligatura ut supra. 



52. Chartac. 15,8 X 20. 218 foL Saec. XVIII (1778). 
Eiusdem Observationes exegeticae in Hoseam et Ioelem. 

Autographae. 

Origo et ligatura ut supra. 



53. Chartac. 16 X 20. 119 fol. Saec. XVIII (1779). 
Eiusdem Observationes exegeticae in Ainosuni. 

Autographae. 

Origo et ligatura ut supra. 



27 

54. Chartac. 16 X 19,5. 14 fol. Saec. XVIII (1779), 

Eiusdem dictata in Obadiam. 

Autographa. 

Origo et ligatura ut supra. 



55. Chartac. 16 x 20,2. 110 fol. Saec. XVIII (1780). 
Eiusdeni Observationes philologicae in Micham. 

Autographae. 

Origo et ligatura ut supra. 



56. Chartac. 16 X 20,4. 461 fol. Saec. XVIII (1781). 
Einsdem Observationes in librum Psalmornm. 

Autographae. 

Origo et ligatura ut supra. 



57. Chartac. 15,7 X 19,8. 321 fol. Saec. XVIII (1784— 1786). 
Eiusdem Prolegomena et Observationes in Ieremiam. 

Autographa. 

Origo et ligatura ut supm. 



58. Chartac. 15,8 X 20. 365 fol. Saec. XVIII (1787—1789). 
Eiusdem Observationes philologicae in Pentateuchum. 

Autographae. 

Origo et ligatura ut supra. 



59. Chartac. 16 X 20,3. 213 fol. Saec. XVIII (1790). 

Eiusdem Observationes selectae in loca difficiliora libri Psalmoruin. 

Autographae. 

Origo et ligatura ut supra. 



60. Chartac. 15,5 X 19,5. 194 fol. Saec. XVIII (1792), 
Eiusdem Prolegomena et Observationes in Ieremiam. 

Autographa. 

Origo et ligatura ut supra. 



61. Chartac. 16 X 20. 17 fol. Saec. XVIII (1793). 

Eiusdem Observationes quaodain in librum Threnorum. 

Autographae. 

Origo et ligatura ut supra. 



28 



62. Chartac. 10 x 16,2. 14 fol. Saec. XVIII. 
Eiusdein Observationes in Ionam. 

Autographae. 

Origo ut supra. 
Sine ligatura. 

63. Chartac. 10 x 16. 23 fol. Saec. XVIII. 
Eiusdem Observationes ad Malachiam. 

Autographae. 

Origo ut supra. 

In ligatura chartacea saeculi XVIII. 



64. Chartac. 16,2 X 21,4. 627 pag. Saec. XVIII (1762— 1764). 
Pauli Chevallier Institutiones theologicae. 

Paulus Chevallier (77&2 — 1700) fuit professor theologiae Groninganus. 

Codex est donum Henrici Guilielmi Tydeman professoris Lugdunens^s anno 184Q. 

In ligatura chartacea saeculi XVIII dor&o e corio facto. 



65. Chartcuc. 16,1 X 21,3. XVI et 228 inscriptae pag. et multa non 

inscripta fol. Saec. XVIII. 
Eiusdem Commentatio de naturalistis et naturalisiuo. 

Praecedit scheraa commentationis. 
Origo et ligatura ut supra. 



66. Chartac. 16,7 x 21,1. 43 fol. Saec. XVIII. 
Iacobi de Rhoer Dictata in epistolam Pauli ad Komanos. 

Autographa. 

De Rhoer (17 y 23 — 1813) fuit professor linguarum classicarum et historiae Groninganus. 

Anno 183*2 acquisita in auctione viri cl. H. J. Amtzenii (Cat. n°. 1605). 

Sine ligatura. 

67. Chartac. 16,8 X 21. 50 fol. Saec. XVIII. 
Eiusdeiu Dictata de stilo Sanctae Scripturae. 

Origo ut supra (Catal. n°. 1605). 
Sine ligatura. 

68. Chartac. 16,7 X 21,5. 47 fol. Saec. XVIII. 

Antonii Brugmans Dictata in Logicam ad ductum cl. 's Gravesande. 

Antonius Brugmam (173$ — 1780) fuit professor logicae et phijsicae Franekerae 
postea Groningae. 

Acquisita in auctione viri doc. H. J. Amtzenii anno 1832 (Cat. n°. 1594). 
Sine ligatura. 



29 

69. Chartac. 16,6 x 21,2. 327 pag. Saec. XVIII. 

Iohannis Ruardi Dictata in epistolam secundam Panli ad Corinthios. 

Ruardi (1746 — 1815) fuit theologiae professor Groninganus. 

In nullo catalogo invenitur. 

In ligatura chartacea saec. XVIII dorso e corio facto. 



70. Chartac. 13,5 X 22. 176 pagg. Saec. XIX (1822). 

Institutiones herraeneuticae Veteris Foederis anctore Hermanno Mnn- 
tinghe. 

Hemiannus Muntinghe (175% — 1&24) fuit theologiae professor Groninganus. 
Discipulus qui dictata haec scripsit fuit Petrus Hofstede de Groot qui a. 1873 
Bibliothecae donavit. 

In ligatura chartacea saec. XIX. 



71. Chartac. 14 x 22. 199 pag. Saec. XIX (1821—1824). 

Annotata ad loca selecta Veteris Foederis eodem auctore. 

Ad calcem legitur: Hucusque perveneramus ante ferias Paschales anni 4824, in 
quibus mors acerba virum optimum 24 Aprilis Leovardiae aetatis anno 71 nimis Hiim 
cito, nobis eripuit. 

Origo et ligatura ut supra. 



72. Chartac. 15,8 X 21,3. 315 fol. Saec. XVI (1587). 

Abeli Coenders de Helpman Qnaestiones et observationes ex inre civili. 

Scriptae sunt Marpurgi anno 1587 autographae. 

Abel Coenders natus est a. 1564, erat consul Groninganus a. 1619, menibrum 
Consilii Status et Ordinum Generalium et obiit a. 1610. Vide Nobiliarium Gronin» 
ganum Guilielmi Coenders, ed. H. O. Feith, pag. 85 et locos ibi citatos. 

Codex emptus est in auctione viri doct. H.A. Werumei anno 1783(Catal. MSS. 4°. W.). 

In ligatura membranacea saeculi XVII. 



73. Chartac. 16 x 20, 1. 2 vol., 535 et 166 et compluria folia non 

inscripta. Saec. XVI (1596). 
Hellaei Brunsemae Oratio pro nova inridica facnltate Groningae insti- 

tnta perlectione. d. VI Julii 1596. I, Fol. 1—11. 
Eiusdem Dictata in Institntiones Iustiniani. I, Fol. 1 — 535 et II. 

Vide de hoc professore qui docuit antequam Academia ipsa Groningana condita 
erat t Jonckbloet, Gedenkboek, 27. 

Codex hic donum est Rodolphi Wycheringe senatoris Groningani Academiae 
curatoris anno 16"20. Fortasse ipse fuit discipulus Mellaei lirunsemae et scripsit 
haec dictata. 

In ligaturis membranaceis saeculi XVII. 



30 

74. Chartac. 16 X 21,5. 181 fol. Autographum. Saec. XVII (1657— 1664). 
Egberti Bergmanni Disputatio iuridica de iure antichretico. Fol. 1 — 106. 

Fol. 106 vereo vacat. 

Fol. 1 : Aurica Fris. Orient. 1664 mense Septembr. inchoate. 

Eiusdeni Cessio Schwartzenbergica seu Responsum iuridicum de ces- 
sione .... inter .... Georgium Wilconein, liberum Baronem in 
Schwartzenbergh et Hohenlantsberg, Grietmannum Dongriae Orien- 
talis cum socio cedentes et Georgium Friedericum , Colonellum etc., 
Beetchumanium cessionarium. Fol. 109 — 140. Fol. 140 verso vacat. 

Fol. 109: Aurica Fris. or. Ar. 4657. 

Eiusdem Disceptatio de Coena Domini et anima rationali contra Petrum 
Drenhuisen, theol. cand. Fol. 141—181. Fol. 181 vereo vacat 

Fol. 149: Leovardiae, 20 Mart. 1659. Fol. 178: Dabam in castro Holdingano ad 
pagum Aenjumensem mense April. Ao. 1659. 

Anno 183% codex hic acquisitiis est ab Archivo Groningano in auctione viri cl. H. 
J. Amtzenii (Catal. n°. 1600) et anno 1897 translatus in Bibliothecam. 

In ligatura membranacea saeculi XVII. 



75. Chartac. 21,2 x 33. 2 vol. 842 et 595 pag. Saec. XVII. 
Adversaria iuridica. 

Literarum ordine disposita. Vol. I: Ignorantia — Pupillus. Yol. II: Qua- 
litas — Uxor. 

Originis incertae anno 1888 provenit e Iudicio cantonnali Appingedamensi et 
in Archivum Groninganum positus est codex, unde anno 1807 in Bibliotfiecam 
Universitatis translatus est. 

In ligaturis chartaceis saeculi XVIII. 



76. Chartac. 16 y l X 20,6. 273 fol. Saec. XVIII. 
Forum Groninganum. Fol. 1—95. Fol. 95 — 99 verao vacant. 
Processus Iuris vel Modus procedendi breviter et compendiose conipre- 
hensus, quantum potuit secundum usum ac observantiam , in Camera 
Hovetmannorum caeterisque Iudiciis inferioribus Omlandiae. Fol. 
100— 247 vereo . Cum additionibus , Fol. 248— 273 verso . 

Anno 1888 aequisitus est codex ab Archivo Groningano e libris viri cl. J. S. G. 
Koning, unde anno 1897 in Bibliothecam translatus est. 
In ligatura chartaeea dorso e corio facto saeculi XIX. 



77. Chartac. 16 9 3 x 21. 54 fol. Saec. XVIII (1751— 1752). 

Christiani Henrici Trotz Compendium iuris naturae secundum Hugpnis 
Grotii De iure belli ac pacis. 

Christ. Henr. Trotz (1701 — 1773) fuit professor Franekerae postea Traiecti ad Rhennm. 
Acquisitum in auctione viri doct. H. J. Arntzenii anno 1832 (Catat. n°. 1604). 
Sine ligatura. 



31 

78. Chartac. 15,5 x 20,2. 451 pag. Saec. XVTIL 
Eiusdem Dictata in ius publicuni. 

Origo ut supra. (Catal. n°. 1584). 

ln ligatura chartacea saeculi XVIII dortto e corio facto. 



79. Chartac. 15,5 X 20,2. 177 inscripta et compluria vacua relicta fol. 

Saec. XVIII. 
Eiusdem Dictata in ius feudale patrium. 

Apparet dictata haec virum doct. Trotz professum esse in Academia Ultra- 
jectina. 

Origo ut supra (Catal. no. 1584). 

In ligatura ut supra. 

80. Chartac. 20,8 X 38,4. XVIII et 930 pag. Saec. XVIII (1762— 63). 
Frid. Ad. van der Marck. Besolutiones quaestionum et dubiorum Iuris 

Naturae, Iuris publici universalis et Politices Generalis a praestantissimis 
auditoribus suis inter familiares sermones propositorum die Octobr. 1762 
usque ad diem Julii 1763. 

Praecedit index quaestionum oet a die . . . . Nov. 1768 usque .... 

Nomina studiosorum qui quaestiones posuerunt adiuncta sunt. 

Frid. Ad. van der Marck (1719 — 1800) fuit Professor iuris Groninganm. 

Originis incertae, post a. 1841 in Bibliothecam pervenit. 

In ligatura chartacea saeculi XVIII. 



81. Chartac. 20,8 x 32,8. 11 pag. Saec. XVIII. 

Eiusdem Commentatio de contractu quem nostrates Beklemminge vocant. 

Transscriptum et collatum cum originali a Carolo Christano Paehlig^ prof. Gro- 
ningae die VII Julii a. 18f)0. Quo anno commentatio haec a van der Marck scripta 
sit non liquet, sed videtur tempore quo Paehlig studiosus Groningae erat et dis- 
cipulus viri doct. van der Marck (1168 — 1114). Paehlig mortuus est a. 1814, sed 
demum post a. 1841 in Bibliothecam codex pervenit. 

In ligatura chartacea dorso linteo saeculi XIX. 



82. Chatrtaa. 16,5 x 21,2. 5 vol. coniunctim 1370foliorum. Saec. XVIII 

(1776 seq.). 
Dionysii Godefridi van der Keessel Praelectiones de iurisprudentia 
criminaii. 

Est autographum ipsius van der Keessel (1138 — 1816) qui professor erat Groningae 
et (inde ab a. 1110) Lugduni Batavorum. Erat post eius mortem in manibus discipuli 
et propinqui Angeli Iacobi Cuperi^ donec in huius bibliothecae auctione emptum esl 
anno 183<2. 

In ligaturis chartaceis saeculi XIX dorsis e corio factis. 



32 

83. Chartac. 21 x 33,3. 734 pag. Saec. XIX (1804). 
Car. Christ. Paehlig Dictata in Institutiones Iustiniani. 

Autographa. 

Car. Christ. Paehlig (1754 — 1814) fuit Professor iuris Groninganus. 

Originis incertae, post a. 1841 in Bibliotheoam pervenit. 

In ligatura chartacea. 



84. Chartac. 21,4 x 33,5. 224 fol. Saec. XIX (1804— '06). 
Eiusdem Dictata in praxin forensem. 

Autographa. 

Origo et ligatura ut supra. 



85. Chartac. 21 X 33,5. 523 pag. Saec. XIX (1805—1809). 
Eiusdem Dictata in Pandectas. 

Autographa. 

Origo et ligatura ut supra. 



86. Chartac. 21,1 X 33,3. 162 fol. Saec. XIX (1812 et '13). 
Eiusdem Dictata ad Codicem de ordine iudiciorum civilium. 

Autographa. 

Origo et ligatura ut supra. 



87. Chartac. 20,5 X 33,3. IV et 585 pag. Saec. XIX. 
Eiusdem Dictata in Institutiones Iustiniani. 

Autographa. 

Origo et ligatura ut supra. 



88. Chartac. 22 X 28,5. 272 pag. Saec. XIX. 
Eiusdem Dictata in locos difficiies Institutionuiu. 

Autographa. 

Origo et ligatura ut supra. 



89. Chartac. 16,7 x 20. 362 pag. Saec. XIX (1834). 

Seerpii Gratama Dictata in ius naturale. Pag. 1—292. Pag. 293 — 297 vacant. 
Eiusdem Dictata in ius sociale. Pag. 298 — 362. 

Scripta ab Henrico Octavio Feith Jre. anno 1834. 

Seerpius Gratama (1757 — 1837) fuit professor inris Harderovici , deinde Groningae. 

Origo et Ugatura ut supra. 



33 

90. Chartac. 16,8x20,9. 2vol. 154etl41pag. Saec. XIX (1834— 1835), 
Eiusdem Prolegomena Iuris Publici Universalis. 

Scripta ab Henrico Octavio Feith Jre anno academico 1834/5. 
Origo et ligatura ut supra. 



91. Chartac. 16,6 X 20,5. 269 fol. Saec. XVIII (1787). 

Henrici Jani Arntzenii .... Specimen de origine et progressu iuris 
Belgici civilis. 

Continet hic codex duo exempla huius speciminis quod anno 1787 Gro- 
ningae apud Jacobum Dikema typis excusum est. Alterum (fol. 1 — 81) est 
manuscriptum e quo liber typis excusus est. Alterum (fol. 82 — 269) est 
correctum et emendatum e quo prius transscriptum est. 

H. J. AmtzeniuSy auctor huius libri, non est professor illius nominis, sed filius 
eius iurisconsultus Groninganus, qui patri suo illud opus dedicat. Ex eius auctione 
in Bibliothecam pervenit anno 1832 (fiatal n°. 1609). 

Sine ligatura. 

92. Ckartac. 16,7 X 21,3. Saec. XIX (1820— 1822). 
Dictata varia Cornelii de Ranitz stndiosi Groningani. 

1. Cornelii Adriani van Enschut in Encyclopaediam Juris. 1820 — 1821. 
257 pag. 

2. Seerpii Gratama in Ius Naturae. 1820—1821. 620 pag. 

3. Eiusdem in Historiam Iuris Romani. 1821 — 1822. 290 pag. 

4. Eiusdem in Institutiones Iustinianeas. 1821 — 1822. 217 pag. 

5. Eiusdem in Institutiones Iustinianeas. 1820 — 1821. 226 pag. 

6. Eiusdem in Pandectas I 1821—1822. 221 pag. 

7. Eiusdem in Easdem II. 1821—1822. 322 pag. 

8. Eiusdem in Easdem III. 1821—1822. 229 pag. 

9. Alb. Jac. Duymaer van Twist over het Wetboek Napoleon I. 422 pag. 

10. Evenzoo II. 313 pag. 

11. Evenzoo ni. 349 pag. 

12. Hendrik Nienhuis over het Burgerlrjk Wetboek I. 319 pag. 

13. Evenzoo II. 212 pag. 

14. Evenzoo DX 245 pag. 

15. Van denz. over het Wetboek van Burgerlrjke Rechtspleging I, 218 pag. 

16. Evenzoo II. 213 pag. 

17. Seerpii Gratama in Ius publicum. 110 pag. 

18. Qabini de Wal in Ius publicum et gentium. 1821 — 1822. 205 pag. 

19. Seerpii Gratama in Ius criminale. 195 pag. 

20. Gabini de Wal in Ius criminale. 1822—1823. 386 pag. 

Donum viri doct. S. M. S. de Ranitz notarii publici Winsumani m. Oct. a. 1890. 
In ligaturis chartaceis. 

Codices Groning. 3 



34 

93. Chartac. 16,8 X 20,8. 348 pag. Saec. XIX (1833?). 

Gabini de Wal Introductio ad universam iurisprudentiain sive Encyclo- 
paedia et Methodologia iuris. 

Dictatum scriptum ab Henrico Octavio Feith Jre anno 1833 (?). Ipse anni signifi- 
cationem 1834 in fronte codicis inscripsit; cum autem de Wal d. XXII Sept. a. 1833 
obierit, in numero videtur erravisse. Gabinus de Wal (1785 — 1833) fuit professor 
iuris primo Franequerae, deinde Groningae. 

Donum viri doct. J. A. Feith anno 1896. 

In ligatura chartacea saeculi XIX dorso e corio facto. 



94. Chartac. 16,6 x 20,5. 352 pag. Saec. XIX (1834). 
Jacobi Hermanni Philipse Historia iuris Romani. 

Dictata scripta a viro cl. Henrico Octavio Feith Jre anno 1834. 
Jacobus Hermannus Philipse (1797 — 1815) fuit professor iuris Franequerae, deinde 
Groningae. 

Origo et ligatura ut supra. 



95. Chartac. 16,3 x 21. 350 pag. Saec. XIX (1835). 

[Eiusdem] Dictata in libros XX usque XXXVI et XLII partis IV Insti- 
tutionum. 

Scripta ab Henrico Octavio Feith Jre anno 1835. 
Origo et ligatura ut supra. 



96. Chartac. 16,7 x 20,9. 289 pag. Saec. XIX (1834—1836), 
Oornelii Star Numan Scholae de iure criminali. 

Dictatum scriptum ab Henrico Octavio Feith Jre annis 1834 — 1836. 
Comelius Star Numan (1807 — 1857) fuit professor iuris Groningae. 
Origo el ligatura ut supra. 



97. Chartac. 15,8 x 20,3. 176 fol, quorum complura vacant. Insuper 

post secundum quodque folium foliolum insertum est. Saec. 
XVII (1675). 
Annotationes in physicam. 

Scriptae sunt anno 1675 ab Edzardo Smith phiL stud. Hic autem Kal. Iuliis 
a. 1675 Groningae in Albo Academico inscriptus est Groninganus. Anno 1675 Gro- 
ningae physicam docebat Gerhardus Lammers (1642 — 1719). Post annum 1841 codex 
hic in Bibliothecam pervenit. 

In ligatura membranacea saeculi XVII. 



y 



35 

98. Chartac. 16,3 x 20. 214 fol. Saec. XVIII (1713). 
Hermanni Boerhave Tractatus collegii chemici. 

Dictatum anni HiO, anno iliS a quodam Medero descriptum. Qui fueritne is 
J. C. Meder zoologus qui a. H45 obiit, non liquet. Legitur in fronte: Ex MSS. R. 
Pabus 1733. Rudolphus Pabus Groninganus V. D. M. in pago Farmsum obiit anno 
4769. Haud prius quam in catalogo a. i84i codex hic invenitur. 

In ligatura e corio facta saeculi XVIII. 



99. Ckartac. 22,5 X 27. 6 fol. Saec. XVIII. 

Jacobi Theodori Klein Tentamen methodicae dispositionis echinodermatnm. 

Jac. Th. Klein (i685 — 1750) fuit Reipublicae Gedanensis secretarius et zoologus 
celeber. 

Post annum i84i in Bibliothecam pervenit. 

In ligatura chartacea dorso e corio factu saeculi XVIII. 



100. Chartac. 11 X 16,3. 309 fol. Saec. XIX (1833). 

Thunberg, Plantae Japonicae, in ordinem redactae ab Henrico Gornelio 
van Hall. 

Van Hall (i80i — i876) fuil professor botanices Groningae. Donum viri honorat. 
R. J. Schierbeek R. J. f. circiter annum 1890. 
Sine ligatura. 

101. Chartac. 14,6 X 20,9. 333 fol. Oum paucis initialibus pictis. Saec. 

XV. (1487—1489). 
Aristotelis liber de coelo. 

(FoL 1 — 2. Observationes breves. Fol. 2 verao vacat.) Fol. 3. Liber de coelo. 
De natura scientia fere plurima videtur circa magnitudines .... Fol. 
52vereo . . . . Et finiuntur libri de coelo. 

Fol. 5^ver80; Scripti per manus Johannis Groningensis sub venerabili VII artium 
magistro et sacre theologie professore eximio magistro Jacobo de Amersfordia in aima 
universitate Coloniensi regente in famosissima bursa Laurentii Oroningensis anno 1487. 

Eiusdem Iiber de generatione et de corrnptione. 

Fol. 53. De generatione autem et corruptione secundum causas naturales 
.... Fol. 86 .... Et nunc finitur secundus liber de generatione et 
corruptione. Fol. 86 vers0 vacat. 

Fol. 86: Scriptus per manus Johannis Alberti de Groninghen .... (utsupra) . . . . 
Anno domini 1488. 

Eiusdem Meteorologica. 

Fol. 87. De primis quidem igitur causis nature et de omni .... Fol. 
131 vereo . . . . Et finiuntur libri metheoricorum per mentem doctoris magni. 

Fol. iSiverso . . . . In Golonia 1488 .... scripti per manus Johannis Groningensis 
sub . . . . (ut supra). 

3* 



36 

Eiusdem Naturalia parva. 

Fol. 132. Quoniam autem de anima secundum se ipsam .... Fol 203 .... 
quod naturalia longo tempore sicut sunt. (Fol. 203 verao . Observatiunculae.) 
Fol. i6Q»er*o et 171: Scriptus per manus Johannis Groningensis .... (ut supra). 

Alberti Magni Tractatus de anima. 

Fol. 204. Honorabilis Albertus Magnus. Bonorum honorabiliom noticiam 
opinantes .... Fol. 332 vereo . . . . In hoc finiuntur copulata trium librorum 
de anima sive mente Magni Doctoris Alberti. (Sequnntur annotationes breves.) 

Fol. 332verso .... ipsa die qua studentes Coloniensis celebrabant festum apostolis 
qui fuit octava epiphanie domini 1489. 

Omnes hi tractatus sunt elucidati commentariis et paraphrasibus. Jacobus de 
Amersfordia sive Thymaeus erat saeculo XV eweunte professor theologiae et ecclesi- 
asticus Coloniae. Johannes Alberti Groningensis ignotus est. Fortasse est iUe Johannes 
Alberti qui anno 1524 notarius erat Groningae. (Vide Begister Arch. Gron.l524 y n°.8). 

De origine codicis nihil notum est. Anno 1669 in catalogo apparet. 

In ligatura lignea saeculi XVI corio intecta fibula amissa. Intra ligaturam frag- 
menta missalis saeculi XV cum notis musicis. 



102. Membranac. 16,5 X 25,1. II et 139 fol. Litteris rubris etpictis item 

figuris astronomicis ornatus. Duabus manibus exaratus (fol. I, 
II, 1-73, 134—139; et fol. 74—133). Saec. XIV. 
Arzachelis Canones universales translatae a Gerardo de Gremona. 

(Fol. I et II Tabulae astronomicae.) Fol. 1. Incipiunt canones universales 
Arzazelis quos transtulit magister Gherardus de Cremona .... Fol. 36 vereo .... 
Expliciunt canones. (Fol. 37 — 73 tabulae astronomicae.) 
Excerpta canonum Johannis de Lineriis. 

Fol. 74. Excerpta canonum Johannis de Lineriis ( — fol. 88). Passim ta- 
bulae astronomicae. Sequuntur aliae tabuiae (fol. 89 — 133). 
Tabnlae astronomicae variae. Fol. 134 — 139. 

Codex hic erat in bibliotheca Jacobi Christmanni (1554—1613) professoris lingua- 
rum orientalium Heidelbergae. Deinde erat Joachimi Borgesii scholae Groninganae 
rectoHs qui eum vendidit Bibliothecae Academicae anno 1620. 

In ligatura membranacea quae est fragmentum missalis cum notis musicis 
saeculi XV. 

103. Chartac. 10,3 x 14. 274 fol. Titulis et initialibus rubris. Saec. 

XVI ineuntis. 
Alberti Magni Speculum astronomiae. 

(Fol. 1 — 3. Index manu saeculi XVII.) Fol. 3. Incipit speculum astronomie 
Alberti Magni de scientiis prohibitis et concessis .... Occasione quorundam 
librorum apud quos .... Fol. 13 ver8 ° .... nigromanticorum et specula 
hinc inde. Explicit libellus domini Alberti Magni quod speculum astronomie 
dicitur .... 



37 



V 



Anonymi Sufficientia divisionis mathematicae. 

Fol. 13 verso . Incipit quedam sufficientia divisionis mathematice in suas 
species . . . . Et porro de auctoribus et viciis librorum mathematice concesse 
ac licite. Fol. 14. Scientia mathematica prima sui divisione .... Fol. 
ISverso . . . . in quo sunt quatuor litere. Item hic positi sunt libri nigro- 
mancie ut cavere possint si aliquem ad manus venerint. 

Excerptum ex libro V° Fortalitii lidei. 

FoL 19. Item ex 5° libro fortalicii fidei consideracione secunda capitulo 
2 !> . Item artes magice vel divinaciones .... Fol. 19 vereo .... indecretorum 
26 questione 5 ft canones. Hec ex fortalicio fidei. 

Excerpta ex libro qui dicitur Malleus maleficarum Jacobi Sprenger. 

Incipiunt quedam excerpta ex libro qui dicitur malleus maleficarum edito 
a fratre Jacobo Sprenger ordinis predicatorum in Colonia, Inquisitione here- 
tice pravitatis examinata et approbata a doctoribus in Colonia. Aliqui nituntur 
probare quod non sit catholicum .... Fol. 67 vereo .... bracchio seculari 
tanquam hereticus impenitens. Expliciunt quedam exoerpta ex tercia parte 
raallei maleficarum. 

Nicolai Orayme Tractatus de intensione qualitatum. Cum figuris geometricis. 
Fol. 68. Incipit tractatus de intensione qualitatum editus per ingentem 
Nicolaum Orayme .... Cum ymaginaciones meas de uniformitate et dif- 
formitate .... Fol. 95 verso . . . . Et hec omnia que dicta sunt ex qualitate 
parentum .... (continuata in fol. 119:) de velocitate dici .... Fol. 
121 vereo . . . . est in altitudine sibi dupla ad. (continuata in fol. 123 :) prima 
et tertia ad secunda .... Fol. 123 vereo . . . . Ac de uniformitate et diffor- 
mitate intensionum sit tractatus. Explicit tractatus de intensione qualitatum 
magistri Orayme Nicolai .... 

Bogerii Baconis Perspectiva applicata naturalibus. Cum figuris geometricis. 
Fol. 96. Incipit perspectiva magistri Rogerii Bachon applicata naturalibus 
perdistincta. Propositus radicibus sapientie tam divine quam humane .... 
Fol. 118 vereo .... pupillas in oculos ordinis si con — (continuata in fol. 128:) 
tingat unum prout videri duo .... Fol. 144 vereo .... ignorans veritatem 
non possum sustinere. Explicit perspectiva Bacconis applicata naturalibus. 
(Sequitur appendix usque ad fol. 145.) 

Boberti Lincolniensis Tractatus de fractionibus radiorum. 

Fol. 124. Incipit tractatus Linconiensis de fractionibus radiorum. Utilitas 
consideracionis linearum et angulorum .... Fol. 127 vereo . . . . at multi- 
plicacionis academie nobis satis (continuata in fol. 122:) est cognita in 
operibus suis .... quod vivere non possemus. Explicit tractatus Linconiensis 
de fractionibu8 radiorum. (Sequitur :) Ex 2 a parte tractatus de iteracione qua- 
litatum magistri Nicolai Orayme de effectu musicali .... (usque fol. 122 vereo .) 

Caroli Bovilli Liber de circuli quadratura. Cum figuris geometricis. 

Fol. 145 vereo . Caroli Bovilli Samarobrini liber de circuli quadratura. Si 



38 

linea recta nullo suorum punctorum ..... Fol. 147 vorao .... quadrato 
circuli est dividue. Finit libeilus de quadratura circuli. 

Eiusdem Liber de cubicatione sphaerae. Cum figuris geometricis. 

Fol. 147 vereo . Incipit liber Caroli Bovilli de cubicacione sphere. Quod cir- 
culus est in planis .... Fol. 149 vereo . . . . in spatium eidem equivalens 
convertitur. Finit liber cubicacionis sphere. Fol. 150 — 152 vereo vacant 

Nicolai Cusani Tractatus de inathematicis complementis. Cum figuris geo- 
metricis. 

Fol. 153. Incipit tractatus domini Nicolai de Cusa . . . . de mathematicis 
complementis. Ad beatissimum papam Nicolaum quintum prologus. Tanta 
est potestas sumrni tui pontificatus .... quo sequitur adipisci. Primo ad- 
vertendum quod in figura multangula .... Fol. 166 .... et valoris tri- 
angulos equare. Et hec sumciant. Explicit secundus liber de mathematicis 
complementis Nicolai de Cusa. 

Eiusdem Liber de mathematica perfectione. Cum figuris geometricis. 

Fol. 166. Incipit liber eiusdem Nicolai de Cusa de mathematica perfec- 
tione ad dominum Anthonium cardinalem .... prologus. Sollicita est nobilis 
mens vera .... quam istorum libello supplex asscribi deposco. Intereo 
est ex oppositorum coincidentia mathematica .... Fol. 169 .... corri- 
gantur asscriptas proposiciones. 

Eiusdem Tractatus de reparatione kalendarii. 

Fol. 169. Incipit tractatus domini Nicolai de Cusa de reparacione kalen- 
darii. Ad laudem omnipotentis Dei .... Fol. 177 verso . . . . ad eternam 
transferri memoriam. Explicit tractatus .... domini Nicolai de Cusa .... 
de reparacione kalendarii. 

Eiusdem Ideota de staticis experimentis. 

Fol. 177 vereo . Ideote de staticis experimentis liber incipit editus a domino 

Nicolao de Cusa. Frequentabat consorcium ydeote orator Fol. 182 verso .... 

Ydeota. Si me amas diligens esto et vale. Deo gracias. Finit ydiote liber de 
staticis experimentis .... Amen. 

Johannis de Muris Tractatus de correctione kalendarii. 

Fol. 182 verso . Sequitur tractatus magistri Johannis de Muris de correctione 
kalendarii. Sanctissiino in Christo patri .... Clementi sexto .... summo 
pontifici .... Fol. 183 ... . eiusdem sua recidivacione corrigatur. Explicit 
epistola. Incipiunt quedam perambula. Nota ad correctiones calendarii .... 
Fol. 193 vens0 .... quod posita est primus. Explicit libellus quatuor trac- 
tatuum magistri Johannis de Muris de correctione kalendariL (Sequuntur 
annotationes breves.) 

Anonymi de progressione numerorum. 

Fol. 194. De progressione numerorum. Notandum quod quatuor regule . . . . 
Fol. 194 vereo .... quod discontinue complectentur. 



39 

Anonymi Aenigma de progressione. 

Fol. 194 verso . Sequitur quoddam enigma de progressione . . . . in numerorum 
resultate. 
Anonymi de mensuratione per numerornm proportiones. 

Fol. 194 ver8 °. Sequitur de mensuracione per numerorum proportiones .... 
per foramina. 
Nomina stellarum fixarum. Fol. 195—196. 
Notabilia aliquae de signis complexionum hominum et aliae dissertationes 

breves. Fol. 196 vereo — 201 vereo . 
Excerpta ex Speculo naturali Vincentii Bellovacensis. 

Fol. 201 voreo . Sequuntur alique notabilia ex speculo naturali Vincentii 
Belvacensis. Ex quarto libro capite 92°. Guilhermus de conchis .... Fol. 
207 .... clavium mosaicarum et tabularum. Hec de computo sufficiant. 
Boethii Geometriae liber II. Cum figuris. 

Fol. 207 vereo . Incipit liber secundus geometrie Boecii. Rubrica prima. 
Superioris vero tractatu voluminis omnia geometrice artis .... Fol 214 .... 
eiusdem quantitatis in omni loco .... 
Excerpta ex Boethii Geometriae libro I. Cum figuris. 

Fol. 214. Item sequuntur alique excerpta ex primo libro geometrie Boecii. 
Item mensura est quidquid pondere .... Fol. 216 .... minores consti- 
tuunt numerum. Hec ex primo libro geometrie Boecii. 
Excerpta ex Boethii Arithmeticae libris I et II. Cum figuris. 

Fol. 216. Item sequuntur alique excerpta ex primo libro arithmetice 
Boecii. Item capite 3° diffinitur .... Fol. 219 .... Hec predicta ex primo 
libro Boecii de arithmetica; quo vero sequuntur ex secundo libro eiusdem 
spherici excerpta .... Fol. 221 vere0 .... Hic ex secundo libro arithme- 
tice Boecii. 
Regulae de mutationibus aeris ad plnviam. 

Fol. 222. Incipiunt alique regule de mutacionibus aeris ad pluviam. Si sol 
fuerit in hemispherio australi .... Fol. 223 vere0 .... Item quere in laterem. 
Excerpta ex Petri Criniti libro XXI de honesta disciplina. 

Fol. 224. Item de stadio ex libro 21 Petri Criniti de honesta disciplina 
capite primo. Quo vices sit accipiendum stadium .... Fol. 224 vere0 .... 
18 calami et 3 pedes. 
Nicolai Cusani Determinatio carenae quadragenae et septenae. 

Fol. 225. Determinacio .... Nicolai de Cusa .... circa karenam qua- 
dragenam et septenam. Scientie est quod de carena .... Fol. 225 vereo .... 
obtinens carenam unde. 
Excerptum ex anonyini tractatu de musica. 

Fol. 225 vereo .... Sequitur pulchrum excerptum ex tractatu de musica. 
Nova est regula que de omni cantu .... Fol. 230 vereo .... etiam in parte 
modus ipsius corrigendi. Et sic est finis. Explicit excerptum ex quodam 



40 

tractatulo de musica. Et ipse tractatiilus habetur ad plenum in libello fratris 
nostri Henrici Goude cum litera Y signato. (Sequuntur notae musicales.) 
Excerptum ex Pauli de Middelburgo X quaestionibus propositis Johanni 
Lichtenberger. 

Fol. 231. Ex Pauli de Middelburgo in supersticiosum vatem videlicet 
Johannem Lichtenberger lucubracione seu invectiva de 10 questionibus quas 
eidem Johanni solvendas proponit, ante prognosticum suum 20 annorum 
quod ipse dominus Johannes male allegavit. Ceterum Nerilinum tuum et 
Reynaldum tuura Lollardum .... Fol. 232 . . . . Ex Urbino kalendis 
Januarii anno 1492 per Paulum de Middelburgo Zelandie. Item hic Paulus. 
Canon fratris Everhardi de Warendorp. Cum figuris geometricis. 

Fol. 232. Incipit canon fratris Everhardi de Warendorp in Ezens. Incipit 
canon resolvendi quamvis arcus quadrantis portionem .... Fol. 232 vere0 .... 
describatur arcus f m c quem queris. 
Excerpta ex Margarita physica de lineis. Cum figuris. 

Fol. 233. Incipiunt quedam excerpta ex mergarita phisica de lineis .... 
ut in mergarita phisica dicitur. 
Abacns de metrornm pedibns. 

Fol. 233 vereo . Abacus de metrorum pedibus. Item sequuntur aliqua de 
pedibus versuum seu metrorum sumpta ex libris beati Augustini de musica 
sua. Item decastichon est carmen decem versuum. 
Tabnlae de ordinato ac debito victualium foro. FoL 234—239. 
Tabnlae de mensnratione terrarum secundum modum Hollandorum et cete- 

rarum regionum. Fol. 239 vereo — 242. 
Taf el van onderdeelen van roeden , voeten en duimen. Ned. Fol. 242 vere0 — 243. 
Tafel van morgens en pondematen. Ned. Fol. 243 vereo . 
Tafel van landhnren. Ned. Fol. 244— 246 vers0 . 
Tabnla longitudinarum calamornm in Westergoo. Fol. 247 — 248. 
Tabula talentatorum Frisicorum. Fol. 248 vere0 — 267 vereo . 
Verhandeling over quadraten en cirkels. 

Fol. 268. Hier volghen sommighe practiken van quadraten ende circulen. 
.... Fol. 268 vereo .... van die vorseide cubicacij. 
Manier om ronselen te maken. 

Fol. 268 vereo . Hier na volghet een constelike manier om menigherleye ron- 
selen te maken van 6 of 7 of 8 of 9 of van 10 staven of oec van meer .... 
Fol. 270 . . . . of 7 of 8 of 9 of van 10 staven. Fol. 270 vereo onbeschreven. 
Calculatio areae circuli. Fol. 271. * 

Tabnla cordarum niediatarum. Fol. 271 vereo . 
Residuum tabulae. Fol. 272—273. 

Tabula differentiae minntorum proportionalium. Fol. 273 vereo . 
Verklaring der tabula cordaruin mediatarnm. Ned. Fol. 274. Fol. 274 vereo 
onbeschreven. 



41 

Fol. 274. Hier begint oen curte bedudinghe van de tafel cordarum medi- 
atarum. 

Codex hic videtur scriptus esse in Frisia. 

In fol. 3 legitur: Walterus ab Enchusen (nianu saeculi XVII) , qui ut videtur 
tabulam contentorum adiunxit (fol. 1 — 2). In catalogo anni 1841 codex primum invenitur. 

In ligatura membranacea saeculi XVII. 



104. Membranac. 11,7 X 15,7. 46 fol. Oum initialibus pictis, titulis 

rubris et figuris astronomieis. Saec. XIV. 
Johannis de Sacrobosco Algorismus. 

Fol. 1. Incipit algorismus. Omnia que a primeva rerum processerunt .... 
Fol. 6 vereo .... tam in numeris quadratis quam in cubicis. 
Eiusdem Gompntns ecdesiasticus. 

Fol. 7. Nova computatio compoti magistri Johenis de Sacrobosco incipit. 
Compotus est scientia considerans tempora .... Fol. 26 verso .... opus 
hoc per temporis evum. Amen. 
Eiusdem Tractatns de sphaera mnndi. 

Fol. 26 verso . Incipit tractatus de spera. Tractatus de spera in quatuor 
capitulis distinguimus .... Fol. 36 verso . . . . aut mundi machina dissol- 
vetur. Explicit tractatus de spera. 
Post fol. 32 et 34 pauca folia desunt. 
Tabnlae et figurae astronomicae. Fol. 37—40. 
Calendarium anni 1307. Fol. 40 vereo — 46 vers0 . 

Anni significatio hic in fol. 46 vers0 invenitur. 

Codex hic originis incertae non ante annum 1841 in catalogo apparet. 

In ligatura chartacea dorso e corio facto saeculi XIX. 



105. Chartac. 14,1 x 20,5. Ad initium et ad finem Uweratus. 49 fol. 

Tribus manibus exaratus: fol. 1 — 8; 9 — 36; 37 — 49. Cum 
titulis et initialibus rubris et figuris astronomicis. Saec. XV. 
Libellus arithmeticns. Fol. 1 — 8 vers0 . Initium et finis desunt. 
Liber chronologicns. Fol. 9— 36 vereo . 

Invenibus in arte dictandi non bene veritas, qnoddam opnscnlnm. Fol. 
37 — 49 verso . Deest finis. 

Originis incertae. Post annum 1877 ab Archivo Groningano acquisitus est, unde 
anno 1897 in Bibliothecam translatus est. 
Sine ligatura. 



42 

106. Ckartac. 21,5 X 32,7. 120 fol. Saeculi XVII. (1612). Autographum. 
Nicolai Mulerii Tabularum Frisicarum pars altera planetaruin, lunae et 
solis motus, constructarum a. 1612. 

Nicolaus Mulerius (1564—1645) fuit professor medicinae et matheseos Groningae. 
Prima pars tabularum Frisicarum edita est Alcmariae apud Jacobum Meesterum 
anno 1611. 

In catalogo a. 1722 invenitur, donum viri doct. Ad Mens. Isinck, prof. Gron. 
(1668—1727). 

In tegumento membranaceo. 



107. Chartae. 9,7 x 15,3. 61 fol. Saec. XVII (1655). 

Guidonis Ubaldi e Marchionibus montis Planisphaeriorum universalium 
theoria. 

Fol. 10—39 vacant. 

Guido Ubaldus Beneamatus anno 1653 mortuus est. In fol. 61verso legitur: Scripsit 
Petrus a Schooten Hagae Comitis Anno 1655 mense Septembri. 

Donum Jacobi Baart de la Faille medicinaeprofessoris. In catalogoanni 1833invenitur. 
In ligatura chartacea saeculi XVII. 



108. Chartae. 15 x 22,5. 103 fol. Saec. XVII (1632). 
Problemata geometrica Francisci a Schooten. 

In f ronte : Problema astronomicum et goometricum , voorgestelt door Johan 
Stampioen de Jonghe Mathematicus .... Gedrukt met MS. aant. 

In ligatura est index contentorum saeculi XIX. 

In fol. 1 legitur: Franciscus a Schooten Auno 1632 5 Decembris. 

Franciscus van Schooten Sr. (1581 — 1646) fuit consul et matheseos professor Lug- 
duni Batavorum. Filius eius eiusdem nominis (f 1661) eodem munere functus est. 
Uter codicem scripserit, non liquet. 

Origo et ligatura ut supra. 



109. Chartac. 10,5 X 16,5. 108 fol. Saec. XVII. 

Francisci a Schooten libri IV Matheseos universalis. Fol. 1 — 102. 
Eiusdem pars altera, quae est Arithmetica. Fol. 103 — 108. 

Origo et ligatura ut supra. 



110. Chartac. 19,7 X 29,7. 22 fol. Cum multis figuris geometricis. 

Saec. XVII. 
Petri et Francisci van Schooten fratrum varia arithmetica. 

Petrus van Schooten (1634 — 1679) aeque ac pater et frater fuit professor mathe- 
seos Lugduni Batavorum. 
Origo et ligatura ut supra. 



43 

111. Chartac. 16,3 x 21. 138 fol. Saec. XVII. 

Euclidis Elementa explicata a Petro a Schooten. 

Origo et ligatura ut supra. 



112. Chartac. 21,8 x 33. LXTV et 383 pag. Cum plerisque Hguris 

geometricis. Saec. XVII. 
Petri van Schooten Specimen problematum algebraicorum. 

Origo ut supra. 

In ligatura membranacea saeculi XVII. 



113. Chartac. 17 X 21,4. 129 fol. Cum figuris geometricis. Saec. XVIII. 
Antonii Brugmans Dictata in Euclidis Geoinetriam. 

Antonius Brugmans (1732 — 1789) fuit matheseos professor Groninganus. 

Anno 1832 aoquisita in auctione viri clarissimi H. J. Amtienii (Catal. n°. 1594). 

Sine ligatura. 

114. Chartac. 16 x 21,2. 108 fol. scripta. Saec. XVII (1656—1662). 

Autographum. 
Mensonis Altingii Notnlae itineris mei per Germaniam , Helvetiam et Galiiam. 

Ut ex dierum significatione apparet iter hoc susceptum est inde a d. XXIX Fe- 
bruarii anni 1656 usque ad mensem Aprilis a. 1662. 

Menso Altingius (1637 — 1713) per annos 1672 — 1678 fuit praefectus iudicii Selwer- 
densis et postea saepius ralionalis et consul Groningae. 

Verisimillime liber hic in auctione Altingii acquisitus est a civitate Groningana 
(Catal. n°. 1027), quae anno 1897 eum Bibliothecae Universitatis commodavit. 

In ligatura chartacea saeculi XVII. 



115. Ckartac. 20,5 x 33. 179 fol. Saec. XVII (1692—1693 et postea) 

Autographum. 
Mensonis Altingii Geographia de Batavis et Frisiis eornmqne conter- 
minis. Fol. 1 — 91 verso . 

Fol. 1: Coepta MlOCXCII in Majo .... explicita MIOCXCIII in Martio. 

Eiusdem Liber de itineribus per Graeciam cum adjacentibus regnis et 
insulis. Fol. 92— 179 verso . 

Primum opus typis excusum est emendatum et auctum sub titulis: Des- 
criptio, secundum antiquos agri Batavi et Frisii sive Notdtiae Germaniae 
inferioris. Amstelaedami , apud Henr. Wetstenium 1697. fol. et: Descriptio 
Frisiae inter Scaldis portum veterem et Amisiam .... quae est Pars altera 
Notitiae Germaniae inferioris. Apud eundem, 1701. fol. 

De Mensone Altingio vide n°. 114. Verisimillimc acquisitus est codex in auctione 
ipsius Altingii (Catal. n°. 451) a civitate Groningana , ex cuius archivo anno 1897 in 
Bibliothecam Universitatis per commodatum translatus est. 

In ligatura chartacea saeculi XVIIL 



44 

116. Membranac. in parte priore, mox chartac. 14 x 22,7. XII folia 

chartacea et 50 membranac. ; haec sex quatemionibus divisa 
in 19S columnas. Duaims manibus exaratus: coL 1 — 96 med. 
(.... nec feminis reverentiam exhibuerunt) atque col. 96 usque 
ad finem, probabilissime Menconis. Paucis rubrieis ornatus. 
Saec. XIII, cum notis et additamentis saec. XIII— XIX, inter 
alia Ubbonis Emmii. 

Chronica Emonis et Menconis abbatnm in Wittewiernm. 

(Fol. III habet notas aliquot saeculi XVII et XVIII. Fol. Hlverso e t iv 
vacant. Fol. IV ver8 °. Copia primae paginae codicis ab Emmio exarata.) Col. 1. 
Incipiunt Cronica et primo de fundatore et fundatione novi claustri quod dicitur 
Floridus Hortus. Fuit vir quidam moribus pie vivere volentium dignus recor- 
datione .... (Col. 70 spatium trium linearum. Col. 113. In calce: Expliciunt 
cronica et soliloquia magistri Emonis. Col. 125 spatium fere trium linearum. 
Col. 133 dimidia et 134 omnino vacant. Col. 143 dimidia et 144 omnino vacant. 
Inter col. 169 et 170 est folium solutum insertum. Col. 170. annotationes 
aliquot de annis 1710 et 1711. Inter col. 174 et 175 folium solutum inser- 
tum. Col. 180 spatium unius lineae. Col. 188. spatium septem linearum. 
Col. 192. Spatium unius lineae.) CoL 193 . . . . et quidam etiam subitanea 
morte moriebantur. Sum scriptor talis , monstrat mea litera qualis. Expliciunt 
cronica Magistri Menconis Domini (?) Abbatis tercii. (Fol. V. Copia paginae 
ultimae ab Ubbone Emmio. Fol. V vereo — XII vacant. Fol. XII verao . Annotationes 
aliquot manu saeculi XVIII scriptae.) 

De hoc codice vide introductionem in editionem Feith et Acker Stratingh 
(Werken Hist. Gen. N. R. 4.) p. IX seq., introductionem in ed. Weiland 
(Mon. Germ. Script. XXIII.) p. 460 seq., Aem. W. Wijbrands, De abdrj 
Bloemhof te Wittewierum (Verh. Kon. Akad. Lett. XV) p. 177 seq. et Muller, 
Lijst, p. 78. (Ubi addenda sunt: Gelhorn, Die Chronik Emo'8 und Menko'8. 
Diss. GSttingen 1872; A. Pannenborg in Neues Archiv der Ges. f. altere 
deutsche Gesch. I, 199 seq. ; Wattenbach, Deutschlands Geschichtsquellen 
4, II, 329 seq. ; Wijbrands, ut supra.) 

Codex hic ex secunda parte ut videtur exaratus a Mencone abbate in Wittewierum 
(1242—1275) verisimiliter in bibliotheca coenobii permansit u&que ad a. 1561, cum 
ultimus abbas Cornelius Hermanni monasterio sublato (Cf. Wijbrands /. c. p. 177) 
Groningam se contulit codicem ut videtur secum ferens. Bethmannus enim anno 1840 
(Cf. Mon. Germ. Script. XXIII, p. 461) et Weilandus a. 1872 (p. 460) vixdiscreverunt 
in pagina ultima manu saeculi XVI: Sum Cornelii Ho . . . . quondam abbatis in 
Wittewerum ; nunc autem nihil legi potest. Post aliquot annos erat Magistratus 
Groningani qui illum Ubboni Emmio mutuum dedit (Cf. introductionem in ed. Feith et 
Acker Stratingh p. IX nota). Exeunte saeculo XVII in manibus erat Mensonis Altingii 
consulis Groningani a quo Matthaeo editionis suae causa datus est (Cf. dedicationem 
in editionem Matthaei in Analectis II). Saeculo XIX autem ineunte erat viri doct. J . R. 
van Eerde professoris Groningani quo mortuo a. 1837 vir rev. Fr. Koppius V. D. M. 



45 

in vico den Ham codicem emit et transcribi a Bethmanno a. 1840 permisit (Cf. 
Pertz Archiv VIII, 38 seq.). Fr. Koppio denique mortuo a. 185% pater eius vir b. 
m. W. J. Koppius sen. codicem Bibliothecae Universitatis Groninganae obtulit 
(Cf. eius epistolam d. d. XIX Martii 1852, fol. I—II). 
In ligatura membranacea saeculi XVI. 



117. ' Chartac. 20,1 X 30,3. X et 78 pag. Saec. XVI. 
Chronica Emonis et Menconis abbatnm in Wittewierum. 

(Pag. I. Ubbonis Emmii iudicium de Emone. Pag. Iverso — vmverso vacan t. 
Pag. IX. Titulus. Pag. IX voreo — X vereo vacant.) Pag. 1. Fuit vir quidam 
moribus pie vivere volentium dignus recordatione .... Pag. 58 ... . per 
villas fecit primo annuatim celebrari. Pag. 59. De capella in Crewert et 
qualiter sit constituta. Fuit quaedam vidua .... Pag. 61 ... . tamen suam 
obtinuit voluntatem. Pag. 61 — 78 vacant. 

Inter pag. 14 et 15 folium solutum insertum in quo manu viri cl. D. F. 
J. van Halssema vernaculo sermone annotationes quaedam inscriptae sunt 
Passim in margine notae. 

Codex hic continet chronica Emonis et Menconis addita continuatione 
anonymi, ita ut historiam Frisicam inde a saeculo XEH ineunte usque ad 
annum 1296 describat. Chronica Emonis et Menconis a transcriptore ox 
parte in artius contracta sunt. 

De hoc codice cf. introductionem in ed. Feith et Acker Stratingh (Werken 
Hist. Gen. N. R. 4.) p. IX seq. , introductionem in ed. Weiland (Mon. Germ. 
Script XXIII) p. 463 seq. et Wijbrands, De abdij Bloemhof te Wittewierum 
(Verh. Kon. Akad. Afd. Lett. XV) p. 177. Neque Pertz (Archiv VIH, 588 
seq.) neque Muller (Lijst, 78 seq.) hunc codicem novisse videntur. 

Origo codicis incerta est. Saeculo XVII erat Johannis van der Waeyen theologiae 
professoris Franequerae (1639 — 1701). (Cf. Dedicationem in editionem Matthaei in 
Analectis II). Fortasse etiam Johannes van der Waeyen Joh. F. theologiae professor 
Franequerae (1676 — 1716) eum possedit. Saeculo XVIII exeunte fuit D. F. J. van 
Halssema iurisconsulH Crroningani 1736 — 1784 (vide supra). Postea erat J. F. M. 
Herbell iudicis Snecani (1752 — 1819) e cuius bibliotheca anno 1819 acquisitus est. 
(Cat. MSS. fol. n°. 3$). 

In ligatura membranacea saeculi XVII. 



118. Chartac. 20,2 x 29,8. 86 fol. Saec. XVI. 

Joannis de Beka Chronicon de episcopis Ultraiectinis. 

Fol. 1. Johannis de Beke canonici Dltraiectini Epistola dedicatoria ad 
Johannem Episcopum Traiectensem et Wilhelmum Ducem Palatinum, Prm- 
cipem Hollandiae. Praefatio. Reverendis patribus et praeclaris principibus 
dominis .... Fol. 2 verso .... nostrum stylum inchoare principaliter debe- 
amus. Chronicon Johannis de Beca. Igitur ab anno plasmationis Adae . . . . 



46 

Fol. 15 vereo . . . . ad exteras partes et provincias abduxerunt. Initium comi- 
tatus Hollandiae. Anno domini DCCCLXIII Carolus agnominatus Calvus .... 
Fol. 80 vereo .... Florentio de Yivelxoven supradicto subdecano Coloniensi 
de ecclesia Monasteria supradicta. Finis. Fol. 81— 81 vereo vacant 

Codex continet chronicon Bekae usque ad annuui 1346 (usque ad fol. 80 

Vilhelmo duci sive Palatino suo filio commendavit) , cum brevi continuatione 
usque ad annum 1364. Transcriptus est e vetustiore a viro imperito qui 
saepius erravit sed cuius menda ab alio aliquo ad exemplum correcta sunt. 
Hic qui videtur fuisse Suffridus Petri in margine notas plures quam in 
editionibus reperiuntur addidit. 

Cf. de Johannis de Beka Chronico Muller, Lijst p. 36 (ubi addendum est: 
Lorenz, Deutschlands Geschichtsquellen II, 42 seq.) et hoc de codice 
1. c. p. 38. 

In fol. 82 — 85 reperiuntur rationes expensorum viri ignoti inde a die XXV Januarii 
usque ad diem IV Junii anni non indicati sed certo saeculi XVI exeuntis in quibus 
praesertim nomina Frisica occurrunt. Codex igitur saeculo XVI in Frisia fuisse, 
fortasse scriptus esse videtur. Fortasse erat Suffridi Petri (1527 — 1597), cuius nomen 
in fol. SOverso apparet et qui tres codices manuscriptos Johannis de Beka possidebat 
(Cf. Epistolam dedicatoriam ante editionem Bernardi Furmerii, Franequerae 1611). 
Certo non erat codex quo hic ad editionem suam usus est. Neque Buchelius qui denuo 
Bekum edidit (Ultraiecti 1643) hunc codicem videtur cognosse. 

Anno 1819 acquisitus est e bibliotheca viri cl. J. F. M. Herbell (Catal. MSS. fol. n°. 32). 

In ligatura membranacea saeculi XVII. 



119. Chartac. 13,7 x 20,5. 116 fol. Quatuor manibus exaratus: fol. 

1—8™-°°; 9—8&*™; 81—113; 115— 116**™. Paucis litteris 
rubris ornatus. Antiquissima manus Saec. XVI ineuntis (fol. 
81 — 113), ceterae recentiores. 
Joannis de Beka Chronicon de episcopis Ultraiectinis. 

(Fol. 1 — 8 vereo . Fragmenta iuridica de iuribus sanguinis cet.) Fol. 9. Reve- 

% rendis patribus et preclarissimis principibus dominis .... Fol. 9 vere0 .... 

nostrum stilum inchoare debeamus. Igitur ab anno plasmationis Adae .... 

Fol. 80 vereo .... laus Deo , eterna requies labori meo. E (?). G. A. H. S. A. 

Codex continet chronicon Bekae usque ad annum 1393 quoad typis ex- 

cusum est a Furmerio (Franequerae 1611) et Buchelio (Ultraiecti 1643). 

Paucae annotationes marginales adiunctae sunt Incertum est an Furmerius 

et Buchelius codicem hunc cognovissent. 

Muller (Lrjst, p. 36 seq.) hoc manuscriptum non memorat. 

Idzardi Gravii Chronicon Frisiae inde ab anno 763 usqne ad annnml323. 

Fol. 81. Anno domini DCCLXIII tempore beati Gregorii Traiectensis 

episcopi .... Fol. 113 .... wenienti itaque Iohanni de Diest armis 

(sequentia alia manu :) depositis porta panditur, sedes episcopatis (sic) osten- 



I 



47 

ditur in qua sollemnitate praecipua collocatur. Fol. 113 vereo — 114 vereo vacant. 

Ohronicon hoc compilatum est e chronico Johannis de Beka, AnnaUbus 
Egmundanis et chronico Wilhelmi Procuratoris. Auctor est Idzardus, qui 
anno 1511 pastor in Grouw (unde appeUatur Gravius) fuit, de quo cf. Ubrum 
Suffridi Petri qui inscribitur de Scriptoribus Frisiae, 1593, p. 70 seq. 
Caroli Magni Privilegium Frisiornm. FoL 115— 116 vereo . 

In calce legitur: Kome in quadam antiquissima bibUotheca ad Sanctam 
Mariam de Ministeria hanc copiam privUegii Frisiorum ego (jpostea iUatum) 
dominus Idzardus Grravius Phrisius Agricola inveni . . . .• 

PrivUegium hoc Idzardus Gravius in fronte chronici posuit; huic codici 
autem recentiore manu in fine adiunctum est. Typis excusa apud Richt- 
hofen, Friesische RechtsqueUen , p. 351 seq. 

In fol. 9, 8i et H5 monogramma: M. A. (Menso Altingf). De historia codicis nihil 
apparet. Anno i834 erat in archivo civitatis Groninganae, unde anno i897 in Bi- 
bliothecam per commodatum translatus est. 

In ligatura membranacea saeculi XVIII. 



120. Membranac. 17,7 X 25,3. 40 fol. Saec. XV (post a. 1472). 
Chartularium diplomatum praecipue de Ordine S. Francisci. 

Fol. 1 — 5. Charta quae vulgo vocatur 'vidimus' data ab Iohanne de Meerlo 
offlciaU ecclesiae Traiectensis et pubUco ImperiaU auctoritate notario, buUae 
Nioolai Papae qua regulam fratrum et sororum de poenitentia sive tertii 
ordinis Sancti Francisci approbat, d. Reate XYI Kal. Sept. pontificatus 
nostri anno II (d. 18 Aug. 1289). D. XXVIII Februarii 1414/5. CtPotthast, 
Reg. Rom. Pont. n°. 23044. 

Fol. 5 — 13 vers0 . Petrus Nardi de BeraUestis archipresbyter S.S. Celsi et 
JuUani de urbe executor et commissarius papaUs promulgat duas bullas 
EugenU IV papae quarum prior est charta vulgo 'vidimus' vocata bullae 
supradictae Nicolai IV papae , secunda autem est nova confirmatio statutorum 
ordinis supradicti. Utraque data est Romae apud S. Petrum XVII Kal. Dec. 
(15 Nov.) 1431. D. XXVIII m. ApriUs a. 1432. Cum confirmatione Bertoldi 
Helmici clerici Coloniensis diocesis et publici apostoUca auctoritate notarii. 

Fol. 13 vereo — 14. Bonifacius IX papa privUegia tribuit fratribus et sororibus 
tertii ordinis S. Francisci in civitate et diocesi Traiectensi. Romae apud 
S. Petrum VI Kl. Oct pontificatus nostri X. (d. 26 Sept 1399.) 

FoL 14 — 15. Idem Usdem aUa privUegia tribuit. Romae apud S. Petrum 
XV KL Febr. pontificatus nostri anno XII (18 Jan. 1401). 

Fol. 15 — 15 ver80 . Idem iisdem scribit se eos protegere veUe. Romae apud 
S. Petrum VIII KL Oct. pontificatus nostri tertio decimo (24 Sept. 1402). 

Fol. i5 vereo — 18 vereo . Everardus Foeck, decanus ecclesiae S. Salvatoris 
Traiectensis promulgat duas epistolas a se receptas quibus Johannes XXTTT 



48 

papa privilegia fratrum et sororum tertii ordinis S. Francisci in diocesi 
Traiectensi confirmat d. Bononiae II Kl. Aprilis pontificatus nostri anno IV 
(d. 31 Mart. 1414) et decreta papae observanda iubet. D. Traiecti in capella 
S. Grucis ecclesiae S Salvatoris Traiectensis contigua, d. XXV Maii 1414. 
Cum confirmatione Johannis Meerloe, clerici Traiectensis publici Lnperiali 
auctoritate notarii. Cum mandatu Frederici III episcopi Traiectensis d. 
XXVm Sept. 1414. 

Fol. 18 vereo — 22 vereo . Swederus episcopus Traiectensis promulgat duas 
epistolas a se receptas quibus Martinus V papa privilegia fratrum et sororum 
tertii ordinis S. Francisci confirmat d. Romae apud SS. Apostolos XII 
Kl. Apriles et X KL Iulii pontificatus nostri anno XIII (d. 21 Mart. et 22 
Junii 1430) et decreta papae observanda iubet. D. in oppido Culenburgensi 
in collegiata ecclesia S. Barbarae primo die Sabbato Februarii 1431 (3Febr.). 
Confirmata a Gherardo de Melenheym, clerico Coloniensi publico Imperiali 
auctoritate notario. 

Fol. 22 voreo — 23. Martinus V papa scribit Ministro Generali et universis 
fratribus et sororibus tertii ordinis S. Francisci se eorum privilegia confir- 
mare. Romae apud S.S. Apostolos X Kl. Martii pontificatus nostri XIII (20 
Febr. 1430). 

Fol. 23 — 24 vereo . Emmelricus de Kerpena guardianus fratrum ordinis mi- 
norum domus Coloniensis chartam vulgo 'vidimus' dictam dat bullae Johannis 
TTXTT papae qua privilegia fratrum et sororum tertii ordinis S. Francisci 
confirmat, d. d. Avinione VII Kl. Martii pontificatus nostri anno III (23 Jan. 
1319). Confirmata ab Henrico Loef de Medebach, clerico Coloniensi diocesis 
publico Imperiali auctoritate notario d. XXI Junii 1399. 

Fol. 25 — 25 vereo . Concilium Basileense confirmat omnia vetustiora privi- 
legia tertii ordinis S. Francisci in diocesi Traiectensi. XVI Kl. Aug. (17 
Julii) 1439. 

Fol. 25 vereo — 26 vereo . Epistola eiusdem Concilii Walravio electo Traiectensi 
qua eum edocet, quomodo fratres et sorores fugitivi ordinis tertii S. Fran- 
cisci tractandi sint. XVI Kl. Aug. (17 Julii) 1439. 

Fol. 26 vereo — 29 voreo . Epistola eiusdem Concilii archiepiscopo Coloniensi 
episcopo Monasteriensi et abbati monasterii Egmondensis de iuribus ipsius 
Concilii. III Non. Martii (5 Martii) 1435. 

Fol. 29 voreo . Iulianus cardinalis legatus Ministro generali tertii ordinis 
S. Francisci diocesis Traiectensis suam benevolentiam pollicetur. Basileae d. 
I Sept. 1434. 

Fol. 30 — 31. Fredericu8 III episcopus Traiectensis universis et singulis 
provisoribus , decanis etc. commendat, quomodo fratres et sorores ordinis 
tertii S. Francisci fugitivi tractandi sint. Traiecti D. XXV Maii 1408. 

Fol. 31 — 31 verso . Eiusdem eiusmodi epistola universis curatis etc. Traiecti 
d. XXV Maii 1408. 



4d 

Fol. 31 verso — 32. Eiusdem epistola ministro et fratribus ac sororibus ordinis 
tertii S. Francisci in diocesi Traiectensi de discordia in hoc ordine. D. 
XXVI Julii 1414. 

Fol. 32 — 33 vereo . Swederi episcopi Traiectensis epistola ad eosdem qua 
eorum privilegia confirmat, d. XXI Martii 1430. 

Fol. 33 vers0 — 34 vereo . Rodolphi episcopi Traiectensis epistola universis et 
singulis provisoribus decanis etc. qua eos docet quomodo fratres et sorores 
tertii ordinis S. Francisci fugitivi tractandi sint. D. ultima Febr. 1454. 

Fol. 34 vereo — 35 vere0 . Eiusmodi epistola Davidis episcopi Traiectensis. D. 
Sabbato post festum SS. Symonis et Judae apostolorum (30 Oct.) 1456. 

Fol. 35 vereo — 36 vereo . Eiusdem episcopi epistola universis et singulis Christi 
fidelibus qua privilegia ordinis tertii S. Francisci confirmat. D. In castro 
nostro de Duerstede d. XXVTII Decembris 1471. 

Fol. 36 vereo — 37. Jan van Beieren bevestigt voor Henegouwen, Holland en 
Zeeland de privilegign van de derde orde van S. Franciscus en beveelt alle 
broeders en zusters , die zich zonder verlof verwqderd hebben , aan te houden. 
Inden Haghe 27 Jan. 1423 na den loep van onsen hove (dus 1424). 

Fol. 37 — 39 vereo . Vidimus van een dergelijken brief van graaf Willem VI 
van Holland d. inden Haghe 31 Juli 1414, den 18 Juli 1472 uitgevaardigd 
door den officiaal van de Utrechtsche kerk, bekrachtigd door Arnoldus filius 
Arnoldi de Culenborch, clericus Traiectensis diocesis, publicus Iraperiali 
auctoritate notarius. 

Incertae originis y in catalogo Bibliothecae anni 4669 invenitur. 

In ligatura lignea corio fnsco intecta saeculi XVI. 



121. Chartac. 21,9 x 30,8. II et 85 fol. Saec. XVI. 
De origine ducum Brabantiae, pars II. 

(Fol. I Annotationes aliquot de hoc codice manu saeculi XVII et XVIII). 
Fol. Ivereo — nvereo vacant. Fol. 1. Incipit secunda pars de origine nobilis- 
sima Ducum Brabantde prosapia videlicet Caroli magni. Caput primum. Quia 
Mathei decimo tertio Dominus .... Fol. 83. Interea Leodienses Philippi 
inimici efficiuntur. Fol. 83 vereo — 84 vacant. Fol. 85. Heere Sinte Merten, 
Heilich Sant, Goede platte mispelen, wassen in u lant. Kirioleys Vid. cap. 
XCVII (manu saec. XVII). 

Chronicon hoc C capitibus historiam regni Francorum et deinde ducatus 
Brabantiae inde a Clove rege usque ad a. MCCCCLXV describit. Nondum edi- 
tum est. 

Vide Pertz, Archiv. f. ait. deutsche Gesch. VIII p. 589. 

Codex acquisitus est in auclione viri cl. J. F. M. Herbell anno 1819 (Catal. MSS. fol. 35). 
In ligatura membranacea saeculi XVII. 



Codices Groning. 



50 

» 

122. Chartac. 20,8 x 30,7. VI et 223 fol. Duabus manibus exaratus 

(fol. 1—145**™ et fol. 147—213**™) quarum posterior videtur 
esse Suffridi Petri , qui etiam notas marginales in priore parte 
adiunxit. Sctec. XVI. 
Chronicon ducuni Brabantiae, cuni appendice Snffridi Petri. 

(Fol. I. Observationes aliquot de hoc codice raanu recentiore.) Fol. Ivereo — y 
vacant. Fol. 1. Chronicon ducum Brabantiae. Quoniam de ducibus Brabantie 
multa fabulosa .... Fol. 145 vereo .... defunctus atque Bruxellae sepultus. Fol. 
146— 146 vereo vacant. (Fol. 147. Titulus sequentis historiae.) Fol. 147 vereo vacat. 
Fol. 148. Chronici Ducum Brabantiae Appendix ex obitu Caroli Burgundi 
deducta usque ad hanc aetatem nostram. Authore Suffrido Petro Leovardiensi 

Frisio. V. I. C. Cum in Carolo Burgundo Philippi filio Fol. 213 vereo 

ac remissus est, mense Julio sequentis anni. Fol. 214 — 223 vereo vacant. 

Codex hic continet historiam Brabantiae inde ab Aenea usque ad annum 
1482, appendix Suffridi Petri historiam continuat usque ad annum 1506. 

Cf. Pertz, Archiv VIII, p. 589. 

Jn fol. 1. legitur: Autographum huiuseratex Bibliotheca Gemblacensi. Suffridus Petri 
(1597 — 1507) autem in illo monasterio commoratus est circiter annum 1570 (Cf. van 
der Aa, Biographisch Woordenboek , XV , 340). Videtur igitur ille chronicon tran- 
scribendum curavisse, annotationibus marginalibus locupletasse et appendicem sua 
manu adiunxisse. Quid de codice post mortem Suffridi factum sit ignotum est. Circiter 
annum 1700 Matthaeus , cum chronicon hoc edere vellet , hoc usus est codice quem suo 
aere redemerat. (Cf. dedicationem in editionem suam, Lugd. Bat. 1707.) Acquisitus 
est e bibliotheca viri cl. J. F. M. Herbell anno 1819. (Catal. MSS. fol. n°. 36). 

In ligatura membranacea saeculi XVII. 



123. Chartac. 21,5 X 32,8. IV et 98 pag. Saec. XVI. 
Chronicon ducum Brabantiae. 

(Pag. I. Annotationes aliquot de hoc codice raanu saeculi XVIII). Pag. 
II— IV vereo vacant Pag. 1. Brabantiae chronicon ad annum Christi CIOCCCCX 
autore .... monacho Affligemensi. Liber primus. Quoniam de Ducibus 
Brabancie multa fabulosa .... Pag. 98 ... . ipsum Sigismundum unani- 
miter elegerunt. 

Codex hic idem chronicon continet ac superior, sed in artius contractus et 
ex alio codice transcriptus. Tractat historiam Brabantiae inde ab Aenea 
usque ad annum 1410. Cf. Pertz, Archiv VIII, 589. 

Origo codicis ignota est. Anno 1819 acquisitus est e bibliotheca viri cl. J. F. M. 
Herbell (Cat. MSS. fol. n°. 36). 

In ligatura chartacea saeculi XVIII. 



124. Membranac. 47,5 x 29,8. In plano. Saec. XV (1445). 

Bulla Engenii IV papae data Johanni Vredewolt praeposito loci de Emeda 



51 

Monasteriensis diocesis , qua ei et aliis utriusque sexus in dicta praepositura 
protectionem suam pollicetur contra violentiain Concilii Basiliensis. Romae 
apud Sanctum Petrum, XI Kal. Jul. MCCCCXLY. 

Prima linea characteribus prolongatis venusteque ornatis exarata. In plica : 
pro Jo. de Papia; inferius: Joc. Cornelo. 

Cum sigillo plumbeo filis sericis rubri flavique coloris appenso. 

Est e bibliolheca viri doct. J. W. Keiser (vide Catatogum, n°. 15) et in eius auctione 
a Bibliotheca Groningana acquisita (186i). 



125. Chartac. 20,2 X 27,5. 463 fol. Tribus manibus exaratus: fol. 

1—88; 89-452™™ ; 454— 463™***. Saec. XVI. 
Worperi Thaboritae Chronici Frisiae libri I — III. 

Fol. 1. Ex Cronicis Woperii de Remsmageest («c), prioris in Thabor. De 
situ, quantitate et qualitate terre Phrysie. Caput primum. Phrysia est regio 
inferioris Germanie .... Fol. 18 verso .... sed etiam a Phrysiis originem 
habuisse. Secundus cronicae Phrysiae liber tractans et docens quando et per 
quos Christiana religio praedicata sit in Phrysia. De genealogia Karoli magni. 
Caput primum. Anno domini Quingentesimo sexagesimo fuit op (sic) Haspes- 
gouwen .... Fol. 49 verso .... dederunt illam episcopos (sic) Traiectensibus. 
Fol. 50. Incipit liber tertius cronicae tractans de bellis et gestis Phrisiorum 
et principibus illos impugnantes (sic). De exordio comitatus Hollandiae. Caput 
I. Comitatus Hollandiae exordium habuit .... Fol. 88 ... . sine magno sui 
exercitus damno. Albertus dux secundo rediit dominio Phrysiae potitur. Fol. 

88verso vaca t. 

Worp van Thabor, Kroniek van Friesland, boek IV. 

Fol. 89. Hier begint dat vierde boeck der Croniken van Vrieslant .... 
van .... anno XIH C XCIX tot .... anno XIIII C XCVIII. Dair nae dat 
Hertoch Albert .... Fol. 160 verso — 161 onbeschreven , waar het jaar 1441 
ontbreekt. Fol. 208— 208 verso evenzoo, v66r het jaar 1473. Fol. 210 verso 
evenzoo, v66r het jaar 1474. Fol. 351 — 351 vers0 evenzoo, v66r het jaar 1496. 
Fol. 452 verso .... mer niemant heeft watt gecregen. Fol. 453— 453 verso 
onbe8chreven. Fol. 454— 463 verso . Geextraheert vuyt den register van Oost- 
vrieslandt ab anno XIH C XCVIII tot Jaere XIIII C XXI. Aan het slot: Gecol- 
lationeert tegens gelijck extract endc is daermede bevonden taccordieren by 
my J. C. Delphus. 

De eerste drie boeken van deze Kroniek zrjn namens het Friesch Genoot- 
schap in 1847 door dr. J. G. Ottema uitgegeven, het vierde desgelijks in 
1850, het vijfde evenzoo in 1871. Vgl. over dit HS. Muller, Lijst van 
Noordned. Kronieken, blz. 54, waaraan toe te voegen is: Ottema in De 
vrije Fries, V, blz. 78 vlg. 

Voorin het gegraveerde wapen van Jarges, gecarteleerd met dat van Coenders, 
benevens een hartschild^ waarop een hond^ zijnde het wapen van Bawe Coenders 

4* 



f>2 

r 1628—1693), den 29 Aug. 1658 gehuwd met Eiso Jarges (46*28— 1691) , aan wie dus 
dit handschrift heeft toebehoord. In 1833 bevond het zich op het Archief der Stad 
Groningen, vanwaar fiet in 1897 aan de Academische Bibliotheek in bruikleen is 
gegeven. 

In 17de-eeuwschen perk. band. 



126. Chartac. 20,8 x 29,2. 272 fol. Saec. XVI. 
Worperi Thaboritae Chronici Frisiae libri I — III. 

Fol. 1. Titulus. Fol. l verso vacat. Fol. 2. De situ, quantitate ac qualitate 
terrae Frisiae. Frisia est regio inferioris Germaniae .... Fol. 22 ... . 
sed etiam a Frisiis originem habuisse. Libri primi finis. Fol. 22 vers0 . Titulus 
libri secundi. Fol. 23. Incipit libri secundi de genealogia Caroli magni. 
Caput I. Anno domini quingentesimo sexagesimo fuit in Haspesgouuen .... 
Fol. 58 verao .... dederunt illam Episcopis Traiectensibus. Fol. 59. Incipit 
liber tertius Cronicorum Frisiae tractans de bellis et gestis Frisonum cum 
principibus illos impugnantibus. De exordio comitatus Hollandiae. Caput I. 
Comitatus Hollandiae exordiura habuit .... Fol. 95 verso .... sine gravi 
sui exercitus damno. Albertus dux secnndo rediit et dominio Frisiae potitur. 
Fol. 96— 99 verso vacant. 
Worp van Thabor, Kroniek van Friesland, boek IV. 

Fol. 100. Hier begint dat vierde boeck der Cronycken van Vrieslandt .... 
van .... anno .... duysent drye hondert ende negen ende tnegentich 
tot .... Anno veertien hondert ende acht ende tnegentich. Daernae dat 
hartoch Albert . . . . Op fol. 138 — 140 is plaats opengelaten voor de Statuten 
van Oostergoo, Westergoo en de Zevenwouden van bisschop Rudolf van 
Diepholt. (Fol. 141— 141 verso opengelaten, acbter het jaar 1440. Fol. 163 verao — 
164 onbeschreven , na 1470. Fol. 166 verso — 167 verso gedeeltelijk onbeschreven 
na 1474 en in 1475. Tusschen fol. 204 en 205 ontbreken blijkens de oude 
folieering 20 fol., waarin het slot van 1492 en de jaren 1493 en 1494 
werden behandeld (in de uitgave van Ottema blz. 195 — 232), welke folia 
achter fol. 224 volgen (fol. 225—244).) Fol. 272 verso .... maer nyemant 
heeft watt gecreghen. Finis. 

Uitgegeven als boven. Vgl. over dit HS. Muller, Lijst, blz. 54, waaraan 
toe te voegen is: Ottema, in de Vrije Fries, V, blz. 79. 

Voorin: ao 1573. Sydts van Botnya, gevolgd door eenige spreuken. Deze Syds van 
Botnia huwde in 1571 en stierf 20 Maart 1615; door zijn overgrootmoeder, Kinsck 
Worpsd. Tjaerda van Binsumageest was hij verwant aan den schrijver der kroniek. 
In 1833 bevond zich het HS. op het Archief der Gemeente Groningen , door wie het 
in 1897 aan de Academische Bibliotheek in bruikleen is gegeven. 

In 17de-eeuwschen perk. band. 



53 

127. Chartac. 20 x 31,3. 146 fol. DuaJbus manibus exaratus: fol. 1 — 

j4verso t 4j—7()ver8o f 79—85™*-*°, 97—146; 15— 40*™°, 70— 
77»™°, 86—96»*™. Saec. XVI. 
Worperi Thaboritae Chronici Frisiae libri I— III. 

Fol. 1. Liber primus. De situ , quantitate et qualitate terrae Frisiae. Caput 
I. Phrisia est regio Inferioris Qermaniae .... Fol. 14 vereo .... sed et a 
Phrisii8 habuisse originem. Libri primi Cronicorum Vorperii finis. Fol. 15. 
Secundus Chronicae Liber , tractans et docens quando et per quem Christiana 
Religio praedicata est in Phrisia. De Genealogia Caroli M. Cap. Primum. 
Anno domini 560 fuit ab Haspesgowen .... Fol. 42 ... . Carolus secundus 
Imperator 29. Fol. 42 vereo vacat. Fol. 43. Liber Tertius Cronicorura Vorperii 
Prioris in Thabor. De Exordio Comitatus Hollandiae. Caput primum. Comi- 
tatus Hollandiae exordium habuit .... Fol. 70 ... . sine magno sui exer- 
citus damno. Finis tertii libri. 't Vervolch van 't Derde Boek is in een 
ouder MS. van Vorperius, alhier op Duytsch ingevoegt uyt de Hemelumer 
Chronike; Ende luydt, als volgt: Daer waeren oeck ytlick schepen .... 
Fol. 72 ver8 ° .... zoe naemaels gesecht zal worden. (Gedrukt in 't Latyn 
in de uitgave van Ottema, blz. 192 — 196.) 

Fragment uit de Kroniek van Hemelum. (1400—1417). 

Fol. 73. Hier begint het Vierde Boeck vande Hemelumer Cronike. Als 
de Vriesen haer dus weder vrigheraaect .... Fol. 76 ... . veel uyt den 
voorvluchtighe voorslaeghen. Hactenus ex Chronico Hemelumano. 

Fragmentum e Chronico Henrici Goude (1417 — 1457). 

Fol. 76. Quae porro desiderantur usque ad annum 1457 apud alterum 
Thaboritam Heinricum Goude latine sic se habent: Anno XIIII C XVII die 4 
Aprilis in Compinghen obiit Iohannes Delphinus .... Fol. 77 vereo .... 
Combustum est oppidum Snekense pro maiori parte. Uti apud Vorperiura. 
Fol. 78— 78 verso vacant. 

Fragraent uit de Kroniek van Worp van Thabor, Boek IV (1454—1463). 

Fol. 79. Philippus van Burgundien begeert den Vreessen myt bede ofte 

gewelt under synn subiectie tho brengenn. In desenn tijdenn was Philippus 

van Burgundien .... (uitg. van Ottema blz. 91) ... . Fol. 85 vereo .... 

unde gingen tho Nyedam over de Sylen (uitg. van Ottema, blz. 110). 

Fragmentuni e Chronico Henrici Goude (1467 — 1498). 

Fol. 86. Henricus Thaborita Latine pro M. Donya contra Janko .... 
Fol. 96 vereo .... Saxonici Regiminis per Frisiam, Henrico indictis. 

Fragment uit de Kroniek van Worp van Thabor, Boek IV (1498). 

Fol. 97. Woe dat hertoch Albert van Sassen eerst in Brabant ende Hol- 
landt is gekoraenn unde doer wat oersaeke dat hem Co. Mat. Vreesslandt 

hefft gegevenn. Hertoch Albert van Sassen was Marckgraeff van Mijssen 

(uitg. van Ottema, blz. 279). Fol. 112 vereo .... maer niemant kreech watt. 
Finis libri quarti Cronicorum Vorperii. (uitg. van Ottema, blz. 324). 



54 

Fragment uit de Kroniek van Worp vun Thabor, Boek V. (1499 — 1504). 

Fol. 113. Liber quintus. Dat hartoch Albert van Saxszenn myth hertoch 
Henryck synn soene eerst inn Vreisslandt is gekoemenn unde in alle Stedenn 
iss gehuldiget. Int Jaer ons Herenn dusent veerhundert negen unde tnegen- 
tich .... Fol. 146 . . . . iss he by een wyff gekomenn daer (uitg. van 
Ottema, blz. 89). Fol. 146 verso onbeschreven. 

Vgl. over dit HS., Muller, Lijst, blz. 55, waaraan toe te voegen is: 
Ottema in de Vrije Fries, V, blz. 79 vlg. 

Voorin deze opmerking van Mr. H. 0. Feith Sr.: Op het vergane perkament van 
den vorigen hoornschen band stond met eene oude hand op de binnenzijde dc navol- 
gende aanteekening : Dit Cronicken Boeck kompt to Johan d' Mepsche up den Ham 
der junger, Donatione Viduae Ioannis Horenken anno 1587. Ultraiecto. Johan de Mepsche 
van den Ham toas in den aanvang der ilde eeuw een nian van invloed in Stad en Lande. 
Johan Horenken was in 1567 burgemeester van Groningen. In 1833 bevond het HS. 
zich op het Stadsarchief van Groningen , vanwaar het in 1897 aan de Universiteits- 
bibliotheek in bruikleen is gegeven. 

In 19de-eeuwschen perk. band. 



128. Chartac. 21,2 x 29,5. 531 fol. Saec. XVI (1571). 
Worperi Thaboritae Chronici Frisiae libri I — III. 

Fol. 1. Ex Chronicis Worperii de Rinsmageest, prioris in Thabor: Liber 
primus. De situ, quantitate et qualitate terre Phrysie. Caput primum. 
Phrysia est regio inferioris Germanie .... Fol. 15 vers0 .... sed etiam a 
Phrisiis originem habuisse. Fol. 16 vacat. Fol. 16 verso . Secundus Chronici 
Phrysie liber tractans et docens, quando et per quos Christiana religio pre- 
dicata sit in Phrysia. De genealogia Caroli Magni. Caput primum. Anno 
domini 560 fuit ab Haspegouwen .... Fol. 46 ... . Imperatores dederunt 
illam Episcopis Traiectensibus. Fol. 46 verso . Incipit Liber tertius Chronici 
Worperii de Reinsmageest prioris in Thabor, tractans de Bellis et gestis 
Phrysiorum et principibus illos impugnantes (sic). De exordio Comitatus Hol- 
landie. Caput primum. Comitatus Hollandie exordium habuit .... Fol. 
77verso .... sine magno sui exercitus damno. Fol. 78 — 79 verso vacant. 
Worp van Thabor, Kroniek van Friesland, boek IV. 

Fol. 80. Hier begint dat vierde boeck der Chronycken van Vrieslandt .... 
van .... anno 1399 tot .... anno 1499. Nae dat Hertoch Albert van 
Beyeren .... (Fol. 112 ontbreken de statuten van Rudolf van Diepholt voor 
Friesland, waarvoor fol. H2 vers() — 113 opengelaten zijn. Fol. 114 bijnageheei 
opengelaten.) Fol. 227 ... . mer niemant kreech watt. Fol. 227 vers0 — 229 verso 
onbeschreven. 

Uitgegeven als boven. Vgl. over dit HS. Muller, Lijst van Noordned. kro- 
nieken', blz. 54, waaraan toe te voegen is: Ottema in de VrijeFries, blz. 81. 



55 

Kempo van Martena, Landboek van Friesland. 

Fol. 230. Hier begint die prologe inden landtboeck van Vrieslandt, ende 
wat persoenen bevoelen is tzelve te maicken. Inden name Goodts ende van 
zijnre geboerten .... Fol. 230 vereo . . . . tot exempel, nut ende profqt 
ende wetenschap onser naecoemende. Wat dat Landtboeck den lande gecost 
heeft . . . . al8 den landen believen sal. Vanden jaere XTTTT C ende XCVIII. 
Sommeerlicken vanden Eegimente in deze landen wesende voorden jaere 
Xim° XCVm .... Fol. 231 ... . op conditien naevolgende. Fol. 231 vere0 . 
Die overcomste tusschen hertoech Aelbrecht van Sassen ende den West- 
vrieslanden. Wq Aelbrecht van Goodts genaeden .... Fol. 525 vereo .... 
opten lesten Augusti inden jaere voorschreven. 

Op fol. 465 vereo eindigt het jaar 1530, waarmede Martena besloot: .... 
Ende die Coninck stelde den Hertoege van Bourbon weder in sijnen goeden 
ende possessie. Dit gedeelte wijkt hier en daar aanmerkelijk af van het offici- 
eele, door Schwartzenberg gebruikte exemplaar. Op fol. 467, waar het jaar 
1531 begint, deze opmerking: Hier ontbreecken sekere articulen van desen 
landtdage salmen diligentie doen om die te crijgen ende hier schrijven. 
Fol. 467 vereo onbeschreven. Fol. 487 op het jaar 1534: Hier behoort te volgen 
het Regiment van Munster. Ende hier hoort oeck te volgen die reekeninge 
van Oestergoe, Westergoe ende Seeven Wolden tot den Schenck, K. Mat 
gedaen tot die somma van veertich duysent Earolus gulden, daer gheen 
schaede aff en hadden die daer over gingen . . . . In dese ijdell quateerne 
salmen schrieven vande jaeren XXXV, XXXVI, XXXVII ende XXX VIII, 
soe wat dat men deraff crijgen mach. Fol. 487 vereo — 489 vereo onbeschreven. 
Dan volgt op fol. 490 het jaar 1539, (— fol. 498; fol. 498 vereo onbeschreven) , 
op fol. 499, 1540 (— fol. 505 vereo , fol. 506— 510 vereo onbeschreven) , op fol. 
511, 1542 (— fol. 516 vereo ), op fol. 517, 1545 (— fol. 525 vereo , fol. 526— 
527verw> onbeschreven). Ten slotte volgen in een andere hand de beslissing 
van Alva in het geschil tusschen Stad en Lande van 7 Aug. 1571 (fol. 
528— 529 vereo , gedr. bjj Feith, Oldermansboek , blz. 39 vlg.; fol. 530—531 
onbeschreven) en een omslag over de Friesche steden van 10,000 gulden, 
van 22 Juni 1571 (fol. 531). 

Dit HS. ligt niet ten grondslag aan de uitgave van Schwartzenberg 
(Placaatboek van Vriesland II, 1 — 203). Evenmin is het een der andere, 
door hem bij die uitgave gebruikt. Het heeft eenige overeenkomst 
met HS. n°. 369. Vgl. Muller, Lijst van Kronieken, blz. 59, die dit HS. 
niet kende. 

Fol. 227: 28 Juli. 71. Fol. 295: 15 Aug. 71. Voorin deze opmerking van Mr. H. 
O. Feith Sr.: Deze exemplaren van de Kronyk van Yorperius en het Landboek van 
Kempo van Martena zijn afkomstig van den huize Rensumageest in Vriesland, dat 
gesleten staat te worden , en zijn ten behoeve van het Provinciaal Archief van Gro- 
ningen, op eene openlijke boek verkooping , gehouden binnen Groningen den 22en October 



56 



1833, aangekocht .... Vandaar is het HS. in 1897 overgebracht naar de Acade- 
mische Bibliotheek. 

In 17de-eeuw8chen perk. band met groene linten. 



129. Chartac. 13,5 X 19,6. XX et 649 fol. Litterisrubrisornatus. Saec. 

XVI (1522). 
Henrici Goude Chronicamm Hollandiae, Zeelandiae et Frisiae libri XIX. 

(In fronte titulus saeculi XVII. Fol. I — XVIII. Tabula in ordinem alpha- 
beti digesta primae partis chronici sequente epitoma librorum I — VI. Fol. 
XVIII verso — XX vereo . Narrationes e libro Gteneseos breves.) Fol. 1. Incipit prefacio 
cronici sequentes (sic) Hollandiae, Zelandiae cet. Laudemus viros gloriosos et 

parentes nostros. Fol. l vere ° de auctoritate sequentium librorum. Ex speculo 

historiae. A fonte bonitatis omnis procedit .... Fol. 224 ver8 ° .... sempiternam 
pacem ac perpetuam gloriam. Amen. Explicit pars prima cronicarum Hollandie , 
Zelandie et Frisie .... (finis libri VI). Fol. 225— 225 vereo vacant. (Fol. 226. 
Nomina monasteriorum Frisie Orientalis a fluvio Amaso usque ad Lavicam 
fluvium ad Gherkensbrug. Sequuntur etiam nomina monasteriorum Frisie occi- 
dentalis. Inflne: Anno domini 1529. Fol. 226 vereo vacat. Fol. 227— 237. Tabula 
secundae partis chronici in ordinem alphabeti digesta. Fol. 237— 239 vereo . 
Historiae variae breves). Fol. 239 verso . Liber VII. Cap. 1. Theodricus secundus 
factus fuit comes Hollandie .... Fol. 431 . . . . ut felicitatem eternam 
recipiat pro suo labore. Fol. 431 vereo — 433 vereo vacant. (Fol. 434 — 441 vereo . Tabula 
tertiae partis chronici in ordinem alphabeti digesta). Fol. 442. ' Incipit 3 ia 
pars cronicarum Hollandie Zelandie Frisie etc. incipiens a 13 libro earundem. 
Capitulum primum, superiori libro tractavimus qualiter . . . . Fol. 649 .... 
de Burgundia et captd et pauci fugierunt. Fol. 649 vereo . Epilogus (videinfra). 

Chronicon hoc est versio Latina chronici vernaculo sermone scripti quod 
vocatur 4 Divisiekroniek' additis paucis excerptis ex archivis Ultraiectensi , 
Leidensi et Egmundano. Cf. Muller, Lijst, p. 25. 

FoL 111 legitur in littera maiuHcula H: Henricus Goude. Fol. QWerso; .... per 
me fratrem Henricum Goude canonicum regularem in conventu Thabor prope Sneke 
in Oestfrisia, Anno virginei partus 1522. Fol. 431: .... Completus est autem liber 
iste anno Domini 1522 feria 3& post dominicam Iudica in 4° ante festum Leonis pape, 
quod tunc accidit feria 6 ante Palmarum. Fol. 64Qw*o: Has cronicas Hollandie , Zelan- 
die, Frisie cet. complevi Deo donante ego frater Heinricus Goude canonicus regularis 
professus in Thabor monasterio Sancti Salvatoris, anno virginei partus 1522 currente 
feria 6ta ante festum Penthecostes altera die sancti Bonifacii episcopi et sociorum eius 
martyrum. Ex cronicis impressis in nostra lingua transtuli sine premeditatione simpli- 
citer sicut inveni in latinam linguam. Et brevissimo tempore, infra spacium unius 
anni pcrfeei, nihil omittens de vita regulari celebracione ac frequentacione chori. 
Anno 1833 erat in Archivo Groninganae civitatis, unde anno i897 in Bibliothecam 
Universitatis per commodatum translatus est. 

In Ugatura membranacea saeculi XVII. 



57 

130- Membranac. 16 X 21,8. 55 fol. Litteris caeruleis et rubris ornatus. 

Fol. 1. Titulus litteris auratis; in medio imago iurisiurandi 
adactionem exprimens; infra duo monstra marina scutum 
tenent; cum ornamentis marginalibus. Duabus manibus exa~ 
ratus est. Saeculi XVI (fol. 1—29, 52—55) et XVII (30— 47). 
Fol. 48 — 51 vacant. 
Ordo commissionis Petri Marcelli Procnratoris Sancti Marci. 

Fol. 1. Incipit Ordo commissionis Nobilis viri Domini Petri Marcelli Pro- 
curatoris Sancti Marci Quondam Magnifici et Clarissimi Domini Aloysii 
super Commissariis De ultra Canale constitutis : Iuramentum. Iuro ad Evan- 
gelia sancta dei . . . . Fol. 25 ... . capta in consilio rogatorum Die XXII 
Junij 1459. Per Decoro et ornamento de questo Amplissimo statto et accio. 
.... Fol. 29 ... . deli danari dele Commessarie. Die XXIIII Decembris 
1522 posita fuit In maiori Consilio. Fol. 29 vereo vacat. Fol. 30. Die XI mensis 
Junij MDXXXI In Maiori Consilio. Fu preso in questo conseglio .... Fol. 
37 .... di osservar sotto debito di sacramento : Serenissimus Princeps .... 
Jo Bap ta Basadona. Fol. 37 vereo . Quod non fiant chartae securitatis de libris 
decem et ab inde infra .... Fol. 47 vereo . . . . et presa nel nostro Mazor 
Conseglio. MDXLVII Die XXI Augusti in Maiori consilio capta fuit pars 
suprascripta. Fol. 52-55. Index capitum. 

Hoc opus est capitularium chartarum Yenetarum inde ab anno 1319 
usque ad annum 1522, continuatum usque ad annum 1531 adiunctis deinde 
chartis ab anno 1347 usque ad annum 1547. 
Post annum 1841 in Bibliothecam pervenit. 
In ligatura e corio rubro saeculi XVII ornamentis distincta, sumtnis foliis auratis. 



131. Chartac. 19,2 x 28,7. 191 fol. Saec. XVIcum notis saec. XVI— XVIII. 
Petri Lnytgen innioris Brevis Gelriae descriptio. 

Fol. 1. Brevis et succincta de origine et progressu Ducatus Geldriae de- 
scriptio descripta ex Manuscriptis R. D. Ioannis Grouwelii et aliis auctoribus 
per Petrum Luytgen iuniorem Geldrensem (alia manu saec XYI). De situ 
et fertilitate et Gelriae amoenitate fluminibus et civitatibus. Geldria anti- 
quorum Sicambrorum .... Fol. 191 .... descripta esse dignoscuntur 
quare his supersedeamus. 

Codici huic folia vacua inserta sunt , in quibus passim (usque ad fol. 107 verso ) 
Biipplementa in textum ab alia manu, aeque saeculi XVI, exaratasunt, quae 
inscripta sunt: Gelriae gentis Praefectorum Comitum Ducumque fragmenta 
ex vetustissimis monumentis. 

Historiam Gelriae tractat a temporibus remotis usque ad cessionem Caroli 
V Imperatoris (1555). Scriptum est hoc opus, post 1567; auctor enim in 
fol. 191 dicit de Philippo II: Penes quem Geldria usque ad controversiam 



58 

horum scismatum in summa tranquillitate et paoe mansit De auctore Petro 
Luytgen Juniore nihil aliunde notum est 

In dorso ligaturae videtur scutum familiae nobilis cum sententia: time ne timeas. 
Codex acquisitus est in auctione viri cl. J. F. M. Herbell anno 1819 (Catal. MSS. fol.31)- 

In Hgatura membranacea saeculi XVII. 



132. Chartac. 15,4 x 20. 73 fol. Quinque manibus exaratus (fol. 1 — 

4jver8o ; 4iver*o_44verso ; 45 . 46—70; 71—78). Saec. XVIexeuntis. 
Cornelii Gualtheri Gandavensis Civitatis Duisburgensis primordia. 

Fol. 1. Civitatis Duisburgensis qnod vetus Teutoburgum est, primordia 
rerumque eius historicorum testimonia. Cornelius Gualtherus Oandavensis 

historicus Duisziburgum , hodie in Clivensis ducis clientela Fol. 41 vere0 

unsers gnedigen herrn Wilhelms, hertzoch zu Cleve, Gulich und Berge etc. 
Fol. 42 vereo — 44 et 45 — 45* vacant Fol. 41 vereo — 42, 44 vereo , 45 vereo annota- 
tiones breves. 

Chronicon hoc historiam Duisburgensem enarrat ab origine civitatis usque 
ad annum 1580. 
Relatio miracnlorum Sancti Guiberti confessoris. 

Fol. 46. Incipit relatio miraculorum Sancti Ghiiberti confessoris, que a 
decessu suo usque ad sui corporis elevationem .... Fol. 72 . . . . et 
sancto iugiter pio affectu adhesit. Fol. 72 vereo vacat. 
Extraict hors du III* livre des Antiquites de la Gaule belgicque. 

Fol. 73. Extraict hors du III e livre des antiquites de la gaule belgicque 
intitulez de par M. richard de wassebourg, archidiacre en leglise de verdun. 
.... Fol. 73 vereo .... pour raison des grans miracles quil faisoit par 
chascum iour. 

Codex acquisitus est anno 1819 e bibliotheca viri cl. J. F. M. Herbell. (CataLMSS. 
4°. no. 21). 

In ligatura membranacea saeculi XVII. 



133. Chartac. 14,8 x 19,9. 27 fol. Saec. XVI exeuntis. 

Cornelii Gualtheri Gandavensis Civitatis Duisburgensis primordia. 

Fol. 1. Civitatis Duysburgensis quod vetus Teutoburgurgum (sic) est , primor- 
dia deque rebus eius testimonia historicorum. Cornelius Gualterus Grandavensis 
Historicus Dusziburgum hodie in Clivensis ducis clientela .... Fol. 19 vereo .... 
unsers gnedigen herrn Wilhelms, hertzoch zu Cleve Gulich und Berge etc. 
Fol. 20 vacat. Fol. 21 — 26. (Series consulum Duisburgensium ab anno 1275 
usque ad annum 1582.) Fol. 26 vers0 vacat. Fol. 27— 27 vereo . Cathalogus mor- 
tuorum Duysburgi consularium virorum (ab anno 1346 usque ad annum 1583). 

Acquisitus anno 1819 in auctione viri cl. J. F. M. Herbell (Catal. MSS. 4°. no. "20). 

In ligatura membranacea saeculi XVII. 



59 

134. Chartac. 15,4 x 21,3. Saec. XVI (1566—1578). 
Georgii Westendorpii Diarium. 

Diarium hoc inscriptum est in libro typis excuso cui titulusest: Johannis 
Stadii Ephemerides annorum 1566 usque 1581. Incipiunt annotationes d. 
XXYII Martii a. 1566 et desinunt d. II Januarii a. 1578; scriptae autem 
sunt in margine aut in plagulis insertis. Publicatum est hoc diarium cum 
prolegomenis a viro doct. H. 0. Feith in periodico : De Vrije Fries , N. S. I , 
pag. 41—73. 

Westendorpius syndicus Groninganae civitatis fuit (1560 — 1 575) et postea Rationatis 
Curiae Frisiae (1575 — f). Post Westendorpium Matthias Heymans, qui annis 1500 — 
1581 substitutus actuarii Curiae Frisiae fuit, librum hunc possedisse videtur; at 
saltem prope diem XVIII Aug. a. 1581 scriptum est alia manu ac Westendorpii : 
A° 1604 Filius meus Matthias Heymans natus est vesperi circiter horam decimam. 
Deinde in fronte legitur: Johannes Nijsingh me possidet ex donatione soceri mei T. 
Veldtman die 9 Decemb. 1714. Postea erat Henr. Joh. Nautae, iuris consulti Gro- 
ningani, ex cuius legato in Bibliothecam Groninganam pervenit (± 1775). 

ln ligatura membranacea saeculi XVIII. 



135. Chartac. 15,5 x 19,3. 88 pag. Saec. XVIII. 
Vitae ac gesta abbatum Aduardensiuin. 

Pag. 1. Tempus et Occasio fundandae Abbatiae Aduerdiensis. AnnoDomini 
1192 Non. Jun. S. Bonifacii Episcopi .... Pag. 88 ... . requiescat in 
perpetua pace. Amen. 

Continet historiam abbatum omnium XXXII ab anno 1192 usque ad 
annum 1578. 

Haec historia typis excusa est in Historia Episcopatus Groningensis , p. 
32 seq. et a Francisco Koppio, Diss. Gron. 1850; translatio Belgica reperitur 
in Oudheden en Gestichten van Groningen, p. 211 seq. 

De hoc codice vide prolegomena in editionem Koppii, p. XIV et Muller, 
Lrjst, p. 80. 

Codex hic est copia manuscripti sequentis, exarata a Theodoro Adriani % iudice in 
Houwerderzijl, qui anno 1736 eum Bibliothecae Groninganae donavit. 
In ligatura membranacea saeculi XVIII cum scuto Academiae. 



136. Chartac. 10,5 X 16,5. 50 pag. Saec. XVII ineuntis. 
Vitae ac gesta abbatum Aduardensium, 

Pag. 1. Tempus et occasio fundandae Abbatiae Aduerdiensis. Anno Domini 
1192 Non. Jun. S. Bonifacii Episcopi .... Pag. 50 .... requiescat in 
perpetua pace. Amen. 

Codex hic continet historiam omnium abbatum ut supra. Ex hoc videtur 
edita esse in Historia Episcopatus Groningensis p. 32 seq. atque translata 
in Oudheden en Gestichten van Groningen, p. 211 seq. 



60 

De hoc codice vide prolegomena in editionem Koppii p. XIV et Muller, 
Lijst, p. 80. 

Ineunte saeculo XVIII hunc codicem iurisconsulti cuiusdam M. C. fuisse probabili 
ratione statuitur. (Cf. Historiam supradictam p. 3*2). Saeculo XVIII erat Henrici 
Johannis Nautae , iurisconsulti Groningani ex cuius legato in Bibliothecam Groninga- 
nam pervenit (± 1775). 

In ligatura chartacea saeculi XVII. 



137. Chartac. 16,4 x 20,8. I et 99 fol. Saec. XVI (1587). 

Ubbonis Emmii Historia Frisiae Occiduae ab anno 1499 ad ann. 1564. 

Autographa exceptis fol. 34 — 42 vereo et 96—99. 

(Fol. 1. Titulus. Fol. I vereo vacat.) Fol. 1. Anno 1524 die 27 Febr. in comi- 
tiis Leovardiae .... huius rei plena potestas. Fol. lverso vacat. Fol. 2. Ex 
chronica Frisiae occiduae. Ao. 1499 die eodem 19 Julii .... Fol. 32 vereo . . . . 
eamque impetravit: cuius hoc est exemplum. Fol. 33 — 33 vereo vacant. (Fol. 
34 — 42. Diplomata tria Maximiliani Imperatoris de Frisia, d. XXI Sept, 
XXVIII Oct. 1513 et XV Aprilis 1514, quae omnia, ut et amplam anno- 
tationem de statu Frisiae id temporis, alia manu ac Emmii exarata sunt, 
ipse notis marginalibus instruxit). Fol. 43. Interea per sex septimanas copiae 
illae .... Fol. 95 verso . . . . ad medium Septemb. et in diem S. Mathiae con- 
tinuatum. (Fol. 96 — 97 vere0 . Nomina urbium, terrarum, pagorum et coeno- 
biorum Frisiae , alia manu saec. XVI. Fol. 98 — 99 Annotationes breves tertia 
manus saeculi XVI exaravit subscripsitque: Ubbo Udonis. Passim foliola 
inserta sunt cum annotationibus Emmii, qui etiam notas marginales adiunxit.) 

Codex hic est ex maxima parte (fol. 2 — 87 vereo ) translatio Latina libri V 
Chronici Worpii Thaboritae (typis excusi a Societate Frisica anno 1871). Prae- 
mittitur fol. 1 annotatio de Annalibus Kemponis de Martena. Chronicon Worpii 
historiam perducit in annum 1523. Deinde Emmius historiam Frisicam anno- 
rum 1524 — 1536 accuratius describit, ex nescio quo fonte haustam (fol. 88 — 
94 vereo ) ; annos 1539 usque ad 1564 brevissimis notis tangit (fol. 95 — 95 vereo ). 

Fol. 99verao; Ex Chronico Frisiae occiduae descriptum Anno 1587 mense Februario 
et in initio Martii Nordae (manu Emmii). Notum est Emmium eo anno Chronicon 
Worpii legisse (Cf. Alohlmann, Kritik der friesischen Geschichtschreibung , 07). 
Hic codex in bonis familiae Emmianae permansit usque ad annum /&52, donec H. 
Wolthers med. dr. qui Emmium inter matemi generis majores numerabat, Biblio- 
thecae dono dedit. 

In ligatura e corio facta saeculi XVIII. 



138. Chartac. 13,5 X 19,5. 65 fol. Saec. XVI (1589). 
Eiusdem Rerutu Groningensium commentarii breves. 

Autographi. 

Fol. 1. Rerum Groningensium commentarii breves memoriae causa excerpti 



61 

e vetusto ac pene attrito codice manuscripto .... Fol. l ve "°. Excerptum 
e Crantii Metropoli. Fol. 2. Sub Reinoldo Geldriae extitere factiones .... 
Fol. 24 vereo — 25, 30 vereo , 33 vereo — 35 vere0 , 40 vereo , 44— 46 vereo vacant . . . . 
Fol. 65 .... et quosdam navicatorios occidit. 

In margine et in foliis insertis notae ab Emmio adiunctae sunt. 

Codex hic est epitome versa translatione chronici Groningani , quod res gestas 
annorum 1110 usque ad 1525 enarrat (fol. 1 — 65). His Emmius ex alio 
fonte adiunxit annotationes breves de anno 1536 (fol. 65). Chronicon e quo 
hausit Emmius , periisse videtur ; sed cum aliis chronicis etiam nunc servatis 
passim congruit. Cf. prolegomena in ed. Chronici Sickonis Benninghe a viro 
doct. Feith (Werken Hist. Gen. N. R. n°. 48), p. XVIII et Zuideraa in: 
Bijdragen en Mededeelingen v. h. Hist. Gen. XII, p. 95 seq. 

Fol. I: Anno MDLXXXIX Ubbo Emmen. 

Acquisitus est hic codex in auctione viri cl. A. J. de Sitteranno1863(Catal.n 9 . 154). 

In ligatura chartacea saeculi XVII dorso e corio rubro facto. 



139. Chartac. 13,8 X 19. 70 fol. Saec. XVI exeuntis vel XVII ineuntls. 
Eiusdem Extracta ex Andreae Cornelii Chronico Frisiae. 

Autographa. 

Chronicon hoc „in quo", ut ait recte Emmius „plura fabulosa quam vera", 
anno 1597 primo Franequerae typis excusum est. Non liquet, Emmius e 
libro typis excuso an manuscripto aliquo haec extraxerit. 

Origo codicis incerta. Anno 1866 verisimiliter Amstelodami acquisitus est ab Archivo 
Groningano, unde anno 1891 in Bibliothecam transfatus est. 

Sine ligatura. 



140. Chartac. 21,3 x 33,2. 126 fol. IX manibus exaratus: fol. 1 — 

'Jverso 112 125* yverso IQoerso (ffverso QQverso ffi gfverso 

100—111™*°; 17—28^°; 29—32, 70— 77*«»°; 32™™— 41; 
41—47verso ; 48— 50™ 80 , 61—67; 51—60™*°, 88— 9 9»" 80 ; 126— 
126»*™. Saec. XVI. 
Anonymi Nordani Chronicon Frisiorum. 

Fol. 1. Chronicon Frisionum. Praefatdo ad Lectorem. Quemadmodum in 
omni vita utile est .... Fol. 2 .... et honestis fave conatibus. Yale. 
Fol. 3. De situ, quantitate ac qualitate terrae Frisiae. Regio est Frisiae 
Inferioris Gtermaniae .... Fol. 126 vereo . . . . tot betringe mochte worden 
beweehrt. Amen. Fol. 125 verso vacat. 

Chronicon hoc historiam Frisiae praesertim Orientalis tractat a temporibus 
antiquissimis usque ad annum 1587. Prima pars extracta est e chronico 
Worperii Thaboritae. Cf. Muller, Lijst van Noordned. Eronieken, p. 62. 



62 

De origine codicis nihil apparet. Anno 1833 erat in archivo Groninganae civi- 

tatis , unde anno 1897 in Bibliothecam Groninganam per commodatum translatum est. 

In ligatura membranacea^ in qua inscriptum est fragmentum missalis saeculi XV. 



141. Chartac. 15,8 X 20,8. 45 fol. Tribus manibus scriptus (fol. 1—2™™°; 

3 — 4 ver8 °; 5 — 45*"*°), quarum tertia est Ubbonis Emmii. Saec. 
XVI (1597 et 1600). 
Ubbonis Emniii Annotationes de Frisia Orientali et urbe Eindana. 

Fol. 1 — 2 verso . Fragmentum epistolae anonymi ad Eegem quendam, cui 
gratias agit pro benefeciis in se et patrem suum coliatis. Fol. 3 — 4 vereo . 
Fragmentum versionis Latinae metricae loci ex libro VI Diadis, ubi Hector 
Andromachae valedicit. 

Annotationes Emmii pertinent ad historiam Frisiae Orientalis inde ab anno 
1370 usque ad annum 1595, extrema parte amissa. E quibus fontibus Em- 
mius hauserit, non apparet. 

Fol. 1 manu Emmii: De Frisia Orientali scriptum anno 1597. Fol 3 eadem manu: 
Aliud de Frisia Orientali scriptum anno 1600. Ad calcem: Hocce MS. Ubbonis Emraii 
dono dedit H. Wolthers med. dr. qui illustrissimum illum virum inter materni generis 
majores numerat. Groningae Calendas Octobres 1852. 

In ligatura chartacea dorso e corio facto saeculi XVIIL 



142. Chartac. 20,6 x 32. 172 fol. Saec. XVII ineuntis (1606, 1607 

et 1662). 
Acta Emdana inde a Martio 1606 usque ad finem anni 1607 ut et com- 
mercium epistolicum Ubbonls Emmii. 

In fronte: Scutum, in quo ursus et literae T. H. D. Acta a Martio anni 
1606 usque ad finem anni 1607. Dem Erentfesten und wolgelerden Ubbe 
Emmen Rectoer in Groeningen. 

Fol. 1 — 3 verao . Burg. en Raad van Emden aan de Staten-Generaal. 4 Maart 
1606. Copie. 

Fol. 4 — 9 vereo . Memorie door Daniel Alting , af gevaardigde der stad Emden , 
aan de Staten-Generaal gericht. 7 April 1606 stilo veteri. Copie. 

Fol. 10 — llverso. Caron, gezant der Republiek te Londen, aan de Staten- 
Generaal. z. d. Copie. 

Fol. 12 — 14 voreo . Consules et Senatus civitatis Embdanae ad Jacobum I, 
Eegem Magnae Britanniae. 27 Februarij anni 1606. 

Fol. 15 — 15 vereo . Jacobus I, Rex Magnae Britanniae ad Ennonem III, 
Comitem Frisiae Orientalis. 29 Aprilis anno Dom. 1606. 

Fol. 16 — 18 vereo . Idem ad Consules et Senatus civitatis Embdanae. 30 

* 

Aprilis anno D. 1606. Copia. 
Fol. 19 — 21 voreo . Extract uit de ResolutiSn der Staten-Generaal. 6 Mei 



63 

1606. (Get) E. van Ittersum. Ter ordonnantie van de voorn. Heeren Staten 
Generael. C. Aerssen. 

Fol. 22— 23 vereo . Enno III, Graaf van Oost-Friesland aan de Staten- 
Generaal. 22 Juni 1606. Copie. 

Fol. 24— 28 voreo . Dez. aan Burgemeesteren en Raad van Emden. 22 Mei 1606. 

Fol. 29— 30 vereo . Andree aan de Staten-Generaal. Emden. 17/27 October. 1662. 

Fol. 31— 32 voreo . Ortgise von Wersabe aan Graaf Enno III. 19 Juli 1606. 

Fol. 33— 33 vereo . Extract ut graff Ennen brieff (aan de stad Emden). Z. d. 

Fol. 34 — 35 vereo . Ordo et methodus feriarum in comitatu Frisiae Orien- 
talis, cum decreto Ennonis III Comitis, XXVI Augusti anni 1606, missa 
ad Ubbonem Emmium. 

Fol. 36 — 38 voreo . Der angehaltenen Junckern und Doctoren Urphede. 1 
Aug. 1606. 

Fol. 38a — 38a vere0 . Lqst van paarden, koeien en schapen, door den Graaf 
bij Leer gerequireerd. Z. d. 

Fol. 38 — 39 voreo . Punten darauff B. end Rahts auch der viertziger specialis 
expressa resolutio begert wirt Z. d. 

Fol. 40 — 43™«°. Endliche erklehrunge Burgermeisteren, Raths und Viert- 
ziger uff die den 7 octobris einkommene schriefftliche Antwort D. B. Ratthes 
und deputierten. Inliggend fol. 41: Verclaeringe der Stadt Norden tegen de 
Deputatje van Borgem. Wermetskerken. 4 feb. 1662. 

Fol. 44 — 44 voreo . Anonymus („T. quem nosti 1, , ut videtur frater Emmii) ad 
Emmium. 10 Nov. 1606. 

Fol. 45 — 46 vereo . Extract Der Stenden conclusie op het 8 art cap. 1. in 
puncto justitiae. Der Graeffl. antwoordt Den 17 May 1662. 

FoL 47— 47 voreo . Blz. 29 — 36 van een gedrukt stuk, bevattende: Specialia 
Gravamina der Stadt Aurich; benevens fragmenten van derg. der steden 
Emden en Norden. 16 Martij 1594. Bqgeschreven: Anno 1607. 

Fol. 48 — 57 vereo . Overeenkomst van Enno III van Oost-Friesland en zqn 
onderdanen in 23 artikels. Z. d. Copie. 

Fol. 58 — 59 voreo . Machtiging van Eggeric Beninga, Albertus Pauli, en 
Victor Haen door Enno III, om hem te vertegenwoordigen op de conf erentie 
met Winwood te Emden. 17 Sept. 1606. Copie. 

Fol. 60 — 64 vereo . Publicatie van Burg., Raad en Veertigen van Emden, 
waarbij zij voor de veiligheid der te houden conferentie te Emden instaan. 
Bevestigd door Winwood, namens koning Jacob I en gecommitteerden der 
Staten-Generaal. Z. d. Copie. 

Fol. 65— 65 vereo . Publicatie van Enno III daarover. 13 Sept 1606. Copie. 

Fol. 66 — 69 vereo . Ortgise von Wersabe en Caspar Harssebruich tegen de 
verstoorders van den vrede. 13 Sept 1606. Copie. 

Fol. 70— 70 vereo . Enno III aan Burg. en Raad van Emden. 7 Jan. 1607. 

Fol. 71— 71 vereo . Dezelfde aan? 19 December z. j. Copie. 



64 

Fol. 72 — 73 vereo . Yerklaring der gebroeders Johan, graaf van Ritberg en 
Christoffel, beide graven van Oost-Friesland , aangaande Emden. 19 Dec. 
1606. Copie. 

Fol. 74— 76 vereo . M. aan Frederik Coenders van Helpen. Emden, 23 De- 
cember 1606. 

Fol. 77— 79 vereo . Wenschen van den Landdag te Emden. 1 Nov. 1606. 
Get. door afgevaardigden der Ridderschap, van de steden Emden en Aurich 
en van den „Hauszmansstand". Copie. 

Fol. 80 — 80 vereo . Altliusius, syndicus van Emden aan Winwood, 1 Nov. 
1606, met antwoord van dezen. 2 Nov. 1606. Copie. 

Fol. 81— 82 vereo . Landdagsbesluit van 3 Nov. 1606. Copie. 

Fol. 83 — 83 vereo . Verklaring van Winwood, namens koning Jakob I, en 
van Abel Coenders van Helpen en V. Camminga, dat zij den Landdagtegen 
Graaf Enno III zullen handhaven. 10 Nov. 1606. Copie. 

Fol. 84— 85 vereo . Enno III aan den Landdag (?). 18 Nov. 1606. Copie. 

Fol. 86— 87 vereo . Dezelfde aan Denzelfde (?). 19 Nov. 1606. Copie. 

Fol. 88 — 93 vereo . Unser Johan und Cristoffer, gebrueder, Graffen undt 
Heren zu Ostfriszlandt und Ritperg .... KOniglicher Maytt zu Hispanien, 
auch Polen und Schweden bestalten Kriegsobristen Instruction und Befelch. 
23 Nov. 1606. Geverifieerde Copie. 

Fol. 94 — 99 vereo . Sixtus van Amama (syndicus der Staten van Oost-Friesland) 
aan Ubbo Emmius. 12 Dec. 1606. 

Fol. 100— 100 vereo . Landdagsbesluit van 15 Dec. 1606. Copie. 

Fol. 102— 103 vereo . Besluit van Enno III. Concept. Dec. 1606. Copie. 

Fol. 104— 105 vereo . Publicatie van Enno III. 16 Dec. 1606. Copie. Blijkens 
het adres in dorso aan Emmius gezonden. 

Fol. 106— 106 vereo . H. Boyer ann Emmius (?). 23 Dec. z. j. met copie van 
een besluit van graaf Enno III van 17 Dec. 1606. 

Fol. 107— 107 vereo . Enno III aan de stad Emden (?). 16 Jan. 1607. Cop. 

Fol. 108— 108 vereo . Memoriael voor mjjjn Heer. Sijn Gen. 19 en 20 
Jun. 1607. 

Fol. 109 — 110 vereo . Micault van Indevelde, drost van Lingen aan Bernard 
Muller e. a. 9 Maart 1617. 

Fol. 111 — 114 vereo . Instructie van Enno III aan Enno van Diepholt, en 
anderen, „zum collecten wercke verordneten". 15Jan. 1607. Geverifieerde Cop. 

Fol. 115— 115 vereo . Enno III aan den Landdag (?). 22 Jan. 1607. 

Fol. 115* — 116 vereo . Gravamina van de Stenden van Oostvrieslandt ende 
in specie van de stadt Embden wegens sijne Hoogh Graefflijke Genaeden 
van Oostvrieslandt en vice versa. Waeroover de Decisie van Haere Hoogh 
Moogende werdt verwacht. 

Het voorgaande is blijkens aant op fol. 115° in dorso afkomstig van 
Reinoldus Eeiners „general Landtesfeuermeister". 



65 

Fol. 117— 118 verso . Antwoord van Enno III aan de stad Emden. 19 Febr. 
1607. Copie. 

Fol. 119. Erklerung uff die neben Instruction. 20 Febr. 1607. Copie. 

Fol. Il9verso_i20 vereo . Proclamatie van Graaf Enno III , verbiedende nieuwe 
tumulten en oneenigheden. 19 Febr. 1607. Copie. 

Fol. 121— 125 vereo . Proclamatie van Graaf Enno III. 1 Mei 1607. Geveri- 
fieerde copie. 

Fol. 126— 127 vereo . Jakob I aan Aartshertog Albert. 17 Febr. 1607. Over 
de Oostfriesche zaken. Copie. 

Fol. 128— 129 vereo . Idem ad Rudolphum II Imperatorem. 20 Febr. 1607. 
De Frisia Orientali. Copia. 

Fol. 130— 131 vereo . Idem ad Philippum III Regem Hispaniae. 20 Febr. 
1607. De iisdem rebus. Copia. 

Fol. 132— 133 vereo . Enno III aan Burg. en Raad van Emden. 12Maartl607. 

Fol. 134— 135 vereo . Dezelfde aan Denzelfde. 22 Maart 1607. 

Fol. 136 — 139. Johan Adolf, bisschop van Lubeck, hertog van Sleeswijk- 
Holstein aan de Staten-Generaal. 18 Juni 1607. Met antwoord der Staten- 
Generaal. 6 Juli 1607. Over de Oostfriesche aangelegenheden. Copie. 

Fol. 139 vere °. De Staten-Generaal aan de stad Emden. 4 Juli 1607. Copie. 

Fol. 140—141. Dez. aan graaf Enno III. 3 Juli 1607. Sommatie tot na- 
koming zjjner beloften. Copie. 

Fol. 141 vereo . Jakob I aan Johan Adolf van Sleeswijk-Holstein. 12 Juli 
1607. Copie. 

Fol. 142— 142™«»°. Verklaring van Enno III betreffende Haico Suren, 
bnrger van Greetsiel. 13 Febr. 1607. Copie. 

Fol. 143— 143 vereo . Pas voor dezen Haico Suren. 13 Febr. 1607. Copie. 

Fol. 144. Copie van hetzelfde stuk. 

Fol. 144 vereo — 145 vereo . Copie van het stuk, op fol. 142 vermeld. 

Fol. 146 — 146 vereo . Verklaring der Staten-Generaal met betuiging van hun 
goede gezindheid jegens de stad Emden. 20 Aug. 1607. Copie. 

Fol. 147 — 147 vereo . Gedrukte proclamatie van Enno III, waarbij aan Leer 
een vrije weekmarkt wordt geschonken. 8 Sept. 1607. 

FoL 148 — 149 vere0 . Wilhelm von Inhausen und Knyphausen aan EnnoIH. 
den Haag 7/17 Oct. 1607. 

Fol. 150—151. Abel Coenders aan ? 8 Nov. 1607. Copie. 

Fol. 151 vereo . Dez. aan ? den Haag 24 Nov. 1607. Copie. 

Fol. 152— 153 vereo . Sixtus van Araama aan Emmius. 8 Nov. 1607. 

Fol. 154 — 154 vereo . Copie van korte besluiten van Gravin-weduwe Katharina 
van 28 Oct. 1607 en van Graaf Enno III van 3 Nov. 1607. Aan Emmius 
gezonden. 

FoL 155 — 156 vereo . Remonstrantie van Gedeputeerden der stad Emden. 
18 Nov. 1607. Copie. 

Codices Groning. 5 



Pol. 157 — 158 verso . Resolutie der Staten-Generaal naar aanlelding daarvan, 
hun voornemen te kennen gevende het aocoord tusschen den Graaf en Emden 
van 1603 en het Landschapsbesluit van 10 Nov. 1606 te zullen handhaven. 
8 Dec. 1607. Officieel extract. 

Fol. 159 — 160 verso . Vorschlach provisioneel opte zaken differential tusschen 
den welgebooren herre Grave von Ostfrieslandt ende Burgermeisters , Re- 
gierders ende Raedt der Emdern. 10 Dec. 1607. 

Fol. 161 — 161 vers0 . Verklaring der Staten-Generaal betreffende deze punten. 
14 Dec. 1607. Copie. 

Fol. 162 — 162 verso . De Staten-Generaal aan de Veertigen e. a. vanEmden, 
houdende aanmaning om goede Magistraten te verkiezen. 18 Dec. 1607. Cop. 

Fol. 163 — 163 verso . Proclamatie van Burg. en Raad vanEmden, betreffende 
hun door Graaf Enno afgenomen schepen. 19 Dec. 1607. Copie. 

Fol. 164 — 164 verao . Brief van Mr. H. O. Feith, archivaris van Groningen, 
aan Mr. A. A. Ganderheyden , Griffier bq het Hof aldaar, betreffende de 
historische waarde van de volgende aan Emmius gerichte brieven. 24 
Sept. 1847. 

Fol. 165— 166 verso . „T. quem nosti" (vide supra Fol. 44) ad Emmium. 3 
Dec. [1606]. 

Fol. 167— 169 vereo . „Manum nosti" (eadem manu) ad Emmium. 5 Dec. [1606]. 

Fol. 168 — 169 verso . „Agnoscis manum" (ni fallor S. van Amama) ad Emmium. 
7 Dec. 1606. 

Fol. 170— 170 vorso . Idem ad eundem. Sine subscriptione. 24 Febr. [1607]. 

Fol. 171 — 171 verso . Idem ad eundem. Sine subscriptione et dato („Accepi 
27 Febr. 1607"). 

Fol. 172— 172 verso . Sixtus van Amama ad eundem. 27 Febr. 1607. 

Pleraeque notae marginales et annotationes in foliis solutis ab Emmio 
adiunctae sunt. 

His litteris documentisque Emmius usus est cum scriberet Historiam 
nostri temporis (Groningae apud Jacobum Sipkes, 1732). 

Hanc syllogen possedit doct. A. A. Ganderheyden Groningani (vide supra). Quo 
mortuo anno 1855 Hagae Comitis in auctione apud Nijhoff (vide Jonckbloet, Gedenk- 
boek. Leoensberichten der Groninger professoren, p. 6 notam) videtur empta esse a 
viro doct. J. A. Grothe Ultraiectensi , qui eam Bibliothecae Groninganae dono dedit 
anno 1889. 

Sine ligatura. 



143. Chartac. 19,8 x 31,7. VI et 706 pag. Saec. XVII (1674). 
Ubbonis Emmii Vindiciae iuris populi contra usurpationem Comitis. 

(Fol. I. Titulus. Pag. II— IV vacant. Pag. V. Novus titulus. Pag. V*— 
VI vacant.) Pag. 1. Vindiciae iuris Populi contra usurpationem iniquam 
Comitis. Deut. c. 17 de rege etc a possessione sua. Pag. 2. Pro vin- 



diciis justis populi contra iniquam usurpationem comitis. Pag. 26 .... En 
rationes Vindicarum (sic) Populi contra iniquam usurpationem Comitis. Scrip- 
tum a° 1593. Primus (#ic) diebus mensis augusti Lerae. Pag. 27 et 28 vacant. 

Vide Tjaden , Das gelehrte Ost-Friesland , II , 109 seq. 
Adhortatio ad plebem rusticam. 

Pag. 29. Plebi rusticae oportunae nunc petendam postulandamque onerum 
multorum levationem. Primum quia res . . . . Pag. 45 ... . perpetuo im- 
munem manere. Pag. 46 — 50 vacant. 

Vide Tjaden, II, 106 seq. 
Ubbonis Emmii Historia nostri temporis. 

Pag. 51. Duplex ex (sic) controversia est: si modo controversia nominanda 
est . . . . Pag. 336 .... hanc mentem et sententiam esse. Pag. 337 et 338 vacant 

Vide Tjaden, II, 132 seq. Typis excusa est Groningae apud Jacobum 
Sipkes, 1732. 
Apologia urbis Emdanae contra Comitem Frisiae Orientalis. 

Pag. 339. Senatus Populus Embdanus omnibus lecturis salutem. Quam 
infelix et acerba fuerit conditio nostra .... Pag. 400 . . . . in populum 
subjectum arbitretur. Finis. Pag. 401 — 404 vacant. 

Non haec sed alia apologia Theodisco sermone typis excusa est Oroningae 
apud Gerhardum Eetel anno 1602. Vide Tjaden, II, 115 seq. 
Ernesti Friderici a Wicht Annales Frisici. 

Pag. 405. Annales Frisici ab Ernesto Friderico a Wicht. Ad annum Christi 
1602 perducti, qui ipsi fatalis fuit. Pag. 406 vacat. Pag. 407 — 418 Anno- 
tationes breves aliquot de turribus, coenobiis cet. Frisiae orientalis . . . . 
Pag. 410 .... Aenigma testudinis . . . . et fabulis abhorrens. Pag. 411. 
Praefatio ad lectorem. Quemadmodum in omni vita .... Pag. 415 ... . 

ac honestis conantibus fave. Pag. 416. Frisia est regio inferioris Germaniae 

Pag. 706 .... moritur anno aet. 44. Finis. 

Vide Tjaden, I, 174 seq. Mflhlmann, Kritik, 9 seq. et de hoc codice cf. 
Pertz, Archiv. VIII, p. 590. Hi annales nondum typi8 excusi sunt. 

Fol. 410: Anno 1674 descripti. Fol. 407. Sum Hectoris Johann Adolph a Wicht eadem 
manu ac totus codex. Cum etiam in aliis codicibus inveniuntur, videntur verba haec 
transcripta esse ex codice originali, qui erat Hectoris Johannis Adolphi a Wicht, 
consanguinei annalium scriptoris. Bibliotheca emit hoc manuscriptum in auctione 
viri cl. T. D. Wiarda anno 18*7 (Catal. n°. 13*21) 

In ligatura membranacea saeculi XVII. 



144. Cfiartac. 20,5 x 29,7. 142 fol. Saec. XVIII ineuntis. 
Ubbonis Emmii Historia nostri temporis. 

In fronte titulus. Fol. 1. Duplex controversia est . . . . Fol. 141 . . . . 
hanc mentem et sententiam esse. (Fol. 141 — 142. Annotationes alia manu 
excerptae ex historiarum libro Emanuelis van Meteren.) 

5* 



68 

Opus hoc Emmii primum typis excusum est Oroningae apud Jacobum 
Sipkes anno 1732. 

Anno 1833 erat in archivo civitatis Groninganae, unde anno 1807 per commoda- 
tum in Bibliothecam Universitatis translatus est. 
In ligatura e corio fusco facta saeculi XVIII. 



145. Chartac. 16,3 X 21,1. 113 fol. Saec. XVIII ineuntis. 
Eiusdem Historia nostri temporis. 

Fol. 1. Vacat. Fol. 2. Duplex controversia est . . . . Fol. 113 ... . hanc 
mentem et sententiam esse. Gollat. accord. 

Typis excusa est ut supra. Codex hic videtur esse quem editor tertium 
dicit (vide praefationem). 

Nostro meculo erat Rob. Keuch. Driessen, in cuius auctione anno 1832 acquisitus 
est (Catal. MSS. 4». n°. 14). 

In ligatura chartacea dorso e corio facto saeculi XVIII. 



146. Chartac. 21 X 32. 534 fol. Saec. XVII (1637— 38). 
Ernesti Frederici a Wicht Annales Frisiae. 

(In fronte manu recentiore annotatio de fontibus viri cl. a Wicht. Fol. 1 — 3 

Annotationes breves aliquot de turribus, coenobiis cet. Frisiae orientalis.) 

Fol. 3. Annales Frisiae ab Ernesto Friderico a Wicht Historiarum patriae 

studiosissimo comportati et ad annum Christi 1002 qui ipsi fatalis fuit, 

perducti .... Aenigma Testudinis .... Fol. 3 verso . . . . et fabulis ab- 

horrens. Praefatio ad Lectorem. Quemadmodum in omni vita .... Fol. 

7 . . . . ac honestis conatibus fava (sic). Frisia est regio inferioris Germa- 

niae .... Fol. 313 .... moritur anno aetatis 44. Finis huius libri. Fol. 
313verso v aca t. 

Cf. Tjaden, I, 174 seq. ; MOhlmann, Kritik, 9 seq. Annales hi nondum 
typis excusi sunt. 
Deductio de agris allutis (theellanden) in Frisia Orientali. 

Fol. 314. Warhafftiger, Bestendiger, grundlicher Bericht .... was der 
anfang, Recht undt lobliche gewohnheiten der Theeilanden in Norderlandt 

belegen seq Fol. 329 vorso .... Geben tho Behrumb am freitage 

nach Simonis et Iudae Apostolorum Anno 1518. Ende des Theenrechts. Fol. 
330. Lapsus libertatis patriae nostrae unde ? . . . Fol. 330 verso . . . . aut 
Rectoris titulo contentus. Hucusque Emmius. 
Genealogiae aliquot nobilium Frisiae Orientalis, ex Eininio et aliis congestae. 

Invenimus genealogias gentium harum: Circksena (fol. 331 — 386 vereo ), 
Attena (fol. 387 — 402 vereo ), militum terrae quae dicitur Jever undt Wanger- 
landt (fol. 403— 414 vereo ) , Inn und Knipphusen (fol. 415 — 425), Cankena 



69 

(fol. 425 vereo — 439) , thom Broke (fol. 439 vereo — 452 vereo ) , Oldersum (fol. 
453—463), Beninga (fol. 463 vereo — 474 vereo ) , Howerda (fol. 475—480), Weer- 
dum (fol. 480 vereo — 483 vereo ), Taraminga (fol. 484 — 484 vereo ), Ukena et 
Ripperda (fol. 485—496). Fol. 496 verso — 497 vereo vacant. Fol. 498— 534 vereo . 
Stemmata supradictarum familiarum. Fol. 499 vereo , 501 vereo — 502 vorso , 504 vereo , 

506vereo — 507vereo ? 509verso — 510verso ? 512verso — 5 13vereo ? 515vereo — 516verso , 

518 vereo — 519 vereo , 521 vereo — 522 vereo , 524 voreo , 526 vereo — 527 vereo , 529 verso , 
533vereo_-534verso vacant. 

Fol. 3 . . . . descriptique manu E. Loringae. Anno Christi 1637 .... Fol.331 .... 
E. Loringa pour passo (sic) les temps .... Anno 1638. Videtur Eilardus Loringa 
(1584 — 1643) Nordae in Ostfrisia anno 1638 ex his genealogiis librum confecisse 
cui titulus est: Genealogiae quaedam nobilium Frisiae Orientalis familiarum prin- 
cipalium. Fol. 3 . . . . Sum Hectoris Johan Adolph von Wicht, eadem manu ac cetera , 
quae verba ex codice originali transcripta videntur, qui erat in manibus Hectoris 
Johannis Adolphi a Wicht, consanguinei annalium scriptoris. 

Hic codex anno 1888 a viro nobilissimo R. M. A. de Marees van Swinderen, do- 
mino de Allersma donatus est Archivo Groningano unde anno 1897 in Bibliothecam 
translatus est. 

In ligatura e corio fusco facta saeculi XVII. 



147. Chartac. 20 x 30. 4 fol. Saec. XVI exeuntis vel XVII ineuntis. 
Ubbonis Einmii Annotationes de privilegiis Brabantiae et de historia 
Flandriae. 

Autographae. 

Fol. 1. Ubbonis Emmen (manu saeculi XIX). Fol. l ver8 ° vacat. Fol. 2. 
Author historiae belli Belgici, lib. I. Praecipua privilegia inferioris Ger- 
maniae .... pro arbitrio et voluntate disponere. (Ex quo opere Emmius has 
notas collegerit, non apparuit.) Fol. 2 verso . De rebus Flandricis et praecipue 
Gandavensibus ex Meyero. Otto Imp. sororius Ludovici Franc. regis .... 
Fol. 4 vereo .... quietem ac salutem civitati attulit 

Jacobus Meyerus scripsit historiam Flaudriae, editam sub titulo: Com- 
mentarii sive Annales rerum Flandricarum Libri XVII. Autore Jacobo Meyero 
Baliolano .... Antverpiae 1561; denuo edita est in sylloge, quae inscribi- 
tur: Annales sive Historiae rerum Belgicarum .... Francofurti ad M. 1580. 

Hunc codicem vir doct. H. Wolthers qui ex prosapia Emmii erat, bibliothecae 
dono dedit. 
Sine ligatura. 



148. Chartac. 16 X 21,3. 212 fol. Saec. XVIII. 

Leonardi Offerhansii Observationes qnaedam in antiquitates Romanas. 

Fol. 1— 168 verso . Fol. 169— 172 vereo vacant. 



70 

Eiusdem Monita quaedam in epistolarum conscriptione observanda. Fol. 

173— 190 vereo . Fol. 191— 192 vereo vacant. 
Eiusdem Monita quaedam in orationibus conscribendis et pronnntiandis 

observanda. Fol. 193—212. 

Offerhausius (1699 — 1779) fuit professor historiae et eloquentiae Groningae. In 
fronte legitur: H. Cannegieter, qui tamen in Albo Academiae Groninganae non in- 
venitur. 

Hunc codicem Bibliotheca acquisivil anno 1863 in viri doct. A. J. de Sitter librorum 
auctione (Cf. Catal. n°. 206). 

In ligatura chartacea dorso e corio rubro facto saeculi XVIII, sic inscripta: 
Manuscriptorum tomus VI. 



149. Chartac. 10,9 X 16,8. 289 foL, quorumplurimavacant. Saec. XVIII. 
Petri Bnrmanni Secnndi Index scriptorum historiae et aliornm rariorum. 

Burmannus (1714 — 1778) professor fuit Franeqtierae et Amstelodami. 
Anno 1833 hic codex erat in Bibliotheca Groningana. 
In ligatura chartacea dorso membranaceo saeculi XVI II. 



150. Chartac. 15,9 x 19,8. 326 fol. Saec. XVIII. 

Ludovici Caspari Valckenarii Dictata in antiquitates Graecas. Fol. 1 — 231. 

Fol. 231 vereo — 248 verso vacant. 
Eiusdem Dictata in historiam litterariam Veterum. Fol. 249—302. Fol. 

302 vereo — 303 vereo vacant. 
Eiusdem Dictata in grammaticam Graecam. Fol. 304 — 326. 

Valckenarius (1715 — 1785) fuit professor lilterarum classicarum Franequerae , deinde 
Lugduni Batavorum. Non liquet, quo anno neque ubi has lectiones habuerit. 

Dictata fiaec erant viri cl. van Eerde et in eius auctione anno 1836 acquisita sunt. 
(Cf. Catal. 6971). 

In ligatura e corio facta saeculi XVIII. 



151. Chartac. 16,5 x 21. 289 pag. Saec. XVIII. 
Iohannis Ruardi Dictata in antiquitates Graecas. 

Iohannes Ruardi (1746 — 1815) fuit professor litterarum classicarum Groningae. 
Haec sunt acquisita dictata in auctione viri cl. H. J. Amtzenii (Catal. n°. 1596). 
Sine ligatura. 



152. Chartac. 15,8 X 22. III et 84 pag. Initialibus rubris. Duabus 

manibus exaratus. Saeculi XV (pag. I—III, 1 — 54) et XVI(pajg. 
54—84). 



71 

Ludolphi Suchensis (rectius: Snthensis) Liber de itinere in Terrara Sanctam. 

Pag. I — III. Registrum. Pag. 1. De terra sancta et itinere iherosolomitano 
et de statu eius et aliis mirabilibus que in mari conspiciuntur videlicet 
mediteraneo .... Baldewino de Steinvordia Padebornensis ecclesie episcopo 
Ludolphus parochialis ecclesie in Suchen rector .... Pag. 4 . . . . susti- 
nere non potest obstinata. De licentia apostolica. Igitur volens ire ad dictam 
terram .... Pag. 84 . . . . cui laus per infinita secula seculorum. Amen. 
Finit feliciter libelius de itinere ad terram sanctam. 

Annotationes breves manu saecuii XVII in fronte inscriptae sunt. 

Opus typis excusum est a Ferd. Deycks (Bibl. des Litt. Vereins in Stutt- 
gart, XXV). Neque Deycks neque Reinh. Rohricht (Bibliotheca geographia 
Palaestinae, p. 76 — 77) huius codicis mentionem faciunt. 

Acquisitus est anno 1819 in auctione viri cL J. F. M. Hcrbell (Cat. MSS. 4° n°. "24). 
In ligatura membranacea saeculi XVII. 



153. Chartac. 7,3 x 9,3. 36 fol. Saee. XVI (1576 seq.J. 
Ubbonis Emmii Itinerarium in Genevam. 

Autographum. 

(Fol. lverso_2 vacant. Fol. 2™™. Titulus.) Fol. 3. Cum 19 Maii die Anni 1576, 
qui dies Veneris erat .... (Fol. 2l verso — 22 vacant sine lacuna narrationis.) 
Fol. 27 .... tandem X Maii Oenevae hora X reversi sumus. Fol. 27 verao . 
Geneva discessi Basileam iturus die Veneris, qui erat dies XXX Mai . . . . 
Fol. 33 ... . Duxit inoffensos patriasque reduxit ad oras. Fol. 33 vere0 — 36 vacant. 

Typis excusum est hoc Itinerarium in: Jahrbuch der Ges. fiir bild. Kunst 
etc. zu Emden VI, 1 pag. 37 — 67. 

Fol. I. Hocce MS. Ubbonis Emmii dono dedit H. Wolthers, Med. Dr. qui illustrissimum 
illum virum inter materni generis maiores numerat. Groningae Calendas Octobres 1852. 
In ligatura e corio fusco facta saeculi XVII. 



154. Chartac. 18,6 x 29,9. XX et 176 pag. Saee. XVI (1589). 
Eb. Schelii Urbis Romae Topographia. 

Pag. I. Tituius. Pag. II — IX. Dedicatio. Pag. X — XV. Lectori candido. 
Pag. XVI— XX. Divisio Romae urbis. Pag. 1—162. Topographia. Pag. 163— 
176. Index (A-M; cetera desunt). 

Liber hic dedicatus est Kal. Ianuariis a. 1589 Guilielmo duci Brunsviciae et Lune- 
burgiae Emesti fUio Henrici nepoti qui procul dubio fuit Guilielmus IV (1535 — 
1592), filius Ernesti ducis Zellensis, nepos (ex matre) Henrici ducis Mecklenburgen- 
sis. Menso Iohannes Adriani Theol. Stud. XII Kal. Feb. a. 1754 hunc codicem Biblio- 
thecae Groninganae dono dedit. 

In ligatura saeculi XVIII e corio facta cum monogrammate coronato. 



72 

155. Chartac. 15,5 X 20,3. IIvol., 39 et 22 fol. Saec. XVII. 
Commentarius in Ptolemaei Geographiae iibri II capita II — VI. 

Autographus Isaaci Vossii. 

Donum Wilh. Joach. Wicherts Abresch, V. D. M. in pago Meeden. ln catalogo 
anni 1833 invenitur. 

In ligaturis chartaceis saeculi XVII. 



156. Chartac. 16,7 X 21. VI et 540 pag. Saec. XVIII (1746). 
Leonardi Offerhaus Adnotata in geographiam novam. 

Leonardus Offerhaus (1699 — 1779) fuit professor Groninganus. In fine legitur 
4746. Haec excerpsi ex ore viri celeberrimi L. Oflerhaus L. L. et Historiarum Profes- 
soris. E. P. Smith. L. L. Stud. Edzardus Pompejus Smith „gratis in honorem patris 
senatoris" d. XXVIII Decembris a. 1744 in Albo inscriptus est. Hic codex post annum 
1841 in Bibliothecam pervenit. 

In ligatura chartacea saeculi XVIII dorso e corio facto. 



157. Membranaa. et chartac. (bina membranacea folia et dena chartacea). 

20,5 x 28,5. Nomina dramatum personarum rubra; versuum 
initiales rubrae et flavae. 184 fol. Saec. XV (1467); fol. 132™™— 
134 manu posteriore. 
P. Terentii Afri Comoediae. 

Prohemium. Fol. 2 — 2 verso . 

P. Terentii Afri vita. Fol. 2 verso — 3. Typis excusa est in Archiv fur Philo- 
logie und Paedagogik (Jahns Neue Jahrbucher. Suppl.) XVIII, p. 45. 

Argumentum Andriae oratione soluta. Fol. 3 — 3 vereo . Typis excusum 
1. c. p. 32. 

Epitaphium Terentii. Fol. 3 ver8 °. 

Andria, cum argumento et prologo. Fol. 3 verso — 25. 

Eunuchus, cum duobus prologis, argumento et didascalia. Fol. 25 — 

Heautontimorumeno8, cum didascalia , argumento et prologo. Fol. 49 verso — 71. 
Adelphi, cum didascalia, argumento et prologo. Fol. 71 — 92 verso . 
Hecyra, cum didascalia et tribus argumentis. Fol. 92 vereo — 110. 
Phormio, cum didascalia, duobus argumentis et prologo. Fol. 110 — 

131verso. 

In fine legitur: Caliopus recensui. 
Luciani Dialogi inter Alexandrum Hannibalem Minoem Scipionem emen- 
dati et aucti a Libanio , versione Latina.. Fol. 132 verso — 134. 

Fol. 13*2 .... Scriptus et fmitus per me Johannem Sluzinc Flandrensem , clericum- 
que Tornacensem. Pro .... Ducis CLivensis comitisque Markensis nato primogenito* 



73 

Incarnationis dominice Anno Millesimo quadringenteno sexageno septimo mensis vero 
Oecembris die quinto .... Dux ille Clivensis est Johannes I {1419 — 1481), cuius 
filius primogenitus Johannes II (1458—1521). Anno 1682 Marcus Pels prof. et postea 
consul Groninganus codicem hunc Bibliothecae donavit. 

In Ugatura lignea corio fusco intecta saeculi XVI fibulis cupreis amissis. 



158- Membranac. 7,8 x 11,1. 75 fol. In fol. 1 est littera maiuseula 

coloribus et auro exornata, cum ornamentis margincUibus. 
Ceterae initiales et tituli rubri et caerulei. Saec. XIV. 
M. Tullii Ciceronis Officiorum libri III. 

Fol. 1. Marci Tullii Ciceronis Arpinatis consulisque Romani ac oratorum 
maximi ad Marcum Tullium Ciceronem nlium suum Officionim liber incipit. 
Prefatio generalis in omnes libros. Quamquam te, Marce fili, annum iam 
audientem Cratippum .... Fol. 75 ... . si talibus monimentis preoeptisque 
letabere. Explicit Excellunt cunctos lybros phylosophorum libri quos fecit 
tres Tullius Officiorum (alia manu:) usque beatum Augustinum ut aiunt. 

Ad calcem manu Praedinii: Summus ille vir Wesselus Groningensis utebatur hoc 
libello, quemadmodum nunc est (et alia manu aeque saeculi XVI:) D. Regnero Prae- 
dinio (cuius ista manus est) acceptum refero. Alting 4. 10. 59. obijt 4. 18. 59. In 
fronte aeque manu Praedinii: Quae minutis hic literis sunt annotata, ea sua manu 
scripsit rnagnus ille Wesselus Groningensis, nam eius fuit hic libellus. Et etiam manu 
donatoris: Qfticia haecce Ciceronis manuscripta ex Bibliotheca Regneri Praedinii ad 
Altingianam translata familiam Almae Groninganae sacra vult G. Alting M. Dr. 
Historia codicis igitur haec est. Primus Wesselus Gansfortius (f 1489) possidebat. 
Annotationes in fronte atque ad calcem adiunxit. Saeculo sequenti erat in manibus 
Regneri Praedinii Rectoris Scholae Groninganae (1510 — 1550) qui paucis diebus 
ante mortem dono dedit Mensoni Altingio discipulo suo. Ita codex venit in fami- 
liam Altingiorum quae conservabat per plus quam saeculum donec Christianus 
Altingius medicinae doctor Groninganus anno 1683 Bibliothecae Groninganae 
dono dedit. 

In ligatura lignea corio fusco intecta, in qua figura impressa pelicani pullos suos 
sanguine suo nutrientis cum inscriptione : Ihesus — Maria — Sum peliicano — 
similis factus. Cum fibula cuprea. 



159. Membranac. 9,7 x 14,3. 88 fol. Cum initialibus et titulis auratis; 

in fol. 1 ornamenta marginalia. Saec. XV. 
Sex. Propertii Elegiarum libri IV. 

Fol. 1. Propertii Nautae Mevan. Umbri Cynthia. Cynthia prima suis mise- 
rum me cepit ocellis .... Fol. 87 .... Cuius honoratis ossa vehantur 
equis. Cynthia facundi carmen iuvenile Properti, Accepit famam nec minus 
ipsi dedit (Id est Iuvenalis, VI, 7). Fol. 87 verao — 88 verso vacant 



74 

Huius olim celeberrimi libri collationes fecerunt Ianus Mellerus Palmerius 
(± 1580), Franciscus Modius (1546—1599), Ianus Lernutius (1545—1619), 
Ioannes Livineius (1547 — 1599) (Vide praef. in ed. Broukhusii). Broukhusius, 
Petrus Burmannus et nostro saeculo Lachmannus hunc magni fecerunt (vide 
praefationem in ed. Lachmanni , p. IX). Sed postea apparuit interpolatis esse 
annumerandum (vide Teuffel, Gesch. d. R6m. Litt. 5 to Aufl. p. 557). 

In Italia scriptus est. In fol. 1 adscriptum est: ex libris Sambuci Pannon i. e. 
Joannis Sambuci (1531 — 1584). Sambucm aulem dono dedit Joanni Posthio (1537 — 
1597) poetae et medico, a quo hic codex etiam Posthianus dicitur. (Vide epistolam 
Jani Broukhusii ad Joannem Mensingam n°. 200 huius catalogi.) Postea Andreas 
Schottus (155$ — f620) qui senex Antwerpiae habitabat eum possedit (in fol. 1: Ant- 
werpiae A. Schotti). Quo anno Bibliotheca Groningana acquisiverit non liquet, verisi- 
militer inter annos 16*28 — 1640, nam in catalogo manuscripto antiquissimo qui libros 
et manuscripta per saeculum XVII acxjuisita exceptis annis 1628 — 1640 enumerat 
non invenitur. Fortasse e bibliotheca Schottana Groningam migravit, nam in catalogo 
typis expresso a. 1669 describitur. 

In ligatura e corio facta cum omamentis impressis saeculi XVII. 



160. Membranac. 16 f 5 X 23,7. 245 fol. Tribus manibus exaratus: foL 

1—160; 161—227; 228—245. Litteris pictis ornatus. Saec. XIII. 
Prisciani Caesariensis Institntionnm grammaticarnm libri XVIII. 

Fol. 1. Pretianus grammaticus Cesariensis Juliano consuli ac patricio. Cum 
omnis eloquentiae doctrinam .... Fol. lvereo .... discretis possit locis 
inveniri. Philosophi diffiniunt vocem aerem .... Fol. 160 verso (finis libri 
XVI) .... nec lucidus ethera siderea polus. Fol. 161. Precianus in minore. 
Quoniam in ante expositis libris .... Fol. 205 vereo .... pro mactus vir- 
tute. Explicit liber primus. (sc. liber XVII totius operis) Incipit liber se- 
cundus. Fol. 206. Liber secundus (sc. XVIII totius operis). In superiori 
libro de articularium dictionum .... Fol. 227 .... qui laudibus utriusque 
gloriari student doctrine (lib. XVIII, cap. XX; ed. Martini Hertzii II, pag. 
278). Fol. 227 vereo vacat. 
[Prisciani Caesariensis] de accentibns liber. 

Fol. 228. Precianus de accentu. Litera est nota elementi .... Fol. 237 ... . 
acuetur ut pape et evax. — Fol. 237 verso continet annotationes de cruce 
Christi manu saeculi XV. 
Donati Artis gratnmaticae pars (de barbarismo; de soloecismo, cet.) 

Fol. 238. Barbarismus est una pars orationis .... (Grammatici Latini 
ed. Keil, IV, p. 392). Fol. 245 verso .... Troianas vexit ad urbes. (alia 
manu:) Explicit iste liber Prisciani (iterum alia rnanu:) habito de proprie- 
tatibus dictionum. 

Ubicunque minoribus litteris sed eadem manu saeculi XIII notae margi- 
nales complures adscriptae sunt. 



75 

In fronte tnanus saecuti XV annotavit: liber Johannis Lyndonensis. Hunc librum 
anno 16*21 vir doct. Comelio Pynacker prof. Gron. Bibliothecae donavit. Petrus 
Bondam usus est (vid. Prisciani opera minora, ed. Lindemann. XXVll). 

In ligatura e corio facta saeculi XVI fibulis amissis. 



161. Membranac. 15,6 X 23,8. 142 fol. Initialibus nitide pictis omatus. 

Saec. XIII. 
Prisciani Caesariensis Institutionum grammaticarnm libri XVI. 

Fol. 1. Incipit liber Prisciani. Cum omnis eloquentie doctrinam .... Fol. 
Xverso .... sive ordinatione partium orationis inter se. Incipit de voce se- 
cundum diversas opiniones. Philosophi definiunt vocem esse aerem .... 
Fol. 39 ... . Explicit tractatus de casibus hic brevi prologo, qui in quibus- 
dara codicibus invenitur, in quibusdam non. Breviter regulas tibi me 
iussisti, Iuliane consul ac patricie (vide ed. Uertzii, I, pag. 194). Fol. 
67 verao .... deficiunt apud plerosque. Explicit liber sextus (i. e. sep- 
timus) Prisciani viri disertissimi gramatici doctoris urbis Rome Constanti- 
nopolitane de verbo tractatus incipit. Liber septimus de nomine explicit. 
Incipit octavus de verbo. Fol. 68. Verbum est pars orationis .... Fol. 
141verso .... nec lucidus aethera siderea polus. Prisciani viri disertissimi 
gramatici doctoris urbis Rome Constantinopolitane Tractatus explicit (id est 
finis libri XYI). 

In fol. 142 inscriptus est catalogus librorum spectantium ad scolas coenobii 
Oberaltaich anno 1348. (Yide Th. Gottlieb, Ueber mittelalterliche Biblio- 
theken, pag. 57). 

Passim in margine annotationes manu eiusdem saeculi adscriptae sunt. 

Erat hic codex anno 1348 in coenobio Oberaltaich Bavariae. Anno 1650 erat 
Maximiliani Henrici de Bavaria, coadjutoris archiepiscopi Coloniensis, cui ipso anno 
1650 successit. Hic enim codicem ligandum curavit. Anno 1782 vir doct. H. J. Arnt- 
zenius prof. Gron. Bibliothecae donavit. 

ln ligatura membranacea, ornata in fronte et in dorso scuto praedicti Maximiliani 
Henrici quo tempore coadiutor necdum archiepiscopus erat (electus enim est Sept. 
1650), cum significatione anni 1650. 



162. Chartac. 14,5 X 20,5. 138 fol. Litteris rtibris ornatus. In fine 

laceratus. Saec. XV (1463). 
Gesta Romanornm. 

Fol. 1. Pompeius rex regnavit tam dives super omnia ac potens . . . . 
Fol. 136 .... qui sine fine vivit et regnat. Amen. Fol. 137 et 138. Index 
capitum. 

Codex hic continet CXX capita narratiuncularum cum epimythiis. Neque 



76 

transcriptus est ex ulio codioe descripto ab Oesterley (Gtesta Romanorum 
p. 9 — 197), neque e codice edito a Dick (Gesta Romanorum, XII seq.). 
An congruat cum ullo alionim codicum enumeratorum ab Oesterley (1. c. 
5—8 et 750—751; cf. The Early English Versions of the G. R. Early 
English Text Society, Extra Series XXXIII, Introduction , XXVII), du- 
bium est. Inest etiam interpolata historia Apollonii Tyrii (fol. 100 verao . In- 
cipiunt inclita gesta Tirii Appollonii regis .... Rex Antiochus a quo 
Antiochia civitas nomen acceperat .... Fol. 122 verso . . . . sic vixit omnibus 
diebus regni sui. Et sic est finis). 

Fol. 136: Kinitum anno domini 4463. In calce legitur: Iste liber pertinet ad libra- 
riam ecclesie sancti Martini in Groningen ex legacione domini et magistri Bertoldi 
lerghes, qui obiit anno domini M°CCCC°LXX° die secunda post Laurentii. In caialogo 
anni 1669 memoratus sub hoc titulo: Anonymi Miscellanea Historico-Theologica. 

In ligatura lignea corio fusco intecta saeculi XVI fibula cuprea amissa. 



163. Chartac. 10,8 x 16,2. 87 fol. Saec. XVI (1572). 
Ubbonis Emmii Excerpta Aristotelica. 

Autographa. 

Fol. 1. Ex libris novem Aristotelis de historia animalium .... Fol. 
2 — 3. Divisio animalium. Fol. 3 ver8 °. Terrestria multa cibum ab aquis petunt. 
.... Fol. 87 ... . Vives, animam in genere desinit, quod sit agens prae- 
cipuum, habitans in corpore apto ad vitam. 

Folia alba et scripta alternant. 

Fol. 1: Die XVI Decembris A° MDLXXII absol. Hunc librum possedit vir doct. 
Jac. Baart de la Faille prof. Gron. cuius post mortem in Bibliothecam pervenit 
(1867). 

In ligatura membranacea saeculi XVIII. 



164. Chartac. 15,7 X 20. 376 fol. Saec. XVI (1588 et 1589). 
Praefatio in explicationem logicae. Sine anno. Fol. 1 — 37 verso . 
Dictata in librum Porphyrii. Sine anno. Fol. 38— 73 verso . 
Dictata in Categorias Aristotelis. Sine anno. Fol. 74 — 104. 

Fol. 104 ver8 °. Titulus operis sequentis: 
Dictata in Aristotelis libros xepl ipjxiyvstas. Sine anno. Fol. 105— 127 vereo . 
Dictata in einsdem libros priorum analyticorum. Sine anno. Fol. 127 vers0 — 

205 verso . 
Dictata in eiusdem libros VIII topicorum. Sine anno. Fol. 206 — 244. Fol. 
244vereo vacat. 

Ex ore Iohannis Engelini; sequentia enim dicuntur dictata esse ab „eodem" Jo- 
hanne Engetino. 



Johannis Engelini Dictata in libros VIII Physicorum Aristotelis anno 

1588. Fol. 245—255. Fol. 255 vereo vacat. 

Hae lectiones habitae sunt Coloniae (vide fol. 255). 

Marci van Doorn Dictata in libros priorura analyticorum annis 1588 et 

1589. Fol. 256—277. 

Eiusdem Dictata in libros VIII Topicorum anno 1589. Fol. 277— 305 ve r*>. 
Quaestiones in praedicamenta, dictatae ab eodem anno 1589. Fol. 306 — 315. 

Ubi hae lectiones habitae sint. nun liquet, neque, quis Marcus ille van Doom fuerit. 

Dictata de relationibus. Sine anno. Fol. 315 — 329. 

Nicolai Bonart Quaestiones de individuis anno 1589. Fol. 329 verso — 347. 

Nicol-aus Bonart S. J. fuit professor theologiae et philosophiae Duaci postremis 
decenniis saeculi XVI. 

Fol. 347 vereo — 373 vacant. 
Registrum. Fol. 373 vereo — 376. 

Totus liber exaratus est a Laurentio Guilielmi Groningano. Iam anno 1669 erat 
in Bibliotheca Groningana. 
In ligatura membranacea. 



165. Ckartac. 14,1 X 19,6. 291 fol. Saec. XVI (1588—1590). 

Francisci Platani Dictata in libellum Porphyrii de logica annis 1588 et 
1589. Fol. 1— 182™«°. Fol. 183— 184 vere0 vacant. 

Franciscus Platanus aeque ac Nicolaus Bonhart professor Duaci videtur fuisse. 

Nicolai Bonhart Dictata circa textum Aristotelis in octo libros Physi- 
corum annis 1589 et 1590. Fol. 185—228. Fol. 228 vereo vacat. 

Michaelis Viron Dictata in libros de coelo annis 1589 et 1590. Fol. 229— 240 verso . 

Eiusdem Dictata in libros de ortu et interitu anno 1590 (?) Fol. 241 — 
263 ver8 °. Fol. 264— 264 vereo vacant. 

Michael Viron S. J. professor Duaci videtur fuisse. 

Disputatio de habitibus. Sine anno. Fol. 265 — 291. 

Idem Laurentius, qui dictata sub i64 scri^sit, etiam haec litteris mandavit. 
Eodem tempore atque nr. 164 in Bibliothecam hic codex pervenit. 

In ligatura membranacea , in qua fragmentum alicuius operis theohgici manu 
saeculi XIV inscriptum esL 



166. Chartac. 14,1 X 19,9. 189 fol. Saec. XVI (1589). 
Quaestiones dictatae a Nicolao Bonhart anno 1589. 

Scriptae ab eodem Laurentio. 
Origo et ligatura ut supra. 



167. Chartac. 14,3 X 19,8. 189 fol. Saec. XVI (1589 et 1590). 

Eiusdem Quaestiones in octolibrosPhysicorumAristotelisannis 1589 et 1590. 

Scriptae ab eodem Laurentio. 
Origo et ligatura ut supra. 



78 

168. Chartac. 14,1 x 19,8. 190 fol. Saee. XVI (1590). 
Eiusdem Dictata in Aristotelis Metaphysicam anno 1590. 

Fol. 132 vere0 — 135 vacant Fol. 135ver»o_i9o inversa ligata siint. 
Scripta ab eodem Laurentio. 
Origo et ligatura ut supra. 



169. Chartae. 12 x 17,6. 151 fol. Saec. XVII. 

Jacobi Christmanni Institutiones Arabicae et Turcicae linguae. Fol. 1 — 

123. Fol. 123™™>T-I2b™™> vacant 
Eiusdem Meditationes serinonis Turcicae. Fol. 126 — 151. 

Videtur esse codex autographus. Confer: de Goeje, Catalogus codicum 
Orientalium n°. 2710. 

Jacobus Christmannus (1554 — i6iS) professor linguarum Orientalium Heidel- 
bergae fuit. Hic codex ex bibliotheca ipsius Jac. Christmanni emptus est anno 1690 
per Joach. Borgesium, Scholae Groninganae Rectorem. 

In ligatura membranacea in qua fragmentum psalterii manu saeculi XV inscrip- 
tum est. 



170. Chartae. 15,6 x 20,1. 4 fol. Saee. XVII. 

Oratio contra Magos Cambyse mortuo imperium Persarum adeptos. 

Videtur esse excercitatio rhetorica. Dicitur esse Gerardi Joannis Vosaii (1577 — 1649). 
Inest annotatio brevis de Gerardo Joanne et Tsaaco Vossiis. Hunc librum anno i866 
Amstelodami acquisivit Archivum Groninganum, unde anno 1897 in Bibliothecam trans- 
latus est. 

Sine ligatura. 



171. Chartac. 16,3 x 20,6. 2 vol. 424 et 375 fol. Saee. XVII. 

Thomae Reinesii Epony luologium ; cognomina tam virilia quam muliebra 
Romanorum, Graecorum et barbarorum. 

Thomas Beinesius (1587 — 1667) medicas fuit, litterarum classicarum peritissimus. 
Non est autographus hic liber, tamen ab ipso Beinesio interpolatus et correctus. 
Anno 1783 Petrus Abresch, prof. theologiae Groninganus Bibliothecae obtutil. 

In ligaturis chartaceis dorsis e corio factis saeculi XVII. 



172. Chartae. 20,2 x 31,9. 287 fol. , quorum fere 140vacant. Saec. XVII. 
Annotationes alphabeticae de Graecis et Neotericis auctoribus. 

Continentur hoc libro annotationes in Polybium (ex versione Casauboni, 
1610), Thucydidem (ed. Baronis Enenkelii, 1614), Herodianum (ed. Angeli 
Politiani, 1585), Nicetam (ed. in fol. 1647) et Comminaeum (ed. in 12°, 1545). 



?d 

Huius libri auctor est Martinus Eyben , fortasse filius Hieronymi Eyben Groningani 
(f 164$), qui Christinam, filiam Ioachimi AUingii, uxorem duxit. Bibl. donavit 
Jacobus Altingius, qui altemis annis 1689 — 1 707 juratus Groninganus, annis 1093 — 
1703 secretarius Iudicii Selwerdensis fuit y quem anno 1707 mortuum esse credimus, 
quod ab anno 1708 inter juratos desinit memorari. Codex in catalogo anni 1722 inest. 

In ligatura membranacea saeculi XVII. 



173. Chartac. 21,3 x 13. 121 fol. Saec. XVII (1661). 
C. Cornelius Tacitus in ordinem alphabeticum digestus. 

Martinus Eyben a die XXVI Januarii usque ad d. I Junii 1661 hunc librum 
conscripsit. 

Origo et ligatura ut supra. 



174. Chartac. 22 x 33,2. 76 fol. Saec. XVII. 

Index in L. Florum, Velleium Paterculum et C. Sallustium Crispum. 

Exaravit Martinus Eyben. 
Origo et ligatura ut supra. 



175. ChartcLC. 21,5 x 31,8. 442 fol. , quorum circa 220 vacant. Saec. XVII. 
Annotationes alphabeticae de Latinis scriptoribus minoribus. 

Scriptores sunt hi: Suetonius, Florus, Curtius (ed. 1591), Vellejus Pater- 
culus (ed. 1663), Sallustius, Plinius, Cicero (opera minora). Fol. 1 — 3. 
Tabula chronologica quatuor monarchianim. Fol. 4. Calculatio pedum Ro- 
manorum. 

Scripsit Martinus Eyben. Origo ut supra. 

In ligatura membranacea, cum vinculis e corio factis saeculi XVII. 



176. Chartac. 16,2 x 21,5. 48 fol. Saec. XVII. 

Libri Ciceronis de Ofticiis, de Senectnte, de Amicitia, Paradoxa, Som- 
ninm Scipionis, in locos communes conjecti. 

Fol. fyverso legitur nomen: Martinus Eyben, qui codicem scripsit. Origo ut supra. 
Sine ligatura. 



177. Chartac. 16,8 x 22,2. 34 fol. Saec. XVII. 
Index in C. Plinii Secnndi Epistolarum libros X. 

Scriptus a Martino Eyben (vide contra fol. 1). Origo ut supra. 
In ligatura membranacea saeculi XVII. 



80 



178. Chartac. 16 x 20,5. 78 fol. Saec. XVII. 
Index in Q. Cnrtium Rufum. 

Et hunc scripsit Martimis Eyben (fol. Qverso), 
Origo et ligatura ut supra. 



179. Chartac. 10,5 X 16,5. 385 fol. , quorum plurima vacant. Saeculi XVII. 
A. Burmanni Adversaria linguae et literaturae Latinarum. 

In catalogo anni 1833 invenitur. 

In ligatura chartacea dorso membranaceo. Saec. XVII. 



180. Chartac. 14,4 x 20,5. 49 fol. Saec. XVII. 

Arusiani Messi v. c or. comitis primi ordinis Exempla elocutionum ex 
Virg., Sallust, Terent., Ciceron., digesta per literas. Pol. 1 — 37. Fol. 

37verso vaca t. 

Liber cum alibi tum in Keilii Grammaticis Latinis (VII p. 449) editus. 

Hic codex transcriptus est e codice Gudiano. Cf. annotationem quae inest 

viri doct. J. A. Worp. 

Avieni Descriptio orbis terrarum et orae maritimae collata cum MSo. 

exemplari manu Abrahami Ortellii descriptio (sic), cui et Anreas (sic) 

Schottus et Petrus Scriverius quaedani adiecerant Fol. 38 — 49 verso . 

Copia. Hic codex Ortelianus innotuit Wernsdorfio, qui eo usus est ad 
utrumque carmen edendum et publici iuris fecit emendationes quae Scriverio 
et Schotto hic adscribuntur. Cf. Wernsdorfii Poetae Latini minores V, 725 
seq., 1165 seq., 1157 seq., in primis Or. Marit. 17 et 33 (p. 1169 et 1172). 

Inest epistola viri cl. C. M. Francken, professoris linguarum classicarum 
Groningae, d.d. 23 Aug. 1877. 

Hunc librum Amstelodami anno 1866 videtur emisse Archivum Groninganum , 
unde anno 1807 in Bibliothecam translatus est. 

In ligatura chartacea saeculi XVII dorso membranaceo. 



181. Chartac. 15,7 X 20,2. 354 fol. Saec. XVII exeuntis. 
Catalogus Bibliothecae Julsinghianae. 

Continet libros theologicos (fol. 1 — 35), manuscripta theologica (fol. 
35 verso , fol. 36— 38 verso vacant), libros iuridicos (fol. 39—104), fol. 
104 vereo vacat), manuscripta iuridica (fol. 105; fol. 105 verso — 106 verso va- 
cant), libros medicos (fol. 107—130, fol. 130 verso vacat), libros miscel- 
laneos (historicos, geographicos , philosophicos , politicos, mathematicos , 
philologicos, oratoricos, poeticos) (fol. 131 — 236). In foliis 237 — 354, 
dominus illius bibliothecae quos alios libros postea acquisivit inscribere 



81 

voluit ut etiam in fol. 251, 297 et 300 fecit; in fol. 350 notavit: Memorie 
van eenige goede boecken; ceterum fol. 237 — 354 vacant. 

Liber in hoc catalogo novissimus est anni 1607. Scriptus est paulo post illum 
annum, quia manus est saeculi XVII exeuntis. Quis ex familia Julsingha bibliothe- 
cam collegerit, non liquet, verisimiUime Johannes van Julsingha, qui ab anno 
1668 usque ad annum 1101 saepius Consul Groninganus et Curator Academiae fuit 
Neque liquet, quomodo hic catalogus in Bibliothecam Groninganam pervenerit. Anno 
1833 ibi fuisse, ex catalogo eius anni palet. 

In ligatura membranacea saeculi XVII. 



182. Chartac. 16,3 X 20,9. 233 pag. Saec. XVIII (1740). 

Petri Rurmanni Secundi Dictata in libros I et II Odarum Horatii. 

Petrus Burmannus Secundus (/7/3 — 1778) professor Franequerae annis 1735 — 174*2, 
Amstelodami annis 17 W— 1777. 

E bibliotheca Biedeliana, cuius fundator Henricus Biedel (1700—1871) gymnasii 
Groningani conrector fuit. 

In ligatura chartacea dorso membranaceo saeculi XVIII. 



183. Chartac. 16,5 X 20,8. 6 vol. 78, 77, 76, 72, 42 et 62 fol. Saec. 

XVIII (1749— 1796). 
Nicolai Guilielmi Schroeder Lectiones publicae 

sic divisae: 

I. VIII lectiones annorum 1749 — 1754. 

1755—1760. 

1760—1775. 

1776—1782. 

1783—1790. 

» » 1791—1796. 

Autographae. 

Nic. Guil. Schroeder (1721 — 1708) professor linguarum orientalium Groningae fuit. 
Verisimillime e legato nepotis eius Nic. Guil. Schroeder Steinmetz, sed non ante 
annum 1841 in catalogo invenitur. 
Sine ligatura. 



II. 


VIII 


m. 


vin 


IV. 


vin 


V. 


vin 


VI. 


X 



184. Chartac. 19,5 X 25,8. 203 fol. Saec. XVIII. 

Miscellanea philologica praesertim ad V. T. secnndnm LXX spectantia. 

Haec sylloge oriunda esse videtur a viro doct. Valckenaer (I71i> — /7&"i) prof. 
Franequerae, postea Lugduni Bat. Ceteri hic laudati viri docti acque ac Valckenacr 
professores Franequerae fuerunt: Wesselingius (1092 — 1764), Venema (1007 — 1787) 
et J. D. van Lennep (17*24—1771). 

Sine ligatura. 



Codices Groning. 6 



82 

18S. Chartac. 16,6 x 21. 40 fol. Saee. XVIII exeuntis vel XlXineuntis. 
Jacobi de Rhoer Dictata in Aristophanis Plutum. 

Jacobus de Rhoer (1723 — 1813) professor linguarum Latinae et Graecae Groningae fuit. 
Acquisita anno 1832 in auctione librorum viri cL H. J. Arntzenii (Catal. n°. 1605). 
In ligatura chartacea saeculi XIX. 



186. Chartac. 16,5 X 21,1. 59 fol. Saec. XVIII exeuntis vel XIX ineuntis. 
Eiusdem Dictata in C. Suetonium Tranquillnni. 

Origo (Cat. n°. 1605) et ligatura ut supra. 



187. Chartac. 16,5 x 20,1. 24 fol. Saec. XVIII exeuntis vel XIX ineuntis. 
Eiusdeni Dictata in C. Cornelii Taciti De inoribus Germanorum. 

Origo et ligatura ut supra. 



188. Chartac. 16,9 X 21,5. 54 fol. Saec. XVIII (1787). 
Johannis Ruardi Dictata in analogiam Graecam. 

Fol. 53 et 54 vacant. 

Johannes Ruardi (1746 — 1815) professor linguarum Latinae et Graecae Groningae fiiil. 
Acquisita sunt in auctione librorum viri doct. van Eerde anno 1836 (Catal. n°. 6951). 
Sine ligatura. 

189. Chartac. 15,8 X 19,7. 45 fol. Saec. XVIII (1794). 
Einsdem Dictata in Ciceronis Epistolas ad diversos. 

Origo ut supra (catal. 6928). 

In ligatura membranacea saeculi XVIII. 



190. Chartac. 22,8 x 27,9. 72 fol. Saec. XIX. 
Dictata in Horatii libri I Odas I — III. 

Praemissa est Yita Horatii (fol. 1 — 8). 

Manuscr. exaravit Henricus Riedel. Qui cum d. XVIII Septembris a. 1824 in 
Albo Universitatis Groninganae inscriptus sit, ibique creatus sit Doctor die XV 
Junii 1831, verisimile est, dictata haec esse Jani ten Brink, professoris linguarum 
Latinae et Graecae (nati 1771, prof. 1815, denati 1839). 

Ex bibliotheca Riedeliana (acquisita 1871). Cf. n°. 182. 

Sine ligatura. 

191. Chartac. 17 X 21,3. 264 fol., quorum compluriavacant. Saec. XIX. 
S. Wyngaerd Curae criticae in Horatium. 

Wyngaerd Rector Gymnasii Campensis fuit. 
Origo ut supra. 
Sine ligatura. 



^ ^ 




83 

Chartac. 16,1 x 19. 46 fol. Saec. XIX. 
Iri clar. van Brakel Adnotationes in Horatiuin. 

Parum constat , quis van Brahel ille fuerit. Exaratus est liber mann Henrici Riedel. 

Origo ut supra. 

In ligatura chartacea saeculi XIX. 



193. Chartac. 10,5 x 16,5. 96 fol. Saec. XIX. 

Observationes quibus via panditur ad origines Graecas investigandas. 

Fol. 1 — 50. Cum indice verborum et rerum. Fol. 51 — 55. Fol. 56 vacat. 
Observanda quaedam in Horatii Flacci de arte poetica libellum a . . . . 

Davide Rhunkenio (sie) nobis praelecta. Fol. 57 — 81. 
Q. Horatius Flaccus Over de Digtkunde aan de Pisones. Fol. 82 — 96. 

Exaratus est liber manu Henrici Riedel. Qui cum natus sit anno 1706, Ruhnke- 
nius autem annis 1723 — 1798 vixerit, haec dictata ab illo ex ore Ruhnkenii excepta 
esse non possunt. Versio Artis Poeticae ab ipso Riedelio facta videtur. 

Origo ut supra. 

In ligatura chartacea dorso membranaceo saeculi XIX. 



194. Chartac. 13,5 X 21,5. 30 fol. Saec. XIX (1856—1859). 
Tjallingii Halbertsinae Collationes codicis Toletani 100 — 9, Ciceronis Bru- 

tum continentis. 

Cf. Tjallingi Halbertsmae Adversaria critica, ed. van Herwerden , p. XXXIV. 
Tjallingius Halbertsma (1920 — 1804) inde ab anno 1877 professor linguae Graecae fuiU 
E legato ipsius anno 1804. 
Sine ligatura. 

195. Chartac. 13,8 X 20,7. 65 fol. Saec. XIX (1856—1859). 
Eiusdem Collationes et copiae codicum manuscriptorum classicorum , 

factae in Bibliotheca Imperiali Parisiensi. 

Fol. 1. Facsimilia delineata codicum Parisiensium et Urbinatis. 

Fol. 2. Collatio codicis cuiusdam non indicati. 

Fol. 3 et 4. Collatio codicis Coisliniani 249 Aeschinis orationem contra 
Timarchura continentis, cf. 1. c. p. XV. 

Fol. 5 — 8. Scholia in Hippolytum e codice non nominato. 

Fol. 9. Varia. 

Fol. 10 et 11. Sophoclis Aiax e cod. chartaceo 493 Suppl. Cf. 1. c. p. XVI. 

Fol. 12 — 15. Aeliani Historia animalium e cod. 1756. Cf. 1. c. p. XVI. 

Fol. 16—19. Adversaria Kusteri e cod. 261 Suppl. Cf. 1. c. XVI. 

Fol. 20—21. Psalmi Graece et Latine e cod. Suppl. 385. fol. 156—244. 

Fol. 22 — 23. XvpiJivov rov QiXo%ivov eiq rb T ryjg fierx t» (pvirtxx 'Ap/o-- 
Torikov; irpxy^xTsixc icpoioq. Descripta e cod. Coisliniano 161 fol. 266 

Cf. 1. c. p. XVI. 

6* 



84 

Fol. 24 — 28. Aeliani Historia animalium e cod. Suppl. 352 (olim Yatic. 
997). Cf. 1. c. p. XVI. 

Fol. 29—40. Excerpta e cod. Suppl. 352 (olim Vatic. 994). Cf. 1. c. p. XVII. 

Fol. 41. Arriani Commentarius in Epictetum e cod. Suppl. 65. Cf . 1. c. p. XVI. 

Fol. 41—42. Theophrasti Characteres e codicibus 1983, 2977 et 2916. 

Fol. 43—44. Phocylides e cod. Bomb. 95 Suppl. Cf. 1. c. p. XVII. 

Fol. 45. Omissa a Bekkero in collatione codicis 2 Demosthenis. Cf. 1. c. 
p. XVII. 

Fol. 46—47. Descriptio folii 138 codicis 497 Suppl. Cf. 1. c. p. XV. 

Fol. 48 — 57. Appiani Halieutica e codice Bomb. 498 Suppl. Cf. 1. c. p. XV. 

Fol. 58 — 65. Ktxepcovoc icep) fivijfi^c T£%wxifc, e cod. Reg. 66 Suppl. fol. 
82. Cf. 1. c. p. XV. 

Origo et ligatura ut supra. 



196. Chartae. 15,8 x 22,7. 232 fol. Saec. XIX (1856—1859). 

Eiusdem Collationes et copiae codicum manuscriptorum classicorum, 
factae in Bibliotheca Escorialensi. 

Fol. 1 — 3. Gregorii Nazianzeni E\q tx xyix Seotpxvtx slr ovv yev&Xtx 
tov Kvpiov yifJLuv 'IjjffoD XpioTOv, e d. Aldina a. 1516, collata cum cod. III — 
(p— 20, fol. 54— 61 vereo . 

Fol. 3 — 5 vereo . Eiusdem Aiyoc e\c Tyv xyixv %6vtvixo<ttyiv , ed. Aldina a. 
1516 collata cum cod. supradicto fol. 308 — 318. 

Fol. 6 — 7 vereo . Eiusdem Aiyoc eic tx xyix (puTX , ed. Aldina a. 1516 col- 
lata cum cod. supradicto fol. 132 vereo — 145 vereo . 

Fol. 8 vereo — 9. Eiusdem A iyoc e\c t>jv xxivijv xvpixxiiv xtX. ed. non nomi- 
nata collata cum cod. supradicto (?) foi. 280— 291 vereo . Fol. 9 vereo vacat. 

Fol. 10. Eiusdem Eig to Trdffx* xrA. ©d- Basileae Hervagii collata cum cod. 
supradicto fol. 279. Fol. 10 vereo vacat. 

Fol. 11 — 18 vereo . Cyrilli archiepiscopi Alexandrini E\g to fst,v<FTixbv ieTwvov 
xx) eU to vlfifjix, descriptum e cod. supradicto (?) fol. 247 vereo — 256. 

Fol. 19 — 23 vereo . Hesychii presbyteri Hierosolymorum E\c tv\v vtottxvt^v 
tov xvpiov, descriptum e cod. supradicto (?) fol. 188 vereo — 194. 

Fol. 24 — 28 vereo . Procli archiepiscopi Constantinopolitani "EyKUfitov e\c 
tov xytov TrpoQTOftxpTvpx T,TeQxvov , descriptum e cod. supradicto fol. 
95—101. 

Fol. 29 — 33 vereo . Germani archiepiscopi Constantinopolitani Etc tviv ttxvx- 
ylxv SeoTixov xtX., descriptum e cod. supradicto fol. 45—51. 

Fol. 34 — 40 vereo . Eiusdem Eyxdfiiov eU tJjv xyixv xx) a-efixefitov xoifttjaiv 
Tijc vTrepevii^ov ev\oy>jffi6v>jc ypav SeoTixov xx) ienrxpbivov Mxpixc. De- 
scriptum e cod. supradicto fol. 351 — 359. 

Fol. 41 — 51 vereo . Theodori Eyxufuov elc to yeveetov T>j$ irxvxyixc eviifyv 



85 
beoriKOv kx) ieivxpSivov Mxpixc, Descriptum e cod. supradicto (?) fol. 

Qverso 20 vereo . 

Fol. 52—60. Amphilochii episcopi Iconii Aiyoc eU rijv SeoriKov kx) eU 
rbv Evfieuvx kx) v Avv*v, descriptum e cod. supradicto fol. 180 vereo — 
188 vereo . Fol. 60 vereo vacat. 

Fol. 61 — 67. Anonymi Uep) tov irXxvvibivTOc irxiiic, descriptum e ood. 
supradicto fol. 400 — 405 vereo . Fol. 67 vereo vacat. 

Fol. 68 — 70 vereo . Anonymi Uep) rov xyiov *E<ppalp, descriptum e cod. 
supradicto fol. 405 vereo — 408. 

Fol. 71 — 73 vereo . Ioannis Chrysostomi Aiyoc eU rijv yivvxv rov Kvplov 
kx) elq ryv SeoriKov aXCpx/ZviTOc , descriptum e cod. eodera fol. 62 vereo — 65. 

Fol. 74 — 78 vereo . Eiusdem Elc ryv yivvxv rod Kvpiov yf&oov 'lyvov Xptvrov, 
descriptum e cod. eodem fol. 65 vereo — 69 vereo . 

Fol. 79— 89 vereo . Eiusdem Efc rb ysv&toov rov Kvpiov lyrov Xpnrrov, 
descriptum e cod. eodem fol. 69 vereo — 79. 

Fol. 89 vereo — 93 vereo . Eiusdem Efe rijv Xpirrov ytvvxv , descriptum e ood. 
eodem fol. 79— 82 vereo . 

Fol. 94 — 97. Eiusdem EU rb yev&Xiov tov Kvpiov j}/x«v, descriptum e 
cod. eodem fol. 83 — 86. 

Fol. 97 vereo — 100. Eiusdem "EyKifiiov (sic) eU rbv xytov 2.ri<pxvov rbv 
TrparofAxprvpx, descriptum e cod. supradicto fol. 86 vereo — 89. 

Fol. 100 vereo — 106 vereo . Eiusdem "EyKUfuov eU rbv xyiov LriCpxvov rbv Trpa- 
rofixprvpx, descriptum e cod. supradicto fol. 89 — 95 vereo . 

Fol. 107 — 119 vereo . Gregorii Nyssae episcopi EyK&fitov eU rbv xyiov 
EriQxvov rbv TrpurofAxprvpx, descriptum e cod. eodem fol. 101 — 113 vereo . 
Finis deest. 

Fol. 120 — 127 vereo . Ioannis Chrysostomi Aiyog eic rx xytx SeoQxvtx, 
descriptus e ood. eodem fol. 152 vereo — 160. 

Fol. 127 vereo — 139 vereo . Eiusdem Aiyoq eU rx xyix e*i$xvix etc., de- 
scriptus e cod. eodem fol. 160—172. 

Fol. 140— 150 vereo . Eiusdem Aiyog eU rbv rerpxvifiepov Xx^xpov kx) e)c 
rbv vibv rijq XApxq^ descriptus e cod. eodem fol. 215 — 225 vereo . 

Fol. 150 v * reo — 157 vereo . Eiusdem Aiyog eic rx (3xtx 9 descriptus e cod. 
eodem fol. 225 vereo — 232 vereo . 

Fol. 157 vereo — 166. Eiusdem Aiyoc eU rx (3xtx , descriptus e cod. eodem 
fol 232 vereo — 241. 

Fol. 166 — 172. Eiusdem Aiyoc eU rijv iripvviv kx) eU rb fivpov, descrip- 
tus e cod. eodem fol. 241 — 247. 

Fol. I72 vere0 — 179 vereo . Eiusdem Aiyoc e\c Tyv xyixv irxpxvKevw , de- 
scriptus e cod. eodem fol. 256 ver8 ° — 264. 

Fol. 180— 182 vereo . Eiusdem Aiyoc eU rb xyiov irx<rx** descriptus e cod. 
eodem fol. 282—285. 



86 

Fol. 183 — 186 vereo . Eiusdem Aiyoc elc to pvirbv rov evxyyeXiov etc., de- 
scriptu8 e cod. eodem fol. 292 vereo — 296. 

Fol. 187 — 190 vorso . Eiusdem Aiyoc eU rv\v ivix^iv rov xvpiov fooov *lwov 
Xpivrov 9 descriptus e cod. eodem fol. 296 — 301, et collatus Madriti cum 
editione Montfalconiensi , tora. III, p. 778. 

Fol. 191—198. Eiusdem Acyoc eU Tyv xyixv ire vtyixovtv\v , descriptus e 
cod. eodem fol. 301—308. Fol. 198 vereo vacat. 

Fol. 199—202. Eiu8dem 'Eyx&fjuov eU rovc iyiovc 7rivrxc 9 descriptum 
e cod. eodem fol. 320—323. 

Fol. 202 — 211. Eiusdem Aiyog eU rb yevtbxiov tov irpoSpifiov, descrip- 
tus e cod. eodem fol. 323— 332 verso . 

Fol. 211 vers0 — 216 vereo . Eiusdem "Eyx&fMOv eU rovg xopvCpxiovc twv inov- 
riXoov Uerpov xx) llxvkov, descriptum e cod. eodem fol. 332 vereo — 337 vereo . 

Fol. 216 vereo — 220. Eiusdem Aiyoc eU rv\v iyixv Xpiarov rov Seov tftuv 
(fierxfjt,ip$u<nv , descriptus e cod. eodem fol. 337 vereo — 341. 

Fol. 220— 225 verao . Eiusdem Elc rijv ixoro^v tov iyiov 'luivvov rov 
irpobpiyLQv xx) (3xirrio*T0v, descriptum e cod. eodem fol. 359 — 364 vereo . 

Fol. 226— 232 vereo . Eiusdem Elc rbv xmtov descriptum e cod. T— II — 9 
fol. 157 vereo seq., collatum cum cod. 4> — III — 20 fol. 411 seq. 

Cf. de hoc codice 1. c. p. XVII seq Quod vir cl. van Herwerden 

in foliis 219 — 233 (cf. 1. c. p. XXI) legit apparet esse fragmentum Gre- 
gorii Nyssae operis cui titulus est "Eyxufuov etc tov xyiov ^Tetpxvov rbv 
irpaTO/zipTvpx. Nunc insertum est post fol. 106. 

Origo et ligatura ut supra. 



197. Chartac. 16,7 X 22,8. 51 fol. Saec. XIX (1856—1859). 

Eiusdem Collationes codicuin manuscriptorum claggicoruni factae in Biblio- 
theca Escorialensi et alibi. 

Fol. 1 — lvereo # Specimina codicum Escorialensium penna delineata. 

Fol. 2 — 8. Proverbiorum xxtx o-roixeTov pars, descripta e fine codicis 
Escorialensis X — IV — 10 fol. 194 — 203 verso et collata cum Apostolio Leutschii 
(Paroemiographi Graeci, II). Cf. 1. c. p. XXXIII. Fol. 8 vereo vacat. 

Fol. 9 — 9 verso . Xenophontis Libellus de Republica Lacedaemoniorum , de- 
8criptus e cod. Escor. 2 — II — 7 , fol. 325 — 329 et collatus cum ed. Stephani 
a. 1561, p. 393 seq. Cf. 1. c. p. XXXII. Fol. 10— 10 vereo vacant. 

Fol. 11. Lysiae Oratio contra Eratosthenem ed. Did. , collata cum cod. 
Madrit. N. 88. Fol. llverso vacat . 

Fol. 12— 14 vereo . Tituli hxrxyfiirav codicis Esc.III— n— 15, quae non 
sunt Athanasii. 

Fol. 15 — lG ver8 °. Index opusculorum Athanasii quae eodera codice continentur. 
Fol. 17— 20 vereo . Scholia in lliados F usque ad vs. 207 et A usque ad vs. 27 



87 

collata e cod. Esc. non nominato cum scholiis Homericis quae edidit Imm. 
Bekkerus anno 1825. 

Fol. 21 — 26. Hermogenis llep) iSf^v, collatum e cod. Esc. non nominato 
cum ed. Sturmii 1571. Fol. 26 vereo vacat. 

Fol. 27— 28™«°. Sigla cod. Par. Imp. N°. 352 Suppl. continentis Aeliani 
Variam historiam. 

Fol. 29 — 32 vereo . Annotationes Graecae e codicibus non nominatis. Fol. 

29ver80__3()verso ? Slverso^ 32vereo vacant. 

Fol. 33 — 33 vereo . Annotationes breves in Athanasium, e cod. Escor. 

m— a— 15. 

Fol. 34. Annotatio brevis de Dioscoridis Tlep) uXyg libro III. Fol. 34 voreo 
vacat 

Fol. 35— 38 vereo . Annotationes Graecae e cod. Escor. III— R— 3. 

Fol. 39—40. Excerptum e cod. Madritensi N. 40. Fol. 40 voreo vacat 

Fol. 41. Annotationes breves Graecae e codicibus non nominatis. Fol. 
41vereo vacat. 

Fol. 42— 44 vereo . Collationes Stobaei e cod. Escor. 2— III— 14. 
Fol. 45. Annotationes breves Graecae e cod. non nominato. Fol. 45 vereo vacat 
Fol. 46. Annotatio de codice Madritensi 0. 42. Fol. 46 vereo vacat 
Fol. 47. Item de cod. Escor. I— F— 18. Fol. 47 voreo vacat 
Fol. 48-51. Item de cod. Escor. X— IV— 10, Y— II— 6, Y— III— 10, 
Y— I— 13, R— H— 9 et 10, R— II— 11. Fol. 51 vereo vacat 
Origo et ligatura ut supra. 



198. Chartac. 16,3 X 22,5. 246 fol. Saec. XIX (1856—1859). 

Eiusdem Collationes codicum manuscriptorum classicoruin factae in Biblio- 
theca Escorialenni. 

Fol. 1 — lvenw Annotatio de codice Escorialensi non nominato. Fol. 2 — 
2vereo vacant. 

Fol. 3 — 15 vereo . Athenaei n*p/ fiY\%ot,vmJL&TUv , descriptum e codice Y — 
III— II, fol. 1— 16 vereo . 

Fol. 16-25 vereo . Collatio codicis Madritensis O. 42 fol. 17— 58 vereo qui 
idem opus continet cum codice Escorialensi supradicto et editione Parisiensi 
veterum mathematicorum anni 1693. Fol. 26— 26 vereo vacant 

Fol. 27 - 51. Collationes Heronis Uep) TroXiopxizg e codice supradicto fol. 
82—131. Fol. 51 vereo vacat. 

Fol. 52 — 61. Collationes Heronis et aliorum mathematicorum e codice 
supradicto fol. 131 vereo — 141. Fol. 61 verso — 62 vacant 

Fol. 62 vereo — 88 vereo . Liber poliorceticus quiclam exscriptus e codice supra- 
dicto fol. 141—160. 

Fol. 89 — 212 vereo . Anonymi Y\oX£(jlikoov 7rxpx<nc£vuv h&rcifys descripta e 



88 

cod. supradicto fol. 162 — 257 verso , et collata cum aliis codicibus et editionibus. 

Fol. 213 — 238 verso . Anonymi Uep) KXTourriwuq «tA^xtcu, descriptum e 
codice supradicto fol. 258— 279 verso . 

Fol. 239 — 245. Nicephori Imperatoris Uep\ 7rxpx$pof/,*j$ iroXi(iov\ codex 
supradictus comparatur cum editione C. B. Hasii , Bonnae 1828. Fol. 245 verso — 
246verso vacant. 

Hoc de codice cf. 1. c. p. XXXIII, ubi haec sylloge partim descripta est. 

Origo et ligatura ut supra. 



199. Chartac. 13,5 x 21,5. 37 fol. Saee. XIX (1856—1859). 
Eiusdem Apparatus criticus ad Synesii Hyinnos. 

Est copia hymnorum, descripta e cod. Parisiensi bibl. Imp. 1039 fol. 
167 verso — 176 et collata cum editione Henrici Stephani anni 1568. Insuper 
copia hymnorum partim e codice Vaticano 1394 , partim ex editione Romana 
Brunelli, collato codice Vaticano 1390. Cf. 1. c. p. XVII. 

Origo et ligatura ut supra. 



200. Chartac. 17 X 22,9. 15 fol. Saec. XIX (1856—1859). 
Eiusdem Inscriptiones aliquot Latinae in Hispania repertae. 
Cf. 1. c. p. XXXVI. 

Origo et ligatura ut mpra. 



201. Chartac. 15,8 X 25,4. 77 fol. Saec. XIX (1856—1859). 

Eiusdem Collationes codicum manuscriptorum classicorum , factae Toleti. 

Fol. 1 — 2. Cyrilli Alexandrini Lexicon kxtx <ttoi%&iov. Fol. 2 verso vacat. 

Fol. 3 — 3 verso . Specimina codicum Toletanorum penna delineata. 

Fol. 4 — 5 verso . Annotationes breves e codicibus non nominatis. 

Fol. 6 — 9. Index manuscriptorum Toletanorum, extractus e catalogo Hae- 
neliano a viro cl. 0. J. Schreudero. Fol. 9 verso vacat. 

Fol. 10— 10 verso . Annotatio de cod. 27—2, continente Eusebii Historiam 
Ecclesiasticam ; cf. 1. c. p. XXXIV. Fol. 11— ll verso vacant. 

Fol. 12 — 13. Scholia in Ovidii Ibidem, descripta e cod. 102 — 10, cf. 1. 
c. p. XXXV. Fol. 13 v * rso vacat. 

Fol. 14— 17 verso . Collationes Ovidii Ibidis, ed. Dan. Crispi Helvetii Venetiis 
a. 1779, ex cod. 102—10, cf. 1. c. p. XXXV. 

Fol. 18 — 26. Collationes eiusdem Epistolarum ex Ponto, ed. Verdusseni 
Antwerpiae 1685, ex cod. 102—10. Cf. 1. c. p. XXXV. Fol. 26 vers0 vacat. 

Fol. 27 — 35 vers0 . Collationes eiusdem De tristibus librorum V, ed. Venetdana 
supradicta a. 1779, ex cod. 102—12. Cf. 1. c. p. XXXV. 



89 

Fol. 36 — 45. Collationes eiusdem Epistolaram ex Ponto, ed. Venetiana 
supradicta, ex cod. 102—11. Cf. 1. c. p. XXXV. Fol. 38 vereo et 40 vereo vacant. 

Fol. 45 ver8 °. Collatio eiusdem De somno i. e. elegiae V libri III Amorum , 
ed. Barton. Parisiis 1791, ex cod. 102—10. Cf. 1. c. p. XXXV. 

Fol. 46 — 48 vereo . Collationes eiusdem De remediis amoris libelli usque 
ad versum 644 ex codice 102—11. Cf. 1. c. p. XXXV. 

Fol. 49— 49 vereo . Collationes Livii Ab urbe condita libri IX capitum I— III, 
ed. Tauchnitii a. 1848, ex cod. 51—2. Cf. 1. c. p. XXXV. 

Fol. 50. Collationes Taciti Germaniae capitis I, ed. Lips. 1607, ex cod. 
49—2, fol. 1—34. Cf. 1. c. p. XXXV. 

Fol. 50 vereo . Collationes Plinii Epistolarum inde a lib. I ep. 13 an, ut 
solebat usque ad lib. IX incl., ed. Lips. Gtesneri a. 1770, ex cod. 49—2, 
fol. 66—222. Cf. 1. c. p. XXXV. 

Fol. 51— 51 vereo . Annotatio de cod. 13—12, continente Boethii libellum 
acephalum de duabus naturis et opusculum astrologicum. Cf. 1. c. p. XXXV. 

Fol. 52— 63 vereo . Collationes Statii Papinii Thebaidos librorum IV postre- 
mos cum parte ultima libri VIII ex codice 101—39. Cf. 1. c. p. XXXV. 

Fol. 64 — 64 vereo . Collationes Sallustii in Ciceronem invectivae, Ciceronis 
in Catilinam IV et eiusdem in Sallustium I, ed. in usum Delphini Parisiis 
1684, ex codice 100—16. Cf. 1. c. p. XXXV. 

Fol. 65. Annotatio de codice 49 — 22, continente Sallustii Catilinam et 
Jugurtham. Cf. 1. c. p. XXXIV. 

Fol. 65 vereo . Item de codice 49—24, eadem opera continente. Cf. 1. c. p. 
XXXIV. 

Fol. 66 — 67. Item de codice 49—23 eadem opera continente. Cf. 1. c. p. 
XXXIV. Fol. 66 vereo et 67 vereo vacant. 

Fol. 68. Item de codice 102 — 6, ad Herennium libros IV et Ovidii 
Metamorphoses continente. Cf. 1. c. p. XXXIV. Fol. 68 vereo vacat. 

Fol. 69— 69 vereo . Item de codice 100—9, Ciceronis Brutum et Oratorem 
continente. Cf. 1. c. p. XXXIV. 

Fol. 70— 70 vereo . Item de codicibus 103—6, 49—21 Thucydidem, 102— 
11 Ovidii Epistolas ex Ponto et Remedia amoris, et 99—13 Vitruvium con- 
tinentibus. Cf. 1. c. p. XXXIV. 

Fol. 71— 71 vereo . Item de codicibus 47—4, Daretis Phrygii libellum de 
excidio Troiano, et 101—39 Statii Papinii Thebaidos libros IV postremos 
cum parte ultima libri VIII continentibus. Cf. 1. c. p. XXXIII et XXXV. 

Fol. 72— 72 vereo . Item de codicibus 15—8, Isidorum, 27—2 Eusebium, 
et 15—9 Isidorum continentibus. Cf. 1. c. p. XXXIII, XXXVI et XXXIV. 

Fol. 73— 73 vere0 . Item de codice 15—11, Isidorum continente. 

Fol. 74 — 76. Collationes Iustini operum cum prologis, ed. Tauchnitii 1 et 
Fischeri Lipsiae 1767, ex codice 49—6. Cf. 1. c. p. XXXIII. Fol. 76 verso 
Annotationes aliquot. 



90 

Fol. 77. Annotatio de codice 49—5 Iiistinum continente. Cf. 1. c p. 
XXXHI. Fol. 77 vereo vacat. 

Origo et ligatura ut supra. 



202. Chartac. 16 x 22,4. 92 fol. Saec. XIX (1856—1859). 
Georgii Hamartoli Chronica. 

Exscripta ab eodem e codice Escorialensi I— <p — 1. fol. 155 — 187 verao . 
Cf. 1. c. p. XXII. 

Origo et ligatura ut supra. 



203. Chartac. 11,7 X 18,5. 6 folia inscripta et multa vacua relicta. 

Saec. XIX (1856— '59). 
Eiusdem Collatio codicis Urbinatis III. 

Hic codex continet Isocratem ; contulit Halbertsma cum editione Benseleri 
orationes wpbc AyfjcdvtKov , irpbg NixoxAi* , et N/xcxAi*. Cf. 1. c. p. XXXVI. 

Origo ut supra. 

In ligatura chartacea saectdi XIX. 



204. Chartac. 17,3 X 22,5. 183 fol. Duabus manibus exaratus: fol. 

1—80™-°° et 81—183. Saec. XIX (1856—1859). 
Eiusdem Collationes codicum manuscriptorum classicorum factae in Biblio- 
theca Escorialensi. 

Fol. 1. Annotatio de codicibus III — E — 11 et 12, Acronem continentibus. 
Fol. l vereo vacat. 

Fol. 2 — 6. Basilii Magni Doctrinae ad monachos pars descripta e cod. 
III — R — 23, cum annotatione de codice ipso. Fol. 6 vereo vacat. 

Fol. 7. Annotatio de codice III — F — 18, Boethii de consolatione philosophiae 
libros Y continente. Fol. 7 vorso vacat. 

Fol. 8— 9 ve ™>. Item de codicibus III— Q— 18, III— F— 18, III— D— 21 et 
II -A — 16, Cassiodorum continentdbus. 

Fol. 10— 10 verso . Item de codice IV— F— 18, Ciceronis libros de Inven- 
tione, Auctorem ad Herennium, cet. continente. 

Fol. 11—12. Item de codicibus IH— S— 29 et III— 0—25, Claudianum 
continentibus. Fol. 12 voreo vacat. 

Fol. 13— 13 verso . Item de codice II— Q — 15, animadversiones grammatici 
argumenti continente. 

Fol. 14 — 14 verso . Item de codice II — P — 6, Guiliielraum Octaviensem 
continente. 



91 

Fol. 15— 16 vereo . Item de codicibus IV— C— 21, III— S— 10, II— F— 5, 

III— S 20, II— L— 20, III— 0-24, III— S— 30 et III— 0— 17, Horatium 

continentibus. 

Fol. 17. Item de codice III — F — 24, inscriptiones continente. Fol. 
17vereo vaca t, 

Fol. 18—30. Item de codicibus III— P— 10, I— B— 10, I— K— 12, 
m-M— 3 , 1— B— 11 , 1— &— 3 , II— Q— 24 , 1— P— 7 , II— R— 11 , III— R— 9 , 
I— P— 8, I-&— 14, I— P— 6, I— &— 2, IV— F- 8, IV-C— 23, III— C— 20 
et III — C — 17, Isidori opera varia continentibus , excerptds additis. Fol. 
30verso vacat. 

Fol. 31—34. Item de codicibus III— S— 10, III— S— 16, non numerato 
aliquo, III — E — 13, EU — S — 1, Iuvenalis, Persii, Horatii et Terentii opera 
varia continentibus. Fol. 34 ver8 ° vacat 

'Fol. 35— 35 vereo . Item de codice III— $— 27, Laurentii Ruzii Mares- 
calci Librum de equo et Hippiatricam continente. 

Fol. 36. Item de codice IV — G — 22, nescio cuius librum memorialem 
continente. Fol. 36 verso vacat. 

Fol. 37— 39 vereo . Item de codicibus I— g— 3, II— g— 3, I— g— 7, II— 
g— 2, H-g-4, I— g-6, II-g-1, I-g-4, I-g-5, I-g-9, 1-7-4, 
I — g — 8, et I — g— 13, Livii decades varias continentibus. 

Fol. 40— 41 vereo . Item de codicibus III— G— 6, II— M— 8, IH— E— 14, 
II — M — 7 et III — — 28, Lucanum continentibus. 

Fol. 42— 44 vereo . Item de codicibus III— E— 18, IH— S— 5, IV— E— 14, 
I— Q— 1, III— M— 22, I— Q— 21 et II— N— 1, Macrobium continentibus. 

Fol. 45— 45 vereo . Item de codicibus III— B- 16, II— S— 11 et II— M— 16, 
Martialem continentibus. 

Fol. 46— 46 verso . Item de codicibus II— E— 7 et I— Q— 15, Nonium 
Marcellum continentibus. 

Fol. 47 — 47 vereo . Item de codice HI — G — 18, Onosandrum aliosque 
continente. 

Fol. 48— 50 vereo . Item de codicibus III— G- 9, III— 0—31, et IH— 
K — 12, Pauli Diaconi Opera varia continentibus. 

Fol. 51. Item de codicibus IH— S— 16, III -S— 10 et HI— G— 20, 
Persium continentibus. Fol. 51 verso vacat. 

Fol. 52— 53 vereo . Item de codicibus III— E— 13, I— Q— 13, II— N— 1 et 
II — F — 8, Plauti comoedias continentibus. Fol. 53 vere0 vacat. 

Fol. 54— 54 vereo . % Item de codicibus I— V— 14 et I— Q— 4, Plinium 
Maiorem continentibus. 

Fol. 55— 55 vereo . Item de codicibus III— N— 10 et II— 0—22, Plinium 
Minorem continentibus. 

Fol. 56— 56 vereo . Item de codicibus IU— 0— 18 et IH— $— 27, Pom- 
ponium Laetum continentibus. 



92 

Fol. 57— 59 vereo . Item de oodicibus III— G— 22, IV— C— 19, III— S— 19, 
Priscianum continentibus , additis excerptis ex postremo codice. 
Fol. 60. Item de codice IV — C — 22, Propertium continente. Fol. 

60ver*> vacat . 

Fol. 61—63. Item de codicibus H— F— 6, II— F— 10, II— F— 17, Servii 
commentario8 continentibus. Fol. 63 voreo vacat 

Fol. 64. Item de eodice II— F— 21, Suetonium continente. Fol. 64 vereo 
vacat. 

Fol. 65—70. Item de codicibus III— 0— 11, III— C— 2, III— F— 11, 
IV— D— 4, II— 0—17, I-N— 1, II— N— 12, HI— S— 3, III— S— 23, Te- 
rentii comoedias continentibus. Fol. 67 ver8 ° et 70 vereo vacant. 

Fol. 71— 71 vereo . Item de codice IV— C— 22, Tibulli, Catulli, Propertii 
carmina, Ovidii Heroides, Galli Elegiam et partem Phoenicis continente. 

Fol. 72— 72 vere °. Item de codicibus III— S— 27, III— 0—29, III— G— 20, 
Varronem aliosque continentibus. 

Fol. 73—79. Item de codicibus II— S— 15, I— F— 19, II— F— 22, H— 
F— 9, III— F— 1, II— F— 18, II— F— 11, III— F— 13, III—. F— 14, II— S— 20, 
III— F— 2, II— S— 19 et III— R— 4, Vergilii opera continentibus. Fol. 74 vereo 
et 79 vereo vacant. 

Fol. 80— 80 vereo . Item de codice III— F— 19, Vitruvium continente. 

Haec omnia non exarata sunt manu Halbertsmae; a quo annotationes hae 
factae sint, non liquet, neque an descriptae sint e schedulis ipsius Halbertsmae. 
Videntur esse annotationes cuiusdam, qui manuscripta inspexit antequam 
Halbertsma in Hispaniam venit et cuius notis ille ci. vir usus est. Hoc mihi 
idcirco verisimile videtur, quia ipse Halbertsma annotationes partim de 
iisdem codicibus, qui supra enumerati sunt, reliquit. Quae iam sequimtur, 
illius manu exarata sunt. 

Fol. 81— 83 vereo . Excerpta e codice III — R— 23, Basilii Magni opera con- 
tinente. Cf. supra fol. 2 seq. Fol. 84— 84 vereo vacant. 

Fol. 85. Annotatio de codice EU — F — 18, Boethii de consolatione philo- 
sophiae libros V continente. Cf. supra fol. 7. Fol. 85 voreo vacat. 

Fol. 86—88. Excerpta e codicibus III— Q— 18, II— A— 16, III— D— 21 
et III — F — 18, Cassiodorum continentibus. Cf. supra fol. 8 seq. Fol. 88 voreo 
vacat. 

Fol. 89. Excerpta e codice IV — F — 18, Ciceronis libros de inventione, 
Auctorem ad Herennium cet continente. Cf. supra. fol. 10 seq. Fol. 89 vereo 
vacat. 

Fol. 90-91 vereo . Item e codice III— S— 29 et III— 0—25, Claudianum 
continentibus. Cf. supra fol. 11 seq. 

Fol. 92— 92 vereo . Item e codice II — Q — 15, observationes grammatici 
argumenti continente. Cf. supra fol. 13 vereo . 

Fol. 93—94. Item e codicibus IV— C— 21, IH— S— 10, II— F— 5, 



S3 

III— S-20, II— L— 20, m— 0— 24, ni— S^-30 et III— 0—17, Horatium 
continentibus. Cf. supra fol. 15 seq. Fol. 94 vor8 ° vacat. 

Fol. 95— 105 vereo item e codicibus III— M— 3, III— P-10, I— B— 10, 
I— K— 12 , I— B -11 , I— &— 3 , II— Q— 24 , 1— P— 7 , II— R— 11 , IH— R— 9 , 
I— P— 8, I— &— 14, I— P— 6, I— &— 2, IV— F— 8, 1 V— C— 23 , III— C— 20 , 
III— C— 17, Isidorum continentibus. Cf. supra fol. 18 seq. Fol. 106 — 
106verso vacant. 

Fol. 107— 108 vereo . Annotationes de codicibus III— S— 16, III— S— 10, 
III — S — 1 et III — E — 13, Iuvenalem, Persium, Horatium et Terentiiun 
continentibus, iuncto extracto e cod. primo. Cf. supra fol. 31 seq. Fol. 
107verso vacat. 

FoL 109. Excerpta e codicelll — 3"— 27, Laurentii Ruzii Marescalci Librum 
de equo et Hippiatricam continente. Cf. supra fol. 35 seq. Fol. 109 ver8 ° 
vacat 

Fol. 110. Annotatio de codice IV — Q — 22, nescio cuius librum memori- 
alem continente. Cf. supra fol. 36. Fol. 110 vereo vacat. 

Fol. 111—118. Extracta e codicibus. I— g— 3, II— g— 2, I— g— 8, I— g— 5, 
I— g— 4, I— g— 7, I— R— 4, I— g— 9, I— g— 13, II— g— 2, Livii decades 
varias continentibus. Cf. supra fol. 37 seq. Fol. 118 vereo vacat. 

Fol. 119—121. Item e codicibus III- O— 28, HI— G— 6, II— M— 8, 
II — M — 7, IH— e-14, Lucanum continentibus. Cf. supra fol. 40 seq. Fol. 
121vereo vacat. 

Fol. 122—124. Item e codicibus II— N— 1, III— P— 18, IH— S— 5, 
IV— E— 24, I— Q— 21, I— Q-l, III— M— 22, Macrobium continentibus. 
Cf. supra fol. 42 seq. Fol. 124 vereo — 125 vereo vacant. 

Fol. 126— 126 vereo . Item e codicibus III— E— 16, II— M— 16 et IH— 
S — 11, Martialem continentibus. Cf. supra fol. 45 seq. 

Fol. 127— 127 vereo . Item e codicibus II— E— 7, I— Q— 15, Nonium Mar- 
cellum continentibus. Cf. supra fol. 46 seq. 

Fol. 128. Item e codice HI — G — 18, Onosandrum aliosque continente. Cf. 
supra fol. 47 seq. Fol. 128 voreo vacat. 

Fol. 129— 138 vereo . Item e codicibus IH— G— g, IH— K— 12, et III— 
— 31, Paulum Diaconum et Fulgentium continentibus. Cf. supra fol. 48 
seq. Fol. 129 vereo , 131— 131 vereo vacant. 

Fol. 139. Annotatio de codicibus III— S— 16 et HI— S— 10, Persium 
continentibus. Cf. supra fol. 51. Fol. 139 vereo vacat. 

Fol. 140— 140 ve ™°. Item de codicibus HI— E— 13, I— Q— 13, II— N— 1, 
et H — F — 8, Plauti comoedias continentibus. Cf. supra fol. 52 seq. 

Fol. 141— 141 ve «°. Item de codicibus I— Y— 14, et I— Q— 4, Plinium 
Maiorem continentibus. Cf. supra fol. 54 seq. 

Fol. 142—143. Item de codicibus HI— N— 10 et n— O— 22, Plinium 
Minorem continentibus. Cf. supra fol. 55 seq. Fol. 143 vere0 vacat. 



Fol. 144. Item de codice III — — 18, Pomponinm Laetum continente. 
Cf. supra fol. 56 seq. Fol. 144 vereo vacat. 

Fol. 145—147. Excerpta e codicibus III— G— 22 , IV— C- 19 et III— S— 19 , 
Priscianum continentibus. 

Fol. 147 vereo . Item e codice II — P — 6, Ghiilielmum Octaviensem continente. 
Cf. supra fol. 14 seq. 

Fol. 148— 151 vereo . Item e codicibus II— T— 6, II— T— 10, II— T— 17, 
Servii commentarios continentibus. Cf. supra fol. 61 seq. 

Fol. 152-152 vereo . Item e codice U— T— 21, Suetonium continente. Cf. 
supra fol. 64. 

Fol. 153— 157 vereo . Item e codicibus UI— 0— 11, III— C— 2, IH— F— 11, 

in-s— i, m— s— 3, iv— d— 4, n— o— 17, i— n— 1, u-n— 12, 111— 

S — 23, Terentii comoedias continentibus. Cf. supra fol. 65 seq. Fol. I54 ver8 ° 
vacai 

Fol. 158— 159 vereo . Item e codice IV— C— 22, Tibulli cet. carmina con- 
tinente. Cf. supra fol. 71 seq. Fol. 158 vereo vacat. 

Fol. 160— 160 vereo . Item e codicibus DI— 0— 29, III— G— 20 et m— 
3- — 27, Varronem aliosque continentibus. Cf. supra fol. 72 seq. 

Fol. 161—170. Item e codicibus III— S— 15, I— F— 19, II— F— 22, 

ii— f— 9, m-F— i, ii— f— 18, n— f— ii, m— f— 13, m— f— 14, n— 

S— 20, m— F— 2, II— S— 19 et IH— R— 9, Vergilium continentibus. Cf. 
supra. fol. 73 seq. Fol. 170 ver8 ° vacat. 

Fol. 171. Item e codice III — F — 19, Vitruvium continente. Cf. supra fol. 
80 seq. Fol. 171 vereo vacat. 

Fol. 172— 175 vereo . Catalogus librorum aliquot MSS. Latinorum Bibliothecae 
Escorialensis. 

Fol. 176. Annotatio de codicibus III — E— 12 et m — E— 11, Acronem 
oontinentibus. Cf. supra fol. 1. Fol. 176 verso vacat. 

Fol. 177 — 177 vere0 . Annotationes breves de nonnullis codicibus Escorialen- 
sibus. Fol. 178— 178 vereo vacant. 

Fol. 178 — 181. Index codicum, ut videtur, Escorialensium. Fol. 181 verso vacat. 

Fol. 182 — 183. Annotationes breves de nonnullis codicibus Escorialensibus. 
Fol. 183 vereo vacat Cf. de hac sylloge 1. c. p. XXII seq. 

Origo ut supra. 
Sine ligatura. 

205. Chartac. 9,2 x 14,2. 22 fol. inscripta et multa vaeua relicta. Saec. 

XIX (1856—1859). 
Eiusdeni Collationes codicnm manuscriptorum classicorum , factae Pari- 
siis et in Italia. 

Fol. 1 — 6. Collatio Aeschinis contra Timarchum orationis od. Bekkeri 
a. 1823 cum codice Coisliniano Parisiensi 249. Cf. 1. c. p. XV. 



&5 

Fol. 6 vereo . Annotatio de codice Par. Eeg. 1741, Dionysium Halicarnas- 
sensein continente. Cf. 1. c. p. XVII. 

Fol. 7. Item de codice Paris. 66, Suppl. Lucianum continente. 

Fol. 7 vereo — 9 vereo . Collatio Hesiodi Operum et Dierum, ed. Didot a. 1841, 
ex codice Paris. n°. 498 Suppl. Cf. 1. c. p. XV. 

Fol. 10 — 11. Excerpta e codicibus Barberinis 106 et 74, Statii Thebaidero 
et Achilleidem continentibus. 

Fol. llven» Annotatio de codice Barberino 36, Aristotelis Politica et 
Xenophontis Oeconomicum continente. 

Fol. 12 — 13. Item de codicibus Barberinis 98 et 31, Dionysium Hali- 
carnassensem continentibus. 

Fol. 13 vere0 . Item de codice Barberino 127, Senecae Quaestiones naturales 
continente. 

Fol. 14—15. Item de codicibus Barberinis 124, 85, 98 et 102, Sue- 
tonium continentibus. 

Fol. 15 vereo — 16. Item de codice Barberino 90, Scholia in quatuor Euri- 
pidis tragoedias continente. 

Fol. 16 vereo . Item de oodice Barberino 88, Plinii Panegyricum continente. 

Fol. 17 — 19 vere0 . Scholia in Xenophontem, exscripta e codice Vaticano 
1335. In fol. 20 annotatio brevis. 

Fol. 20 vereo . Annotatio de codicibus Palatino 179 et Regio 91, Homeri 
hymnos continentibus. 

Fol. 21—22. Annotationes de codicibus Vaticanis 64, 1394, 94, et 1390, 
Synesium continentibus. Fol. 22 vereo vacat. Cf. 1. c. p. XVH et XXXVH. 

Origo ut supra. 

In ligatura chartacea saeculi XIX. 



206. Chartac. 20 x 30,7. 4 fol. Saec. XVII (1609). 

Epistolae duae Ubbonis Einiuii ad Sibrandum Lubbertum antographae. 

Fol. 1 — 2 ve,8 °. Emmius remittit Lubberto manuscripta et codioem impres- 
sum Socini, de quo male iudicat. Groningae die 13 Martii 1609. 

Fol. 3— 4 vere0 . Denuo Emmius de Socino scribit, deinde de controversiis 
Emdanis, de rixis theologicis et de paucis rebus privatis. Oroningae die 
28 Martii 1609. 

Originis incertae. 
Sine ligatura. 

207. Chartac. 21 x 34. 99 fol. Saec. XVI et XVII (1595—1620). 
Epistolae Ubbonis Emmii autographae. 

Fol. 1. Ad Everhardum Reidanum, Qroningae d. XIV Aprilis 1595. 
Fol. 2. Ad eundem, ibidem d. XVI Aprilis 1595. 



96 

Fol. 3. Ad eundem, s. 1. Cal. Maiis 1595. 

Fol. 4. Ad Fredericum Coenders ab Helpen, Emdae, Cal. Iuniis 1599. 

Fol. 5. Ad Arnoldum Tullichium , civitatis Arnhemiensis consulem , Groningae 
d. VI Novembris 1599. 

Fol. 6. Ad Everhardura Reidanum, ibidem d. XII Noverabris 1600. 

Fol. 7. Ad eundem, s. 1. d. III Decembris 1600. 

Fol. 8. Ad eundem, Groningae d. IX lanuarii 1601. 

Fol. 9. Ad eundem, ibidem d. XXIV Ianuarii 1601. 

Fol. 10. Ad Arnoldum Martini, in ecclesia Groningana verbi divini mi- 
ni8trum, ibidem d. XVHI Ianuarii 1602. 

Fol. 11—12. Ad Abel Coenders ab Helpen, ibidem d. XI Maii 1602. 

Fol. 13. Ad eundem, s. 1. d. XII Maii 1602. 

Fol. 14. Ad eundem, s. 1. d. XIU Maii 1602. 

Fol. 15. Ad Lambertum Hornkenum, in collegio Deputatorum assessorem, 
ex Musaeo meo, d. XV Maii 1607. 

Fol. 16. Ad Samuel van "Wingene, consulem Emdanum, Groningae, d. 
VTTT Novembris 1609 (vernaculo sermone). 

Fol. 17. Ad Nicolaum Mulerium, scholae Leovardiensis gymnasiarcham , 
Groningae, d. XV Decembris 1609. 

Fol. 18. Ad Fredericum Coenders ab Helpen, s. 1. d. V Iunii 1611. 

Fol. 19. Ad Henricum Eppen, in summo dicasterio Frisiae Orientalis as- 
sessorem, Groningae, d. XXIX Octobris 1613. 

Fol. 20. Ad Bartholdum Wichering, senatorem Groninganum, s. 1. d. 
XXVH Martii 1620. 

Fol. 21. Ad Eisonem Lanckes (?) in Vollen (Frisiae Orientalis), s. 1. et a. 
(vernaculo sermone). 

Fol. 22. Ad Mennonem Martinum, socerum Emmii in Ditsum (Frisiae 
Orientalis), Emdae, Cal. Octobribus, s. a. (vernaculo sermone). 
Copiae et exempla epistolarum , ab Einmio missarum, autographa. 

Fol. 23-25 ? , s. 1., 1595. 

Fol. 26 ? , s. 1., mense Februario 1600. 

Fol. 27. Mandatum, ab Emmio datum Johanni Aithusio, syndico Emdano, 
Groningae, d. XXVEI Februarii 1611. 

Fol. 28. Item, ut vulgo dicunt, in blanco, ibidem, eodem die. 

Fol. 29. Ad Ioachim Ioannis, s. 1. d. XXIX Augusti 1611. 

Fol. 30 — 31. Ad Ioannem Althusium, Groningae, d. XVIII Decembris 1611 
(tantum finis epistolae ab Emmio scriptus est). 

Fol. 32. Ad Matthiam Martinium, ibidem, d. XXVIH Maii 1613. 

Fol. 33. Ad Ioannem Wittenium, rbidem, d. VHI Iulii 1613. 

Fol. 34. Ad Theodorum ? , ibidem, d. XIV Iulii 1613. 

Fol. 35. ? , ibidem, d. XXIX Octobris 1613. 

Fol. 36. ? , ibidem, eodem die. 



w 

Fol. 37. Ad Abel Coenders ab Helpen, s. 1. et a. (Finis deest). 

Fol. 38. Epistola, ut videtur, ad Senatum Groninganum de demolitio- 
nibus in schola et in domo rectoris, s. 1. et a. (vernaculo sermone). 

Fol. 39. ? , s. 1. et a. 

Fol. 40. ? , s. 1. et a. (vernaculo sermone). 

Fol. 41. ? , s. 1. et a. Epistolae tres posteriores de causis Frisiae Orientalis. 
Testimonia, ab Emmio data, autographa. 

Fol. 42. Henrico Guillielmi, praeceptori in schola Groningana, Groningae, 
d. XXX Martii 1599. 

Fol. 43. Antonio Strombergio, eodem munere fnngenti, ibidem, d. XIX 
Aprilis 1599. 

Fol. 44. Eidem, ibidem, eodem die (paulum discrepant). 

Fol. 45. Gerardo Buningio, eodem munere fungenti, ibidem, d. XXVII 
Maii 1613. 

Fol. 46. Alberto Hooftmanno, discipulo suo, ibidem, d. XVII Iulii 1613. 

Fol. 47. Assuero Crone, discipulo suo, ibidem, d. XXII Septembris 1613. 
Notitiae breves autographae Emmii. 

Fol. 48. De paucis familiis Frisicis. 

Fol. 49. De antiquis iuribus Frisiorum. 

Fol. 50 — 51. Vanum esse Hamburgenses minuisse Emdanam libertatem. 

Fol. 52 — 54. Exemplum pacis inter Comitem Frisiae Orientalis et Emdanos 
(vernaculo sermone). 
Epistolae a Daniele Altingio scriptae ad Emmium. 

Fol. 55—56. Hagae, d. XVIII/XX VIII Octobris 1613. Receptad. XXII Octobris. 

Fol. 57—60. S. 1. (Emdae), d. XV Decembris 1613. 

Fol. 61 — 64. S. 1. (Emdae), d. XIV Iamiarii 1614. Cum postscripto. Re- 
cepta d. XIX Ianuarii. 

Fol. 65—66. Emdae, d. XVIII Ianuarii 1614. Recepta d. XIX Ianuarii. 

Epistolae hae subscriptae sunt: „quem nosti" et „me nosti", sed ex annotationi- 

bus , quas Emmius in dorso adiunxit , apparet, Danielem Altingium eas scripsisse. 

Varia, quae sunt epistolae, poemata, propositiones cet, scripta a disci- 

pulis, ut videtur, Emmii rectoris, in dorso et in margine ab eo 

notitiis autographis instrncta. Snnt autem hae: 

Fol. 67. Notitiae de controversiis in Frisia Orientali, d. d. 1595. 

Fol. 68. Exemplum epistolae ad Henricum Eppium, Groningae, Ipsis Cal. 
Iunii 1600. 

Fol. 69. Exemplum testimonii dati eidem, discipulo suo , ibidem, postridie 
Cai. Iun. 1600. 

Fol. 70. Item Tammoni Gerardi, discipulo suo, ibidem eod. die. 

Fol. 71. ? , s. 1. , d. IX Iunii 1600, varii argumenti. 

Fol. 72. Exemplum epistolae ad Sibrandum Lubbertum, Groningae d. XII 
Iunii 1600. . . 

Codices Groning. \ * 



. ' » * i* *» 

* ,* ' * » * 



98 

Fol. 73. Item de variis rebus, s. 1., d. XIII Iunii 1600. 

Fol. 74. Item (tantum finiB exstat) s. 1. , pridie Kal. Martias 1601. 

Fol. 75. Exemplum testimonii dati Lamberto Henrici, ut videtur, prae- 
eeptori, s. 1. d. IX Maii 1601. 

Fol. 76. Item Bernardoloannis, discipulosuo, Groningae, d. IIII Iulii 1602. 

Fol. 77. Exemplum epistolae de Suffrido Petri eiusque operibus, s. 1. d. 
XXDI Augusti 1603. 

Fol. 78. Annotationes de expensis a se factis, d. IV et V Februarii 1605 
(vernaculo sermone). 

Fol. 79. Exemplum epistolae de rebus Frisiae Orientalis, s. 1. 1610. 

Fol. 80. Exemplum testimonii dati Frederico ? , s. 1. et a. 

Fol. 81. Nota ad Grotii librum de antiquitatibus reipublicae Batavae. 

Fol. 82 — 83. Item de controversiis Frisiae Orientalis. 

Fol. 84 — 87. Exemplum epistolae de rebus Frisiae Orientalis aliisque, s. 
1. et a. (Initium, ut videtur, deest). 

Fol. 88. Item ad Mensonem Altingium, s. 1. et a. 

Fol. 89. Notitia de expensis a se factis. 

Fol. 90. Exemplum epistolae ad Ioannem Amelingium et Dothiam Wiardam , 
s. 1. et a. 

Fol. 91. Item ad Casparum Peucerum, s. 1. et a. 

Fol. 92. Item ad Mensonem Altingium, s. 1. et a. 

Fol. 93. Item de rebus Frisiae Orientalis, s. 1. et a. 

Fol. 94. Item de lite quadam cum Tammone quodam, s. 1. et a. 

Fol. 95 — 96. Notitiae de nonnullis chronicis Frisicis. 

Fol. 97. Exemplum epistolae ad Davidem Chytraeum, s. 1. et a. Finis deest. 

Fol. 98. Copia obligationis hypothecariae , datae ab Ubbone Emmio cum 
uxore Frederico Coenders ab Helpman cum uxore , quadringentorum floreno- 
rum et triginta denariorum, Groningae, d. YII Octobris 1608 (vernacula 
sermone, non manu Emmii). 

Fol. 99. Excerptum ex epistola Altingii secretarii ad Gubernatorem Gui- 
lielmum Ludovicum, Emdae d. XIV/XXIV Ianuarii 1614. Non manu Emmii , 
sed ab eo brevi annotatione instructum. 

Originis incertae, codex anno 1897 ex Archivo Groningano in Bibliothecam 
translatus est. 

Sine ligatura. 

208. Chartac. 21 X 32,5. 3 fol. Saec. XVII. 

Isaaci Vossii epistola autographa ad Nicolaum Heinsium, s. a, 

Typis excusa in Sylloge Epistolarum, collecta per P. Burraannum HI, 
p. 611 seq. 

Anno 1866 acquisita est Amstelodami ab Archivo Groningano , unde anno 1891 in 
Bibliothecam translata est. 



Sine ligatura. . .. * \ 

•• r* ••• ••• z~r 



209. Chartac. 16,8 X 22, 5. 1 fol. Saec. XVII. 

Jani Broukhnsii epistola ad Joanneni Mensinga, d. VIII Novembris 1687. 

Copia. 

Joannes Mensinga (163T> — 1698) professor historiae et eloquentiae Groningae' fuit. 
Epistola haec partim typis excusa est a viro doct. J. A. Worp in Jani Broukhusii 
Epistolis selectis pag. 5*2 (Programma Gymnasii Groningani 1880/1890). 

Invenitur in fronte exemplaris quod est in Bibliolheca Groningana editionis Pro- 
perlii Elegiarum Broukhusianae (Amst. 1702). 



210. Chartac. 15,5 x 9,8. 279 fol. Paucis figuris ornatus. Saec. XVII 

(1619—1623). 
Everhardi Avercampii Album amicornm. 

Primum in hoc albo inveniuntur nomina multorum professorum et studio- 
sorum Academiae Groninganae, inscripta inde a Eal. Maiis usque ad d. 
XV Junii a. 1619, deinde nomina inscripta inde a d. XIV usque ad d. 
XXVII Iulii Campis, Roterodami d. XVI Augusti, denique inde a d. 
XIII Septembris anni 1619 usque ad d. XXIII Aprilis a. 1623 in Gallia, 
praesertim Andegavi, Aureliae, Parisiis, et Arausione. 

In fronte index nominum. 

Hoc de albo confer disputationom viri doct J. Nanninga Uitterdijk in 
Bijdragen tot de geschiedenis van Overjjsel, VI, p. 219 seq. 

Avercampius, fortasse circiter annum 1595 Campis natus, d. XI Iunii a. 1616 
Groningae studiosus medicinae in albo inscriptus est, ab anno 1619 per annos 
quatuor in Gallia moratus est, deinde cum Campis tum Meppelae habitavit et anno 
1666 verisimiliter Campis mortuus est. 

Anno 1835 hoc album a viro cl. Iohanne Potter van Loon datum est viro doct. 
Henrico Octavio Feith^ qui in archivum Groninganum deposuit, unde anno 1897 
in Bibliothecam translatum est. 

In duabus ligaturis chartaceis saecuti XVII inter se inversis tigatis, summis foliis 
auratis. 

211. Chartac. 15,7 X 9,8. 167 fol., quorum plurima vacant. Saec. 

XVII (1623—1630). 
Petri Keuchenii Albuin amicorum. 

In fronte index nominum manu viri cl. H. 0. Feith Jris. 

Petrus Keuchenius (1603 — 1644) verbi divini minister Groningae fuit inde ab anno 
1629. Inter amicos notantur Johannes Bogermannus, Joh. Crocius, Joh. Jac. Gry- 
naeus, Joh. Polyander a Kerchove^ Andreas Rivetus, alii. 

Album hoc hereditate a filio Roberto acquisitum est. Postea venit in manus huius 
filiae, quae Petro Alberthomae nupserat. Huixis stirpis erat Anna Christina Alber- 
thonuz , uwor Joh. Petr. Driessen et mater Roberti Keuchenii Driessen , ex cuius librorum 
auctione (1832) Bibliotheca Groningana album adepta est (vide Catal. MSS. oct. n°. 10). 

In ligatura e corio facta saeculi XVII. 






100 

212. Chartac. 15 x 9 f 8. 244 fol. f quorum multa vacua relicta. Cum 

paucis scutis armorum calamo delineatis. Saec. XVII (1656— 1658). 
Roberti Kenchenii Album ainicorum. 

In fronte index nominura manu viri cl. H. 0. Feith Jris. 

Robertus Keuchenius (natus post a. 1699, f 1680) inde ab anno 1664 verbi divini 
mini8ter Groningae fuit, aeque ac pater Petrus Keuchenius. Inter amicos notantur 
Jacobus et Menso Altingii, Jac. Alberthoma , Joach. Borgesius , Gerhardus, Hermannus 
el Timannus Cocceji, Christ. Fred. et Joh. Georg. Crocii, Sam. Maresius, Joh. Afar- 
tinus, Joh. de Mepsche, Matthias Pasor, J. M. Steinbergius , Abdias Widmarus alii. 

Origo ut supra. (Cf. Cat. Driessen, MSS. oct. n°. 11). 

In ligatura e corio facta dorso deaurato saeculi XVII. 



213. Chartac. 16 \4 X 9 f 8. 250 pag. Saee. XVIII (1755). 
Christiani Michaelis Merckelbach Album amicorum. 

In fronte nomen possessoris. Pag. 1 — 42 vacant. Prima inscriptio d. IV 
Augusti a. 1755 Idsteinae in Nassovia data est; sequuntur inscriptiones 
Groningae inde a d. IX Kal. Nov. a. 1755 usque ad d. XXIX Iulii 1761; 
post has inveniuntur denuo inscriptiones Idsteinae et alibi inde a. d. XXIV 
Octobris a. 1753 usque ad d. IV Septembris anni 1755, denique aliae Gro- 
ningae scriptae inter eadem tempora et postea usque ad VIII Id. Dec a. 
1762. Pag. 242—250. Index nominum. 

Christian Michael Merkelbach, Bogelio-Cattns , theologus d. XV Octobris a. 1755 
Groningae in albo inscriptus est. 

Inter annos 1824 et 1858 acquisitum est ab Archivo Groningano , unde anno 1897 
in Bibliothecam translatum est. 

In ligatura e corio fusco saeculi XVIII fronte aurata. 



214. Chartac. 18 f 2 X ll f 6. 258 pag. f quarum multcte vacuae relictae. 

Oum paucis seutis armorum coloribus et auro pictis. Saec. 
XVIII (1762—1800). 
P. W. C. Riedel Albmn amicorum. 

P. W. C. Riedel d. IX Julii a. 1760 in albo studiosorum Groningano inscriptus 
est theologus; postea praeceptor Gymnasii Groningani fuit. Nomina in albo eius 
magnam partem sunt studiosorum, commilitonum eius, sed etiam aliorum. 

Vir honorat. R. J. Schierbeek, qui nepos viri doct. P. W. C. Riedel fuit, Biblio- 
thecae dono dedit a. 1880. 

In ligatura e corio facta cum omamentis impressis deauratis saeculi XVIII. 



> ;• ••• .•• • ; 



CODICES BELGICI. 

215. Papier en voor een klein gedeelte perkament. 14,1 X 20,2. VIII 

en 319 foL 2 koL Met gekleurdeenroodeinitialenenopschriften 
en eenige randversieringen. XV^ eeuw (1430*.). 
Nederlandsch Lectionarium. 

Bevat de in pericopen afgedeelde Evangelien (fol. 1 — 113 vereo ), Paulinische 
(fol. 1 13 ve ™°— 206 verso ) e n Catholieke Brieven (fol. 206 vereo — 224 vereo ), Han- 
delingen (fol. 224 vereo — 262) en Apocalypse (fol. 262—282) en ten slotte 
lectiones uit het Oude Testament (fol. 282— 319 verso ). Voorafgaat de heiligen- 
kalender en de index op Matthaeus (fol. 1 — VII; fol. VIII onbeschreven). 
Op fol. 319 verso is later bijgeschreven : MCCC ende XXX (een verschrijving 
voor MCCCC ende XXX?). 

Geschenk van Prof. A. M. Isinck (1668 — f727). In den Catalogus van 11*2$ vermeld. 
In den origineelen houten met zwart leder overtrokken band, met een koperen 
haak; de andere is verdwenen. 



216. Papier. 15 X 21,7. 73 fol. Enkele roode initialen en een weinig 

randversiering. Zeer geschonden. XV^ eeuw (1430 of 1435). 
Bedudinge nae den sinne van Sante Augustinus regele. 

Voorin: Jhesus nazarenus rex Judeorum. Maria. Augustinus. Fol. 1. Hyr 
begint bedudinge nae den sinne van Sante Augustynus regele. Dese nae 
ghescreven gheboede sijn geheyten Eegel .... Fol. 72 verso .... ende dat 
hi in gheene becoringhe in gheleit en weerde. Amen. Amen. Amen. 

Fol. 7 v 2verso m Gheeyndt lnt Jaer ons heren MCCCCXXXV des donredaghes voer Sancte 
Gregorius dach: deo gracias. MCCCCXXX. Aan het slot: Dyt boeck hoert toe den 
regularissen int cloester bij Maeseyck. Tusschen 1833 en 1841 geschonken door het 
Kabinet des Konings. 

In den origineeten houten band met bruin leder overtrokken; de koperen haak is 
verdwenen. 



217. Perkament. 14,5 X 21. 121 fol. 2 Jcol. Met rood en blauwe en 

roode initialen en roode opschriften. XV^ eenw (1438). 
Het leven van Jezus. 

Fol. 1. Hyr beghint de ierste prologus des levens ons heren Ihesu Christi. 






102 

Ende dit boec hevet in LII capittele. Dicwile ende langhe heb ic in minen 
sinne .... Fol. lvewo .... dre personen ende een ghewaer God. Amen. 
Dit is de ander prologus van desen boke. Soe als die apostel sunte Pawel 
scrivet .... Fol. 7 . . . . van welken wi ierste segghen sullen. Wat ge- 
sciede eer onse here neder quam. Dat ierste capittel. Als ene langhe tijd 
als vijf dusent iaer ende twehundert een iaer min .... Fol. 121 ... . 
dat ewighe leven mit hem te bruken ewelike. Amen. Ho men denken sal 
van den leven ons heren op elken dach, een sonderlinge materie . . . . 
Fol. 121 verso .... so segghe dese bedinge de hyr na volghet. Een guet 
ghebet. Om dese ende om alle saken .... ende des lives alre menschen. 
Amen. Hyr eyndet dat leven ons heren Ihesu Christi wes name altoes 
ghebenedijt si. Int iaer ons heren MCCCC ende XXXVIH in witten 
Donredage. 

Capittei 25 — 33 onderbreken het leven van Jezus en bevatten een bespie- 
geling over de passie, gevolgd door raadgevingen omtrent de getijden van 
den dag. 

Op fol. 114 vereo , H5verso en ngverso leesaanwijzingen in dezelfde hand 
als het HS. 

Wordt uitgegeven in de Bibliotheek van Middelnederlandsche Letterkunde 
door Dr. J. Bergsma. Verg. ook Moll, Joh. Brugman, dl. II, passim. 

Fol. i*2lvcrm i n een XVIde-eeuwsche hand: Dit boek heeft Hillc Heroldij den sus- 
teren in den olden convente in Groninghen geven, betet voer hoer. Dit „olde convent" 
is dat der Geestelijke Maagden, thans het Roode weeshuis. 

In den Catalogus van 1833 voor het eerst vemxeld. 

In den origineelen houten met bruin schaapsleder overtrokken band. Vandekoperen 
haken is een verloren. 



218. Papier, met perk. voorblad. 20 \7 X 28,8. 179 fol. 2 kol. Met 

gekleurde initialen en randversieringen. XV de% eeuw. 
Nederlandsche Sermoenen. 

Paraphrasen van plaatsen uit de Evangelien en Epistelen , die des Zondags 
werden voorgelezen, van den eersten Zondag in den Advent tot den vier 
en twintigsten Zondag na Pinksteren. Een lijst der Zondagen met verwijzing 
naar de sermoenen gaat vooraf. 

Op een banderol voorin staat: Bere in Holke heft dit screven. Dit boec hoert Joha. 
Dem. Het HS. is aangekocht in 1802 op de auctie-A. S. Werumeus. {Catal. II SS. foL 
B. Vgl. ook Catal. II. A. Wemmeus. 1183. II SS. fol. G.). 

In XVIIIdc-eeuwschen kartonnen band met lederen rug. 



•: ;• ••• ••• i i 

: • : . ••• • • 



103 

219. Perkament. 12 X 17,8. 204 fol. Versierd met fraaie grooteingoud 

en kleuren geschilderde en met kleine roode of blauwe initialen. 
Hier en daar frcuaie gebloemde randversieringen. Fol. 14. Rijk 
in goud en kleuren uitgevoerde H, waarin Maria met het god- 
delijk kind; in den rand de figuren van koningen, verbonden 
door bloemversieringen. Rijk in goud en kleuren uitgevoerd zijn 
verder fol. 46, 64, 86, 106, 125, 130, 144, 176 en 180, 
waar nieuwe getijden beginnen. XV^ eeuw. 
Nederlandnch Getijdenboek. 

Fol. 1 — 12. Kalender. Fol. 13 onbeschreven. Fol. 14. Hier beghint onser 
vrouwen ghetide. Fol. 45 verao . Hier volghet nae die ghetide vander ewigher 
wijsheit. Fol. 63 vereo . Hier nae volghet die langhe heilighe gheest ghetide. 
Fol. 85 vere0 . Hier beghint alle heilighen ghetide. Fol. 105 vereo . Hier beghint 
die langhe oruus ghetide. Fol. 124 vereo . Hier nae volghet die corte cruus 
ghetide. Fol. 129 vereo . Hier beghint die seven salm. Fol. 143 vereo . Hier be- 
ghint die vighelie van neghen lessen. Fol. 175 vereo . Hier beghint Sinte 
Ambrosius ghebet vanden heilighen sacrament. Fol. 179 vereo . Soe wie staet 
in die staet der gratien ende leest voer die wapenen ons heren mit berou 
van sijn sonden de naeghescreven ghebeden dic verdient XIII dnsent iaer 
XXIIII iaer ende LXXX daghen oflaetes. 

Op fol i: Simon Abbes Gabbema, hist. Frisiae. CIOIOCLXXXVI, die ook een lijst 
der gebeden op het schutblad schreef. Dit HS. schijnt uit zijn nalatenschap te zijn 
verdwaald, daar zijn boeken en handschriften na den dood zijner zuster in het 
Gabbema Gasthuis zijn gekotnen en thans bij het Friesch Genootschap berusten. 
Aangekocht op de auctie-A. S. Werumeus in 180*2 (Catal. HS. 4° G). 

In den origineelen houten, met bruin leder overtrokken band. 



220. Perk. 10,4 X 15. XII en 191 fol. Versierd met rood en blauw 

geschilderde initialen en opschriften; bij den ctanvang van nieuwe 
getijden bovendien randversieringen. XV de eeuw (Titels der ge- 
tijden benevens enkele aanteekeningen in margine XIX de eeuwj. 
Nederlandsch Getijdenboek. 

Fol. I— XH. Kalender. Fol. XH vereo . Ghetide onser Vrouwen. Fol. 46 vere0 . 
Hyr nae beghinnet die ghetide vanden heilighen cruce. Fol. 74 vereo . Die 
ghetide vander wijsheit. Fol. 112 vereo . Die VH psalmen. Fol. 135 vereo . Hier 
na volghet die vighelie mit neghen lessen. Fol. 184. Gebed van Ambrosius. 

Fol. iOlverso i n een Uttere hand: A° CIDCCC. en Anno 1300. 

Voorin in een XVIIIde- eeu wsche hand: Casper van Santen. Door de Gron. Biblio- 
theek aangekocht op de auctie-Binger-Penon (Oct. 1890; Catal. n°. 47/). 

In den origineelen houten met bruin leder overtrokken band met twee koperen haken. 



104 

221. Papier (fol. 9,10 m 161 perk). 11,8 X 17,3. 232 fol. Met roode 

en blauwe initialen en geschriften. Fol. 9. Rijk in goud en 
kleuren uitgevoerde S, benevens dergelijke gebloemde randver- 
siering. Fol. 161 ver80 . Rijk in goud en kleuren uitgevoerde D, 
met dergelijke gebloemde randversiering. XV de (fol. 1 — 227) en 
einde XVI< ie eeuw (fol. 228—232). 
Nederlandsch Psalter. 

Fol. 1. Hijr beghinnen die voer redene vanden psolter. Fol. 7 en 8 onbe- 
schreven. Fol. 8 vers0 . Dit is die eerste. Desen psalm maecte Esdras nae den 
dat olde testament verbrant was als Jheronimus secht. Die eerste psalm 
Beatus vir. Fol. 9. Salich is die man .... Fol. 227 verao .... Glorie srj 
den vader, Alst was inden beghinne. Fol. 228. Jesu Christe du boem alder 
genaden unde barmaechtich .... Fol. 232 .... dat ick bij na ter neder 
gevallen ende in vanhope gecomen was. 

Voorin : Evert de Mepsche der Jonger anno 93 (door de hand , die op fol. $?£ — *2fr2 
eenige gebeden toevoegde, waarschijnlijk die van Evert de Mepsche de Jonge), ad 
filium suum Gerardum D. Mepsclie transtulit. Anno 4012 inorte jiatris (door een andere 
handy waarschijnlijk die van Gerard de Mcpsche). Het HS. is dus afkonistig van de 
familic de Mepsche. In onze eeuw was hct in het bezit van Prof. Baart de la Faille 
na wiens dood het door de Bibliotheek in 180H werd aangekocht (Catal. 7/, tkXXJ). 

In den origineelen houten in lateren tijd met zwart leder overtrokken band. 



Papier. 8,5 x 11,5. 95 fol. Enkele roode initialen en opschriften. 
XVI (lc eeuw. 
Van dat overdencken den dootn. 

Fol. 2. Van dat overdencken des doots en ws sterfdachs, waer doer ghi 
lichteliken van de liefden deser werrelts totter minnen Goedts bekeert 
moecht worden. Ghelijck dat die mensohen maleanderen seer onghelijck 
sijn .... Fol. 22 ver *° .... ende mijn sondighen gheest. Amen. 
Een exeinpel vander doot 

Fol. 23. Een exempel vander doot wt den boecken van S. Gregorius 
getrocken. Te Licaonien. leyt een clooster Longalaton geheeten .... Fol. 
24 .... en sal niet lichtelijcken in sonden vallen. Fol. 24 verso onbeschreven. 
Jesus Maria, dat licht der genaden. 

Fol. 25. Jesus Maria , Dat licht der genaden .... Fol. 34 ... . in sjjnen 
hemelschen slaepcamer. Amen. 
Die Heere sprecct totten mensche. 

Fol. 34. Die Heere spreect totten mensche . . . . sal blijven verlooren. 
Gregorins seyt, 

Fol. 35. Gregorius sey t , Die mensch is aldermeest bij God in de liefde .... 



:": :••• *.♦ 



105 

Fol. 36 vereo .... ende van die meewarighe vrientschap Jesu Christi. Fol. 

37 onbeschreven. 
Esaias die propheet seyt 

Fol. 37 verso . Esaias die propheet seyt : Soect den Heere Fol. 55 vereo 

opdat wij niet dat schoene ghezelschap ewelick mochten verbliden ende. 
Een corte manier om te biechten. 

Fol. 56. Een corte manier om te biechten voer een gheestelick mensche. 

In die naem des vaders .... Fol. 70 ... . ende absoluci voer te ontfangen 

om Goedes wil. Amen. Fol. 70 vereo . Bij mij bruer Sebastiaen Herentals u 

aerm Dienaer wat ick vermoich altoes tot uwen besten, alsoe wel bij 

nachten als bij daeghen. 
Hier begint een droevelijcke clage. 

Fol. 71. Hier begint een droevelijcke clage. Der minnender zielen tot haren 

beminde bruydegom om verlost te worden van horen ghebreken. Die ziele 

seit: Och minnelicke suete heere .... Fol. 86 verao .... met de glorie in 

dat eewich leven. Amen. Finis. 
Een corte vermaninghe oin die werelt te versmaeyen. 

Fol. 87. Een corte maer schoene vermaninghe om die werelt ende haer 

begheerten te versmaeyen. Als die mensch op die werelt siet .... Fol. 

94verso .... om sijn ziel te bewaeren. Amen. B. v. d. S. Fol. 95. Lyden 

is dat beste goet .... Soe sult ghij leven eewelijck. Amen. S. V. H. 

Fol. I: Dit boeck hoert toe sustcr Pieternel Cornelis dochter woneiide te Haerlem 
in Sinte Michiels cloester (vgl. daarover: Allan, Geschiedenis en beschrijving van 
Ifaarlem II } blz. 476 vlg.), met een andere hand: Dan hoortet Pieternel Jans dochter, 
gevolgd door korte gedichtjes. Aangekocht op auctie-Prof. J. Baart de la Faille 
(Catal. II, 6974). 

In XVIIIde-eeuwschen perk. band. 



Papier. 16,8 x 21. 61 fol. XVII** (fol. 1—38) m XVIII de eeuw 
(fol. 39—61). 
Kerkordeningen : 

Fol. 1 — 6. Kercken ordeninge gestelt In den naetsyonaellen Synodes by 
Laste van Syn Exelentye gehouden In Sgravenhage den 20 Juyly 1586 
met bijbehoorende stukken. Cop. XVII de eeuw. Fol. 6 verao — 9 vers0 onbeschreven 

Fol. 10-21 verso . Christiicke und Schriftmetige Kercken Ordenungh . . . 
in der Stadt und Omlanden van Groeningen . . . . ter Ordonnantie des . . . 
Graven .... Wilhelm Ludwich .... Groningen, Derck Kock. 1699 
(Gedrukte Kerkordening van 1595.) 

Fol. 22 — 35. Kercken Order Gestelt Inden Naetsionaelen Synodus gehouden 
Inde stadt Dordrecht Inden Jaere 1618 ende 1619. Copie. XVIIdc eeuw. Fol. 
35verso onbeschreven. 



106 

Fol. 36 — 38. Order ofte Reguleraent waer naer van nu voortaen alle predi- 
canten in landen ende steden sullen beroepen warden. Cop. XVII dG eeuw. 
Kerkorde van Friesland van 14 Maart 1645. Fol. 38 verso — 39 onbeschreven. 

Fol. 39 velso — 40. Formulier van onderteikinge der niuws ancomende Pre- 
digers gevisiteert en geapprobeerd in visitatione classium Anno 1635. Cop. 
XVIII de eeuw. Fol. 40 verso onbeschreven. 

Fol. 41 — 43. Extract uit het Hooft van de tweede en derde Protocollen 
des Kaspels Zuidbroek en Muntendam. 30 Juni 1608. Cop. XVIII de eeuw. 

Fol. 43 ver8 °— 44 vers0 . Extract uit den midden van 't eerste Protocol des 
Kaspels Zuidbroek en Muntendam. 10 Aprii 1609. Cop. XVIII de eeuw. Fol. 
45 — 45 verso onbeschreven. 

Fol. 46 — 53 verso . School-ordre in de Provincie van Stad Groningen ende 
Ommelanden gearresteert in Synodo Provinciael gehouden in Appingadam 
1654 1 Maay et seqq. Met byvoegsels tot 1685. Cop. XVIII de eeuw. 

Fol. 54 — 61. Concept van een School-reglement door deputati Synodi naar 
last der .... Synode van Stat en Lande .... aan .... Gredeputeerde 
Staaten overgegeven d. 27 Oct. 1772. Cop. XVIII de eeuw. Fol. 61 vereo onbe- 
schreven. 

Blijkens de pagineering is dit HS. vroeger een deel van een grooter geweest. 

■ 

Na l&'il is dit HS. in de bibliotheek opgenomen. 
/n XIX<te-eeuw8chen cartonnen band met perk. rug. 



224. Papier. 20,8 X 32. 81 fol. In drie handen geschreven: foL 1 — 33; 

34—53; 54—80. XVII de eeuw. 
Kerkordening van Groningen van 16 September 1594. Fol. 1 — 33. 

Fol. 1. Inhoud. Fol. 2. Titel. Fol. 31—33. Verklaringen der predikanten, 

dat zij zich aan deze kerkordening onderwerpen, beginnende met die van 

Sibrandus Lubbertus, 7 September 1594 en eindigende met die van Chris- 

tophorus Rechtmannus, 17 Juni 1612. 

Instructie van Lieutenant en Hoofdmannen van 2 November 1601. Fol. 

34—53. Fol. 31. Titel. 

Kenrwetten van Groningen van 20 en 26 Angustus 1668. Fol. 54— 71 verso . 

Fol. 54 — 63 verso . Keurwetten voor Burgemeesteren en Raad. Fol. 64 — 

71 verso . Id. voor Taalmans en Gezworen Meente. Fol. 71— 73 verso onbeschreven. 

Resolutien der Staten Generaal van 13 Januari 1601 en 22 Mei 1641, 

betreffende cie zetting van den Magistraat van Groningen. Fol. 74—77. 
Raadsresolutien van 14 November 1648, 25 November 1665, 13 October 
1666 en 7 Mei 1668 over het bekleeden van stcdelijke ambten te Groningen. 
Fol. 78— 80 ver8 °. Fol. 81 onbeschreven. 

Uit de auctie-Mr. J. W. Keizer in 1801 aangekocht. (Catal. n°. 131). 
In XVIU<te-eeuw8chen kartonnen band met lederen rug. 



107 

225. Papier. 16,5 X 21. 2 dln. IV + 193 m 186 fol. XVIII** emw. 
Kerken Ordeningen en Resolutien over kerkelijke zaken en personen, 
initsgadern de Acadeinie betreffende. 

I. Fol. I — III verso . Titel en Register. Fol. IV— IV vereo onbeschreven. 

Fol. 1 — 19. Christlicke und Schrifmetige Kercken Ordenung . . . . in 
der Stad und Omlanden .... ter ordonnantie des .... Graven .... 
Wilhelni Ludwig .... Franeker, Gillis van den Rade. 1595. Copie van het 
gednikte stuk. Fol. 19 vereo — 20 vereo onbeschreven. 

Fol. 21— 27 vers0 . Extracten uit de Resolutien der Heeren Staten van Stad 
en Lande rakende kerkelijke Saken. (1G54— -1688, later aangevuld tot 1702. 
Inliggend twee kerk. attestatien, waarvan een in blanco, de ander van 
Elina Bloemhof van 2 Juni 1762.) Fol. 28— 32 vorso onbeschreven. 

Fol. 33 — 34. Resolutien betrekkelijk de Synode en de Classen (1630 — 
1723, voornamelijk van Stad en Lande). Fol. 34 verso — 44 vereo onbeschreven. 

Fol. 45— 68 vers0 . Kerken-ordre der Stadt Groningen. 16 Sept. 1594. Fol. 
69— 69 verso onbeschreven. 

Fol. 70 — 70 vereo . Verdeling der negen kluften voor de Heeren Predikanten 
in Groningen. 18 de eeuw. In kleuren uitgevoerde kaart. 

Fol. 71 — 74. Resolutien voor de Consistorie en Kerkenraad te Groningen. 
1618—1767. Fol. 74 verso — 82 vers0 onbeschreven. 

Fol. 83— 90 vereo . Resolutien de Predikanten betreffende. 1611—1768. Fol. 
91 — 93 vereo onbeschreven. 

Fol. 95—106. Resolutien betrekkelijk op de Academie. 1638—1740. Fol. 
95verso__io(jver8o onbeschreven. 

Fol. 107 — 195. Alphabetische Lijst der Breuken ten voordeele van de 
Diakenie te Groningen volgens Resolutien en Placcaten vallende. Meerdere 
fol. daartusschen onbeschreven. 

H. Fol. 1 — 3 ver8 °. Titel en Register. Fol. 4-4 vereo onbeschreven. 

Fol. 5 — 81 vereo . Generale ordre van de Diaconie der gemeente Jesu Christi 
in Groningen. De derde druk. Groningen, Gesina Elama. 1730. (De ordrers 
van 1660, herzien in 1690 en 1730. Doorschoten en van MS. aanteeke- 
ningen voorzien exemplaar. Op fol. 22 de in deel I fol. 70 vermelde kaart.) 

Fol. 82 — 103 vereo . Ordre (van 1756) op de arme schoolen in Groningen. 
Groningen, Cornelis Barlinckhoff. 1756. Doorschoten. 

Fol. 104 — 167 vers0 . Onderlinge ordre (van 1757) van Boekhouder en Dia- 
conen in Groningen .... Groningen, Cornelis Barliuckhoff. 1757. Door- 
schoten met MS. aanteekeningen. 

Fol. 168 — 172. Vijf gedrukte plakaten van Burg. en Raad van Groningen 
betreffende de armverzorging , 1743 — 1767. 

Fol. 173 — 176 verso , 183. Resolutien in de beneden Consistorie genomen 
na het uitgeven van de onderl. Diacon. Order. 1758 — 1775. Fol. 177 — 
ISlverso^ i82 vere °— 186 verso onbeschreven. 



108 

Dit HS. is afkotnstig van Mr. J. W. Keiser en op diens auctie in 1901 aangekocht 
(Catal. n°. 131). 

In XVIIIde-eeuwscJien kartonnen banden met lederen rug. 



226. Papier. 21,5 x 27,2. 34 fol. XVIII^ eeuw. 

Extracten uit het Recneil der Synodale Resolutien van Stad en Lande 
(1595 — 1730), betreffende de kerkordening. 

Dit Recueil is volgens een aanl. voorin door Ds. Alb. Alberthoma, pred. te Appinge- 
dam, saamgesteld, in 1730 door de Synode goedgekeurd en in 1131 aan de Gedepu- 
teerde Staten gezonden. 

Afkomstig van Mr. J. W. Keiser en in 1861 op zijn auctie aangekocht (Catal. n°. 129). 

In XVIIIde-eeuwschen cartonnen band met lederen rug. 



Papier. 19,7 X 24,7. 13 fol. XVIII** eeuw. 
Aanmerkingen op het gedrag van D* Henricus Rulaeus, predikant te 
AiiKsterdam , wegens de twee eerste deelen van de Historie der Refor- 
matie van den Heer Gerardt Brandt Als niede op het gedrag van den 
Heer Jacobus Leydekker, predikant te Middelburg .... nopende de 
vier deelen van de bovengemelde Historie der Reformatie .... Mits- 
gaders hoe zig D" Johan Vollenhove, predikant der Haagsche kerken, 
jegens zijnen waarden vriend den voorn. G. Brandt .... heeft gedragen. 

De afkomst van dit HS. is onbekend. 

In XVIIlde-eeuwschen cartonnen band met perk. rug. 



228. Papier. 21 x 32,7. 106 fol. XVIIF C eeuw. 

Stukken, betreffende de zaak van den Arnhemschen predikant Johannes 
Ter Kinder, afgezet en vervolgd wegens echtbreuk en verkrachting. 
1731 en 1732. Alle door dezelfde hand gecopieerd. 
Bevat tevens een aantal gedrukte stukken. 

De oorsprong van het HS. is onbekend. 

In XVIIIde-eeuwschen cartonnen band met rood lederen rug. 



Pajjier. 16,3 X 20,4. 115 bladz. XIX^ eeuw (1817). 
Onderwijs in de Predikkunde van Prof. H. Muntinghe. 

Een inhoudsopgave volgt. 

Dictaat van C W. Stuivinga, theol. stud., afgesloten den 11 April 1817. Wanneer 
het in dc Bibliotheek is opgenomen, is onbeketid. 

In XlXde-eeuwschen cartonnen band met lederen rug. 



109 

230. Papier. 20,8 x 28. 297 fol. 2 kol. Afwisselend in verschillende 

lettergrootte geschreven (de tekst groot, de glossen kleinerj; met 
vele roode en eenige in kleuren uitgevoerde initialen. XV 6 * (1477) 
(fol. 1—282) en XVI*> eeuw (fol 2 8 2»*™— 297*™). 
De Saksenspiegel in het Dietsch. (Vermeerderde tekst met de glosse). 

(Fol. 1. Losse aant. in een 18 de -eeuwsche hand, die ook op fol. 2 verso een 
inhoudsopgave van de achter den Saksenspiegel opgenoinen stukken toe- 
voegde. Fol. l v ©rso — 2 onbeschreven. Fol. 3 — 15. Inhoudsopgave der drie 
boeken.) Fol. 16. Godt de dar ys een begin .... Fol. 16 ver8 ° .... ende 
over ons allen gae. Amen. (Fol. 16 vereo — 18. Glosse bij den proloog.) Fol. 18. 
Twe swerden hevet God op ertriken .... (Daarop volgt boek I, ingedeeld 
in 83 hoofdstukken.) Fol. 94 vereo . . . . dat onnosel bloey t Christi richten .... 
Fol. 95. Hic incipit secundus liber istius tocius qui talis est. Wo hem de 
vorsten ende de heren .... (Volgt boek II, ingedeeld in 70 hoofdstukken.) 
Fol. 199 .... doer een stede to holdet. Fol. 199 vereo . Hyr beghint dat 
derde boeck des rechten. Fol. 200. Um wat misdaden dat men huse 

borghe .... (Volgt boek III, ingedeeld in 77 hoofdstukken.) Fol. 282 

en mach nu noch nummer meer. Et sic est finis. 

Dit HS. behoort tot de 2 de familie van de eerste orde der II e klasse van 
de manuscripten van den Saksenspiegel. Vgl. Homeyer, Die Genealogie der 
Handschriften des Sachsenspiegels in Abh. Kgl. Akad. d. Wiss. Berlin 1859 , 
Phil. und Hist. Abth, blz. 120; de Saksenspiegel in Nederland, uitg. de 
Geer (Werken Ver. t. uitg. d. bronnen v. h. oude vad. recht, I Reeks, n°. 
10) 2 e stuk, blz. XV en de Geer, De Saksenspiegel in ons vaderland in 
Eechtsgel. Magazijn, 1888, blz. 60. 
Copieen van stukken, meest Overijsel betreffende. 

Fol. 282 vereo — 285 verso . Regels voor het vaststellen van ordels. 

Fol. 285 vereo — 287 vereo . Frederik van Blankenheym stelt eenige bepalingen 
van het Overijselsche landrecht vast, 5 Juni 1406. Gedr. bij Racer, Overijs- 
selsche Gedenkstukken VI, blz. 303 vlg. Benevens eenige andere ongeda- 
teerde bepalingen. 

Fol. 287 vereo . Dergelijk besluit van denzelfde voor Salland, 20 Mei 1406. 
Gedr. t. a. p. III, blz. 114. 

Fol. 287 vereo , vervolgd op fol. 289. Verbondbrief van Eampen en Zwolle, 
op Palmendach 1385. 

Fol. 289 — 289 vereo . Eenige rechten van Mastenbroek, waaronder van „op 
Sunte Ghertruydendach (14?) 33". 

Fol. 289 vereo , vervolgd op fol. 288 en 290. Charter van Floris van Wevelinck- 
hoven, betreffende de waarde van het Fransche schild enz. 4 Maart 1385. 

Fol. 290 — 291 vereo . Charter van Arend van Hoorn, bevattende voorrechten 
van de steden , kerken enz. aan deze zijde van den IJsel (d. i. Utrecht). Des 
Donredaghes nae Sunte Servaes 1385 (waarschijnlijkeenverschrijvingvoor 1375). 



iio 

Fol. 291 vereo — 292. Charter van Rudolf van Diepholt, belovende zijn 
bescherming aan de landen van het Nedersticht. Des groten vridages in 
Januario 1428. Gedr. Matthaeus, Analeeta Y, blz. 446 vlg. 

Fol. 292 — 293. Charter van denzelfde waarin hjj zich verbindt den strijd 
tegen Zweder van Culemborg te vervolgen en zonder de kapittelen geen 
vrede te sluiten. Op Sunte Valentynsdach 1427. Vgl. de Hullu, Het 
Utrechtsche Schisma, blz. 58, noot. 

Fol. 293. Charter van denzelfde, verklarende, dat de kapittels van Oud- 
munster, St. Pieter, St. Jan en St. Marie hem gunstig gezind zijn. 31 Jan. 1433. 

Fol. 293 verso — 294. Eerste landbrief voor Overijsel van bisschop David van 
BourgondiS. Op Sunte Lucasdach 1457. Gedr. Eacer, III, blz. 128 vlg. 

Fol. 294— 297 ver8 °. Tweede landbrief voor Overijsel van denzelfde. 6 Juni 
1478. Gedr. t. a. p. III, blz. 139 vlg. 

Fol. "282: Sub anno domini M°CCCC°LXXVII quinta feria ante Johannis festum 
Baptiste. Fol. lSverso; Ithem dyt boick hort too .... (onleesbaar) ende hevet yck 
Henricus (onleesbaar) myt mynen selves hant etc. 

Het HS. is in 1832 aangehocht op de auctie-Amtzenius (Cat. n°. 1534). 

In XVIWe-eeuwschen bruin lederen band. 



231. Papier. 13,8 X 21,5. 38 fol. XVIII^ eeuw (1775). 
Core van de Yier Ambagten van Vlaanderen van 1242. 

Gedr. Scharp, Geschiedenis en costumen van Axel, II, blz. 1 vlg. en 
WarnkSnig, Flandrische Staats- und Rechtsgeschichte , II, 2. Urkunden, S. 

186 vlg. 

Copie, den 15 April 1115 vervaardigd door Prof. P. Bondam „uyt een copije, na- 
geschreven door Jan de Cliever uit het origineel, herustende op de Griffie van ter 
Neuzen". Voorin: Ex Bibliotheca cl. P. Bondam. Catalog. pag. 262 n°. 60. H. J. 
Amtzenius. 1800. Op de auctie van dezen laalste in 1832 aangekocht (Catal. n°. 1568). 

In 'XVIIIfe-eeuwschen cartonnen band met perk. rug. 



Papier. 16,5 X 21,1. 80 fol. XVIII^ eeuw (1775). 
Dit sijn die Hantvesten der stede van Enchusen. 

Afgeschreven den 23 Juni 1115 door Prof. P. Botidam, blijkens het onderschrift. 
Voorin: Uit de Bibliotheek van Prof. P. Bondam, Catal. pag. 238, n°. 141. H. J. 
Amtzenius, 1800. Op de auctie van dezen laatste in 1832 aangekocht (Catal. n°.1491). 

In XVI) Ide -eeuwschen kartonnen band met perk. rug. 



Papier. 16,7 X 21,3. IV en 150. fol. XVII^ eeiiw. 
[Pieter de la Court], 't Welvaren der Stad Leyden. 

Fol. I. Titel. Fol. lverso__nverso onbeschreven. Fol. III— 1. Opdraeht. 



111 

„Aan mgn Heer. Mqn Heer J. E. Veertig in Raflle en Vroedschap der stad 
Leiden". Oeteekend: V. H. In Leiden den 15 en Septembris 1659. (J. B. is 
Johannes Eleman, zwager van de la Court. Cf. Wttewaal, IX.) Fol. Ferso — 
2verso onbeschreven. Fol. 3— 148 vers0 . 't Welvaren der Stad Leyden. Het 
wijkt af van het exemplaar, in het bezit der familie de la Court, dat een 
authentiek karakter draagt en dan ook door Mr. B. W. Wttewaal ten grond- 
slag is gelegd aan zijn uitgave. Terwql dit in 81 capittels is verdeeld, telt 
ons HS. er slechts 69; ook de onderlinge volgorde is anders. In margine 
zijn hier en daar aanteekeningen in dezelfde hand toegevoegd; terwql nog 
los in het HS. liggen het 8 8te en 9 de Capittel, die echter niet moeten worden 
tusschengevoegd, daar het HS. reeds een 8 ste en 9* e Capittel heeft, doch 
met anderen titel en inhoud. Dat echter deze twee kapittels bij het HS. 
behooren, blijkt uit de Inhoudsopgave , waar zij aan het slot voorkomen. 
Waarschijnlijk moeten zij dus dienen, om later te worden ingevoegd. Fol. 
149—150. Inhoud. 

Excerptsgewijze uitgegeven door Wttewaal, Proeve van een onuitgegeven 
staathuishoudkundig geschrift van Mr. P. de la Court, Leiden 1845; eenige 
hoofdstukken bij van Rees, Verhandeling over de Aanwqsing .... van 
Pieter de la Court. (Utr. Diss. 1851) blz. 167 vlg. 

Van de afkomst van dit HS. is niets bekend. Het is niet een van de beide HSS., 
door Wttewaal nevens dat der familie de la Court gebruikt. (t. a. p. X/, noot). In 
1895 aangekocht van de firma van Stockum en Zoon te '« Gravenhage (Catal. Land 
en Volk van Nederland. Algemeen ged. etc. n°. 1681). 

In XVIIde-eeuwschen cartonnen band met lederen rug. 



234. Papier. 21 x 33,2. 176 fol, benevens talHjke onbeschreven bladen. 

XVIII* 6 eeuw. 
Privilegien, Hantvesten, Octrooyen en Willekeuren den Eilanden van 
Zuitbeveland .... gegeeven. 1339 — 1696. 

Voorin een lijst der voorhanden stukken van de hand van Mr. H. 0. 
Feith Jr. 

Het HS. komt voor het eerst voor in den catalogus van 1841. 

In XVIIIde-eeuwschen cartonnen band met bruin lederen rug waarop vergulden titel. 



Papier. 21 X 33,2. 364 fol. XVIII** eeuw. 
Privilegien, Handvesten, Willekenren , Octroyen, Sententien, Accoorden 
enz. der Stede Goes .... gegeven. 1266 — 1775. 

Eenlijstdervoorhandenstukken, met dezelfde hand geschreven , gaatvooraf. 

Het HS. komt voor het eerst voor in den catalogus van 1841. 

In XVlIIfe-eeuwschen cartonnen band met bruin lederenrug , waarop vergulde titel. 



112 

236. Papier. 21,4 x 33,1. 620 beschreven, talrijke ongenummerde on- 

beschreven pag. XVIIP* eeuw. 
Rechten des Rijcks ende Stads Nieuwmegen. 1230 — 1648. 

Voorin een lrjst der voorhanden stukken van de hand van Mr. H. 0. Feith Jr. 

Het HS. is afkomstig van Prof. P. Bondam (Catal. MSS. fol. n°. 181 , blz. 222) en 
in 1832 aangekocht op de auctie-Amtzenius (Catal. n°. 1403). 
In XVIIIde-eeuwschen cartonnen band met perk. rug. 



237. Papier. 21,5 X 33,3. 386 fol. In verschillende handen geschreven. 

XVIII de eeuw. 
Voorin een lijst der voorhanden stukken van de hand van Mr. H. 0. Feith Jr. 
Rechten van de graafschap Zutphen, 1493—1561. Fol. 1— 30 verso . Fol. 

31 — 84 verso onbeschreven. 
Rechten van de Veluwe en van eenige daar gelegen kleinere gebieden, 
1328—1610. Fol. 85—97, 105— 108 ve ™°, 141—150, 166—169™™. Fol. 
98— 104 vereo , i50verso__i65verso ? 170— 186 verso onbeschreven. 
Privilegien enkeuren van Arnhem, 1312—1684. Fol. 187— 188 verso , 196— 196 verso , 

198—314. Fol. 189— 195 verso , 197— 197 vereo , 314 ve,so -361 vere0 onbeschreven. 
Willekeuren van Elburg, 29 Jan. 1636. Fol. 362— 373 vereo . Fol. 374—386 
onbeschreven. 

Het HS. is afkomstig van prof. Bondam (Cal. HSS. fol. n\ 183) en in 1832 aan- 
gekocht op de auctie-Arnlzenius (Catal. n°. 1Wi). 

In XVHIfe-eeuw&chen cartonnen band met perk. rug. 



238. Papier. 20,6 X 33,3. 129 fol. XVIII^ eeuw. 

Rechten, Coustuimen ende Gewoonten der stadt Tiel, 1659. 

Fol. 3— 4 ver80 . Besluit van Burg. , Schepenen en Raad van Tiel , houdende 
vaststelling van dit boek. 31 Aug. 1659. 
Fol. 5—92. Stadt-Rechten. Deel I. 
Fol. 93— 125™™ id. Deel II. 
Fol. 126—129. Register. 

Het HS. komt voor het eerst voor in den catalogus van 1841. 
In XVIIIfc-eeuwftchen cartonnen Ixnid met bruin lederen rug. 



Papier. 15,5 x 20,5. 56 fol. XVII*' eeuw. 
Willekeuren und Statuten der stadt van Harderwijck , diemen alle Jaer 
met der uytspraeck afleest. 

Op fol. 56 een register. 

Voorin: Uit de Bibliotheek van prof. P. Bondam (Oatalog. pag. 238, n°. 120). H. .1. 
Arntzenius. 1800. In 1832 op de auctie van den laatxte aangekocht (Catal. n°. /.»?). 
In XVIIde-eeuw8chen perk. band. 



113 

240. Papier. 16,5 X 21. 134 pag. XVIIF* eeuw (1765). 

Dit zijnn die Willekeur der Stadtt van Harderwijck, die men alle jaer 
in Buerspraecken Leesen und Kundighen sall. 

Pag. 134: P. Bondam descripsi haec Statuta Hardersvicena ex cod. MS. antiquo 
in 4° quem mecum communicaverat Nobiliss. Militum Praefectus van Holtlie harum 
lautitiarum peritissimus aestimator. Aderant praeterea in eodem cod. Iura Feudalia 
aliaque jura Gelrica antiqua, quae maxima ex partc inedita praecipue inde a me 
descripta fuerunt. Harderovici a. d. XXI Novembr. 1765. 

Niet vemield bij Berns, Rechlsbronnen der stad Harderwijk. 

Voorin: Uit de Bibliotheek van prof. P. Bondarn pag. 238, n°. 128. H. J. Arntzenius. 
1800. In 1832 op de auctie van dezen laatste aangekocht (Catal. n°. 1501). 

In XVIlI^-eeuwscJien kartonnen band met perk. rug. 



241. Papier. 16 X 20,9. 101 fol. XVIII^ eeuw (1771). 
Willekeur und Plebisciten der Statt Elburch. 

Afgeschreven door Prof. Bondam te Harderwijk den 7 Jan. 1771. 
Voorin: Uit de Bibliotheek van Prof. P. Bondam Catal. pag. 238 n°. 132. H. J. 
Arntzenius. In 183$ aangekocht op de auctic van dezen laatste (Calal. n°. 15*16). 
In XVHIdf-eeuwschen cartonnen band met perk. rug. 



Papier. 17 X 29,4. 36 fol. XVIIF* eeuw (1779). 
Statuta Elburgensia antiquissima seculi XIV ad finem vergentis, 1392 — 
1400. 

Voorin een lijst der voorhanden stukken van de hand van Mr. H. 0. 

Feith Jr. 

Het HS. is den 24 Aug. 1779 door Prof. Bondam ten archieve te Elburg afge- 
schreven en tot zijn dood in zijn bezit gebleven. (Vgl. Catal. HSS. fol. n°. 218). In 
1832 aangekocht op de auctie-Arntzenius (Catal. n°. 1439). 

In XVIIl de -eeuwschen cartonnen band met papieren rug. 



243. Papier. 17,5 X 29 } 4. 112 fol. XVIII** eeuw. 
Landrechten van Buren , 1368 tot 1608. 

Voorin een lijst der voorhanden stukken van de hand van M>. H. 0. 
Feith Jr. 

Geschreven door Prof. P. Bondam en met zijn bibliotheek verkocht (Calal. HSS. 
fol. n°. 22't). In 1832 aangekocht op de auctie-Amtzenius (Catal. n°. 1457). 

In XVIWe-eeuwschen cartonnen band met papieren rug. 



Codices Groning. 8 



114 

244. Papier. 17 X 20,7. 64 fol. XVIF* eeuw. 

Dit zqn de rechten des lantz ende heerlickheit van Batenborch , geniaeckt 

op den 4 en dach Novembris a° XV r vierendertich. Uitgevaardigd door 

Herman van Bronkhorst, heer van Batenburg. Fol. 1 — 14. 
Die Rechten van Maes ende Wail. In 1532 door Karel van Gelder verleend. 

Fol. 15—25. Gedr. Gr. Geld. Plakaatboek App. col. 17 vlg. 
Den brieff inhaldende, Dat die ghene soo in Maes ende Wail een mes 

trect off hantsweringe duet sall broocken Een olden schilt. Yan Arnoud 

van Gelder, des donderdaechs nae dem heyligen pynxtdach 1436. Fol. 26 — 27. 
Verdrach tusschen mqnen E. Joncheren Heeren tho Batenborch ende 

der selver ondersaten to Batenborch. 20 Jan. 1545, bekrachtigd 22 April 

d. a. v. Fol. 27—30. 
Twee stukken van 6 en 3 Sept 1546, betreffende den dijk en de week- 

markt te Batenburg. Fol. 30 voreo — 32. 
Rechten der heerlijkheid Batenburg. Verleend door Herman van Bronkhorst 

op Meydach 1547, afgekondigd 19 Mei d. a. v. Fol. 33—54. 

Rechten der heerlijkheid Horssen. Verleend door denz., 20 April 1546. Fol. 

55—64. 

Voorin: Uit de Bibliotheek van prof. P. Bondam Catalog. pag. 238 n°. 133. H. J. 
Arntzenius. 1800. In 1832 op de auctic van dezen laatste aangekocht (Catal. n°. 1489). 
In XVHI^-eeuwfichen cartonnen band met perk. rug. 



245. Papier. 20,2 X 32,1. 181 fol. XVIII^ eeuw (c. 1779). 

Stnkken hetreffende het geschil tusschen Gelderland en Utrecht over 
de Marsch. 

Fol. 1 — 6 vereo . Ljjst der stukken an de zijde des momboirs des Fursten- 
doms Gelre en Graafschap Zutphen gefurneert. 

Fol. 7 — 8 verso . Inventaris van stukken in zaaken compromittoriaal tusschen 
den Momboir des Furstendoms Gelre en Graafschap Zutphen an den Proc. 
Gener. des Lands van Utrecht over het Territoir de Marsch. 

Fol. 9 — 44 ver80 . Memorie van den Momboir des Furstendoms Gelre .... 
tot adstructie der Conclusie, wegens dezelve Provincie nopens 't territoir 
de Marsch genomen. 

Fol. 45 — 45 verao . Conclusie wegens de Provincie van Utrecht tot het 
district de Marsche genaamt op den 24 Meert 1777 door den Procur. Gen. 
derzelver Provincie aan den Momboir van .... Gelre .... overgegeven. 

Fol. 46 — 74 verso . Memorie van de Procureur Gener. *s Lands van Utrecht 
ter adstructie der Conclusie .... (bovengenoemd). 

Fol. 75 — 80 vereo . Lijste van stukken an de zijde van de Procureur Gene- 
raal 's Lands van Utrecht gefurneerd. 



115 

Fol. 81 — 110 vereo . Solutien van Gelderland of van den Momboir . . . . op 
en tegens de Memorie van de Procureur Generaal .... van Utrecht ter 
adstructie van de Conclusie .... genomen. 

Fol. 111 — 181 verso . Solutien dienende eensdeels ter nadere adstructie van 
de Conclusie wegens de Provincie Utrecht .... anderdeels tot refutatie 
van de positiven en middelen in de Memorie van den Momboir. 

In XVIIIcte-eeuwschen cartonnen band. 



246. Perkament. 15,3 X 22. 59 pag. Met roode opschriften. XV de eeuw. 
Cartularium , behelzende privilegcbrieven aan Overijsel verleend. 

Pag. 1. Jan van Arkel bevestigt de oude privilegien van Twente, des 
saterdaghes na Onser Vrouwendach annunciacio 1346. 

Pag. 2 — 11. Landbrief van Twente, door Jan van Yernenborch geschonken , 
des maendages in den Crucen dagen 1365. Gedr. bij Racer, Overysselsche 
Gedenkstukken, III, blz. 1 vlg. 

Pag. 12. Floris van Wevelinchoven schenkt de inwoners van Twente tol- 
vrijheid te Hardenberg en te Nyenbrugge, 21 Dec. 1391. 

Pag. 13. Frederik van Blankenheim bevestigt de privilegifin van Twente, 
16 Juni 1411. Gedr. t a. p. III, blz. 122 vlg. 

Pag. 13 — 14. Rudolf van Diepholt doet hetzelfde, in profesto visitacionis 
Marie virginis 1433. 

Pag. 14. David van Bourgondi6 doet hetzelfde, op der hilighen elven 
dusent meghede avent 1457. 

Pag. 15 — 29. Tweede Landbrief van Overijsel, door David van BourgondiG 
uitgevaardigd , 6 Juni 1478. Gedr. t. a. p. III, blz. 139 vlg. 

Pag. 30 — 46. Dijkrecht van Salland , uitgevaardigd door Guy van Avennes , 
des dinxdages nae pinxterdaghe 1308. Gedr. by Dumbar, Analecta II , blz. 
234 vlg. Pag. 47 en 48 onbeschreven. 

Pag. 49 — 57. Brief van Frederik van Blankenheim, waarbij een vrijstoel 
wordt opgericht te Goor, krachtens een charter, door keizer Karel IV den 
XVIII Kal. Maii 1361 aan Jan van Arkel verleend, houdende machtiging 
tot het oprichten van vrqstoelen in Twente en Salland, welk charter in 
dezen brief is ingelascht, en waarbjj Hermannus de Anssem tot vrijgraaf 
wordt aangesteld, 20 Maart 1421. Lat. Gedr. Dumbar, Kerk. en Wer. 
Deventer I, blz. 574 vlg. 

Pag. 58 — 59. Keizer Sigismund bekrachtigt het voorafgaande charter, 17 
Nov. 1421. Gedr. t. a. p. I, blz. 577. 

Bondam, de vroegere bezitter van het HS. % teekende voorin aan: Comparavi mihi 
hunc codicem in auctione quae Swollis habita fuit d. 26. 27. et 28 Novembris 1777 
per Bibliopolas S. Clement et W. ter Borch. Vid. Catalog. inter Libros in 4. N° 144. 

8* 



116 

Olim fuit pars Bibliothecae Jacobi Marcus, quae publice devendita fuit Amsteiodami 
1750. Vid. Catal. ejus Bibiiothecae inter libros MSS. in 4to N° 109. Verder schreef de 
volgende beiittev: Ex bibliotheca cl. P. Bondam Catalog. pag. 240 n. 184. H. J. Arnt- 
zenius 1800. Op de auctie van dezen laatste in 1832 door de bibliotheek aangekocht 
(Cat. n° 1512). 

In XVIIdr-eeiiwschen cartonnen band met bruin lederen rug. 



247. Papier. 15,1 x 20. VII en 192 beschreven, benevens talrijke on- 

beschreven fol. Met roode opschriften. Fol. 188 — 192™**° zijn 
door een iets latere hand bijgeschreven. XVI^ eeuw. 
Copieen van stukken, voornamelijk betreffende Overijsel. 

Fol. I — VII vereo . Register aller des Lant Rechtes soe yn desen boeck 
begrepen. Het bevat evenwel alleen de stukken tot fol. 145. 

Fol. 1 — 8. Dit is dath Ankomen aan dath Recht. Regels voor de uitoefe- 
ning der rechtspraak. 

Fol. 8 — 9 verso . Landbrief van Vollenhove en Ommelanden, uitgevaardigd 
door Frederik van Blankenheim, 5 Juni 1406. In anderen vorm gedrukt bij 
Dumbar, Analecta II, 380 vlg. 

Fol. 9 verso — 10 verso . Rechtsbepalingen voor Hasselt, Mastenbroek en Graf- 
horst, de laatste van Jan van Diest van des dinszdaghes nae Misericor- 
diasdach 1333. 

Fol. 10 vereo — 12 vereo . Brief van Rudolf van Diepholt, belovende zijn be- 
scherming aan het Nedersticht , 5 Jan. 1428. Gedr. Matthaeus ," Analecta V , 
blz. 446 vlg. 

Fol. 12 vereo — 14 verso . Eerste landbrief van Overijsel van David van Bour- 
gondie, up Sunte Lucasdach 1457. Gedr. Racer, Overijsselsche Gedenk- 
stukken III, blz. 128 vlg. 

Fol. 15 — 23. Tweede landbrief van Overijsel van David van Bourgondig, 
6 Juni 1478. Met bijlagen. Gedr. t. a. p. III, blz. 139 vlg. 

Fol. 23 — 26 verso . Landbrief van Overijsel van Philips van Bourgondig, 
9 Aug. 1518. Gedr. t. a. p. m, blz. 205 vlg. 

Fol. 26 verso — 36 verso . Reformatie van het Landrecht van Overijsel van 7 
Nov. 1541. Gedr. t. a. p. III, blz. 234 vlg. 

Fol. 37—42. Eenige afzonderlijke ongedateerde bepalingen uit het Land- 
recht van Overijsel. 

Fol. 42 — 45 verso . Frederik van Blankenheim stelt eenige aanvullende 
bepalingen vast tot het Landrecht van Sallahd, 20 Mei 1406. Met eenige 
andere losse rechtsvoorschriften. Gedr. t. a. p. III, blz. 114. 

Fol. 45 verso — 50. Omslag der belastingen in Overijsel, vastgesteld door 
Hendrik van Beieren opten dinxdach post Lucie virginis 1525. 



117 

Fol. 50 vereo — 51 vereo . Dit sinnen de ghene de gedickt sinnen yn Mengeler 
ende Weyerscaer. 

Fol. 52 — 54 vereo . Dijkbrief van Terwolde, Nieuwbroek, Oene, Heerde en 
Vorchten, uitgevaardigd door Eduard, hertog van Gelder, op allerhilgen 
aventh 1370. Gedr. Nijhoff, Gedenkwaardigheden , II, blz. 257 vlg. 

Fol. 54 vereo — 57. Wijziging van dezen dijkbrief door Adolf, hertog van 
Gelder, des manndages post Invocavit 1470. Gedr. Geld. Plakaatboek. App. 
col. 156. Met een korte aant. betreffende den dood van Karei van Gelder in 1538. 

Fol. 57 — 57 vereo . Dit sint die gelden tot dat cleine seilken gelegen .... 
in Mastebroix dick. 

Fol. 58. Verbondbrief van Deventer, Kampen en Zwolle, up ten hilgen 
pinxter avennth 1452. Gedr. Dumbar, Kerk. en Wer. Deventer II, blz. 150, 
van Hattum, Gesch. van Zwolle I, blz. 415. 

Pag. 58 vereo — 69. Dijkrecht van Salland, uitgevaardigd door Guy van 
Avennes, des dinxdages nae Pinxteren 1308. Een afwijkende tekst gedr. 
Dumbar, Analecta II, blz. 234 vlg. Benevens een bepaling van David van 
BourgondiS over de afwatering van Zalk en Kamperveen, de reformatie van 
het dijkrecht door denz., en nadere bepalingen van 1494, 1500 en 1535. 

Fol. 69 vereo — 85. Overeenkomst van de afgevaardigden van David van 
Bourgondie, Salland, de drie steden Deventer, Kampen en Zwolle en de 
kleine steden over het dijkrecht, des dinxdages post Judica 1494. Met 
nadere bepalingen van 1537, 1535 en 1532. 

Fol. 85 — 94 verso . Dijkrecht van Mastenbroek, vastgesteld door den bisschop, 
de steden Kampen en Zwolle en Dijkgraaf en Heemraden, des maenndages 
nae Gregorii 1390. Met bijvoegingen van 1483, en 1439 — 1474. 

Fol. 94 vereo — 95 ver8 °. Verbondbrief van Deventer, Kampen en Zwolle, op 
belaickenn paissche 1524. 

Fol. 95 vereo — 96. Extracten uit het Keizerrecht 

Fol. 96 — 96 verso . Extract uit een Hanzereces, over pretensifin van de 
burgers van de eene Hanzestad op een andere. 

Fol. 96 vers0 — 99 vereo . Extracten uit landrechten. z. d. 

Fol. 100 — 100 verao . Bepalingen over de uitvoering der vonnissen in Over- 
ijsel, 1531 en '32. 

Fol. 100 vereo — 103 verso . Overeenkomst der gemeene erfgenamen van Liere- 
broick, 1476. 

Fol. 103 vereo — 105 verso . Overeenkomst der gemeene erfgenamen van den 
Dam en van Lierebroick over een molen, des Donredaechs nae Petri et 
Pauli 1491. 

Fol. 106 — 108. Lijst der erfgenamen, die recht hebben op den molen van 
Lierebroick. Met meer derg. iijsten. 

Fol. 108 verso — 112 verso . Lijst dergenen, „de gelden totten ziell ter plaetenn 
ende ter ghere by der Stat Zwolle" 1478. 



118 

Fol. 113 — 114. Evenzoo „tot den vorwerdenn bnigge toe Wie gelegenn." 

Fol. 114 — 115. „Hoemen schuldich is min Frauwe van Essen hoertynstoe 
betalen", Sunte Martenns dach 1526. Met eenige andere bepalingen daarover. 

Fol. 115 — 124 vereo . „Van den verloep tusschen den twen Steden Campen 
ende Schwolle." Geschiedverhaal van 1520 tot 1528, waarin copie&i van 
origineele charters zqn ingelascht o.a. van die voorkomende bij VanHattum, 
Gesch. van Zwolle H, blz. 193 vlg. en Njjhoff, Gedenkwaardigheden VI, 
blz. 917 vlg. 

Fol. 125 — 135 vereo . Reeks bepalingen omtrent Overijselsch huwelijks- en 
erfrecht. 

Fol. 136 — 146 verso . Dergelijke reeks bepalingen omtrent Overijselsch han- 
delsrecht. Fol. 147-— 148 vereo onbeschreven. 

Fol. 149—158. Tractaat van Karel V met Overysel, 28 Januari 1528. 
Vooraf gaat de machtiging om dit tractaat te sluiten, door Margareta van 
Savoye aan Floris van Egmond e. a. verleend, 7 Dec. 1527. Fol. 158 vereo 
onbeschreven. 

Fol. 159— 177 voreo . Verdrag tusschen Karel van Gelder, Johan van Kleef 
en de Staten van Gelderland over de erfopvolging in het hertogdom, 27 
Jan. 1538. Gedr. Lacomblet, Urkundenbuch IV, blz. 658 vlg. 

Fol. 178 — 187. Tractaat van Venloo tusschen Karel V en Willem van 
Gelder-Gulik , 12 Sept. 1543. Lat. tekst. Gedr. Lacomblet IV, blz. 679 vlg. 
Met de daarbij behoorende eeden. Fol. 187 onbeschreven. 

Fol. 188—191. Bepalingen door Hierges in het klooster Windesheim vast- 
gesteld betreffende de versterking der dijken in Overijsel, 20 Juli 1573. 
Gevolgd door bepalingen van 22 Juli d. a. v. Fol. 191 verso onbeschreven. 

Fol. 192. Fragment van een klaring te Zwolie. 

Dit HS. t« waarschijnlijk afkotnstig van prof. P. Bondam (vgl. Caial. blz. 240, 
n° i8i). In i83S is het aangekocht op de auctie-Arntzenius (Cat. n° 1507). 

In XVIde-eeuwschen houten, met bruin leder overtrokken band, tvaarop ingeperste 
figuren; de koperen haken zijn verloren. 



248. Papier. 16 X 19,8. V en 134 beschreven, benevens vele onbeschreven 

fol. Met roode opschriften en initialen. XVI^ eeuw. 
Dat Landtrecht van Sallant. 

Onder dezen titel is hier vereenigd: 

Fol. I — V. Inhoudsopgave. Fol. V vereo onbeschreven. 

Fol. 1 — 11. Tweede Landbrief van David van Bourgondie, 6 Juni 1478. 
Gedr. bij Racer, Overjjselsche Gedenkstukken III, blz. 139 vlg. 

Fol. 12 — 16. Landbrief van Philips van BourgondiS, 9 Aug. 1518. Gedr. 
t. a. p. m, blz. 205. 



119 

Fol. 16 — 18 vereo . Eenige bepalingen , door Ridderschap en Steden op Spoel- 
derberch vastgesteld, z. d. 

Fol. 18 vereo — 19 vereo . Verbondbrieven der steden Deventer, Kampen en 
Zwolle, op Pincxteravondt 1452 en op den belocken Paesschen 1524. De 
eerste gedr. bij Dumbar, Kerk. en Wer. DeventerH, blz. 150, Van Hattum, 
Gesch. van Zwolle I, blz. 415. 

Fol. 20 — 21 verso . Eenige afzonderlijke bepalingen uit het Landrecht. 

Fol. 22 — 24. Brief van Frederik van Blankenheim over het huis te Coe- 
verden en 8 privilegiSn van Deventer, Kampen en Zwolle, 26 Sept. 1389. 
Met een aanteekening omtrent Drenthe. 

Fol. 24. Jan van Diest geeft de burgers van Zwolle en Hasselt het recht 
overal vrq door Twente te mogen varen, des Saterdaeghes nae Meydach 
1328. Gedr. Dumbar, Kerk. en Wer. Deventer I, blz. 494 vlg. 

Fol. 24 vereo — 28 vereo . Eenige bepalingen „van wasteykenen toe nemen." 

Fol. 26— 31 vor80 . Eenige verdragen en andere stukken, betreffende den 
overgang van Overijsel aan Karel V, 1527 en 1528. Fol. 32 onbeschreven. 

Fol. 32 vereo — 44 vere0 . Reformatie van het Landrecht van Overijsel, begonnen 
door George Scheuck van Tautenburg en voleindigd door Maximiliaan van 
Buren in 1541. Gedr. Racer, Gedenkstukken HI, blz. 234 vlg. 

Fol. 45 — 51. Nieuwe Reformatie, den 8 Juni 1546 door Maximiliaan van 
Buren uitgevaardigd. Gedr. t. a. p. IH, blz. 279. Fol. 51 vereo — 54 vereo onbe- 
schreven. Fol. 55 en 56 ontbreken. 

Al deze stukken zijn doorloopend artikelsgewjjze genummerd. 
Dat Dijckrecht van Sallant. 

Onder dezen titel vinden wij hier vereenigd: 

Fol. 57 — 60. Inhoudsopgave. Fol. 60 vereo onbeschreven. 

Fol. 61 — 72. Bekrachtiging van het dijkrecht van Salland, uitgevaardigd 
door Guy van Henegouwen des dynxedaeghes nae Pincxteren 1308, door 
Frederik van Blankenheim, die daarvan tevens vidimus geeft, 1400, z. d. 
Gedr. Dumbar, Analecta n, blz. 234 vlg. 

Fol. 72 vereo — 73 vereo . Eenige bepalingen uit het dijkrecht van Mastenbroek. 
Fol. 74 onbeschreven. 

Fol. 74 voreo — 76. Reformatie van het dijkrecht van Salland door David van 
Bourgondie, 13 Sept. 1487. Fol. 76 vereo onbeschreven. 

Fol. 77 — 84 vereo . Nieuwe bepalingen omtrent het dqkrecht, vastgesteld op 
Spoelderberch des Dinxedaeges post Iudica 1494. 

Fol. 85 — 85 vereo . Bepaling over hoofdgeld, vastgesteld door David van 
BourgondiS in 1494, goedgekeurd door Frederik van Baden in 1500 en door 
George Schenck in 1532. 

Fol. 86 - 87 vereo . Een ongedateerde Reformatie van het dijkrecht van Salland. 

Fol, 88—91. Ongedateerde verandering in deze Reformatie. 

Fol. 91 vereo — 96. Een aantal bepalingen betreffende hoofdgeld van Dinxe- 



120 

dach post Lainberti 1538 tot 10 Sept. 1542. Op fol. 96 deze slotopmerking: 
Ende des ghehelen Djjckrechts myt allen Olden ende nijen Reformatien wes 
tot Anno 1550. Fol. 96 vereo -104 vereo onbeschreven. Fol. 97—101 ontbreekt 

Evenals boven zijn alle stukken artikelsgewijze doorgenummerd. 
Dat Dijckrecht van Mastenbroeck. 

Bevat bepalingen idt de jaren 1390 tot 1473. Fol. 109— 134 vereo . Vooraf 
gaat een inhoudsopgave , fol. 105— 108 vereo . 

In 1830 is dit HS. aangekocftt op de auctie-van Eerde (Cat. n° 6803). 

In XVIIde-eeuwschen perk. band. 



249. Papier. 16 x 22,1. VIII en 105 fol. Met 2 handen geschreven: een 

XVI de -eeuwsche (fol. I—76 1 *™ en 84—95) en een XVII^-eeuwsche 
(fol. 77—83™™ m 96—105). 
Dat Lantrecht van Zallant, van Vollenho, van Twenthe, van Drenthe 
ende van Gronynge myt anderen privilegien des landes van Overijssele 
ende dat Dijckrecht van Zallant 

Onder dezen titel vinden wij hier: 

Fol. 1— lverso Register. 

Fol. l voreo — 7 vereo . Tweede landbrief van Overijsel van David van Bour- 
gondig, 6 Juni 1478. Gedr. bij Racer, Oveiijsselsche Gedenkstukken III, 
blz. 139 vlg. 

Fol. 7 verso — llverso # Landbrief van Jan van Yernenborch, des smaendages 
na den crucendagen 1365. Gedr. t. a. p. III, blz. 1 vlg. 

Fol. 12. Landbrief van Frederik van Blankenheim, 29 Mei 1400. Gedr. 
t. a. p. III, blz. 114 vlg. 

Fol. 12 — 16 verso . Verschillende afzonderlijke rechtsbepalingen en verorde- 
ningen, uit de jaren 1323 tot 1522. 

Fol. 17 — I8 vers0 . Bisschop Arnold van Hoorn schenkt eenige privilegiSn 
aan het Nedersticht, o. a. om geen steden of sloten te zullen verpanden enz. 
des Donrednges na Sunt Servaes 1375. 

Fol. 18 verso — 19 vereo . Rudolf van Diepholt veiieent eenige privilegign aan 
het Neclersticht , yn Januario 1438. 

Fol. 19 verso — 21 verso . Privilegebrief . door David van Bourgondie „up Spoel- 
derberch" veiieend, ipso die Luce evangeliste 1462; met meer bepalingen 
uit het Landrecht. 

Fol. 21 verso — 25 verso . Rechtsbrief , door Jan van Diest aan Overijsel gegeven, 
des Zaterdages na Fynxteren 1323; gevolgd door meerdere rechtsbepalingen. 

Fol. 25 verso — 28 verso . Verschillende privilegien, door den bisschop van 
Utrecht en anderen aan Overijselsche landen en steden verleend, benevens 
verschillende rechtsbepalingen , 1328 — 1391. 



121 

Fol. 28 verso — 29. Charter van Frederik van Blankenheim betreffende het 
kasteel van Koeverden, 26 Dec. 1396. 

Fol. 29 verso — 30. Eenige afzonderhjjke rechtsbepalingen betreffende Yol- 
lenhove enz. 

Fol. 30 verso — 33 verso . Stukken betreffende de overdracht van rechten en 
goederen der heeren van Almeloo aan Frederik van Blankenheim, 29 Dec. 
1394 en up Sunte Laurentius avont 1406. 

Fol. 33 ver8 ° — 34 verso . Verdrag van Frederik van Blankenheim en de stad 
Groningen, des wondesdages post Invocavit 1399. Met bylagen. Gedr. Mat- 
thaeus, De rebus Ultraject., blz. 48 vlg., van Idsinga, Staatsrecht II, 29 vlg. 

Fol. 34 vers0 — 35 verso . Vrede van denz. met de Friezen, 8 April 1395. 
Gedr. t. a. p. blz. 110 vlg. 

Fol. 35 verso — 36 verso . Privilege, door Frederik van Blankenheim aan de 
Kuinder geschonken, up Sunte Cosmas ende Damianus mart. 1407. 

Fol. 36 ver6 ° — 37. Zoen van Philips van Bourgondie* en Overijsel, 7 Sept. 1456. 

Fol. 37 — 40. Twee verdragen van Frederik van Blankenheim met Gronin- 
gen , 15 Mei en up Sunte Vitus avent 1419. De eerste gedr. Matthaeus , De 
rebus Ultraject., blz. 58 vlg., van Idsinga, Staatsrecht II, blz. 240 vlg. 

Fol. 40—44. Egbert en Elizabeth van Almeloo, echteluden, geven een 
privilege aan Friezenveen, up Sunte Gregoriusdach des hilgen lerars 1420. 

Fol. 44 verso — 47. PrivilegiSn, aan Vollenhove en de Ommelanden verleend 
door Frederik van Blankenheim en Floris van Wevelinkhoven , 5 Juni 1406 
en 20 Jan. 1387, het laatste betreffende de verdeeling der landen aldaar, 
gedr. Dumbar, Analecta II, blz. 318 vlg. 

Fol. 47 — 48 vers0 . PrivilegiSn, aan Drenthe verleend door Frederik van 
Blankenheim, up unser vrouwen avont 1395. Gedr. bij Dumbar, Analecta II,' 
blz. 343 vlg., Idsinga, Staatsrecht II, blz. 8 vlg. 

Fol. 48 verso — 50 verso . Privilegien, aan Drenthe verleend door Rudolf van 
Diepholt, up Sunte Urbanusdach 1447. Gedr. Magnin, Geschiedkundig 
Overzicht II, 2, blz. 254 vlg. 

Fol. 51 — 58. Landrecht van Drenthe, uitgevaardigd door Frederik van 
Biankenheim, 16 Sept. 1412. Gedr. op de plaatsen, vermeld bij Gratama, 
Bijdrage tot de Eechtsgeschiedenis van Drenthe, blz. 19. 

Fol. 58 — 63 vers0 . Dijkrecht van Salland , uitgevaardigd door Guy van Aven- 
nes, des dynxdages na Pynxteren 1308. Met bijlagen. Gedr. Dumbar, Ana- 
lecta H, blz. 234 vlg. 

Fol. 63 verso — 65 vers0 . Aanvulling van het dijkrecht van Salland door Rudolf 
van Diepholt, up elven dusent maechdendach 1437. Met eenige andere 
bepalingen daaromtrent. 

Fol. 65 ver6 ° — 66 verso . OrdonnantiCn van Stadhouder, Ridderschap en Steden van 
Overijsel over het ten uitvoer leggen van de vonnissen der claringe, 21 Aug. 
en 'J8 Juni 1531, de laatste gedr. bij Racer, Gedenkstukken III, blz. 271 vlg. 



122 

Fol. 66 vereo — 76. „Dit is dat ankomen ant recht." Regels voor het voeren 
van een proces, benevens eenige strafbepalingen uit het Overijselsch recht. 

Fol. 77 — 83 vereo . Stukken betreffende den overgang van Overijsel aan 
Karel V, 1528. 

Fol. 84— 90 ver8 °. Reformatie van het Landrecht van Overqsel, begonnen 
door G-eorge Schenck van Tautenburg en voleindigd door Maximiliaan van 
Buren, 7 Nov. 1541. Gedr. t. a. p. III, 234 vlg. 

Fol. 90 ver8 ° — 91 vereo . Eenige rechtsbepalingen over het erven van kloosters 
enz. , uitgevaardigd door Philips van Bourgondie, 9 Oct. 1518. 

Fol. 92 — 95. Nieuwe Reformatie van het Landrecht van Overijsel, uitge- 
vaardigd door Maximiliaan van Buren, 8 Juni 1546. Gedr. t a. p. III, blz. 
279 vlg. Fol. 95 vereo onbeschreven. 

Fol. 96— 99 voreo . Stukken betreffende de huldiging van Philips II als heer 
van Overjjsel, 1549. 

Fol. 100 — 101. Bepalingen omtrent het erfrecht van ooms en moeien, 
vastgesteld door de Staten van Overijsel, 17 Febr. 1603. Fol. 101 vereo . 
Eenige losse aanteekeningen. 

Fol. 102 — 105. Bepalingen omtrent de hofhoorigheid in Twente, 17 Maart 
1546. Fol. 105 vereo onbeschreven. 

Op fol. I: Johan Schulten. Fol. 91ver8o : Arnold van Limburgh, der Rechten Doctor , 
geschreven door dezelfde llte-eeuwsche hand, die ook hicr en daar aanteekeningen 
toevoegde. De eerste is mij onbekend; de tweede werd in 1610 in den Raad van Zwolle 
gekozen en schijnt reeds het votgende jaar overleden te zijn. Voortn : Ex Bibliotheca cl. 
P. Bondam Catal. pag. 240 n° 188, H. J. Arntzenius. Op de auctie van dezen laatste 
in 1832 aangekochl (Cat. n° 1562). 

In XVIIde-eeuwschen perk. omslag. 



250. Papier. 17,3 X 29,3. 17 fol. XVIII** eeuw. 

Landbrief van Twente, nitgevaardigd des „maendages na den crucen 
dagen 1365" door Jan van Vernenborch, bisschop van Utrecht. 

Gedr. bij Racer, Overijsselsche Gedenkstukken III, blz. 1 vlg. 

Het HS. i8 door prof. Bondam afgeschreven uit het MS. „Landrechten van Zal- 
lant, van Vollenho, van Twente etc." van den Secretaris Cramer en tot zijn dood in 
zijn bezit gebleven. (Vgl. Catal. HSS. fol. n° 310). In 1832 is het aangekocht op de 
auctie-Arntzenius (Catal. n° 1454). 

In XVIIIdc-eeuwschen cartonnen band met papieren rug. 



251. Papier. 20,5 X 32,9. 260 pag. XVIII de eeuw (1763). 

Stedelijke ordonnantien van Zwolle, 14 Sept. 1701 — 14 Mei 1731. 

Pag. 257—259 Register. 



123 



Afgeschreven den 8 Aug. 1163 door prof. P. Bondam , in wiens bezit het hand- 
schrift tot zijn dood in 1800 is gebleveti {Cat. MSS. fol. n° 348). In 1832 aangekocht 
op de auctic-Arntzenius (Catal. n° 14o8). 

In XV lll<te-eeuwschen cartonnen band met lederen rug. 



Papier. 16 X 19,7. 39 fol., waarvan de laatste beschadigd. XVII de 
eeuw. 
Landrecht van Drenthe van 1614. 

Dit HS. bevat (fol. 1— 33 verso ) het Landrecht, zooals het den 17 Februari 
1614 door Ridderschap en Eigenerfden is vastgesteld, vermeerderd met de 
artikelen der Reformatie van 16 Februari 1629. Deze laatste zrjn tusschen de 
artikelen van het Landrecht zelve ingeschoven (fol. 10 — 10 vereo , 12 — 13 vereo , 
16— 16 vereo , 18, 21 — 21 vereo , 22— 22 vereo , 25 vereo — 26, 27 vereo , 30, 30 vereo , 
30 vereo — 31, 32, 32 vereo — 33). Achter het Landrecht volgen: Constitutien van 
Bisschop Frederik van Blanckenheim in dato den 16 September 1412 (fol- 
33 vereo — 34) Register (fol. 34— 36 vereo ), Poenen en Breucken op verscheiden 
dingen bij Placcaten gestelt, 1608—1655 (fol. 37— 39 vereo ). Op fol. 36 vereo : 
Scriptor qui scripsit cum Christo vivere cupit. Hen. Pott, schoolmr. tot 
Colder en Dinxsterveen. 

Het Landrecht van 1614 is uitgegeven „naar een HS. van Henr. Pott, 
schoolinee8ter, later Predikant te Odoorn" (Vgl. Romein, De Herv. Predi- 
kanten van Drenthe', 237) door Prof. de Geer in Nieuwe Bjjdr. voor Regts- 
gel. en Wetg., II, 210 vlg. en 361 vlg.; III, 193 vlg.; IV, 161 vlg. Ons 
HS. is dus een vermeerderde copie waarschijnlijk van de hand van Pott 
zelve, maar niet die welke aan de uitgave van Prof. de Gteer heeft ten 
grondslag gelegen. 

Afkomstig van den Heer A. Meursinge, apotheker te Meppel; het is uit den boedel 
van Dr. H. Meursinge Azn. te Leeuwarden in 1805 aan de Bibliotheek geschonken. 

In XVII<te-eeuwschen perk. omslag. 



Papier. 13,8 x 19,7. 118 fol. Door 2 handen geschreven: fol. 
l—117en 117 verso —118. Metroodeinitialen. XV^ en XVI^ eeuw. 
Excerpta legum Frisiornm. 

Fol. 1. Exerpta legum. Dit is recht. So we em echtighen .... Fol. 
106verso . . . . eyn averval het dat se. Fol. 107—117 Register. Fol. 117 vereo — 
Hgverso Register op den ouden Keulschen druk der Friesche wetten (± 1480). 

Het HS. is verkeerd ingebonden: een v66rin geplaatste opgave wijst de 
juiste volgorde der fol. aan. 

Bovendien bevindt zich in het HS. een brief van mr. J. J. Smits , te Nijkerk , 
die daarin uiteenzet , dat deze codex een excerpt moet zijn uit de oorspron- 



124 

kelijke redactie van de door Mr. Montanus Hettema uitgegeven Jurisprudentia 
Frisica (Leeuwarden, 1834). 

Voorin staat de naam: Johan Huninga, waarschijnljjk vroeger bezitter van het HS. 
Dr. Johan Huninga was Raadsheer te Groningen in 1620 en '21, 16*23 en '24, 1627 
en '28, 1631 en '32, 1635 en '36, Burgemeester in 1627 en "28, 1631 en '3-2, 1635 en 
'36, Curator der Academie 16*20 en '"21, 1624, Kluftmeester 1624—1626, Hoofdman 
1625 en '26, 1629 en '30, 1633 en '34, 1637. In onze eeuw was het HS. in het bezit 
van Mr. J. W. Keiser, uit wiens bibliotheek het is aangekocht {Catal. 1861, n° 91). 

In XVIIIde-eeuwschen cartonnen band met bruin lederen rug. 



254. Papier. 10 X 14. IX en 130 fol. Door 2 handen geschreven 

(1—122*™° en 122—130™*°). XVI de eeuw (1530of 9 31en later). 
Inleiding en Register. Fol. I— IX voreo . 
Prolegomena op de Friesche wetten. Nederduitsch. Fol. 1 — 2 vere0 . 

Vgl. Richthofen Friesische Rechtsquellen , 434 vlg., de Haan Hettenia, 
Oudfriesche Wetten II, 20 vlg. 
Het Rudolfsboek. Nederduitsch. Fol. 2 vereo — 21 vereo . 

Ygl. Richthofen, 424 vlg. Hettema, II, 156 vlg. 
De Willekeuren van den Upstalsboom van 1323. Nederduitsch. Fol. 21 vers0 — 26. 

Vgl. Richthofen, 102 vlg.; Hettema, Jurisprudentia Frisica, III, 2 vlg. 
Des olde vaders undt olde nioders lave ende erffgenisse. Nederduitsch. 

Fol. 26. Wat is ghoes recht. Wat is ghodes recht .... Fol. 35 ... . 
Hyr eyndighet dat principael lantrecht 
Erfrecht van Hnnsingoo en Fivelingoo. Nederduitsch. Fol. 35 — 41 vers0 . 

Gtedr. Richthofen, 324 vlg. 
Dat derde boeck der Lantrechten. Nederduitsch. 

Fol. 41 vereo . Hyr na volghet dat derde boeck der lantrechten ende holt 
van love ende erffnisse woemen de holden sal . . . . Fol. 47 vereo .... Soe 
sal se des myt XII handen untsweren. 
Vanden veerden boecke der Vresen lantrechten. Nederduitsch. 

Fol. 47 vereo . Vanden veerden boecke der Vresen lantrechten. Dit is recht 

vresen lantrecht .... Fol. 58 Edder off he hem dat ghuet off neme 

ende laet hem qwijt. Fynis est. 
De Magnns keuren. Nederduitsch. Fol. 58 — 61. 

Vgl. Richthofen, 440 vlg., Hettema, II, 66 vlg. 
De XVII kesten. Nederduitsch. Fol. 61—69. 

Vgl. Richthofen, 2 vlg., Hcttema, II, 69 vlg. 
De XXIV Landrechten. Nederduitsch. Fol. 69— 77 vereo . 

Vgl. Richthofen, 40 vlg., Hettema, II, 82 vlg. 
Bepaling van den muntvoet. Nederduitsch. 

Fol. 77 ver8 °. Wat een schillinck is . . . . Fol. 78 ... . Den scrijff scil- 
linck rekent men bij drevoldighe bote. Finis. 



125 

Landrecht van Pivelgoo ,' Hunsingoo en de stad Groningen van 1448. 

Fol. 78 96 verso . Gedr. Riehthofen, blz. 315 vlg. 
Verbond tusschen Stad en Lande van des vrijdaghes na Snnte Peters 
dach ad vincula 1482. Fol. 96 vereo — 103. 
Vgl. van Idsinga, Staatsrecht II, 418. 
Zeendrecht van Friesland. Nederduitsch. Fol. 103— 115 ver »°. 

Vgl. Richthof en , 402 vlg. ; Hettema II , 97 vlg. 
Ordonnantie over de geestelijke jnrisdictie in de Ommelanden, 13 Mei 
1530. Fol. 115 verso — 121 verso . Gedr. bij Westendorp, Antiquiteiten I, blz. 379 vlg. 
Nadere ordonnantie daarover, up donredage na Lucie virginis 1531. Fol. 

122 — 124. Gedr. bij Westendorp, Antiquiteiten I, blz. 385 vlg. 
Eenige Ommelander rechtsbepalingen nit de jaren 1454 tot 1527. 

Fol. 124 verso . Van Bevredincghe A<> MIIII ende LIIII besloten .... Fol. 
130verso . . . . dat soe vere om naerkop sprekende is. Fol. 130 onbeschreven. 

Fol. i"2tverm. O bone non ryde, Scis melius scribere, scribe. Datur pro penna 
scriptori pulcra puella. Per me Lambertum Helt in scenobio (sic) Werphum. Op fol. I 
de namen van eenige vroegere bezitters : Anno 1535 Liber validi et egregii viri Edzardi 
Mannyngha in Pewszum, Berghum etc. domicelli et capitanii. Deze Edzard Manninga 
wa8 een oudootn van den grooten hoofdling Unico Manninga. Vervolgens: Ego Omkn 
Ripperda emi hunc librum a domino Ufkone de Reidis pro floreno de pondere... dum 
erat Reidis inconpactus. Deze Ripperda komt voor in stukken van 1540 {Rijks-avchief 
Groningen^ Reg. van Feith n° 25) en i56i (t. a. p. n° 6). Dan: . . . . de Viagiers 
liber seruit a° CIOIOLXXXI. Ten slotte: P. Bondam 1772. Ex bibliotheca Noordker- 
ckiana mihi comparavi. Yide Catalog. pag. 253 num. 1911. En: Ex Biblotheca cl. P. 
Bondam. Vide Catalog. pag. 242 num. 43. H. J. Arntzenius 1800. Op de auctie van dezen 
laatste in i8S2 aangekocht (Catal. n° i525.) 

In XVIIde-eeuwschen perk. band. 



Papier. 14,7 X 19,9. 84 beschreven, benevens talrijke ongenum- 
merde, onbeschreven fol. Fol. 68 — 69 met eenigszins latere 
hand. XVJ^ eeuw (1554). 
Landrecht van Selwerd, uitgevaardigd den 27 Januari 1529 door Karel van 
Gelder. Fol. 1—17. Gedr. Verh. P. E. I. R- VI, blz. 599 vlg. Fol. 17 vera0 
onbeschreven. 
Copieen van eenige stukken, betreffende Stad en Lande. 

Fol. 18 — 20. Uitspraak in het geschil tnsschen de Ommelander kloosters 
en de Groninger gilden, betreffende de ambachten, in eerstgenoemde uitge- 
oefend. (Vridage) nach dem hilligen pinxteren 1520. Gedr. Feith, Oldermans- 

« 

boek, blz. 37 vlg. Fol. 20 verso onbeschreven. 

Fol. 21—24. Tractaat van Karel V met Stad en Lande, 15 Juni 1536. 
Gedr. Schotanus, Brieven en Documenten, blz. 108 vlg. Fol. 24 ver8 ° on- 
beschreven. 



126 

Pol. 25—28. Beslissing van Earel V in het geschil van Groningen en den 
Dam, 3 Aug. 1541. 

Fol. 28 vere0 — 31 a . Beslissingen in zaken het Gildrecht betreftende , van Don- 
derdach nach Sanct Marcus 1531 — 6 April 1549. Fol. 31 a verso onbeschreven. 
Het Oldernuuisboek. Fol. 36— 60 vereo . Uitgegeven door Mr. H. 0. Feith, Het 
Oldermansboek , (Groningen 1850), blz. 1 vlg. Fol. 32—35. Register. Fol. 
35verso onbeschreven. Aan het Oldermansboek zijn toegevoegd: fol. 60 verso — 
63 vers0 de toegevoegde bepalingen van 1446 en 1510, brj Feith, blz. 33 vlg.; 
fol. 64 — 66 de bovengenoemde uitspraak van 1520, t a. p. blz. 37 vlg.; 
fol. 66 ver80 een lqst van Groninger munten. Fol. 67 — 67 vereo onbeschreven. 
Copieen van eenige stukken, betreffende Groningen en Drenthe. 

Fol. 68 — 69. Karel V bevestigt de privilegien van Drenthe, 4 Dec. 1537. 
Fol. 69 ver8 ° onbeschreven. 

FoL 70— 72 vereo . Tractaat tusschen Karel van Gelder en Groningen, 18 
Febr. 1518. Gedr. Schotanus, Brieven ende Documenten, blz. 96 vlg. Fol. 
73-^83 onbeschreven. 

Fol. 83 vereo — 84 vereo . Edicten tegen de Ketterij in de Ommelanden, up 
XVII dage na den Octaven Michaelis 1535 en up vrijdage voer invocavit 1536. 

Op fol. Gfrerso: A° 1554 scripsi. Op fol. 66: Anno 1554. 

In 1832 aangekocht op de auctie-Arntzenius (Catal. n° 1542). 

In XVH de -eeuw8chen perk. band. 



256. Papier. 14,3 X 20,3. XVII en 255 fol. Van fol. 1—163 roode 

opschriften. Door verschillende handen (zie beneden). XVI d0 eeuw. 
(1561—1598). 
Verschillende eeden nit het Ommelander Recht Fol. I— III verso . Fol. 

IV — V voreo onbeschreven. 
Extract vth Protocol in Loppersum. Loopende ovor de jaren 1576 en 1588. 

Fol. VI— VI ve «°. 
Copiae van sekere docnmenten der rechtunghe over Loppersnm nnd 

Wirdum. 1540 — 1576. Daaronder: Popco Bverardi secretarius. 6. 30. 76. Fol. 

VII— VIII ve ra°. Fol. IX onbeschreven. 
Dat Lant Recht und hetet een bedndinge van allen rechten. Verhandeling 

over het Ommelander Landrecht. Fol. X— XVII ver80 . 
Landrecht van Fivelgoo, Hnnsingoo en de stad Groningen van 1448. 

Fol. 1— 15 ver8 °. Gedr. brj Richthofen, Friesische Rechtsquellen , blz. 315 vlg. 
Erfrecht van Fivelgoo en Hnnsingoo. Fol. 16 — 22. Gedr. t. a. p. blz. 324 vlg. 
Erfrecht van Langewold. (hier ten onrechte van Fivelgoo en Hunsingoo ge- 

noemd). Fol. 22—30. Gedr. t. a. p. blz. 373 vlg. 
Hier beginnen voele pnncten genomen vth dat Ordelboek als vander 

Oesterwarff unde Westerwarff. Fol. 30 verso — 51. Deze extracten loopen van 



127 

1420 tot 1530 en zgn meerendeels afgedrukt door Mr. H. 0. Feith, Warfs- 
oonstitutien en Oordeelen (Verh. P. E. I. P. VII). 
Verbond van Groningen met Hnnsingoo en Fivelgoo, hondende rechts- 
bepalingen, „des Vrjjdages nae unses heren hemelvarts dach" 1429. Fol. 

51verao 53 vereo . 

Warf soordeel „des Sondages nae elvendusent mageden" 1526 , over een erfenis- 

quaestie. Fol. 53 vereo — 54. 
Oordeel van Angnstinns over de ontwikkeling van het kind voor de 

geboorte, met daaraan vastgeknoopte rechtsbepalingen. Fol. 54 — 55 vereo . Vgl. 

Richthofen, 240 vlg. 
Bepaling over afkoop van misdaden. Fol. 55 vers0 — 56 ver8 °. 
Ordonnantie over de geestelijke jnrisdictie in de Ommelanden „up 

donderdach Lucie virginis" 1531 tusschen Stad en Lande gesloten. Fol. 

56vereo — 60. Gedr. Westendorp, Antiquiteiten I, blz. 385 vlg. 
Dergelijke ordonnantie 13 Mei 1530. Fol. 60 vereo — 66. Gedr. t a. p. I, 

blz. 379 vlg. 
Eenige afzonderlijke Ommelander rechtsbepalingen. Fol. 66 verao — 74. 
Extract uit het Rudolfsboek. Fol. 74—84 Vgl. Richthofen, 424 vlg. 
De text des rechtes Landes behonynge. Fol. 84 vereo — 88. 
De rechten nnde wylkoren to Upstalles boem , des anderen dages na Sunte 

Lamberts dach" 1323. Nederduitsch. Fol. 88—92. Vgl. t. a. p. 102 vlg. 
Verschillende Ommelander rechtsbepalingen. Fol. 92 — 99 vereo . 
De XXIV Lantrechten. Nederduitsch. Fol. 100— 107 vereo . Vgl. Richthofen, 

blz. 40 vlg. 
De XVII kesten. Nederduitsch. Fol. 108—116. Vgl. Richthofen, 2 vlg. 
Loppersnmmer Zeendbrief van des dinxdages na reminiscere 1424. Fol. 116 — 

121 vereo . Oedr. Richthofen, 312 vlg. 
Zeendrechten der Friezen. Nederduitsch. Fol. 121 vereo — 133 vereo . Fol. 133 vereo : 

Finis 3 Februarijj anno 1561. Vgl. Richthofen, 401 vlg. FoL 134—135 onbe- 

schreven. 
Register op de vooralgaande Landrechten. Fol. 135 vereo — 141 vereo . 
Zijlbrief der Drie Delfzijlen, van den dach van S. Peter ad vincula 1445. 

Fol. 142— 149 vereo . Gedr. bij Geertsema, De Zjjlvestenqen , blz. 71 vlg. Met 

een andere hand zijn korte bijlagen bijgeschreven , waarin het jaartal 1589 

voorkomt. 
Winsnmmer Zijlrecht van 1444. Fol. 150— 163 vereo . Fol. 164—165 onbeschreven. 
Een waerafftich ordel boeck vth S. Everardi van Emden secretarii tho 

Groningen mit egener hant gescreven boeck vth copiert dorch mij 

Abel Eppens vth mildicheit van Hermen Clant. U. I. L. vergnnnet anno 

1576 den 26 April. Wij vinden hier ordelen uit de jaren 1444 — 1530. De 

meeste dezer ordelen zjjn gedrukt door Mr. H. O. Feith. Warfsconstitutien 

(Verh. P. E. I. P. VII). Fol. 166—185. Fol. 185 vereo onbeschreven. 



128 

4 

Verdrag van Stad en Lande van 1489, houdende allerlei rechtsbepalingen. 

Fragment. Fol. 186— 187 vereo . Fol. 188 onbeschreven. Fol. 189—204 bevatten 

gedrukte stukken. 
Tractaat van Reductie, 23 Juli 1594. Gevolgd door de na de Reductie ver- 

kozen Magistraten en de eeden door hen afgelegd. Fol. 205— 210 vereo . Fol. 211 

onbeschreven. Fol. 212 — 219, een gedrukt stuk. 
Die Settinge van Schattinge der landen bij der Staclt Groningen .... 

anno 56 ordineert .... durch den H . . zal. Hayo Herens, Herman 

Coenders Rentemeister des tijdes adiunct egen handt gescr. Copia 

Copiae. Iam denuo per Leonem Herens descripta Anno 98. Fol. 220 — 

233 verso . Fol. 233 verao .... Actum die 19 Mensis Maij Anno 1598. Fol. 234 

onbeschreven. 
Eenige copieen van stukken over een geschil van Edzard Rengers van ten 

Post en Eygerdt Enekens. 1556. Fol. 235—236. Fol. 236 vereo onbeschreven. 
Het Oldermans Boek. Fol. 237—253. 

Onvolledig HS. dat eindigt met art. 15 van het waterrecht. Oedr. door 
Mr. H. 0. Feith, Groningen 1850. 
Extract uit een rechtsprotocol van 24 Sept, 1596. Fol. 254. Fol. 254 verso 

— 255 onbeschreven. 
Nederlandsch gedicht van 34 regels. Begin: Hadde wij allen een gelove 

Einde: Zu lest und noch gar wol bestaen. Fol. 255 verso — 256. 

Het HS. is uit verschillende afzonderlijke stukken te zamen gebracht. Het eerste 
gedeelte is deels door Abel Eppens, deels vermoedelijk door Tammo Popkens geschre- 
ven (fol. I — IX). Een tweede stuk is waarschijnlijk ook door dezen laatste geschreven 
(fol. X — XVII). Daama volgt een groote afdeeling (fol. 1 — 433), afzonderlijk gepagi- 
neerd en in 1561 voltooid. Het register daarop (fol. 134 — 141) is weer van een hand, 
die voor die van Tammo Popkens mag gehouden worden. Vervolgens stukken (fol. 
142 — 149 en 150 — 165) gedeeltelijk met de hand, die fol. 1 — 133 schreef, gedeeltelijk 
met die van Tammo Popkens. Fol. 166 — 188 zijn door A bel Eppens in 1516 geschreven. 
De gedrukle stukken (fol. 189 — W5) zijn van 1595-1509. Fol. "205 — "211 is uit den- 
zeJfden tijd, het daarop volgende gedrukte stuk (fol. 212 — 219) van 1609. Ten slottc 
nog twee geschreven stukken: het eene (fol. 2*20 — "236) van 1598 en door Leo Herens 
geschreven, het andere (fol. 237 — 255) omstreeks denzelfden tijd. Voorin staat: Anno 
1576 .... Tammo Popkonis est possessor huius. Tammo Popkens manu propria 
Anno 4580. Als verzamelaar van al deze stukken mogen wij dus Tammo Popkens 
beschouwm. Deze, die in 1588 voorkomt als eigenaar van landerijen bij Loppersum 
(Reg. Arch. Groningen, 1588, n° 50) en in 1611 als redger aldaar (Reg. Arch. 
Gron. 1611 n° 26) , is allerwaarschijnlijkst de zoon van Popko Everhardi , die van 
1510 — 1504 Secretaris der Hoofdmannenkamer was (Feith, Verh. P. E. T. P. VIT X , 
pag. X) en nog in 1616 pogingen deed die betrekking weer te verkrijgen (Reg. Arch. 
Gron. 1616, n° 14 — 16, 18 — 20); kleinzoon van Everhardus van Emden, eveneens 
Secretaris der Hoofdmannenkamer omstreeks het midden der 16<te eeuw (Reg. Arch. 
Gron. HS. fol. n° 90) en nog in 1566 ah zoodanig vermeld (Reg. Arch. Gron. 1566, 
n° 29). 7.00 is het verklaarbaar dat Tammo Popkens toegang had tot de registers, 
waarvan hij blijkens dit HS. gebruik heeft gemaakt. In 1516 en 1580 bezat hij , 



> 



\ 



129 

blijkens zijn eigen aanteekening een groot gedeelte der copieen (misschien tot fol. 
180). Dat de bekende kroniekschrijver Abel Eppens hem ter zijde stond, is waar- 
schijnlijk; deze woonde bij Ekenstein, niet ver van Loppersum. Uit het schrift 
blijkt , dat minstens nog een ander voor Popkens heeft overgeschreven. Later schijnt 
deze nog de overige stukken te hebben toegevoegd; daar hij nog in 1611 voorkomt en 
het laatste stuk van 1609 is, is het dus aan te nemen f dat hij het geheele J/S., 
zooals het zich thans voordoet, heeft gecompileerd. 

De verdere lotgevallen van het HS. blijken niet. Misschien is het het HS., dat in 
1834 aan Prof. van Eerde behoorde (Richthofen , pag. XXII h). In ieder geval is hel 
in 1836 op diens auctie aangekocht (Catal. 7040). 

In XVII<te-eeuwschen perk. omslag met koperen haak. 



Papier 10,3 X 14,2. 104 fol XV7 de eeuw. 
Landrecht van het Oldamht en het vijfde deel van Reiderland van 1471. 

Fol. 1 — 29 vereo . Gedr. naar een andere redactie door Mr. J. S. Gk Koning 
Yerh. P. E. I. P. VI, 673 vlg. 
Warfsconstitntien. 

Fol. 30. Algemeene warfsconstitutie , des Sondages na elven dusent ma- 
gedendach 1420. FoL 31 vereo . Oosterwarfsconstitutie , des Vridages na onsz 
lieven heren hemmelvaerts 1489. Gredr. Feith, Warfsconstitutien (Verh. P. E. 
I. P. VII), blz. 115 vlg. 
Verhandeling over de ontwikkeling van het kind v66r de geboorte, ge- 
trokken nit Augustinus. Nederduitsch. Fol. 34 verfl0 — 35. Vgl. Richthofen, 
Friesische Rechtsquellen , blz. 240 vlg. 
Bepalingen over doodslag, in verband niet het voorafgaande. 

FoJ. 35. [S]o woer een vrouwe moert .... Fol. 46 ... . eer dat het em 
de keyser twevoldich maket. 
Bnnrbrief van Appingedam van 1327. Fol. 46 — 53. Nederd. Het Lat. origineel 

bij Richthofen, blz. 295 vlg. 
Zijlrecht der drie Delfzijlen van 1532. 

Fol. 53 verso . Hir begint dat sijlrecht van den dren Delffsijlen .... Fol. 
64 verso .... Gegeven in deme Jare onss Heren dusent vijffhundert und 
twe unde dartich. 
Westerwarfsconstitntie. 

Van des dingesdages na Sunte Victoersdach 1527. Fol. 65 — 67 vereo . Vgl. 
Feith, Warfsconstitutien , 141 vlg. (aldaar als Oosterwarfsconstitutie). 
Zeendbrief van Loppersnm van des dinxedages na Reminiscere 1424. 

Nederduitsch. Fol. 67 vereo — 75. Gredr. Richthofen, 312 vlg. 
Zeendbrief van Fivelgoo van 1406. Nederduitsch. Fol. 75 — 77 vereo . Gedr. 

Richthofen, 309 vlg. 
Zeendbrief van Fivelgoo en Hnnsingoo van 1407. Nederduitsch. Fol. 78 — 80. 
Gedr. Richthofen, 311 vlg. 
Codices Groning. 9 



130 

Zeerecht van Wisby. Nederl. vertaling. Fol. 80— 95 vere0 . 

Gedr. Verwer, Nederlants See-Rechten, 1 vlg.; Handvesten van Amsterdam, 
uitg. 1624, blz. 157 vlg. 
Waterrecht van Groningen (incompleet, loopt tot in art. 31). Fol. 95 vereo — 104 verso . 
Gedr. Feith, Oldermansboek , 22 vlg. 

Op het schutblad: Ex Bibliotheca cl. P. Bondam, Vide Catalog. pag. 243 num. 45. 
H. J. Arntzenius, 4800. In 1832 waarschijnlijk op de auctie van dezen laatste aan- 
gekocht (flatal. n° 1531). 

In XVIIde-eeuwschen cartonnen band met perk. rug. 



Papier 15,6 X 19,7. 196 beschreven, benevens eenige onbeschreven 
fol. Door drie handen geschreven: foL 1 — 141 ver80 (1625), 144 — 
173verso (1640—1643) en 174—196 (XVIII^ eeuw). 
Inhond. Fol. 1—8. 

Privilege der Friezen, door Karel den Groote verleend. Lat. tekst. Fol. 
8verso_i2verso. & e fa bij Richthofen, Friesische Rechtsquellen , blz. 351 vlg. 
en op de daar aangehaalde andere plaatsen. Fol. 13 — 16 verso onbeschreven. 
Landrecht van Fivelgoo, Hunsingoo en Groningen van 1448. Op de Inlei- 
ding (fol. 17-17 vere0 ) volgt de tafel van boek I (fol. 18—19) en vervolgens 
het Landrecht (fol. 19 — 33). Oedr. t. a. p. blz. 315 vlg. 
Loppersnmmer Zeendhrief van 1424. Fol. 33— 37 vere0 . Gredr. t. a.p. blz. 312 vlg. 
Zoenhrief betreffende het redgerrecht in ten Boer, gegeven door Burge- 
meesteren en Raad van Oroningen, des Vrijdaeghes voer Annunciationis 
Mariae virginis 1454. Fol. 38 - 40. 
Copieen van stukken hoofdzakelijk betreffende de Zijlvestenijen in de 
Ommelanden. 

Fol. 40 verso — 43 verso . Winsummer Zijlbrief, z. d. Vgl. Mon. Gron., blz. 112 vlg. 
Fol. 44— 56 vereo . Winsummer Zijlbrief van 1463. 

Fol. 56 vereo — 62. Eenige stukken betreffende liet Damsterdiep, gedeeltelijk 

ongedateerd, andere van achte dage nhae Sunte Michael 1414 en van 1425. 

Fol. 62 — 65. Inlatingsbrief van Noorddijk in het Winsummer Zijlvest, op 

Sunte Michaelis dach 1408. Gedr. Mon. Gron., blz. 268 vlg. Met een nadere 

bepaling van 1457. Fol. 65— 65 vereo . 

Fol. 65 vereo — 73 vereo . Zijlbrief der Drie Delfzijlen, op Sunte Peters dach 
ad vincula 1445. Gedr. bij Geertsema, De Zijlvestenijen , blz. 71 vlg. Met 
bijkomstige bepalingen. Fol. 73 vereo — 74 verso . 

Fol. 75—79. Slochter Zijlrecht, vastgesteld in 1477. 

Fol. 79 — 83 vereo . Inlatingsbrief van het Westerstadshamrik in het Zijlvest 
der Drie Delfzijlen, op Sunte Maertens avent in den winter 1434. Gedr. 
Mon. Gron., blz. 274 vlg. 



131 

Fol. 83 vere0 — 84. Overeenkomst der beide Stadshamrikken met het Schar- 
mer Zijlvest, verleden voor Burgemeesteren en Eaad van Groningen, op 
Sunte Peters avendt ad vincula 1455. 

Fol. 84 vereo — 86 vereo . Zijlrechtsbepalingen der Drie Delfzjjlen, des maen- 
dages voer Sancte Margaretenndach virginis 1464. 

Fol. 86 vereo — 88 vereo . Winsummer Zijlbrief , omtrind Sunte Jacobs dach 1458. 

Fol. 88 vereo — 97 vereo . Eenige brieven betreffende wegen en vaarten in de 
Drie Delfzijlen, des dinxdaghes nha Elven duesent Magheden dach 1465, 
up Sunte Stephans dach Invencioni 1445, up Sunte Peters dach ad cathe- 
dram 1479, Lucae evangelistae 1456, feria quinta ante festum Gregorii 
1441, des Vrijdaeghes voer Sunte Peter vincula 1445, en up Sunte Lud- 
gerus dach 1457. 

Fol. 97 vereo — 100 vereo . Inlatingsbrief van het Oosterstadshamrik in het Zijl- 
vest der Drie Delfzijlen , des donredages na Jubilate 1424. Gedr. Mon. Gron. , 
blz. 271 vlg. 

Fol. 100 vereo — 103 vereo . Inlatingsbrief der Goorechter Kerspelen benevens 
Engelbert en Middelbert in het Zijlvest der Drie Delfzijlen, 1370. Lat. 
Gedr. t. a. p. blz. 261 vlg. 

Fol. 103 — 105. Yidimus van de overeenkomst van de Drie Delfzijlen met 
Engelbert en Middelbert, van des Saeterdaeges na Twaelfte dach 1449, des 
Saterdages na onser lieven Yrouwen dach visitationis 1456. 

Fol. 105 — 106. Besluit van hot Slochter en Scharmer Zijlvest tot onder- 
houd van den til „to der munde", des Soendages voer Sunte Marie Mag- 
dalene 1439. 

Fol. 106 — 107. Uitspraak in een geschil tusschen de Drie Delfzijlen en 
het klooster Essen, des Woenszdages voer purificationis Mariae 1521. 

Fol. 107 — I07 verso . Brief der Scheppers van het Winsummer Zijlvest be- 
treffende de brug bij Onderdendam, up den woenszdach nae Pincxteren 1521. 

Fol. 108— 109 verso . Inlatingsbrief van de „Oester Nije Zijlvesten" in het 
Winsuramer Zijlvest, ommetrint Snnte Jacops dach 1458. 

Fol. 110 — 112. Vidimus van een brief van des donredages nae Paeschen 
1459 , betreffende het leggen van den Schaphalsterzijl , des dunredaeges voer 
Sunte Jurgennsdaghe 1469. 

Fol. 112 vereo — 113. Overeenkomsf van het klooster ten Boer met Johan 
Rengers van ten Post en het dorp Woltersum over den til aldaar, des 
naestendaghes nae Sunte Martensdaghe 1452. 

Fol. 113 — 113 vereo . Overeenkomst van het vierendeel met de meiers van 
den Jonker van Ewsum, omtrent Pinxterenn 1529. 

Fol. 113 vers0 — 117 vereo . Ned. vertaling van den boven op fol. 100 vereo vlg. 
vermelden inlatingsbrief van 1370. Met bijzonderheden over een rekendag 
te Woltersum in 1531. Fol. 117 vers0 — 118. 

Fol. 118—119. Uitspraak in een geschil tusschen den abt van Thesinge en 

9* 



132 

Sije Johan Tiinansz e. a. over het graven van een stuk maer, des donre- 
daeges voer Pinxteren (14)32. 

Fol. 119 — 119 vereo . Uitspraak in een geschil tusschen Middelbert en Engel- 
bert en de beide Harksteden, des donredaeges na Visitationis Marie 1526. 

Fol. 119 verso — 121. Confoederatiebrief der drie gepriviligieerde Zrjlvesten, 
des daeghes na Viti et Modesti 1531. De Lat. tekst bij Gleintz, Grroningae 
praefectura etc. , blz. 96 vlg. 

Fol. 121 — 124 verso . Inlatingsbrief van het klooster Essen in de Drie Delf- 
zijlen, op avende Petri et Pauli 1548. Met eenige besluiten van dit Zijlvest 
van 1547 en 1545. 

Fol. 125 verso — 126. Overeenkomst van het Scharmer Zijlvest en de beide 
Stadshamrikken , up Sancte Simonis ende Iuden avendt 1489. 

Fol. 126 — 127. Brief der Drie Delfzijlen betreffende de klachten van 
Johan de Mepsche over het Winsummer Zijlvest, 26 Sept. 1452. 

Fol. 127 — 129. Verklaring der kloosters Thesinge en Aduard, dat hun 
door de Drie Delfzijlen is toegestaan een vaart te mogen hebben door den 
Vierendeelsweg bij ten Boer, des naesten Vrijdages voer onnser lieven 
Vrouwen dach purificationis 1468. 

Fol. 129— 129 vereo . Verlof, door het Scharmer Zrjlvest aan Johan Schaffer 
toegestaan , om bij Groenenberg een pomp te mogen hebben , up Sunte Peters 
ende Pauwelsaevendt 1492. 

Fol. 129 vereo — 130. Overeenkomst tusschen Bruen Vunde e. a. en den abt 
van Wittewierum e. a. 18 Sept. 1549. 

Fol. 130— 130 vereo . Brief der Drie Delfzijlen betreffende klachten van 
Cornelis in den Zeem over Popco Entens, 16 Aug. 1564. Benevens een 
bericht over een storm, altera die Bernardi 1573. Fol. 130 vereo — 131. 

Fol. 131 — 133. Twee rechterlijke beslissingen over de afwatering in Delf- 
zijl, 26 en 28 Aug. 1573, en over den dijk van Mackinge, 21 April 1557. 

Fol. 133 — 139 verso . Kroniek bevattende bijzonderheden betreffende den 
waterstaat enz. in de Ommelanden, 1474 tot 1573. Niet chronologisch ge- 
ordend. Fol. 140 onbeschreven. 

Fol. 140 vereo — 141. Dergelijke kroniek van 1529 tot 1544. Fol. 142 on- 
beschreven. 

Fol. 142 verso . Indeeling van het Tjamsweerster Hamrik. 

Fol. 143. Evenzoo van het Zijlvest der Drie Delfzijlen. Fol. 143 vereo 
onbeschreven. 

Fol. 144 — 145. Eed van den Schepper in dat Zijlvest, benevens van de 
Zijlrechters. Fol. 145 vereo — 146 vereo onbeschreven. 

Fol. 147 — 160. Eenige stukken betreffende het graven van het Damsterdiep, 
1597—1601. Fol. 155 vereo , 160 verso — 161 vere0 onbeschreven. 

Fol. 162 — 163. Privilegebrief , door Edzard van Oostfriesland aan het 
Zijlvest der Drie Delfzijlen verleend, des dages Gervasii et Prothasii mar- 



133 

tyrum 1506. De Lat. tekst gedr. bq Gleintz, Groningae praefectura, blz. 93 
vlg. Fol. 163 ver8 ° onbeschreven. 

Fol. 164 — 165 vereo . Vidimus van een uitspraak in een geschil tusschen 
Allert thoe Oesterwerum e. a. en het klooster aldaar van des sondaeges 
voor Sunte Michells dage 1439, 26 Juni 1602. 

Fol. 166 — 166 vereo . Verlof, verleend aan die van Farmsum door de Drie 
Delfzylen, om daar een brug te mogen leggen, 24 Sept. 1574. 

Fol. 167 — 168. Verklaring der Drie Delfzijlen betreffende hunne rechten, 
17 Nov. 1561. Fol. 168 vereo onbeschreven. 

Fol. 169 — 169 vereo . Verbond der acht Zjjlvesten ter hernieuwing van een 
oud verbond van 1343, in Sunte Nicolaus avende 1424. Gedr. Mon. Gron., 
blz. 385 vlg. 

Fol. 170 — 171. Uitspraak tusschen de Zijlrechters van Harkstede en „frater 
meyer op den bleecken" over het rooien naast hun land, up Sunte Mar- 
greten avendt 1543. Fol. 171 vereo onbeschreven. 

Fol. 172 — 173 vereo . Verlof, aan de Omta's verleend, om uit te wateren in 
de Drie Delfzijlen, up Sunte Urbanus dach pauwes 1444. 

Fol. 174 — 175 vereo . Uit8praak tusschen het Aduarder klooster en „Oostwolt 
samt Gha, dominica qua cantatur misericordia' , 1285. Lat. Gedr. Mon. Gron., 
blz. 45. 

Fol. 176 — 176 vere0 . Uitspraak in een geschil tusschen die van Garmer- 
wolde en het klooster ten Boer, 1301. Lat. Gedr. t. a. p. blz. 62. 

Fol. 177 — 177 vers0 . Fundatiebrief van Muysterzijl, ipso die Joannis ante 
portam Latinam 1365. Gedr. t. a. p. blz. 249. 

Fol. 178 — 179. Accoord tusschen de Acht Zijlvesten en de Drie Delfzijlen 
tegen Drenthe en het Goorecht, thes tyesdeis bynna Senta Paulis achtinda 
1385. Friesch. Gedr. t. a. p. blz. 378. 

Fol. 179 vereo — 180. Verdrag van Groningen met de Acht Zijlvesten en met 
Dorpster Zijlvesten, des Donderdaages na Sente Vites dach 1410. Gedr. 
t. a. p. blz. 384. 

Fol. 180 vereo — 181. Zijlbrief der Acht Zijlvesten, an Sente Nicolaas avende 
1424. Gedr. t. a. p. blz. 385. 

Fol. l81 verK0 — 184. Tractaat van Stad en Lande met Karel V, 15 Juni 
1586. Gedr. Schotanus, Brieven ende Documenten, blz. 108 vlg. 

Fol. 184 verso — 187. Tractaat van Groningen met Edzard en Uko van Oost- 
friesland, op St. Marcus avondt 1506. Gedr. Brouerius vanNidek, Analecta, 
blz. 167 vlg. 

Fol. 187 verso — 189 verso . Korte aanteekeningen omtrent de Zijlvestenijen. 

Fol. 190 — 191 verso . Conventie van Burgemeester en Raad van Groningen 
en het Winsummer Zijlvest betreffende Noorderhoogebrug, 15 Mei 1611. 

Fol. 192 — 194 verso . Contract tusschen den abt van Aduard, Zjjlvesten van 
Liuwerderwolde en de Zjjlvesten van Peize, Roden en Fokswolde des 



I 



134 

sonavendes na Sinte Mareus dage Evangelista 1313. Gredr. Mon. Gron., blz. 72. 

Fol. 195 — 196. Conventie tusschen Luytke Berents en de schepperjj van 

ten Post, des saturdages na Sunte Pontiaen 1528. Fol. 196 vereo onbeschreven. 

Op fol. 141: Pro copia scribebam Petrus Bernhardi Ecclesiae Upwierdanae minister. 
Anno 1625 die 17 Januarii feci initium .... scribendoque finii die 18 Martii. Deze 
was van 1615 tot 1646 predikant te Opwierde. Vgl. Adami, Naamlijst, blz. 33. Op 
fol. 149^r8o ? f54 ^ i55 en i(jQ { s bijgeschreven : Voorsz. Copie met hetgene mij vertoont 
gecollationeert is daer mede bevonden te accorderen. H. Berchuys Secr. 11. 12. 1640. 
Op fol. 173ver8o : p r0 copia descripsi Andreas Bernhardi, Pastor in Sollwert. 1 . 7. 1643. 
Deze, misschien een broeder van den bovengenoemden Petrus Bemhardi is in 1637 
te Solwerd als predikant beroepen, werd dit in 1644 tevens te Marssum en is in 
1683 gestorven. Vgl. Adami, blz. 37 vlg. In 1802 is het HS. aangekocht op de auctie 
A. S. Werumeus (Catal. HSS. 4° M.). 

In XVHde-eeuwschen perk. band. 



Papier 16,5 X 21,5. 184 fol. XVIII de eeuw. 
Westerwolder Landrecht van 1567. Fol. 1—28. Gedr. Verh. P. E. I. P. IV*, 

blz. 1 vlg. en daarnaar Richthofen, Friesische Rechtsquellen , blz. 279 vlg. 
Copieen van eenige stukken over Westerwolde: 

Fol. 28 — 29 verao . Request van Westerwolde aan Karel V, verzoekende het 
appel van den Drost op Luitenant en Hoofdmannen te handhaven, met 
gunstige beschikking van 27 Juni 1545. In een vidimus van Luitenant en 
Hoofdmannen van 8 Dec. 1597. 

Fol. 29 vereo — 30. Eed van trouw aan de privilegien van Westerwolde , den 
3 November 1556 door den Luitenant Marten van Naerden namens Philips 
II afgelegd. In een vidimus van Luit. en Hoofdmannen van 18 Aug. 1562. 

Fol. 30 — 31. Dergelijke eed, afgelegd door Aremberg, 13 Mei 1562. In 
een vidimus als boven van denz. datum. 

Fol. 31 — 32 verso . Beslissing door Koninklijke Commissarissen van een ge- 
schil tusschen de erfgenamen van Hans Hessen, drost van Wedde, en de 
ingezetenen van Westerwolde, betreffende de brug en het bruggeld te 
Wedde, 5 Dec. 1566. 

Fol. 32 verso — 34. Inleiding op het Landrecht van 1567, behoorende bij 
fol. 1—28 van dit HS. 

Fol. 34 vereo — 36 verso . Copie uit het Octroy des Lants Westerwolde. 

Fol. 37—44. Register. Fol. 44 vereo — 48 onbeschreven. 

Tot zoover komt het HS. geheel overeen met n°. 311, zoodat het 6f het 
origineel daarvan is, of beide uit een hron geput zijn. 
Selwerder Landrecht, uitgevaardigd door Karel van Grelder, 27 Jan. 1529, 
voorafgegaan door een Register. Fol. 49 — 74. Gedr. Yerh. P. E. I. P. VI, 
blz. 599 vlg. 



135 

Selwerder Gerechtorder, uitgevaardigd door Burgemeesteren en Raad van 

Grroningen in 1546. Gedr. t. a. p. VI, blz. 627 vlg. 
Selwerder Costamen van 7 Deceraber 1571. Fol. 80—86. Gedr. t. a. p. VI, 

blz. 632 vlg. 
Redressement van het Landrecht van Selwerd van 3 Maart 1596. Fol. 87 — 95. 

Vgl. Feith, Overzicht van Selwerd (Verh. P. E. I. P. VI), blz. 662. 
Correctie van het Landrecht van Selwerd van 27 Mei 1563, doch door 

Burgemeesteren en Eaad van Groningen niet goedgekeurd. Fol. 96-^100. 

Vgl. Feith, t. a. p. blz. 662. 
Nieuwe Keur voor de gezworenen van het Gericht van Selwerd van 25 

Maart 1647. Fol. 101—102. 
Dit HS. schijnt geen der 13 manuscripten te zijn, waarnaar Mr. H. O. 

Feith de rechten van Selwerd t. a. p. uitgaf. 
Landrecht van Drenthe van 1614. Fol. 103 — 148. Uitgegeven door prof. de 

Geer in Nieuwe Bydragen v. Regtsgel. en Wetgeving II, blz. 209 vlg., 

361 vlg., III, blz. 193 vlg., IV, 161 vlg. Fol. 148 verso — 149 onbeschreven. 
Constitutie voor Drenthe van Frederik van Blankenheim , 16 Sept. 1412. 

Fragment. Fol. 149 vera0 . 
Interpretatie en correctie van het Drentsche Landrecht, vastgesteld 16 

Febr. 1629. Fol. 150— 158 verso . Met Register op de voorafgaande Drenthsche 

landrechten. Fol. 159—163. Fol. 163 vereo onbeschreven. 
Resolutien van de Staten van Drenthe en van Drost en Gedeputeerden 

van 1 Juli 1618 tot 30 Oct. 1644. Benevens een request van Eigenerfden 

in Groningen en het Goorecht aan de Staten van Drenthe betreffende het 

recht van naarkoop in het landschap uiet apostille der Staten van 17 Febr. 

1635. Fol. 164— 168 verso . Fol. 169— 170 ver8 ° onbeschreven. 
Bovendien nog een drietal gedrukte stukken. 

De oorsprong van dit HS. , dat voor tiet eerst in den Catalogus van 1841 wordt 
vermeld, is onbekend. 

ln XVIIIde-eeuw8chen perk. band. 



260. Papier 16 x 20,6. 320 en talrijke ongenummerde onbeschreven 

fol. Van verschillende handen. XVII de eeuw. 
Register van nieest aile de Brieven ende instrnmenten , die in de Stads- 

kiste liggen. Tot 1665 bijgehouden. Fol. 1—27. Fol. 28—60 onbeschreven. 
Repartitie over de Respective Provintien. Staten, aanwijzende de repartitie 
over de verschillendo gewesten van sommeu van 5 stuiver tot 1 mill. gul- 
den. Fol. 61— 9S. Fol. 99-100 onbeschreven. 
Kxtract uit 't boeck van de Verpondinge der Landen op de Provinciale 
Rekencamer met de verhoginge van den 1 Martij 1637. Fol. 101 — 126. 
Fol. 127—128 onbeschreven. 



136 

Redres van 't Verpondinge in 't Wold-Oldampt gearresteert A° 1656. 

21 April. Fol. 129. Fol. 130—132 onbeschreven. 
Copie Register der Verpondingen. Exhibitum den 31 Maij 1679. Fol. 133 — 145. 
Grootheyt der Carspelen van dese Provincie in de Verpondinge .... 

A° 1630, 1631 ende 1632. Fol. 146—149. 
Grootheyt der Carspelen van beyde Oldampten .... volgens Staetse 

Resolutie van den 15 Jan. 1660. Fol. 150. 
Register vande Moolens bij de Heer Tiassens den 20™ Julij 1630 over- 

gegeven. Fol. 151—153. 
Vacatien der lopende commissien, benevens lijsten van tractementen en der 

verplichte Nieuwjaarsfooien. Fol. 154 — 157. Fol. 158 onbeschreven. 
Memorien vant' gene gehandelt is tasschen de Gecommitteerden van 

Vrieslant, Stadt ende Lande in presentie van den Heere Stadhouder, 

Graeff Ernst Casimir van Nassau binnen Lewarden zedert Vrijdaege 

den XV Febr. tot datum deser toe. 15—20 Febr. 1628. Fol. 159—169. 

Fol. 170 onbeschreven. 
Artijckelen van accoort gemaect tusschen de Provintien van Vrieslandt 

ende Stadt ende Lande streckende tot defensie van beyde Provintien. 

A° 1629. 21 Mart. Fol. 171—178. Fol. 179—180 onbeschreven. 
Accoort niet Vrieslandt aengaende t' collegium van Doccum naer Har- 

lingen te brengen. 1645. Fol. 181—184. 
Artijckelen waer op het regelement van den jaere 1629 tot defensie 

vant' landt tusschen de Ed. Mog. Heeren Staten van Vrieslant ende 

Stadt Groningen ende Ommelanden gearrestiert . . . . is goet gevonden 

te dresseren. 7 Juni 1651. Fol. 185—189. Fol. 190 en 192 onbeschreven. 
Defensie vant' Landt bij Wintertijden. 19 Jan. 1627. Fol. 193—194. 
Petitien voor 't Jaer 1627. Fol. 194 vereo — 195. Fol. 196 onbesehreven. 
Extract uit wijlen Heeren Doctoris Remberti Ackema .... Prothocol 

der Warffs Oordelen ende Constitutien. 1595—1603. Fol. 197—210. 
Extracta uit wijlen Heeren Doctoris Remberti Huisman .... Prothocol 

van de Warffs-oordelen ende Constitutien. 1606—1615. Fol. 211—220. 
Extracta uit des E. E. Heeren Borgemr. Berent Julsingh ende wijlen 

Doctoris Ludolphi Henrici, mitsgaders Cebes Baukens .... Protho- 

collen der Warffs oordeelen ende Constitutien. 1617—1634. Fol 221—252. 
Dese volgende Extracten zijn in het ordinaris loopende prothocol der 

Warffs oordelen ende Constitutien alle door den jegenwoordigen heere 

Secretaris Johan Tiassens geteikent. 1635—1637. Fol. 252—258. Fol. 

259—316 onbe8chreven. 
Lasten van 't comptoir der vaste goederen deser Provintie . . . . Fol. 317 — 320. 

Afkomstig van-Mr. R. K. Driessen (+ 1831). Zie auctie-catalogus , HS. quarto n° 11. 
Echter eerst in 1841 in den Catalogus vemield. 
In XVlIite-eeuwscfien perk. band. 



137 

261. Papier 20,3 x 31,7. 437 fol XVIII** eeuw (na 1745). 
Regeeringslijsten van Stad en Lande van 1261 tot 1744: 

Burgemeesters van Groningen van 1261 tot 1644. Fol. 1—20. Fol. 20 vereo — 
24verso onbeschreven. Deze lijst is overgenoraen uit Emmius , De agro Frisiae 
(zie het volgende nummer). 

Stadhouders van Stad en Lande van 1594 tot 1718. Fol. 25. 

Raadsheeren en leden der Gezworen Meente te Groningen van 1594 — 
1744. Fol. 25 vereo — 176 vereo . 

Luitenant en Hoofdmannen van 1594 tot 1744. Fol. 201— 216 vereo . 

Afgevaardigden ter Staten-Generaal wegens Stad en Lande van 1595 tot 
1744. Fol. 219 vereo — 229. 

Gedeputeerde Staten van Stad en Lande van 1595 tot 1745. Fol. 
233vereo — 251 voreo . 

Drosten van Wedde, Richters van Westerwolde en Bellingwolde van 1618 
tot 1745. Fol. 258 vereo — 262 vereo . 

Leden van den Raad van State wegens Stad en Lande van 1596 tot 1744. 
Fol. 265 vereo — 269. 

Leden van de Admiraliteiten wegens Stad en Lande van 1598 tot 1744. 
Fol. 270 vereo — 283. 

Leden van de Generaliteitsrekenkamer wegens Stad en Lande van 1606 
tot 1744. Fol. 285 vereo — 290. 

Leden der Provinciale Rekenkamer van 1596 tot 1743. Fol. 292 vereo — 303. 

Ambtmannen en Richteren der Oldambten van 1594 tot 1744. Fol. 
307 vereo — 311. 

Gildrecht van Groningen van 1594 tot 1745. Fol. 313 vereo — 326. 

Stads-Weeskamer van 1613 tot 1745. Fol. 330— 338 vere0 . 

Kluftmeesters in Groningen van 1617 tot 1744. Fol. 343 vereo — 352 vereo . 

Voogden der Akerk van 1451 tot 1745. Fol. 359—365. 

Provinciaal Krijgsgericht van 1694 tot 1743. Fol. 368 vereo — 370. 

Monstercommissarissen van 1694 tot 1745. Fol. 372 vereo — 373 vereo . 

Ontvangers-generaal van Stad en Lande van 1595 tot 1727. Fol. 374 vereo . 

Rentmoesters der provinciale vaste goederen van 1617 tot 1738. Fol. 375 voreo . 

Rentmeesters der Stadsvenen van 1701 tot 1725. Fol. 376 vereo . 

Drosten der beide Oldambten van 1414 tot 1709. Fol. 379™™— 380. 

Praefecten van Selwerd en 't Goorecht van 1457 tot 1594. Fol. 381 — 
381 vereo . 

Syndici der Stad van 1503 tot 1600. Fol. 381 vereo . 

Syndici der Ommelanden van 1559 tot 1735. Fol. 382. 

Klerken en andere lagere ambtenaren van 1412 tot 1735. Fol. 382 verso — 
402 vereo . 

Gecommitteerde Raden der Ommelanden van 1694 tot 1735. Fol. 403 — 
407 vereo . : : ,...>•: 



138 

Advocaten-provinciaal en andere ambtenaren van 1602 tot 1737. Fol. 
414—416. 

Burggraven en Kasteleins van Coeverden van 1050 tot 1643. Fol. 417. 

Hoofdmannen van 1411 tot 1644. Fol. 423 — 434. OvergenomenuitEmmius, 
De agro Frisiae. 

Achter iedere ljjst is ruimte opengelaten om de seriegn te kunnen voort- 
zetten. 

Het HS. is in 1832 op de auctie-Mr. R. K. Driessen aangekocht (Catal. MSS. 
fol. n«. 19). 

In XVfflde-eeuwschen cartonnen band met rood lederen rug. 



262. Papier 20,5 X 33. 160 fol. XVIII** eeiiw (na 1747). 
Regeeringslqsten van Stad en Lande van 1594 — 1747. 

Zij zijn chronologisch gerangschikt. Deze regeeringslijsten zijn tot 1644, 
doch niet volledig, opgenomen achter Emmius, De agro Frisiae inter Araasum 
et Lavicam fl. (Groningae, 1646) en van dat jaar af zeer volledig te vinden in 
Feith, Regeringsboek der Provincie Groningen, 2 st. (Groningen 1850 — 1870). 

Fol. 157 — 160 vereo onbeschreven. 

Na 1841 in de Bibliotheek opgenomen. 

In XVfflde-eeuwschen cartonnen band met rood lederen rug. 



263. Papier 16,5 X 21,1. 24 fol. XVIII de eeuw. 

Instructie voor de Gedepnteerden der Stad Groningen en Ommelanden 
van 1654. Gevolgd door den eed, door hen af te leggen. Fol. 3 — 20 verso . 
Fol. 1 — 2 onbeschreven. 
Wijziging dezer Instructie. 1678. Met wijziging van den eed. Fol. 20 vereo — 23. 
Fol. 24 onbeschreven. 

De fol. dragen de nummers 118 — 141, zoodat dit HS. evenals n*. 391 
een deel van een grooter is, waarschijnlijk van hetzelfde. 
Na 1841 in de Bibliotheek opgenomen. 
ln XVI I l^-eeuwschen cartounen band met perk. rug. 



264. Papier 21,7 X 3M. 100 fol., benevens eenige onbesehreven bladen. 

XVIP* (1669) en XVIII* eeuw (na 1727). 
Instriictien voor de Provintiale Collegien ende Officieren d. A* 1669. 

Wij vinden hier de Instructien voor Gedeputeerde Staten (fol. 1), de 
Provinciale Kekenkumer (fol. 10), den ontvanger-geueraal (fol. 20), de 
secretarissen der Staten (fol. 30), den secretaris der Rekenkamer (fol. 36), 
de klerken ter Secretarie (fol. 39), op de administratie der vaste goederen 
(fol. 42) j. acogr. ^en; Qentmeester daarvan (fol. 47), den advocaat provinciaal 



• ••• \ • 



139 

(fol. 65), den ontvanger der koopschatspenningen (fol. 69), den kommies 
provinciaal (fol. 76), den klerk der Rekenkamer (fol. 79), de kamerboden 
(fol. 81), de boden (fol. 82), den kamerbode van de Rekenkamer (fol. 86), 
de loopers en executeurs (fol. 87). Tot dusverre is alles door dezelfde 17 de - 
eeuwsche hand geschreven en, zooals voorin blijkt, voltooid 30 Maart 
1669. Daarna is nog in het boek ingeschreven de Instructie voor den Stad- 
houder van 16 Sept. 1729 (fol. 89) en, met een andere hand, die voor den 
syndicus der Ommelanden (fol. 92) en den secretaris der Ommelanden (fol. 
97). Voorin een register. 

Aangekocht op de auctie-Mr. R. K. Driessen in 1832. (Catal. HSS. fol. n° 24). 
In XVII<te-eeuw8chen perk. band met groen zijden linten. 



265. Papier 21,1 x 83,4. 372 fol. XVIII** eeuw. 
Provinciale Instrnctien. 

Wij vinden hier de Instructien van den Stadhouder (fol. 1), den Luitenant- 
Greneraal (foh 14), den kommandant van het Qurnizoen (fol. 31), Gecommit- 
teerden ter Gteneraliteit (fol. 37), Gedeputeerde Staten (fol. 55), de secreta- 
rissen der Staten (fol. 87), de klerken ter Secretarie (fol. 104 vereo ), de 
kamerboden (fol. 112), de boden (fol. 115), omtrent het bedienen van de 
post (fol. 121), voor de loopers en executeurs (fol. 132), de Rekenkamer 
(fol. 136 verso ), den secretaris daarvan (fol. 165 vereo ), den commys van de 
finances (fol. 171 verso ), den klerk der Rekenkamer (fol. 176), den kamerbode 
daarvan (fol. 180), den ontvanger generaal (fol. 183), op de administratie 
der vaste goederen (fol. 219), voor den rentmeester daarvan (fol. 228 vereo ), 
den klerk van dezen (fol. 276), den ontvanger der koopschatpenningen (fol. 
277 verso ), den ontvanger van de collaterale successien (fol. 294), den ont- 
vanger der penningen „geconsigneert tot het interponeeren der revisien" (fol. 
300), den administrator der appointementen (fol. 313), den advocaat provin- 
ciaal (fol. 317), de solliciteurs van de compagnien te paard en te voet (fol. 
326), den commies provinciaal (fol. 337), den opzichter der dijken (fol. 345), 
op de correspondentie der predikanten (fol. 349), den tuchtmeester (fol. 
360 ver8 °), voogden en buitenmoeders van het Tuchthuis (fol. 367). 

Het US. is na 1713 geschreven, daar dit het laatste jaartal is, dat er in 
voorkomt. 

Inliggend een lijst der inkomsten van den Rekenmeester en eenige opmer- 
kingen op zijn instructie. 

llet HS. behoorde aan L. Muntinghe, misschien een bloedverwant van den Hoog- 
leeraar H. Muntinghe (/7.02 — 1$24). In 1H:}6 aangekocht op de auctie-van Eerde 
(Catal. n° 6194). 

In XVIIIde-eeuwscheti cartonnen band met rood lederen rug. 



• • •. •• 

• • ••• ••• •. .■ 



140 

266. Papier 20,5 X 32,4. 127 pag. XVIII** eeuw (1789). 

Placaten En Ordonantien , soo tijdelicks bij de Ed. Mog. Heeren Staeten 

van de Provintie van Stadt en Lande En der selver Gedepnteerden 

sijn geemaneert. 11 Sept. 1638—19 April 1708. Pag. 96— 120 vereo onbeschre- 

ven. Pag. 121 — 127 register. Een tweede register ligt los v66r in het boek. 

Blijkens een aant. zijn deze placaten „gecopieert uit een Boek in Fol. in welke alle 

deeze woordelijk geschreeven waaren. Door de Taalman Ottinga mij gecommuniceert 

1789 den 24 October." Peter Ottinga was 1755 tot 1787 herhaaldelijk lid der Gezworen 

Meente, in 1786 en 1787 Taalman. Omtrenl den schrijver en de latere bezitters van 

het HS. blijkt niets. 

In XVfflde-eeuwschen perkamenten band. 



267. Papier 21 X 33. 386 fol. XVII^ eeuw. 

Instructie voor de Rekenkamer van Stad en Lande ; voor den Secretaris 
van dat College; eed daarvoor. 1 Maart 1605. Fol. 1 — 15. 

Borderellen op de rekening van Stad en Lande. 1642. Fol. 16 — 19. 

Gedrukte Publicatien van Stad en Lande. Op het ontvangen der gemeene 
middelen, 28 Maart 1634 (fol. 20); op het ontvangen der imposten, 28 Dec. 
1631 (fol. 21); tegen het verwerven van goederen door de Kath. Kerk op 
naam vau derden, 28 Febr. 1656 (fol. 22); op de inning van den 100 8ten 
penning, 6 Maart 1623 (fol. 23). 

Extract uit een oud Register der juktalen. Fol. 24. Ex donatione Wilbrandi 
Holsten Anno 1631. 24 October. Fol. 26. Extract uth een olt Register der 
jucktalen, daervan tot reparatie van 't junsterbuyrfack moet contribuert 
werden als volget. Fol. 28 vers0 .... Collat. accord. Den 12 Juljj 1626 W. 
Holsten Redg. 

Nieuwe indeeling van 't Junsterbuyrfack. Juli 1626. Fol. 28—31. 

Registers der Dijkroeden; van Cremers home ofte Leenster hammerick ten 
Noorden (fol. 32 — 39); in Weheer hammerick ten Noorden (fol. 40 — 47); 
van Cloesterbuyren (fol. 48—54); van Warffhuysen (fol. 55—63); der Suy- 
derdijcken van Leens (fol. 64—86); de nieubedijckte tot an Houwerzijl (fol. 
86 — 89); beginnende ten westen van Houwerzijl tot het einde van Leenster 
hammerick (fol. 90 — 91); aende noordtzijde van die Soltcamp daer die aen- 
vanck van Vierhuisen beginnet, vande Zeedijck (fol. 92 — 100); den aenvanck 
ten Noorden Midhalen (fol. 101—106). Fol. 107. Extract uit het publiek 
protocol van Luit. en Hoofdm. daarover, z. d. Fol. 108 onbeschreven. Dijkrol 
van Fledorp, gemaakt 15 Oct. 1601 (fol. 109—113). Dijkrecht van het 
Kerspel Weiwerd (fol. 114—118). Fol. 119 onbeschreven. Fol. 120—122. 
Extracten uit resolutien etc. betreffende het Dijkwezen. Fol. 123 onbeschreven. 

Stukken , meest Staten , betreff ende het landmeten in Stad en Lande. 

Fol. i24^i4Z, ... : : 



• • • • • • 



141 

Die Lantmate van die Caspelen in dese provincie .... van Groningen. 

Fol. 148—157. Fol. 158 onbeschreven. 
Extracten uit Clanboeken der Ommelanden, bevattende tonrbeurten van 

het Redgerrecht. Fol. 159—177. Fol. 178 onbeschreven. 
Getnigenverhoor in de zaak tnsschen den Rentmeester Peter Folkers te 
Lellens en Johan Hnninga. 27 Oct. 1625 , met andere stukken daarover. 
Fol. 179—189. Fol. 190—192 onbeschreven. 
Warf s-resolntien , sententien ende andere acten, wthgeschreven ende 
ande Secretarie gecollationirt van Johan Tiassens Secretaris A° 1640 
(dit is verschreven, waarschijnlijk voor 1660), getrokken uit het register van 
Dr. Rembertus Ackema, 1595 tot 1654. Fol. 193—230. Fol. 231—238 
onbeschreven. 
Lijsten van resolutien en vonnissen betreffende diverse zaken in Stad 
en Lande. 1601—1623. Fol. 239—277. Fol. 278—286 onbeschreven. 

Zooals uit deze inhoudsopgave blijkt is dit HS. samengesteld uit stukken, die oor- 
spronkelijk niet bij elkander behoorden. Waarschynlyk zijn zij in de XVIIIfa eeuw 
bijeengevoegd. Eerst na 1841 is het in de Bibliotheek opgenomen. 

In XVIII^-eeuwschen cartonnen band met lederen rug. 



268. Papier 15,8 x 20. 142 fol. XVII** eeuw (1640). 
Warffs Resolutien, Sententien en ander Acten. 

De Warfsoordeelen en Constitutien tot 1601 zgn door Mr. H. O. Feith 
uitgegeven (Verh. P. E. L P. VII 1 ). 

Titel: Extracta uyt wijlen Heeren Doctoris Rembertii Ackema gewesene secretaris 
Prothocoll der Warfsoordelen en Constitutien aen d'Hooge Geriehts Caemer van Stadt 
Groningen en Ommelanden berustende. En vorders uytgeschreven en aen Secretarije 
gecollationeert van Johan Tiassens secretaris Anno 1640. Deze extraclen loopen van 19 
Mei 1595 tot 2 Nov. 1652. Het bovengenoemde jaartal 1640 is dus te beschouwen als 
dat, waarin Tjassens zijn afschriften begon te maken. 

In 1841 wordt het HS. vermeld. 

In XVII<te-epuw8chen cartonnen band met rood lederen rug. 



269. Papier 20 X 31,4. 93 fol. XVIII** eeuw. 

Warffs Resolntien, Sententien en andere Acten. Extracta uyt wijlen 
Heeren Doctoris Remberti Ackama .... Prothocol . . . . En vorders 
nytgeschreven en aan de Secretarije gecollationeert van Johan Tias- 
sens, Secret. A° 1640. 

De Warfsconstitutien en Oordeelen zijn tot 1601 uitgegeven door Mr. H. 
0. Feith in Verh. P. E. I. P. VII. Voorin van de hand van Driessen een 
kort register. FoL 86 — 93 onbeschreven. 

De genoemde Warfsresolutien loopen van 1595 tot 1104. Daar Johan Tjassens in 
1670 overleed en het geheele HS. door dezelfde hand is geschreven ^hebben wij dtis te 



142 

doen met een vermeerderde copie van het origineele HS. van Tjassens. Het HS. is 
afkomstig \an Mr. B. K. Driessen en op diens auctie (1832) door de Bibliotheek 
aangekocht (fiatal. HSS. fol. 5). 
In XVfflfe-eeuw&chen perk. band. 



270. Papier 21,2 X 32,5. 36 fol. XVI d * eeuiv. (1571—1575). 

Officieele Copieen van eenige stukken betreffende de Hoofduiannenka- 
mer, vervaardigd door P. van Maerhusen, Secretaris der Ommelanden. 

Fol. 1. Philips II aan Luit. en Hoofdm., 9 Jan. 1571. Bevel, zich in geen 
geval in te laten met de administratie van de geldmiddelen der Staten. 

Fol. 3. Alva aan Dez., 12 Jan. 1571. Bevel, zich niet te verzetten tegen 
de inning van door de Staten uitgeschreven belastingen. 

Fol. 4. De Staten der Ommelanden aan Philips II, z. d. (na 28 April 
1571). Daar de Hoofdmannenkamer en de Stad zich tegen de gedecreteerde 
belastingen blijven verzetten, verzoeken de Staten scherper bevelen van den 
Koning. In margine het rescript van den Secretaris de la Torre, dat Luit. 
en Hoofdm. zullen worden aangeschreven zich te onderwerpen. 21 Maart 1571. 

Fol. 5. Dez. aan Denz., z. d. (1571). Zij geven in een uitvoerige memorie 
een overzicht van de zware lasten, waaronder de Ommelanden gebukt gaan 
tengevolge van de inlegering der krijgslieden en der vreeselijke overstroo- 
mingen. Toch hebben z\j nieuwe belastingen uitgeschreven , waartegen zich 
Luit. en Hoofdm. en de Stad op allerlei wjjzen hebben verzet , en verzoeken 
dit verzet te willen breidelen. 

Fol. 8. Philips II aan Luit. en Hoofdm., 21 Maart 1571. Scherp bevel zich 
te onderwerpen aan de orders, den 12 Jan. door Alva gegeven. 

Fol. 8 vereo . Gedeputeerden der Stad aan Philips H, z. d. (1571). Verzoek 
aan den Koning, dat hij Luit. en Hoofdm. schrijft, opdat deze de collecteurs 
der belastingen kunnen bevelen, deze op den ouden voet te innen en in 
dier voege rekenschap te doen. 

Fol. 9. Dez. „jegenwoordelijk binnen Brussel zijnde" aan Denz. z. d. (1571). 
Zij motiveeren hun verzet tegen de nieuwe belasting met een beroep op de 
zware schattingen, die zij reeds hebben opgebraoht. Tn margine het rescript 
van de la Torre van 28 Maart 1571, met afwijzende beschikking. 

Fol. 10 verso . Philips II aan de Hoofdm., 28 Maart 1571. Bevel, de collec- 
teurs aan te schrijven, op tijd hun rekening der penningen over te leggen. 

Fol. 11 — 16 onbeschreven. 

Fol. 17. De Staten der Ommelanden aan Alva, z. d. (1573). Verzoek om 
diegenen, die aan de Staten nog geld schuldig zijn, in rechten te mogen 
vervolgen. 

Fol. 18. Dez. aan Denz. , z. d. (1573). Dergelijk verzoek. 

Fol. 19. Alva aan Luit. en Hoofdmannen, 16 Sept. 1573. Bevelschrift , als 
in de vqrige remonstratign is aangevraagd. 



'« •• ••• ••• - - 

;••: •:• • • : 

* • • • • • • • 

» • • • • • 



143 

Fol. 20. De Staten der Ommelanden aan Philips II, z. d. (1573). Daar de 
Stad zich tegen de voornoemde bevelen verzet ten gunste van Hendrick 
Tymens en daarin steun vindt bjj Luit. en Hoofdm., verzoeken de Staten 
den Koning scherpere bevelen uit te vaardigen. 

Fol. 21. Dez. aan Alva, z. d. (1573). Gelijkluidend met het request op fol. 17. 

Fol. 22. Dez. aan Denz., z. d. (1573). Gelijkluidend met het request op fol. 18. 

Fol. 23. Alva aan Luit. en Hoofdmannen, 16 Sept. 1573. Gelijkluidend 
met het bevel op fol. 19. 

Fol. 24. Verklaring, afgelegd door Hendrik Tymens voor den Hoofdman 
Wyferyng e. a., gedeputeerden der Ommelanden tot de rekening, dat hq de 
Ommelanden schuldig blqft een som van 2908 Emder guld. en l l j % Gron. 
stuivers. 10 Oct. 1571. 

Fol. 24 vereo . Philips H aan Luit. en Hoofdm., 16 Januari 1573/4. Scherp 
bevel om aan de brieven van 16 Sept j.l. streng de hand te houden. 

Fol. 26. De Staten der Ommelanden aan Philips II , z. d. (1574). Aangezien 
de Stad voortdurend de inning van schattingen door de Staten belemmert, 
verzoeken de Staten den Koning, met klem daartegen op te treden. 

Fol. 27 vereo . Alva aan Luit. en Hoofdmannen, 16 Sept. 1573. Gelijkluidend 
met het bevel op fol. 19. 

Fol. 28 vereo . Philips II aan Dez., 16 Jan. 1573/4. Gelqkluidend met het 
bevel op fol. 24 vereo . 

Fol. 29 vereo . Dez. aan Dez., 26 Februari 1574. Bevel, zich niet langer tegen 
de Staten te verzetten, tenzij zjj daarvoor grondige redenen hebben. 

Fol. 30. De Staten der Ommelanden aan Philips II, z. d. (1574). Aange- 
zien vele edelen in de Ommelanden door de watervloeden van 1570 en '71 
zoo benadeeld zqn , dat zij hunne goederen „bij de barnende keerse" moeten 
verkoopen, verzoeken de Staten, dat Z.M. de Hoofdmannenkamer aanschrijft, 
in derg. zaken niet onmiddellijk den verkoop uit te schrijven, maar zooveel 
mogelijk respijt te verleenen. Met rescript van de la Torre. 

Fol. 31. Philips II aan Luit en Hoofdm., 28 Februari 1574. Geeft hun 
machtiging in bovenbedoelde zaak naar goedvinden te handelen. 

Fol. 31 vereo . De Staten dor Ommelanden aan Philips II, z. d. (1574). Daar 
Hendrick Tymens voortdurend weigert zijn schuld te betalen en daarin door 
de Stad wordt gesteund, terwijl Luit enHoofdm. datalles toelaten, verzoeken 
zij Z. M. dienaangaande scherpe bevelen aan de Hoofdm. te doen toekomen. 

Fol. 32 vereo . Verklaring van Hendrick Tymens van 10 Oct 1571 (zie 
boven fol. 24), geverifieerd door den notaris Petrus Comelius. 

Fol. 33. Philips II aan Luit en Hoofdm. 11 Maart 1574. Bevel om „goet 
ende cort recht" te doen in deze zaak. 

Fol. 34 — 36 onbeschreven. 

De oorsprong van dit HS. ix onbekend. 
In XIX<te-eeuwschen cartonnen band. 



144 

271. Papier 15,5 X 19,3. I en 39 fol. XVII** eeuw. 

Instruction voer Hoger Overheits Gerichts Camer van de Provincie der 
Stadt Groeningen ende Ommelanden. 

Vastgesteld 2 November 1601. Met passim aauteekeningen van een XYIII de - 
eeuwsche hand. Deze Instructie is te Groningen in 1619 gedrukt bq Hans 
Sas, in 1654 en 1667 bij de Weduwe Edzard Huysman. 

In 1897 aangekocht van de firma Frederik Muller (Documents historiques etc. Col- 
lections Baart de la Faille et Vitringa n°. 265) 
In XIXde-eeuw8chen cartonnen band. 



272. Papier 16,5 x 21,4. 12 fol. XVII** eeuw. 

Ordre waerna geprocedeert sal worden in revisie vande Sententien van 
Lieutenant ende Hooft-Mannen der Stadt Gronningen ende Ommelanden. 

Yastgesteld 17 Februari 1648. Copie, gewaarmerkt door Lubbert J. Berc- 
huys, die van 1647 tot 1672 Secretaris der Hoofdmannenkamer was. Deze 
Ordre is in 1655 te Groningen gedrukt bij de Wed. Edzard Huysman, in 
1673 aldaar bij Rembertus Huysman, in 1711 aldaar bij Catharina Zandt. 

ln 1897 aangekocht van de firma Frederik Muller (Documents historiques etc. 
Collections Baart de la Faille et Vitringa n°. *265\ 

In XIX<te-eeuwschen cartonnen band. 



273. Papier 20,4 X 32,5. 173 fol. XVIII** eeuw. 

Excerpten nit de Decisien van de Hooge Justitie-kamer van Stad en 
Lande. 1680—1715. 

Fol. 162—173 een Register. 

In 1783 aangekocht op de auctie-H. A. Werumeus (Catal. HSS. fol. L). 

In XVIIIde-eeuwschen perk. band. 



274. Papier 19,9 x 33. 105 fol. XVIII** eeuw. 

• 

Extracten uit het Protocol van het Provinciaal Hof. 1750—1771. Fol. 1—87. 
Extract uit 't secrete Prothocol van de Hoge Just Camer. 1679 — 1749. 

Fol. 88—105. 

Het laatsteis geschreven door Mr. P. Alberthoma. Dit gedeelte zal dus in tiet bezit zijn 
gekomen van den schHjver van de eerste extracten, die daarmede die van Alberthoma 
vervolgde. Waarschijnlijk is dat geweest de Secretaris Mr. J. P. Driessen, die met 
Anna Christina Alberthoma was gehuwd. Van hem zal het HS.inhetbezitzijngeraakt 
van zijn zoon Mr. R. K. Driessen, na wiens dood het door de Acad. Bibliotheek in 
1832 werd aangekocht (Catal. HSS. fol. 27). Het maakte vroeger een geheel uit met 
n°. 397, dat door of voor Mr. J. P. Driessen is geschreven. 

In portefeuille. 



• • • • 

•• •• ••• ••• • • 

••/• •• m • * • 

• • • • • • • * 

• • • • • • 



145 

275 Papier 19,7 x 31,8. 3 dln. 561 (deel I en II) en 359 pag. (deellll). 

XVIII de eeuw. 
Versameling van Sententien, Exceptien, en Conventien tusschen pley- 
doyerende partijen bij den Hove Provinciaal van Stadt en Lande 
geventileert en gepronuncieert. 1750 tot 1781. 

Grelijk op fol. 1 van dl. I blijkt, was bij den verzamelaar oorspronkelijk het 
voornemen de voorhanden stof te bewerken van 1750 tot 1770. In overeen- 
stemming daarmede zijn dan ook dl. I en II doorgepagineerd als een deel, 
terwijl achter deel II een register is gevoegd. Later door dezelfde hand 
vervolgd tot 1781 (dl. 111), evenzeer met een register. 

De oorsprong van dit II S. is onbekend. Voor het eerst komt het in den Catalogus 
van 1841 . voor. 

In XVIII^-eeuwsche cartonnen banden met lederen ruggen met opschrift. 



276. Papier 20,5 x 31,4. 364 fol. De folieering begint met fol. 6, 

zoodat 5 bladen moeten zijn vcrloren gegaan. Einde XVII de 
eeuw. (1683—1691). 
Journaal van Andreas Spanlieim als Rentmeester der vaste goederen in 
Stad en Lande. 1683—1691. 

Titel: Journael en Aenteyckeningh van 't gheen is gepasseert in en om- 
trent mijn ampt en qualiteit als Kentmeester der vaste goeder der Provintie 
van Stadt en Landen beginnende met A° 1683. Tot fol. 85 is het boek 
geregeld volgeschreven. Het overige is grootendeels onbeschreven , doch 
bevat hier en daar opmerkingen van zedekundigen aard. Ilierbij een rond- 
schrijven, waarschijnlijk van Spanheim, aan eenige predikanten, die door 
klerken van hem te hoog belast waren. Z. d. 

Dit Journaal wordt voor 't ecrst genoemd in dcn Catologus van 1H'tL 
In XVII<te-eeuwschen perk. band. 



277. Papier 26,3 X 41,2. 340 fol., benevens talrijke onbeschreven bladen 

achterin. XVIII** eeuw. 
Groot Staat Boek van alle Deser Provinci Landen en vaste Goederen .... 
so ... . als dezelve int Jaar 1632 . . . . in ordre van de Respective 
Knartieren .... Met alle veranderinge sedert die tijd . . . . te samen 
gecollecteert tot het jaar 1719 inclnis door Andreas Spanheiin. Rente- 
meester. 

Fol. 1. Titel. Fol. 2. Opdracht an de . . . Staten van Stadt Groningen en 
Ommelanden. Fol. 2 verso . Extract uit de Resol. van Stad en Lande van 13 
Juni 1721, waarbij aan den afgetreden Rentmecstcr Spanheim 100 gouden 
ducaten voor dit bock worden toegolegd, bcnevens 20 ducaton voor het 

dtdices Groning. 10 



146 

afschrijven daarvan. Fol. 3. Voorberigt. Fol. 4. Register van de Cloosters 
en Conventen onder welke destijts de Provinci vaste goederen hebben 
behoort. Fol. 4 verso . Register van alle de carspelen onder welke de Provinci 
Plaatzen zijn gelegen. Fol. 6. Register van de Bijnamen so de prov. plaatsen 
eertijts hebben gehat Fol. 7 ver8 °. Register van verscheiden andere goederen 
als volgt. Fol. 8. Namen der geenen de het bewind en Administratie hebben 
gehat van de jaarlijkse inkomsten der Provinci vaste goederen. Fol. 9 verso . 
Calcnlatie van de Grootheit der Provincie Landen. 1632. Fol. 10. Evenzoo 
in 1719. Fol. ll vers0 — 340. Het Staatboek. 

Het HS. i* een copie van het origineel, berwttende op het Rijks-Archief te Gro- 
ningen (HS. fol. n°. ilS). Eerst in den catalogus van 1833 wordt het aangetroffen ; 
afkomst onbekend. 

In XVHIde-eeuw8chen bruin lederen band. 



278. Papier 20,9 X 33. 385 fol. XVIII** eeuw. (1730 en 1731). 
Taxatie van Stad en Lande over 1730 en 1731. 

Dit boek bevat de gedrukte taxatio van de contribuanten aan een belasting 
van Stad en Lande in 1730 en 1731. Talrqke veranderingen en verbeteringen 
zijn in margine er bij geschreven. 

Na ifMi in de Bibliotheek opgenomen. 

In XVIIldp-eeuwschen cartonnen band met perkamenten rug. 



279. Papier 14,2 X 20,1. 242 genummerde , benevens eenige ongenum- 

merde onbeschreven fol. Met in rood en blauw geschilderde 
initialen en roode opschriften. XV de (tusschen 1448 en 1456) 
fol. 1—95 en XVI** eeuw (1532) fol. 107—242. 
Stadboek van Groningen. 

Fol. 1 — 7. Inhoud van het Stadboek. Fol. 8. Inhoud van het geheele HS. 
(XIX de -eeuwsche hand). Fol. 9 — 84. Het Stadboek; c;opie van het officieele 
exemplaar, uitgegeven door Pro Excolendo. Het eindigt met art. 20 van 
Boek IX; daar dit art. in 1448 aan het Stadboek is toegevoegd en het 
volgende art. 21 in 1456 is vastgesteld, zal dus dit HS. tusschen die jaren 
zijn geschreven. 
Landrecht van Fivelgoo, Hunsingoo en de Stad Groningen van 1448. 

Fol. 84—85 Inhoud. Fol. 85 vers0 — 95 ver *°. Het Landrecht. Alleen art 36 
van het II de Boek ontbreekt. Naar dit HS. gedr. Richthofen , Friesische Rechts- 
quellen, 315 vlg. Fol. 96— 106 verso onbeschreven. 
Register op de volgende Friesche Landrechten. Fol. 107—120. Fol. 121 

onbeschreven. 
Inleiding op het Friesche Landrecht. Fol. 122. 

Vgl. Richthofen, 434 vlg., Hettema, Oude Friesche Wetten, II, 20 vlg. 
Het Rudolfsboek. Fol. 123— 130 verso . 



14? 

Vgl. Richthofen, 424 vlg., Hettema, II, 156 vlg. 
Het Friesche Landrecht. 

Fol. 130 verso . Item hrjr beghint de text des Rechtes Landes behouinge 
de daer synt nutte . . . Fol. 147 ... em syn guet nemen ende laten em quyt. 
Van Konynck Karolus ende Konynck Rabbodus. Fol. 147 vers0 — 149. 

Vgl. Richthofen, 439 vlg., Hettema, II, 63 vlg. 
De Maignnskeuren. Fol. 149 verso — 151. 

Vgl. Richthofen, 440 vlg., Hettema, II, 66 vlg. 
De XVII kesten. Fol. 151— 155 verso . 

Vgl. Richthofen, 2 vlg., Hetteraa, II, 69 vlg. 
De XXIV Landrechten. Fol. 156-160. 

Vgl. Richthofen, 40 vlg., Hettema, II, 82 vlg. 
Van veer rechten die de waerheit neder slaet nae keyser rechte. 

Fol. 160. Aldus sprack de keyser Philippus . . . Fol. 160 verso . . . dat 
kynt solde geuodet hebben. 
Van vijff rechten des keysers. 

Fol. 161. Dyt synt de vyf rechten daer de keyser Vrederick sprack . . . 
Fol. 165 . . . dat hie daer angebrocht heft. 
Erfrecht van Fivelgoo en Hunsingoo. Fol. 165 — 171. 

Naar een ander HS. gedr. Richthofen, 324 vlg. 
Extract uit Augustinus over de ontwikkeling van het kind voor de 
geboorte met daaraan vastgeknoopte rechtsregelen. 

Fol. 171. Sunte Augustinus de hillige bisschop secht . . . 172 verso . . . 
vrouwelike ende hoeueslike untholden heft. Vgl. Richthofen, 240 vlg. 
Rechtsbepalingen over moord. 

Fol. 173. In nomine Domini Ainen. Duestslach dat is . . . Fol. 178 verso . . . 
of hie dat mytter hant gedaen hadde. 
Zeendbrief van Hunsingoo en Fivelingoo van 1407. Fol. l78 vereo — 179 verso . 

Gtedrukt naar dit HS. by Richthofen, 311 vlg. 
Ommelander Zeendrecht. Fol. 179 vers0 — 190. 

Vgl. Richthofen, 401. 
Zeendbrief van Loppersum van 1424. Fol. 190— 193 vers0 . 

Naar dit HS. gedrukt brj Richthofen, 312 vlg. 
Overrecht van Hunsingoo. Fol. 194 — 197. 

Naar dit HS. gedrukt brj Richthofen, 348 vlg. 
Hijr beghint dat begrijp ende vorbunt tusschen Gronijngen ende de 
Landen. Fol. 197—201. 

Dit verbond werd gestoten tusschen Humsterland , Vredewold , Langewold 
en Middagsterland en de stad Groningen, doch draagt gecn dagteekening. 
Landrecht van Fivelgoo, Hunsingoo en de stad Groningen van 1448. 

Fol. 20l ver *°— 211. Naar dit HS. gedrukt bij Richthofen, 315 vlg. Fol. 
2Hvorso onbeschreven. 

40* 



148 

Willekeuren van Langewold van 1282. Fol. 212— 216 vers0 . 

Gedr. met gebruikmaking van dit HS. Verh. P. E. I. P., I, Analecta, 16 
vlg. en daarnaar Richthofen, 369 vlg. 
Extract uit Augustinus; als boven fol. 171 vlg. Fol. 216 vers0 — 219 verso . 

Vgl. Richthofen, 240. 
Erfrecht van Langewold. Fol. 220— 223 verso . 

Met gebruikmaking van dit HS. gedr. Verh. P. E. I. P., I, Analecta, 28 
vlg. en daamaar Richthofen, 373 vlg. 
Fivelgooer Landrecht Fol. 224—228. 

Dit HS. bevat beurtelings den Lat. en den Groningschen tekst van ieder 
artikel. Beide teksten zijn met gebruikmaking van dit HS. naast elkaar 
afgedrukt in Verh. P. E. I. P. , III , 2 , Analecta , 52 vlg. en danrnaar Richt- 
hofen, 283 vlg. 
Keuren van Fivelgoo en Hunsingoo. Fol. 229 — 231 vers0 . 

Waarschijnlijk naar dit HS. gedrukt bij Richthofen, 301 vlg. 
Keuren van Fivelgoo en het Oldampt. Fol. 231 verso — 235. 

Waarschijnlijk naar dit HS. gedrukt bjj Richthofen, 298 vlg. 
Erfrecht van Fivelgoo en Hunsingoo. Fol. 235 — 238. 

Gedr. Richthofen, 324 vlg. 
Ordonnantie over de uitoefening der geestelijke jurisdictie in de Omme- 
landen, vastgesteld door afgevaardigden van Karel van Gelder en den bisschop 
van Munster, 13 Mei 1530. Fol. 238 verso — 241. Gedr. Westendorp, Antiqui- 
teiten, I, blz. 379 vlg. 
Nadere regeling daarvan, vastgesteld door Liutenant en Hoofdmannen en 
Gedeputeerden der Ommelanden op den Donredach na Lucie virginis 1531. 
Fol. 241— 242 vers0 . Gedr. t. a. p. I, blz. 385 vlg. 

Op fol. "138 staat: Laus Deo. Item dit boeck is gescreven int jacr ons heren dusent 
vijfhundert ende tweendertich ende vuleyndet des saterdages voer Sunte Gregorius dach. 
De afkomst van het HS. is onbekend. In de vorige eeuw xoas het in het bezit van 
Mr. J. P. Driessen, syndicus der Ommelanden. (Vgl. Verh. P. E. I. P. , T, Analecta, 
5, en ///, 2, Analecta, 48). Op de anctie-Mr. R. K. Driessen door de Bibliotheek 
aangekocht (Catal. HS. quarto, n°. i). 

In den origineelen houten, met bruin leder overtrokken band met ingeperste ver- 
sieringen; de koperen haken zijn verdwenen. 



280. Papier 16 y 7 X 21,2. 140 foL Met roode opschriften en initialen. 

XVI (lP eeuw (1568 met latere toevoegsels). 
Stadboek van Groningen. 

Het HS. is een copie van het officieele Stadboek , zooals het in 1828 door 
het Gtenootschap P. E. I. P. is uitgcgeven (Yerhandelingen V). Boek I — VIII 
komt daarmede geheel overeen, allecn is achter boek IV op fol. 46 verso een 
bepaling van 23 Maart 1551 over doodslag toegevoegd, die in de uitgave 



149 

achter boek IX is afgedrukt (blz. 200 vlg.). Achter book IX volgen dezelfde 
aanvullende bepalingen van 1446 tot 1518 (P. E., V, blz. 193 vlg.), hoewel 
hier en daar in andere volgorde ( — fol. 97 , fol. 97 verso onbeschreven). Van 
een latere hand volgen dan nog op fol. 98 — 100 de bepalingen van 1522 
tot 1547 (t. a. p. blz. 194—199); fol. 100 verao — 105 vereo onbeschreven ; fol. 
100—111 bepalingen van 1551—1582 (t. a. p. blz. 200—207, waar evenwel 
minder bepalingen voorkoraen dan in dit HSI); fol. lllverso — i21 vereo onbe- 
schreven; op fol. 122 — 123 eenige verordeningen tegen de wederdoopers 
van 1548 en 1549; fol. I23 vere0 — 127 vers0 onbeschreven. 
Privilegien , door Philips II aan Groningen verleend in zake het stapel- 
recht, 8 Juni 1583, 2 brieven. Fol. 128—140. Fol. 140 vereo onbeschreven. 

Fol. lOtmo: I. R. 68. 15 Kebr. Fol. 18: I. R. 08. FoL 68: Pcr me I. R. a. 4568: 
17 Vebv. Overiyens is de yeschiedenis van dit HS. onbckend. In 1807 is hct aanye- 
kocht uan de firma Frederih Mxdler (JJocumenls historiques etc. Collcctions Baart de 
la Faille et Vitrinya n°. 2G5). 

In XVIIIde-eeuwschen cartonnen band met bruin iederen ruy. 



281. Papier 14 y 5 X 22. 95 fol. Met roode opsehriften en initialen. 

XVI de eeuw (foL 93—95 van latere handj. 
Stadboek van Groningen. 

Het 118. is een copie van het officieele Stadboek, zooals het in 1828 
door het Geuootschap P. E. I. P. is uitgegeven (Verhandelingen V). Boek 
I — VIII komen daarmede geheel overeen; boek IX eindigt met art. 20 
(t. a. p. blz. 179). Daar dit artikel in 1448 aan het Stadboek is toegevoegd 
en het volgende art. 21 in 1456 is vastgesteld , is dus het HS., waarnaar 
dit nummer is overgeschreven, tusschen genoemde jaren vervaardigd. Mogelijk 
is het een copie van het eerste gedeelte van n°. 279. Fol. 84 vereo — 93. Re- 
gister. Fol. 93 — 95. Van een latere XVI de -eeuwsche hand een verordening 
van Gregoriusdag 1542 betreffende het turfkoopen der Schuteschuvers en 
eene van Zondag Iudica 1553 betreffende het erfrecht, die QeQii van beide 
in het officieele Stadboek zijn opgenomen. 

Een oudere redactie van het Stadboek is uitgegeven door Mr. Telting in 
de Werken der Ver. t. uitg. der bronnen v. h. oude vad. recht, I Reeks, n°. 9. 

Op fol. ft'i van een XVI<h'-eeuwsche hand, doch voor de verordeniny van 1CM: 
Item dit boeck hoert G . . . Schaep ende wemc heet leent die brenget hem wcder. 
Op fot. (Kiverao zijn nog , waarschijnlijk als tatere bezitters, te ontcijferen: Johan Wil- 
lemsen en Mynart Joost Seegerts(?) (XVlIde-ceuwsche handen). Geen van deze drie 
personen zijn mij bekend. In 183*2 is hct aanyekocht op de auctie-Arntzenius 
(Catal. n°. 1556). 

In den oriyineelen houten met bruin leder overtrokken band met inyeperste 
fiyuren; van de twee koperen haken is een verdwenen. 



150 

Papier 15,2 x 20,2. 417 fol. XVII dc eeuw (1670). 
Stadboek van Groningen. 

De titel luidt ten onrechte: Het nieuwe gecorrigeerde Stadtsboeck. Het 
is een copie vau het officieele Stadboek, zooals het in 1828 door het Ge- 
nootschap P. E. I. P. is uitgegeven (Verhandelingen V). Behalve het daar 
afgedrukte vinden wij nog achter ieder boek een Appendix novarum et pro 
tempore reformatarum constitutionum , als volgt: achter boek I bepalingen 
van 1497 tot 1626, achter boek II evenzoo van 1448 tot 1587, achter boek 
HI evenzoo zonder datum , achter boek IV evenzoo van 1551 , achter boek V 
evenzoo van 1468 tot 1596, achter boek VI evenzoo van 1446 tot 1584, 
achter boek VII evenzoo van 1435 tot 1594, achter boek VIII evenzoo 
van 1505 tot 1548, achter boek IX, dat nog al van het gedrukte afwijkt 
en veel minder artikelen bevat, evenzoo van 1436 tot 1522. De verschil- 
punten van Boek IX in dit HS. met het gedrukte worden hierdoor ver- 
klaard, dat de in dit HS. als appendix achter ieder boek voorkomende 
bepalingen in het officieele Stadboek meerendeels achter boek IX zijn geplaatst 
en zoo ook in de uitgave van P. E. I. P. zijn opgenomen. Fol. 358 — 389 verso 
Register. Fol. 390— 390 verso onbeschreven. 
Keurwettcn van Burgemeesteren en Raden en van Taalmans en Gezwo- 
ren Meente, beide van 26 Augustus 1668, benevens een extract uit het 
Secreet Resolutieboek van 3 Febr. 1663. Fol. 391—404, 406—417; fol. 
404verso_405ver 8 o onbeschreven. 

Op fol. Soo: Finis Ubrorum et constitutionum Anno Domini den 8 September 1670. 
Het HS. komt geheel overeen, wat het Stadboek betreft, met n°. "280; welk van 
beide het origineel is, is niet uit te maken, daar beide uit denzelfden tijd zijn. In 
18&2 aangekocht op de auctie-Mr. R. K. Driessen (Catal. HSS. 4°, n°. 2). 

/n XVUIde-eeuwschen bruin lederen band. 



283. Papier 20,2 X 31,4. 373 fol. XVII*' (fol. 1—107»™°, 117—137) 

en XVIII^ eeuw (fol. 108—114™™, 138—226). 
Stadboek van Groningen. Fol. 1 — 107. 

Voorin titel , inhoudsopgave der boeken , benevens eenige citaten uit Amesius 
en Vasquius. 

Het HS. is een copie van het officieele Stadboek, zooals het in 1828 door 
het Genootschap P. E. I. P. is uitgegeven (Verhandelingen V). Behalve het 
daar afgedrukte vinden wij nog achter ieder boek een Appendix novarura 
et pro tempore reformatarum constitutionum, als volgt: achter boek I bepa- 
lingen van 1497 tot 1628; achter boek II evenzoo van 1448 tot 1649, met 
aanvullingen in margine tot 1655; achter boek III evenzoo van 1476 en 
1485; achter boek IV evenzoo van 1551; achter boek V evenzoo van 1468 
tot 1596; achter boek VI evenzoo van 1446 tot 1654, met aanvuilingen in 
margine van 1555 tot 1660; achter boek VII evenzoo van 1435 tot 1556; 



151 

achter boek VIII evenzoo van 1505 tot 1515; achter boek IX, dat sterk 
afwijkt van het gedrukte en veel minder artikelen bevat dan dit, evenzoo 
van 1436 en 1522. Deze afwijkingen in Boek IX worden hierdoor verklaard, 
dat de in dit HS. als appendix achter ieder boek voorkomende bepalingen 
in het officigele Stadboek meerendeels achter Boek IX zijn geplaatst en zoo 
ook in de uitgave van P. E. I. P. zijn opgenomen. Achter iedere appendix 
is nog een open ruimte van eenige fol. gelaten. 

Een andere redactie van het Stadboek is uitgegeven door Mr. Telting in 
de Werken der Ver. t. uitg. der bronnen v. h: oude Vad. recht. I Reeks, n°. 9. 
Kenrwetten voor Burgemeesteren en Raad en voor Taalmans en Ge- 
zworen Meente, beide van 26 Augustus 1G68. Fol. 108— 114 verso . Fol. 115— 
116 verso onbeschreven. 
Oldermansboek van Groningen. Fol. 117— 129 verso . Uitg. door Mr. H. 0. Feith, 
Het Oldermansboek , blz. 1 — 33. Benevens de toevoegsels van 1446 en 1510, 
fol. 130—131, bij Feith, blz. 33—36, de uitspraak van Alva over het Sta- 
pelrecht van 7 Aug. 1571, fol. 131 verso -^133 verso , bjj Feith, blz. 39— 43, en 
de instructie van den Olderman en het Gildrecht, fol. 134 — 136 verso , bij 
Feith, blz. 54 — 59, bovendien eenige extracten uit het resolutieboek van het 
Gildrecht van 1510 tot 1633, fol. 137. Fol. 137 vers0 onbeschreven. 
Copieen van stukken, op Stad en Lande betrekkelijk. 

Fol. 138 — 138 verso . Privilegebrief voor Appingedam, up Sunte Barberendag 
1511. Fol. 139— 142 verso onbeschreven. 

Fol. 143 — 143 verso . Maniere van obligatie over Boeckschult van Man en Vrouw. 

Fol. 144. Manier van Huircedul. Fol.- 144 verso onbeschreven. 

Fol. 145. Een mandaet om positien te beantwoorden voor de Ed. H. H. 
Gedeputeerden. Fol. 145 verso onbeschreven. 

Fol. 146 — 148. Algemeene Groninger gildebrief , O. L. V. avonde nativitatis 
1436. Gedr. achter het Stadboek, Verh. P. E. I. E., V, blz. 217 vlg. 

Fol. 148 — 151. Gilderol der Groninger goudsmeden, des saterdages voor 
Judica 1512. 

Fol. 151. Brief, waarbij de goudsmeden van de andere gilden zijn afge- 
scheiden, des dingsdages voor elven dusent mageden dag 1512. Fol. 151 verso 
onbeschreven. 

Fol. 152— 152 verso . Schuttenrecht , op St. Valentins dag 1482. 

Fol. 152 verso — 154 verso . Verordening betreffende verschillende zaken, des 
maendags na de Sondag Laetare 1497. Fol. 155 — 155 verso onbeschreven. 

Fol. 156 — 157. Verordcningen tegen de Wederdoopers en de Nieuwe 
Secten, vrijdag naden octave Michaelis archangeli 1535, vrijdag voor 
Invocavit 1536, 31 Aug. 1544 en 17 Nov. 1556. Fol. 157 vers0 onbeschreven. 

Fol. 158—160. Verbond van Stad en Lande van 1482. Fol. 160 verso onbeschreven. 

Fol. 161 — 164. Fundatiebrief van een prebende bij het 0. L. V. altaar te 
Leermens, 16 Aug. 1510. Fol. 164 verso onbeschreven. 



152 

Fol. 165 — 171. Beslissing van Scheidslieden in een geschil van het convent 
Aduard en de erfgenamen van G-aykinga over den doodslag van Hindrik en 
Frederik Gaykinga in genoemd klooster, des maendages nao Simonis et 
Jude 1520. Fol. 91 verso onbeschreven. 

Fol. 172—174. Extract uit het Zeentboeck, 1641—1709. Fol. 174 verso 
onbeschreven. 

Fol. 175 — 176. Register van de raijsen van Justitie. 

Fol. 176 verso — 177. Onkosten, vallende op het onderbrengen van vee in 
het rechthuis te Leens en in den schntstal te den Andel, dit laatste van 
27 Juni 1706. Fol. 177 verso onbeschreven. 

Fol. 178 — 178 verso . Uitspraak van Luitenant en Hoofdmannen betreffende 
de „possession des regtens van wroeginge der wigten . . ." van 14 Apr.- 1607. 

Fol. 178 verso — 181. Seent articulen des indulti 7 carspelen, 30 Juli 1599. 

Fol. 181— 186 verso . Extracten uit de Resolutien, betreffende het Zeend 
der 7 Carspelen, 1609—1638. 

Fol. 187—191. Seentwetten, 1635—1717. Fol. 191 verso — 192 vers0 onbe- 
schreven. 

Fol. 193— 196 verso . Vidimus van een brief van 2 Mei 1668, waarbij vol- 
machten van de provincie en van Ommelander meiers van de schepperij van 
't vierendeel van Rengers van Slochteren en Lewe van Middelstum het 
recht van Zijivestschap met zekere tapperij bij Borghom koopen, 24 Mei 1672. 

Fol. 196 - 196 verso . Verklaring van Luit. en Hoofdmanncn over de schei- 
ding van den aanwas op de Nije Heert of te Sprjk, 18 Sept. 1566. Fol. 
197— 197 verso onbeschreven. 

Fol. 198 — 209. Groeninger Stapelrecht in 't corte beschreven door Johan 
Tjassens, Burgemeester in Groningen. Met een opdracht aan Burg. en Raad 
van 1 Jan. 1659. Fol. 209 verso onbeschreven. 

Johan Tjassens, die zijn Vaderstad in verschillende hooge betrekkingen 
diende, stierf in 1670. 

Fol. 210 — 211 ver *°. Extract van Seeker artikell beroerende de Huldinge 
des furstcn van Gelre bij Abten etc. van den Ommelanden geschien, z. d. 

Fol. 212 — 216 veiso . Directorium dienende tot naerder observantie van het 
Stapeirecht, 15 Oct. 1619. Fol. 217—225 onbeschreven. 

Fol. 226— 226 vcrs0 . Extract uit de Resoiutien der Staten-Generaal van 13 
Jan. 1601. Fol. 227— 373 vers0 onbeschrcven. 

Het IIS. betioorde in de vorige eettw aan I)r. P. Alberthoma, grietman van Vre- 
dewold , van 1150 — 1161 tid der Iloofdmannenkamer , die den 30 Sept. 1130 denbrief 
op fol. 106 in dit deel schreef. Door vererving kwam het daarop aan Mr. R. K. 
Driesscn, die door zijn moeder van de Alberthomas afstamde en die den brief op 
fot. lOo met het origineel verifieerde. Na dicns dood werd het in 183*2 op zijn 
auctie aankocht (Catal. IISS. fol. n°. '23). 

In XVIIde-eeuwschen perk. band. 



153 

284. Papier 20,5 X 88,5. 9 fol. XVII^ m XVIII* eeuw. 

Copieen van ntukken, betreffende Groningen en de Ommelanden. 

Fol. 1— 2 verso . Memorial wegen de tijnde toe Haren, 11 Nov. 1762. 

Fol. 3— 3 verso . Tara van 't Segel . . . renoveert in Januarij 1624. 

Fol. 4. Losse aant. omtrent Groninger zaken, 17 de eeuw. Fol. 4 verso on- 
beschreven. 

Fol. 5. Tabel van Groninger en andere munten, 17 de eeuw. Fol. 5 ver8 ° 
onbeschreven. 

Fol. 6. Vidimusbrief van eenige verdragen tusschen Drenthe en Groningen 
gesloten, ipso die beati Lucae Evangeliste 1393. Lat. Gedr. Oorkondenb. v. 
Gron. en Dr., n°. 860. XVIII de -eeuwsche copie. 

Fol. 8. Scheiding der aanwinsten van de nije heert te Spijk, 18 Sept. 
1566, geverifieerd 2 Februari 1714 door den Secretaris H. Scherius. 

Deze stukken lagen vroeger in n°. 283 en zijn dus waarschijnlijk oan denzelfden 
oorsprong als het vorige HS. 

In portefeuille. 



Papier 15,8 X 20,5. 223 fol. XVII* eeuw. 
Stadboek van <4roningen. 

Fol. 1 — 25. Register, op fol. 24 — 24 vor8 ° onderbroken door de namen der 
leden der Regeering van Groningen in 1594. Fol. 25 verso onbeschreven. 
Daarna volgt het Stadboek zijnde een copie van 'het officieele exeinplaar, 
zooals het in 1828 door het Genootschap P. E. I. P. is uitgegeven (Verh. V). 
Behalve het daar afgedrukte vinden wij achter ieder boek een Appendix 
novarum et pro tempore reformatarum , als volgt: achter boek I bepalingen 
over de raadsverkiezingen , benevens eenige eeden, en bepalingen van 1497 
tot 1626, achter boek II evenzoo van 1448 tot 1649, achter boek III van 
1485 tot 1584, achter boek IV van 1551, achter boek V van 1468 tot 1596, 
achter boek VI van 1446 tot 1650, achter boek VII van 1435 tot 1594, 
achter boek VIII van 1505 tot 1548, achter boek IX, dat nog al van het 
gedrukte afwijkt en veel minder artikelen bevat, evenzoo van 1436 tot 1522. 
De verschilpunten van Boek IX in dit HS. niet bet gedrukte worden hier- 
door verklaard , dat de in dit HS. als appendix achter ieder boek voorkomende 
bepalingen in het officieele Stadboek meerendeels achter boek IX zijn ge- 
plaatst en zoo ook in de uitgave van P. E. I. P. zijn opgenomen. Achter 
het stadboek volgen nog de Instructie voor de Secretarie der Stadt Gronin- 
gen (fol. 213- 217 vers0 ) benevens eenige ordonnantiPn van 1484 tot 1604, 
als aanvulling tot het Stadboek (fol. 218-223 ver *°). 

Afkomst onbekend. In /<W is het aangekocht van de ftmui Frederik Muller (Do- 
cuments historiques etc. CoUections Baart de la Faille et Vitringa, n°. 265). 

In XVIIde-eeuwschen perk. band. 



154 

286. Papier 15,4 X 19,8. 264 beschreven, genummerde, benevens een 

aantal onbeschreven , ongenummerde fol. Door twee handen ge- 
schreven. XVII dc (fol. 1—234) en XVIII** eeuw (fol. 236—264). 
Stadboek van Groningen. Fol. 1 — 247. 

Dit HS. is een copio van het officieele Stadboek , zooals het in 1828 door 
het Genootschap P. E. I. P. is uitgegeven (Verhandelingen V). Behalve het 
daar afgedrukte vinden wjj nog achter ieder boek een Appendix novarum 
et pro tempore reformatarum constitutionum , als volgt: achter boek I bepa- 
lingen van 1497 tot 1626, achter boek II evenzoo van 1448 tot 1587, achter 
boek III evenzoo zonder datum, achter boek IV evenzoo van 1551, aehter 
boek V evenzoo van 1468 tot 1596, achter boek VI evenzoo van 1446 tot 
1584, achter boek VII evenzoo van 1435 tot 1594 met een aanteekening in 
margine van 1681, achter boek VIII evenzoo van 1505 tot 1548, achter 
boek IX, dat nog al van het gedrukte afwykt en veel minder artikelen bevat, 
evenzoo van 1436 — 1522. Verschilpunten van Boek IX in dit HS. met het 
gedrukte worden hierdoor verklaard , dat de in dit HS. als appendix achter ieder 
boek voorkomende bepalingen in het officieele Stadboek meerendeels achter 
boek IX zijn geplaatst en zoo ook in de uitgave van P. E. I. P. zijn opge- 
nomen. Fol. 213 — 234 verso onbeschreven. Daarna volgen nog toevoegsels uit 
de jaren 1461—1656 van een XVIIIde-eeuwsche hand (fol. 236—247). 
Keurwetten van Burgemeenteren en Kaden en van Taalmans en Gezwo- 
ren Meente, beide van 26 Augustus 1668, geamplieerd den 15 Mei 1689. 
Fol. 247 vereo — 264. 

In 180*2 is dit HS. nangekocht op de auctie-A. S. Werumeus {Catal. HSS. 4° R.). 
In XVlfI<te-eeuw8chen cartonnen band met rood lederen rug. 



287. Papier 51,1 x 19. 116 fol. XVI d * eeiiw (na 1594). 
Gecorrigeerd Stadboek van Groningen. 

Dit HS. bevat noch den oudsten tekst, door Mr. A. Telting uitgegeven 
(Werken der Yer. t. uitgave d. bronnen v. h. oude Vad. recht, I Reeks, 
n°. 9), noch den officieelen tekst, uitgegeven door het Grenootschap P. E. I. 
P. (Verhandelingen V), maar een wijziging van het Stadboek, tusschen de 
jaren 1536 en 1555 ontworpen. Dit ontwerp is verdeeld in 7 boeken en 
is hetzelfde als gevonden wordt in HSS. P. E. n°. 36, 63 en 64. Fol. 
1— 86 verso . Fol. 87— -87« onbeschreven. Fol. 88—93. Stedelijke ordonnantifin 
uit de jaren 1536 en 1584, blijkbaar als aanvulling tot het Stadboek bedoeld. 
Fol. 93 vers0 onbeschreven. 
Copieen van de bevestiging der privilegien van Groningen, betreffende 
het stapelrecht, het brouwen enz. door Philips II, beide gedateerd Lis- 
sabon 31 Oct. 1582, den 8 Juni 1583 door Ubbena en de Gouda uit Spanje 
te Grroningen medegebracht Fol. 94 — 110 verso . 



155 

Tractaat van Reductie, 23 Juli 1594. Fol. 111—116. Gedr. Wichers, Verkla- 
ring van het Tractaat van Reductie, II, 26 vlg. 

Op fol. ii6wr8o i s nog te onderscheiden de naam Hinriek Eimke. In 183$ is het 
HS. aangekocht op de auctie-Arntzenius (Catal. n°. li\'$8). 

In XVIIde-eeuwschen perk. omslag. 



288. Papier 16,6 X 21,3. 44 fol. Door twee handen geschreven (foL 

1—24 en 25—44). XVIII dc eeuw. 
Keurwetten der Stad Groningen. 

Fol. 1 — llverso. Keurwetten voor Burgemeesters en Raad van 8 Juli 1623, 
inet de wijzigingen daarin aangebracht van den 23 Jan. 1626 tot 14 Maart 
1666. Fol. 12— 12 vereo onbeschreven. 

Fol. 13 — 24. Evenzoo voor Taalmans en Gezworen Meente van 8 Juli 
1623, met de wijzigingen daarin aangebracht van 30 Augustus 1628 tot 
12 Jan. 1667. Fol. 24 ver8 ° onbeschreven. 

Fol. 25 — 34 verso . Evenzoo voor Burgemeester en Raad van 26 Augustus 1668. 

Fol. 35 — 44 ver8 °. Evenzoo van Taalmans en Qezworen Meente van 26 
Augustus 1668, met interpretatign van 6 Febr. 1671 en 7 Febr. 1711. 

Dit HS. maakte vroeger deel uit van een grooter, daar de fol. genum- 
merd zijn met 148 tot 191, waarschijnlijk behoort hct bij de n°'s 263, 391 en 398. 

In 18&2 aangekovht op de auclie-Arntzeniua (Catal. n°. 1516). 

In XVHlde.ceuwschen cartonnen band met perk. rug. 



289. Papier 10,2 x 16,9. 49 fol. XVIII^ eeuw. 
Keurwetten der Stad Groningen. 

Fol. 1 — 28 verso . Keurwetten voor Burgemeesteren en Raad van 26 Aug. 
1668, geamplieerd den 15 Mei 1689. Fol. 29— 29 verso onbeschreven. 

Fol. 30 — 49. Evenzoo voor Taalraans en Gezworen Meente van denz. 
datum, met gelijke ampliatie. Fol. 49 ver8 ° onbeschreven. 

Afkomstig van prof. de la Faille en in 1868 op diens auctie aangekocht (Catal. 
II, n°. r>*>2). 

In XVIIIde-eeuwschen perk. band. 



290. Papier 10 x 15,7. 48 beschreven, benevens talrijke ongenummerde , 

onbeschreven fol. Door twee handen geschreven (fol. 1 — 46 en 
47—48). XVIII'» eeuw. 
Keurwetten der Stad Groningen. 

Fol. 1 — 25 vers0 . Keurwetten voor Burgemeesteren en Raad van 26 Aug. 
1668, geamplieerd 15 Mei 1689. Fol. 26— 27 verso onbeschreven. 

Fol. 28 — 46 verso . Evenzoo voor Taalmans en Gezworen Meente, van denz. 
datum, met gelijke ampliatie. 



156 

Fol. 47 — 48 verso . Nadere bepalingen over de verkiezingen van 7 Febr. 1711 
en 20 Febr. 1713. 

Afkomstig van prof. Baart de la Faille en op diens auctie in 1868 aangekocht 
(Catal. II, n°. 5563). 

In XVfflde-eeuwschen bruin lederen band. 



291. Papier 10 x 15,4. 42 fol. benevens een aantal ongenummerde 

onbesehreven fol. XVIII** eeuw. 
Keurwetten van Groningen. 

Fol. 1 — 15 verso . Keurwetten voor Burgemeesteren en Raad, vastgesteld 26 
Aug. 1668, geamplieerd den 15 Mei 1689. 

Fol. 15 vers0 — 29 verso . Evenzoo voor Taalmans en Gezworen Meente van 
denz. datum, met gelijke ampliatie. 

Fol. 30 — 33. Nadere bepalingen over de verkiezingen van 7 Febr. 1711 
en 20 Febr. 1713. Fol. 33 verso — 38 onbeschreven. 
Equivalenten , die geheven worden van alle ambten, die ter begeving 
staan van de Stad en van de Ommelanden. 

Fol. 38 verso -— 41. Yan de Stad. Fol. 41—42. Van de Ommelanden, goed- 
gekeurd den 19/29 Februari 1692. 

Vroeger in het bezit van Mr. J. II. Nauta. In 1841 voor het eerst in den Cata- 
logus vernield. 

In XVlIlde-ceuwschen bruin lederen band. 



292. Papier 8,3 X 11, 5. 63 fol. XVIII^ eeiuv. 
Keurwetten der Stad Groningen. 

Fol. 1 — 30 verso . Keurwetten van Burgemeesteren en Haad , vastgesteld den 
26 Aug. 1668 en geamplieerd den 15 Mei 1689. 

Fol. 31 — 56. Evenzoo voor Taalmans en Grezworen Meente , van denzelfden 
datum, met gelijke ampliatie. 

Fol. 56 verso — 63. Aanvullingen daarop van 7 Febr. 1711 en 20 Febr. 1713. 
Fol. 63 verso onbeschreven. 

In 18*i0 aangekocht op de auctie-van Eerde {Catal. n°. 7000). 

In XVIII<le-eeuwschen bruin lederen band. 



293. Papier 15,5 x 20. 22 fol. XVIW* eeuw. 
Keurwetten der Stad Groningen. 

Fol. 1 — I3 vers0 . Keurwetten voor Burgemeesteren en Kaad , 26 Aug. 1668. 
Fol. 14 — 22 verso . Evenzoo voor Taalmans en Gezworen Meente , 26 Augus- 



15? 

tus 1668. Met een extract iiit het Notulenboek van 3 Februari 1663. Inlig- 
gend een dergelijk extract van 19 Januari 1697. 

In 1807 aangekocht van de firma Frederik Muller (Documents historiques etc. 
Collections Baart de la Faille et Vitringa n°. 365). 

In XVIIIde-eeuwschen cartonnen band met perk. rug. 



294. Papier 15,6 X 19,5. 38 fol. XVIII de eeuw. 
Kenrwetten der Stad Groningen. 

Fol. 1 — 19. Keurwetten voor Burgemeesteren enRaad, 26 Augustus 1668, 
geamplieerd 15 Mei 1689. 

Fol. 19 vereo — 32. Evenzoo voor Taalmans en Gezworen Meente, 26 Aug. 
1668, geamplieerd 15 Mei 1689. Fol. 32 vereo onbeschreven. 

Fol. 33—38. Eenige nadere ongedateerde bepalingen over de verkiezingen 
te Groningen. Fol. 38 vereo onbeschreven. 

In 1897 aangekocht van de firma Frederik Muller (Documents historiques etc. 
Collections Baart de la Faille et Vitringa n°. "265). 
In XlXde-eeuwschen cartonnen band. 



295. Papier 16,2 X 21,2. 74 fol. XVIIF* eeuw. 
Keurwetten der Stad Groningen. 

Fol. 1—14. Keurwetten voor Burgemeesteren en Raad van 26 Augustus 1668. 

Fol. 14 ve,so — 25. Evenzoo voor Taalmans en Gezworen Meente van 26 

Augustus 1668. 

Fol. 25 verso — 34 verso . Ampliatien van 6 Februari 1671 tot 5 Februari 1762. 

Versaineling van Lijsten en Resolutien wegens het Vergeven van Poli- 

tique zoo Provintiale, Stads als Onunelander Ainbten met de daarop 

vastgestelde recognitie van dien zoo oude als Nieuwe. 1659 — 1751. 

Fol. 35— 74 vereo . 

In 1807 aangekocht van de firma Frederik Multer (Documents historiques etc. 
Collections Baart de la Faille ct Vitringa n°. y 2d"j). 

In XVIIbte-eeuwschen cartonnen band met grijs lederen rug. 



Papier 12,2 x 18,5. 39 beschreven, benevens vele onbeschreven , 
ongenummerde fol. XVII& eeuw. 
Keurwetten der Stad Groningen. 

Fol. 1 — 21. Keurwetten voor Burgemeestcren en Raad van 26 Augustus 
1668, geamplieerd 15 Mei 1689. 

Fol. 2i vereo — 37 vorso . Evenzoo voor Taalmans en Gezworen Meente, van 
26 Aug. 1668, geamplieerd 15 Mei 1689. 



158 

Fol. 38 — 39 vereo . Nadere bepalingen van 7 Februari 1711. 
In i897 aangekocht van de firma Frederik Muller (Documents historiques etc. 
Collections Baart de la Faille et Vitringa n°. 365). 
In XVIIIde-eeuwschen bruin lederen band. 



297. Papier 16,7 X 21, 8. 225 beschreven en bovendien vele onbeschreven 

fol. XVI de m XVII** eeuw. 
Regeeringslijst van Gronhrgen van 1577 tot 1656. 

Deze lijst bevat de namen der leden der stedelijke regeeringscolleges en 
bovendien der afgevaardigden van Stad en Lande in de provinciale en Unie- 
colleges over de jaren 1577 tot 165G. Zij is begonnen door Egbertus Upkena 
(vgl. de aant. op fol. 7), die in 1580, 1581, 1583 en 1584 Raadsheer, 1581 
en 1582 Kluf tmeester , 1584, 1588, 1591 en 1592 Burgemeester en 1585, 
1586, 1589, 1590 en 1593 Hoofdman was te Oroningen. Upkena schreef de 
lijst tot in 1596 (fol. 1 — 43), waarna een andere hand haar vervolgde tot 
1600 (fol. 44—58). Een derde hand voltooide haar tot 1656 (fol. 44—225). 
Inliggend: Mansuetudo Principis et Refrenatio irae. Ad . . . quinque 
viros dirimendis Omlandorum controversiis Legatos ... cum Oroningae 
essent mense Junio A°. 1670. Latijonsch gedicht get. Menso Alting. 

Afkomstig van Mr. R. K. Driessen (Catal. HSS. quarto n°. i2), in 1832 op diens 
auctie aangekocht. 

In XVIIde-eeuwschen perk. band. 



298. 20,7 X 31,8. 432 fol. XVII de en XVIII dc eeuw (1686—1712). 
Concepten van Huwelijkscontracten, Testamenten, Scheidbrieven, Koop- 
brieven en andere Gontracten, beleden voor Burgemeester Menso 
Alting. 1686—1712. 

De brieven zijn door verschillende handen geschreven , doch alle geverifieerd 
en geteekend door Alting. Voorin een register van de hand van Mr. H. 0. 
Feith Jr. 

Ilet HS. is afkomstig van Mr. R. K. Driessen, op wiens auctie (1832) het door de 
Bibliotheek is aangekocht (Catal. HSS. fol. ii). 

In XVIIde-eeuwschen perk. band. 



Papier 21,2 x 33,6. 378 fol. XVIII** eeuw. 
Dat Oldermansboek ofte Gildrechts-Boek , tracterende van dat Gildt, 
Water en Stapelrecht der stad Groningen met alle nieuwe Ordonantien , 
Decisien, Resolutien en Instructien. 

Dit boek bevat: 

Fol. lverso_ioverso # Het Oldermansboek. Oedr.: Het Oldermansboek , ed. 



150 

Feith, blz. I — 33; benevens de nienwe bepalingen van 1446 en 1510, gedr. 
t. a. p. blz. 33 — 36, en een waardeering der Groningsche munten. 

Fol. 11 — 12. Scheidsrechterlijke uitspraak over de ambachten in de kloos- 
ters, des frijdaghes na dcn hillighen Pinxterdagh 1520. Gedr. t. a. p. blz. 
37 — 39. Met confirmatie door Earel van Gelder, 3 Oct. 1524. 

Fol. 12 vers0 . Raadsresolutie over het bevrachten van Groninger schepen 
voor vreemden, 11 Juli 1553. Gedr. t. a. p. blz. 39. 

Fol. 13 — 16 vers0 . Interpretatie van de uitspraak van Alva over het stapel- 
recht van 7 Aug. 1571 door den Geheimen Raad, 16 Aug. 1576. Gedr. t. 
a. p. blz. 43 — 54. 

Fol. 17—18. Instructie voor den Olderman, 14 Nov. 1678. Gedr. t. a. p. 
blz. 72—75. 

Fol. 18 vers0 . Verklaring der brouwers in Duurswold, dat zy hun beroep 
alleen krachtens verlof van Groningen uitoefenen, 24 Juni 1680. Gedr. t. 
a. p. blz. 67. 

Fol. 19— 22 vereo . Resolutten en sententiSn over het gildrecht. 1682—1730. 
Gedr. t. a. p. blz. 70—71, 68—69. 

Fol. 23—82. Talrijke instructien en reglementen voor den Olderman (fol. 
23), voor de chergers van het gildrecht (fol. 26), voor den Syndicus der 
Stad (fol. 31), den Stads-rentmeester (fol. 34), de Secretarissen der Stad 
(fol. 49), de Klerken ter Secretarie (fol. 54), den Stads-advocaat (fol. 56), 
den Rentmeester en Opzichter der veenen (fol. 59), den Olderman (fol. 
61 vers0 ), op de Stads-pondkamer (fol. 64), op de Stads-rekenkamer (fol. 67). 
De eerete gedr, t. a. p. blz. 54 — 61. 

Fol. 82 verso — 84. Resolutie over het groot en klein burgerrecht, 14 Maart 1666. 

Fol. 84 vers0 . Ordonnantie op de advocaten, 14 Maart 1666. 

Fol. 85— 98 verso . Keurwetten van 26 Aug. 1668, met ampliatie daarvan, 
6 Febr. 1671. 

Fol. 99 — 119. Ordonnantie op de weeskamer, 19 Mei 1613, met resolutien 
desbetreffende , 1614—1703. Fol. 119 verso — 122 vereo onbeschreven. 

Fol. 123— 125 verso . Ampliatie der Keurwetten. 1689—1752. Fol. 123 vereo , 
126— 126 verso onbeschreven. 

Fol. 127 — 146. Lijste van Politique ende militaire ambten met de respec- 
tive taxen van recognitien op deselve gestelt. Met desbetreffende resolutien. 

Fol. 147 — 355 verso . InstructiSn voor grietlieden, redgers en overrigters 
(fol. 147), den kloksteller der torens (fol. 151), den collector voor het lan- 
tarengeld (fol. 152), den onderwjjzer in de wis- en zeevaartkunde (fol. 153), 
den tonnenmeester (fol. 155), den administrateur der predikantsgoederen 
(fol. 159), den bouwraeester (fol. 167), den schulte dezer stad (fol. 169 verso ), 
op de wacht van 't Goorecht (fol. 172), op de bediening van de pondkamer 
(fol. 177) , voor den stadhouder (fol. 183) , den luit.-generaal (fol. 188 verso ) , den 
komraandant van 't garnizoen (fol. 193 verso ) , Gecommitteerden ter Generaliteit 



160 

(fol. 195), hun klerk (fol. 202), Gedeputeerde Staten (fol. 204), de seereta- 
rissen der Staten (fol. 219), Gedeputeerde Staten, vervolg (fol. 224) , klerken 
ter secretarie (fol. 226), kamerboden der provincie (fol. 229), boden (fol. 230), 
op de bediening van de post (fol. 233) , voor loopers en e\ecuteurs (fol. 236) , 
advocaat provinciaal (foi. 238), commies provinciaal (fol. 240), opzichter der 
dijken (fol. 242), Rekenkamer (fol. 243), den secretaris daarvan (fol. 254 vereo ), 
commys van de finances (fol. 257), klerk der rekenkamer (fol. 258 verso ), 
provisioneele instructie voor den kamerbode der rekenkamer (fol. 260 verso ), 
Ontvanger Generaai (fol. 261 vers0 ), de administratie der prov. vaste goederen 
(fol. 277), den rentmeester daarvan (fol. 281), den klerk op 't kantoor van 
dezen (fol. 303), de loopers van dezen (fol. 304), Gecommitteerden om de 
verpondingen te redresseren (fol. 305), Rentmeester der Ommelanden (fol. 
312 verso ), den ontvanger der koopschatten (fol. 324), den ontvanger der 
collaterale successiSn (fol. 333), den administrator der gemeene middelen 
(fol. 335) , de solliciteurs voor de compagnien (fol. 339) , Dr. Hendrick Mun- 
tinck, prof. bot. (fol. 344), de appoincteers (fol. 346), Lucas Calmus, opz. 
in het Generaliteitsmagazijn (fol. 347 ver8 °), den tuchtmeester (fol. 349), voog- 
den en buitenmoeders van het tuchthuis (fol. 351 verso ). 

Fol. 356—360. Staatsresolutien over geestelijke zaken. 1654-1680. Fol. 
360 verso onbeschreven. 

Fol. 361 — 362 verso . Lijste van de Binnen Lantsche boodeloonen van Groningen. 

Fol. 363 — 369 verso . Validerende Uitgave in de rekening van den rentmees- 
ter der Ommelanden. Met meer derg. lijsten. 

Fol. 370 — 378 verH0 . Instruotien voor Jeremias Mees, adm. der appointe- 
menten (fol. 370), den advocaat-provineiaal (fol. 371), de schrijvers of solli- 
citeurs (fol. 373 verso ). Op fol. 378 vers0 een lijst der instructign. 

In 1&H aangekocht op de auctie-Arntzenius {Catal. n°. lTMJ). 

In XVIIl^-eeuwschen band met vood lederen rug. 



300. Papier 21,1 X 31. I en 84 foL XVI'* eeuw. . 

Het OldermanHboek van (Troningen , benevens de tien bepalingen , daaraan in 
1446 en 1510 toegevoegd en een waardeering der Groninger munten, met 
registcr. Fol. 1—15. Fol. 15 verso onbeschreven. Gedr. Mr. II. 0. Foith, Het 
Oldermansboek enz. , blz. 1 — 36. 
Copieen van stukken, op Groningen betrekking hebbende: 

Fol. 16 — 18. Scheidsrechterlijke uitspraak tusschen de Friezcn en de stad 
Groningen, in commemoratione S. Pauli 1338. Gedr. Oorkondenbock van 
Groningen en Drenthe I, blz. 248 vlg. 

Fol. 18 — 22. Vrcdesverdrag tusschen Ocko ten Broecke, Sibet van Rus- 
tringen, Groningen en de Ommelanden ter eene en Oostergoo en Wostergoo 



161 

ter andere zqde, in 0. L. Vrouwen avende purificationis. Gedr. Friedlander, 
Ostfriesisches Urkundenbuch I, blz. 263 vlg. 

Fol. 22 — 23. Bevestiging daarvan door Focko Ukena en vele anderen , van 
denzelfden datum. Gedr. t. a. p. I, blz. 268 vlg. 

Fol. 23. Verbond van Stad en Lande, up Sancte Adolp (d. i. Odulf) 1417. 
Gedr. van Idsinga, Staatsrecht, II, 234. 

Fol. 23 vereo — 25. Verbond van Stad en Lande, des mandaghes vor Sunte 
Tomas dach apostoli 1482. (N.B. Tusschen fol. 24 en 25 plaatse men fol. 26). 

Fol. 25 vereo . Extract uit het tractaat van Jan van Beieren, Ocko ten Broeck 
en Groningen, 15 Sept. 1420. 

Fol. 27 — 28. Aanneming van Albreclit van Saksen tot gubernator door 
Edzard en Uko van Oostf riesland , 5 October 1490. 

Fol. 28-30 verso . Tractaat van Groningen met Edzard en Uko van Oost- 
friesland, up Sancten Marci avent 1506. Gedr. Brouerius van Nidek, Ana- 
lecta, blz. 167 vlg. 

Fol. 30 ver8 ° — 31. Extract uit den brief van George van Voorne over het 
stapelrecht, z. d. Fol. 31 vere0 onbeschreven. 

Fol. 32 — 33. Uitspraak in het geschil tusschen de Ommelander abten en 
de Groninger gilden over de ambachten in de kloosters, nha den hyllige 
pynxterdagh 1520. Gedr. Oldermansboek , ed. Feith, blz. 37 vlg. 

Fol. 33 vereo — 35 vereo . Tractaat van Groningen met Karel van Gelder, 18 
Febr. 1518. Gedr. Schotanus, Brieven en documenten, blz. 96 vlg. 

Fol. 36 — 36 vereo . Evenzoo van de Ommelanden met denz., 15 Juni 1521. 

Fol. 37 — 44 verso . Latijnsch stuk over het recht van den bisschop van 
Utrecht op Groningen. Fol. 45 onbeschreven. 

Fol. 45 vereo — -47, 49. Extracten uit de Saxonia van Albertus Crantius 
(Krantz), die na diens dood (1517) is uitgegeven. 

Fol. 47 vereo — 48. Aanteekeningen omtrent de geschiedenis van Friesland 
en Groningen van 1492 tot 1500. 

Fol. 48 vere0 — 49. Extract uit de „Chronica van HolJandt" fol. 234 cap. 6 
enz. 1396 — 1493, namelijk uit de Divisie-kroniek. Fol. 49 vereo — 50 onbeschreven. 

Fol. 50 vereo . Verclaringh up dije provisionael sententije uutghesproken 
van den grave van Arenberch Johan van Ligne anno (15)60 den 14 May. 

Fol. 51. Copie van deze sententie over het geschil van Groningen en 
Appingedam, van denzelfden datum. 

Fol. 51 vereo — 52. Bevestiging daarvan door Margareta van Parma, 14 Mei 
1561. Fol. 52 vereo onbeschreven. 

Fol. 53. Beschouwingen daarover. Fol. 53 vereo onbeschreven. 

Fol. 54. Praefatio van dat titlich verdrach den 28 July 1564 bynnen 
Groeningen tuescken Stadt und Lande upgherichtet. Over het stapelrecht. 

Fol. 54 vereo -56. Verdrag tusschen Stad en Lande, 4 Aug. 1564. Fol. 
56 vereo onbeschreven. 
Codices Groning, 11 



162 

Fol. 57 — 61. Privilege, door keizer Sigismund aan de Friezen verleend, 
30 Sept 1417. Gedr. Friedl&nder I, biz. 208 vlg. Fol. Gl verso onbeschreven. 

Fol. 62— 66 vereo . Verdrag van Augsburg van 26 Juni 1548. Fol. 66 a on- 
beschreven. 

Fol. 66 a verso — 69 vereo . Seeker personen getuechnisse van den uffbreek der 
landen durch des Dollars inbreek ; afgelegd voor Luitenant en Hoofdmannen 
19 April 1565. Gedr. Stratingh en Venema, De Dollard, blz. 316 vlg., Mon. 
Gron. , blz. 443 vlg. Benevens eenige andere aanteek. omtrent den Dollard. 

Fol. 70 — 8U vereo . Der platte Ummelanden van Groeningen groetheyt nha 
ackertal, deymaten enz. 

Fol. 81 — 84 vereo . Dye laeste und juengeste overgheevent der landen. Aan- 
vulling op de voorafgaande lqst. 

Het HS. is aangekocht op de auctie-Amtzenius in 1832 (Catal. n°. 1519). 

In XVIII<te-eeuw8chen cartonnen band met bruin lederen rug. 



301. Papier. 10,1 x 15,3. 49 fol. XVII** eeuw (na 1659). 

Groeninger Stapel-Recht in 't Corte beschreven Door Johan Tiassens, 
Borgemester in Groeningen. 

Met opdracht aan Burgemeesteren en Raad d.d. 1 Jan. 1659. Tjassens 
was Burgemeester van Groningen in 1649 en '50, 1653 en '54, 1657 en '58, 
1661 en '62, 1665 en '66 en 1669 en 70. Zjjn boekje over het Stapelrecht 
schijnt niet gedrukt te zijn. 

Het HS. is waarschijnlijk een copie van het den Raad aangeboden cxemplaar. 

Tn 1832 aangekocht op de auctie-Amtzenius (Catal. n°. 1578). 
In XVinde-eeuwschen perk. band. 



302. Papier. 19,1 X 25,1. 2 dln. 308 en 24 fol., waarvan ongeveer de 

helft onbeschreven. XVIII^ eeuw. 
Repertorium van copieele Ordonnantien , Instrnctien, Placcaaten, Reso- 
lutien, Requesten, Berighten, Uitspraaken, Privilegien en Octrooyen 
etc. concernerende de Stads Pondcamer in Groningen. 

In deel II een lijst der daarin voorhanden stukken van Mr. H. 0. Feith Jr. 

Voor het eerst vermeld in den catalogus van 1841. 

Deel I in XVIHde-eeuwsehen papieren band, II ongebonden. 



303. Papier. 16,3 X 20,8. 100 beschreven fol., benevens talrijke onbe- 

schreven bladen. XVIII& eeuw (1772). 
Zaken van 't Gild, Water en Stapelrecht, versainelt door de Busheer 
Muntinghe en door mij (H. F. Sichterman) met het insereren van reso- 
lutien bij mijn tijd doer den Raad geslagen vermeerderd anno 1772. 



163 

Wij vinden hier aUereerst een copie van het Oldermansboek (fol. 2 — 16™ 1 " 80 , 
gedr. Feith, Oldermansboek enz. blz. 1—36; fol. 17 — 17 vere0 onbeschreven) , 
verder de uitspraken van 1520, 1553, 1571 en 1576 (fol. 18— 24 verso , gedr. 
t. a. p. blz. 37 — 54; fol. 25 — 25 vereo onbeschreven) , de instructie van den 
Olderman (fol. 31—33, gedr. t. a. p. 54—61; fol. 33 voreo onbeschreven) , 
eenige eeden (fol. 34 — 35 vereo , fol. 36 onbeschreven), en verder een groote 
serie uitspraken, beslissingen en vonnissen betreffende het stapelrecht uit 
de jaren 1553 tot 1730, met een korte latere aanteekening van 1770 (fol. 
36vereo__77ver8o, waartusschen eenige fol. onbeschreven , fol. 78—81 onbe- 
schreven) , den Schuttenbrief van Groningen van 1482 , benevens eenige andere 
nadere bepalingen daaromtrent en andere ordonnantiSn , het stapelrecht be- 
treffende, van 1497 tot 1737. Achterin nog een: Directorium, dienende tot 
naerder observantie van het stapelrecht enz., benevens een: Catalogus in 
hoc Libro contentorum. 

De busheer Muntinghe nam dit ambt sedert 1163 waar en is in 1169 gestorven. 
Sichterman was olderman van het gildrecht van 1161 — 1116. 

In 1807 aangekocht van de firma Frederik Muller (Documents historiqucs etc. 
Collections Baart de la Faille et Vitringa n°. 265). 

Tn XVHIde-ecuwschen cartonnen band met bruin lederen rug. 



304. Papier. 16 X 19,8. XXVI en 262 genummerde blz., benevens een 

aantal ongenummerde onbeschreven fol. Zeer beschadigd HS. 
XVIII^ eeuw. 
Copia van de gehiele Rolle der Coopman ende Cramer Oilde in Groningen. 

Pag. I— XIV. Het Register van d'gehiele Rolle etc. Pag. XV— XXVI 
onbeschreven. Pag. 1 — 262. De Gilderol der Kramers. Zjj bevat stukken van 
1362 tot 1707 (blz. 1 — 253) door dezelfde hand geschreven. Een latere hand 
voegde nog twee bepalingan van 1708 toe (blz. 253 — 256), terwijl een derde 
nog eenige stukken van 1723 in het boek schreef (blz. 257 — 262). Een 
vierde hand plaatste achter in het HS. nog eenige bepalingen van 1705 — 1708, 
eveneens het Kramergild betreffende. 

De origineele gilderol der Kramers berust op het Rijksarchief te Groningen 
(HSS. 4° n». 41). 

Aangekocht in 1845 op de auctie-Tresling (Catal. n°. 1940) 

In XVIIItte-eeuwschen donkei*bruin lederen band, waarop voor en achter het beeld 
der Gerechtig heid. 



305. Papier. 15,7 x 19,6. 119 genummerde , benevens eenige ongenum- 

merde onbeschreven fol. XVIII^ eeuw. 
Copie van het Gildeboek der Groningsche Brouwers. 

Het HS. bevat don Gildebrief van 1424 (fol. 9—11) en dien van 1436 (fol. 

14* 



164 

11 — 13). Daarna volgen de namen van hen, die het gild hebben gewonnen 
van het jaar 1414 af tot 1699 toe (fol. 14— 72 vers0 ). Een andere hand zette 
deze lijst voort tot 1772 (fol. 72 verso — 84 vereo , foL 85 — 87 verso onbeschreven). 
Daarna volgen weer verordeningen het Brouwersgild betreffende, door de 
cerste hand geschreven, loopende over de jaren 1546 tot 1698 (fol. 88 — 119). 
Dezelfde tweede hand als boven zette deze verordeningen voort tot 17 GO 
(fol. 1—7, fol. 7 verso — 8 verso onbeschreven). 

Een ander afschrift van dit Gildeboek berust op het Rijksarchief te Gro- 
ningen (HS. fol. n°. 205*). 

Aangekocht op de auctie-Hesselink 1878 (fiaial. n°. 833). 
In XVIIIde-eeutvschen perk. band. 



306. Papier. 15,6 X 19,3. 134 fol. XVIII** eeuw (1728). 

Anleydinge tot de Eerste Beginselen der Groninger Regtskunde. 

Deze „Anleydinge" (door Paulus Laman) is in 1738 voor het eerst uit- 
gegeven bij den drukker Lucas vas Colenbergh te Groningen. 

Dit HS. is in 17*28 geschreven door „Everhardus Petrus van der Swaegh, Generali- 
teyts Monster Commissaris staende ter repartie van Stadt Groningen en Ommelanden." 
Deze zal dus geweest zijn een van de ^Personen waar toe de Aulheur besondere opsigt 
hadde" , voor wie hij het werk had ontworpen. Latere bezitters van het HS. zijn 
waarschijnlijk de op het schutblad te vinden H. van der Swaagh en Jan Hieronymus, 
„Hovenier in Olde Kijkintiat straete." In April 1894 werd het door den Heer S. M. Smit 
aan de Bibliotheek geschonken. 

In XVIII<te-eeuwschen cartonnen band met rood lederen rug. 



307. Papier. 20 X 25,3. 24 fol., benevens talrijke onbeschreven bladen. 

XVIII de eeuw. 
Landrecht des Gerichtes van Selwart, vollenkomelijck ende gantz init 
oock die nije constitutie A°. 1596 den 13 Martij ordentlijck bij malkan- 
deren gevoeget ende vervattet . . . A. Sighers, 1630. 

Dit Landrecht is uitgegeven in Verh. P. E. I. P. VI, 599 vlg., door Mr. 
H. 0. Feith ; de constitutie van 13 Maart 1590 echter niet (vgl. t. a. p. 662). 
Zie in 't algemeen over dit landrecht: H. 0. Feith, Beknopt Gesch. Over- 
zicht van Selwerd (Verh. P. E. I. P. VI, 643) en J. A. Feith, Het Gericht 
van Selwerd. Diss. Gron. 1885. Albert Sighers was van 1629 tot 1638 en 
van 1640 tot 1642 Ambtman van het Gericht van Selwerd. 

Deze Copie is blijkens een aant. op fol. 24 genonxen naar het origineel in klein 199 
„met een stijf papieren band agter met bruin leder gebonden", door Dr. 0. G. Veldt- 
man, Rigter. 

Voor het eerst vermeld in den catalogus van 1841. 
In XVIIIde-eeuwschen cartonnen band. 



165 

308. Papier. 19,8 X 31,9. 24 fol. XIX<* eeuw (1802). 

Oldambtster Landrecht van 1327 (of 1427). Fol. 2—6. Fol. 1—7 en 8 onbe- 

schreven. 

Oldambtster Landrecht van 1471. Fol. 10 — 17. Fol. 9, 18 — 24 onbeschreven. 

Deze copie of mogeljjk reeds het origineel was onvoltooid, maar eindigde 

met art. 30 van het IJ e Boek. Het Oldambtster Landrecht van 1471 is 

met dat van 1327 uitgegeven door Mr. J. S. G. Koning, doch naar andere 

HSS., in Verh. P. E. I. P. VI, blz. 75—171. 

Het HS. is den 18 Januari 180*2 geschreven door Mr. H. J. Arntzenius, zoon van 
den gelyknamigen Groninger Hoogleeraar , naar een HS., vroeger in het bezit van 
den Heer H. A. Werumeus en toen van prof. C. C. Paehlig. Het is in 18!H op de 
auctie-Arntzenius aangekocht (Cat. n°. 15*29). 

In portefeuille. 



309. Papier. 16 X 20,8. 21 fol. XVII** eeuw. 

Landrecht van het Oldambt en het vijfde deel van Keiderland van 1471. 

Hierin is tevens opgenomen het oude Landrecht van 1327. Het is uitge- 
geven door Mr. J. S. G. Koning in Verh. P. E. I. P. VI, blz. 673 vlg. Dit 
HS. verschilt aanmerkelijk van den daar gedrukten tekst : het mist sommige 
daar aanwezige artikelen , maar heeft weer meer andere , die daar ontbreken. 
Boek H en III zijn hier samengesmolten , terwijl als boek III zou volgen 
het Landrecht van Hunsingoo, Fivelgoo en Groningen van 1448 (Richthofen, 
Friesische Rechtsquellen , blz. 315 vlg.), waarvan evenwel slechts een klein 
fragment aanwezig is. 

In 183*2 aangekocht op de auctie-Artzenius (Catal. n°. 1510). 

In XVIIIde.eeuwschen cartonnen band met bruin lederen rug. 



310. Papier. 16 X 20,2. 52 beschreven, benevens talrijke onbeschreven 
fol. XVIII^ eeuw. 
Landrecht van het Oldambt en het vijfde deel van Reiderland van 1471. 

In dit HS. is opgenomen het oude Landrecht van 1327, hier steeds Bel- 
lingwolder landrecht genoemd. Het is uitgegeven door Mr. J. S. €h Koning 
in Verh. P. E. I. P. VI, blz. 673 vlg. Dit HS. verschilt aanmerkelijk van 
den daar gedrukten tekst: b\jv. het tweede boek bevat 92 artikels, tegen 
het gedrukte 67. Dit zal hierdoor te verklaren zijn, dat lezingen uit ver- 
schillende handschriften hier zijn samengevoegd. 

In 180*2 aangekocht op de auctie-Mr. A. J. de Sitter (Catal. n°. 18*2). 

In X V II Ifo-eeuwschen perk. band. 



166 

311. Papier. 16,2 x 20,3. 110 fol. XVII^ eeuw. 
Westerwolder Landrecht van 1567. Fol. 1 — 57. 

Uitgegeven door Mr. A. Q. van Swinderen in Verh. P. E. I. P. IV 1 , blz. 
1 vlg. en daarnaar bij Richthofen, Friesische Rechtsquellen , blz. 279 vlg. 
De Inleiding ontbreekt in dit HS. ; ovorigens komt het met kleine afwijkin- 
gen (het heeft 287 artikelen, tegen het gedrukte 285) met het uitgegevene 
overeen. Van fol. 57 tot 60 volgen nog eenige aanteekeningen omtrent 
Westerwolde, die geschreven stonden op den perkamenten omslag van het 
Landrecht , dat toebehoorde aan Edzard Rengers , drost van Westerwolde , en 
waarnaar dus waarschijnlijk ons handschrift is gecopieerd. Edzard Rengers 
was de zoon van den kroniekschrijver Johan Rengers en leefde in het begin 
der 17 de eeuw. Fol. 60 verao onbeschreven. 
Copieen van eenige stukken over Westerwolde. 

Fol. 61 — 64 verso . Request van Westerwolde aan Earel V , verzoekende het 
appel van den Drost op Luitenant en Hoofdmannen te handhaven, met 
gunstige beschikking van 27 Juni 1545. In een vidimus van Luitenant en 
Hoofdmannen van 8 Dec. 1597. 

Fol. 65 — 67. Eed van trouw aan de privilegien van Westerwolde, den 3™ 
November 1556 door den Luitenant Marten van Naerden namens Philips II 
afgelegd. In een vidimus van Luitenant en Hoofdmannen van 18 Aug. 1562. 

Fol. 67— 69 verso . Dergelijke eed, afgelegd door Aremberg, 13 Mei 1562. 
Vidimus als boven van denz. datum. 

Fol. 70 — 73 verso . Beslissing door Koninklijke commissarissen van een ge- 
schil tusschen de erfgenamen van Hans Hessen, drost van Wedde en de 
ingezetenen van Westerwolde , betreflende de brug en het bruggeld te Wedde , 
5 Dec. 1566. 

Fol. 74— 78 verso . Inleiding op het Landrecht van 1567 , die bij het boven- 
genoemde stuk behoort. 

Fol. 79 — 85. Copia uyt den Octroy des Landes Westerwold, 12 Aug. 1538. 

Fol. 86— 110 verso . Register. 

In 1183 aangekocht op de auctie-H. A. Werumeu* (Catal. HSS. 4° N. N.) 

In XVIH de ~eeuw8chen bruin lederen band. 



312. Papier. 20,1 X 31,9. 562 pag. XVIII^ eeuw. (1750—1752). 

Copieen van Rekeningen en andere officieele stukken van Rudolf de 
Mepsche , ontvanger der gemeene middelen in Wedde en Westerwolde. 
1750—1752. 

Dit boek bevat: Stukken over de aanstelling en verantwoording van de 
Mepsche (pag. 1 — 56). De paght van Coevoerden (57 — 96). De verponding 
(pag. 97—136). Den 20 en , 40 en en 80 en Penning (pag. 137—176). Uitgave van 
Tractementen (pag. 177—236). Uitgave van Ordonnantien (237—296). Uit- 



167 

gave op Recipissen etc. etc. (pag. 297 — 39G). De 3 Maandstaten ende Gener. 
Staten (pag. 397 — 457). De Missiven uit 's Gravenhage en antwoorden (pag. 
458—562). 

Na 1841 in de Bibliotheek opgenomen. 

In XVHIde-eeuwschen perk. band. 



313. Papier. 20,7 X 31,3. 117 fol. XVII** eeuw. 

Advertissenient van Rechten In Saken vande Processen der Omlanden 
tegens die van Stadt Groningen , Gedaen door d'Heer advocat van Penen. 

Fol. 116 — 117 onbeschreven. 

Dit stuk is namens de Ommelanden bij de Staten Generaal ingediend. 
Het telt 828 punten, is ongedateerd, maar zal waarschijnlijk ongeveer 1640 
gesteld moeten worden , toen de moeilijkheden tusschen Stad en Lande zeer 
ernstig waren geworden. 

Voor het eerst in 1841 vernield 

In XVll<te-eeuw8chen perkamenten omslag. 



314. Papier. 15,2 X 20. 25 fol. XVIII* eeuw. 

Reglement, voet ende wett waarop de Regeringe van de Ommelanden 
tnsschen d'Eems ende Lauwers voortaan sal worden bestelt enz. 

Vastgesteld in 1659. 

Aangekocht op de auctie-Mr. J. W. Keiser in 1801 (Catal. n°. 43). 
In XVIIIdc-eeuwschen papieren band. 



315. Papier. 21,5 x 33,3. 479 fol. , benevens talrijke onbeschreven onge- 

nummerde bladen en eenige bijbehoorende losse stukken. Ge~ 

schreven door twee XVII^-eeuwsche handen (fol. 1—7, 25 — 345, 

385 — 387 , 449—473 door de hand van Cornelis Tiassms; fol. 

8—23, 355—380, 389—447 door een anderej. XVII de eeuw 

(1640—1658 en later), losse stukken XVIII** eeuw. 

Claveboeck van Redger en Over-Rechten. Uit verscheyden Protocollen, 

andere boecken en schriften gecolligeert volgens bijvolgende register 

van mij Johan Tiassens, secretaris en A° 1658 uitgeschreeven van mij 

uit desselfs boeck. Corn. Tiassens. Fol. 1 — 380. 

Fol. 1. Een lijst der gebruikte bronnen en eenige andere registers. Inlig- 

gend copie6n van stukken, die men als bijlagen van het Clauboek kan 

beschouwen. Fol. 361—384 onbeschreven. 

Resolutie der Staten van Stad en Lande over het Ominelander Landrecht. 

31 Oct. 1601. Fol. 385—387. Door Corn. Tiassens geschreven. Fol. 388 onbe- 

schreven. 



168 

Extracta uyt wijlen heeren Doctoris Remberti Ackema . . . prothocol der 

Warffs-Ordelen ende Constitutien. 1595—1637. Fol. 389—436. Fol. 437— 

440 onbeschreven. Gedeeltelijk gedrukt bij Feith, Warfeconstitutien en Oor- 

deelen (Verh. P. E. I. P. VII). 

Brief van de Hoofdmannenkamer aan de Staten-Generaal. 15/25 Dec. 1639. 

Over de rechtsmacht der Warven. Fol. 441 — 447. Fol. 448 onbeschreven. 
Warf s-resolntien , sententien en andere Acten, uitgeschreeven van Johan 
Tiassens Secretaris. A°. 1640. 1595 — 1654. Bljjkbaar als boven door Corn. 
Tiassens gecopieerd en tot 1654 voortgezet. 

Voor zoover de in dit HS. aanwezige stukken niet door Corn. Tiassens 
zelve zrjn gecopieerd, zijn ze toch door hem gecollationeerd (Vgl. aant. op 
fol. 436 verso ). 

Johan Tjassens was een Groninger rechtsgeleerde , die zijn vaderstad in verschil- 
lende hooge ambten diende en die in 1670 is overleden. Comelis Tjassens was waar- 
schijnlijk zijn zoon. 

Dit HS. was in den aanvang der 18de eeuw in het bezit van Generaal Hugo van 
Nieveen, gehuwd met eene van Julsingha. Na diens dood werd het gekocht door Dr. 
P. Alberthoma, die 3 Oct. 174$ dit HS. collationeerde met het origineel. (Zie de 
aant. van Alberthoma voorin). Door vererving kwam het in onze eeuw in het bezit 
van Mr. R. K. Driessen, op wiens auctie in 1832 het door de Academische Bibliotheek 
werd verworven. (Catal. HSS. fol. 4). 

In XVIIde-eeuwschen perkamenten band. 



316. Papier. 21,4 X 32. 116 fol., benevens eenige onbeschreven en onge- 

nummerde bladen. XVII^ eeuw (1661). 
Clave-Boeck van Redger en Over-Rechten . . . gecolligeert door Johan 
Tjassens . . . Uyt deszelven Authentico Exeniplari gecopieert door 
Corn. Tjassens A°. 1658 ende nyt de Copie deeses geexcerpeert door 
A. Deusinginm. Med. doct. et Prof. ord. 1661. 

Dit HS. is een copie van het eerste gedeelte ( — fol. 380) van het voor- 
afgaande. Door prof. Deusingius (1612 — 1666) zijn aanteekeningen toegevoegd. 
Over de beide Tjassensen zie het voorafgaande nummer. 

In 1802 aangekocht op de auctie-A. S. Werumeus (Cat. MSS. fol. W.). 
In XVHIde-eeuwsc/ien cartonnen band met perk. mg. 



317. Papier. 20,8 X 33 } 4. 274 fol. XVIII^ eeuw. 
Omlander Clauw-Boeck. 

Dit boek loopt over de jaren 1507 tot 1716. Vooraf gaan lijsten van 
Clauwen van Leermens en omgeving (fol. 1 — 11), en verdragen van de 
Ooede Mannen die Regtinge te Leermens aan te spreeken hebben (fol. 12). 



169 

Eenige stukken betreffende de indijking bij Godlinze en Losdorp volgen 
(fol. 263—274). Fol. 242—262 onbesehreven. 

In 1836 aangekocht op de auctie-Van Eerde (Catal. n°. 0869). 

In XVIIIde-eeuwschen perk. band 



318. Papier. 20,2 X 31,7. 18 fol XVIII^ eeuw (1798). 

Deductie en Adstructive Memorie aan de Eerste Kamer van het Ver- 
tegenwoordigend Lichaam des Bataafschen Volks overgegeeven door 
de Municipaliteit der Ommelanden tusschen de Eems en de Lauwers. 

Deze deductie betoogt het recht der Ommelanden op schadevergoeding 
voor verloren heerlijke rechten. Als bijlage een brief van 20 Oct. 1798, ter 
begeleiding der Deductie. 

In 1832 aangekocht op de auctie-Mr. R. K. Driessen, Secretaris der voom. Muni- 
cipaliteit. (Catal. HSS. fol. 28). 

In portefeuille. 



319. Papier. 20,2 X 32,5. 59 fol. XVIII^ eeuw. 

Copieen van aankomsttitels van verschillende heerlijke rechten in de 
Ommelanden. 

Deze cop. zullen als bewijsstukken gediend hebben bij de in n°. 318 ge- 
noemde Deductie. Vooraf gaat een gedr. extract uit de Besluiten van cle 
Eerste Kamer van 23 Oct. 1798, waarbij het voorn. request in handen 
wordt gesteld van een Comraissie. Aan het einde gedrukte stukken: procla- 
matie van Gecomm. Raden der Ommelanden, waarbij de heerlijkheden Vis- 
vliet, Uitwierde, Solwerd, Marsum en Holwierde te koop worden aangeboden, 
29 April 1659; van het Comit6 Revolutionair , houdende afschaffing der 
heerlijke rechten, 11 April 1795; van hetz. houdende oproeping ter verkie- 
zing van een provinciale vertegenwoordiging , van denzelfden datum. 

Evenals hct vorige aangekocht op de auctic-Mr. R. K. Driessen. 

In XVIII de -eeuwschen cartonnen band tnet wit lederen rug. 



320. Papier. 16,5 x 21,3. 14 fol. XVII** eeuw (1664). 
Gastrecht van Wagenborgen. 

Vastgesteld door Burg. en Raad van Groningen 29 Oct. 1664, nadat op 
26 Mei daaraan voorafgaande een commissie was benoemd tot herziening. 

Origineel exemplaar, get. door den Secretaris Ludolphi. Volgt de „Provi- 
sioneele Clauwe en ordre wegens de bedieninge vant Gastrecht", 31 Oct. 
1664, geteekend door den Ambtman Phoebus Themmen en door alle Gast- 
rechters. (Fol. 12 — 12 verso ). Register, get. door genoemden Ambtman (fol. 
13— 14 verso ). 

In i83"2 aangekocht op de auctie-Mr. R. K. Driessen {Cat. HSS. quarto n°. II). 
ln grauw papieren omslag. 



170 

321. Papier. 22 x 33,4. XI en 344 fol. Door verschillende handen ge- 

schreven. XVTI^ en XVIII^ eeuw. 
Rechten ende Privilegien van Delfft, Adewerder ende Winsumer Zijlen. 

Fol. I — m. Aant. omtrent schot, te Farmsum te betalen, evaluatie van 
munten enz. Fol. IV — XI onbeschreven. 

Fol. 1 — 23. Copie uit Wierumer Zgllboeck tot den Delfzjjlen. Met bijlagen: 
resolutign, clauwen, beschrjjvingen van kerspels enz., meest uit de 15 de 
eeuw en later. 

Fol. 23 vere0 — 38 vereo . Hyr nae volgen die Rechten van den drie Delffzijlen. 
Met bijlagen. Als boven. 

Fol. 39— 39 vereo . Yan Slochter Zijlrecht. Als boven. 

Fol. 40— 4C vereo . Copia der nijen Zijlvesten brieff to Delffzijlen, op St. 
Petersdach 1445. Gedr. Geertsema, De Zijlvestenijen , 71 vlg. 

Fol. 47 — 47 verso . Cautie, gegeven door Groningen aan de Ommelanden , 
14 Febr. 1575. Fol. 48— 48 vereo onbeschreven. 

Fol. 49 — 52. Transfix van een vonnis over de afwatering van Schild- 
wolde, Hellum en Sydebert, des wonsdages nae den Sondach Judica 1412. 
Gedr. Mon. Gron., 387 vlg. 

Fol. 53 - 53 vere0 . Overeenkomst van de Stads-hamrikken met Drenterwolde 
en het Goorecht over afwateringen bij Groenenberg, 21 Jan. 1332. Gedr. 
Oorkondenboek van Groningen I, blz. 232 vlg. Fol. 54- 54 vcrso onbeschreven. 

Fol. 55 — 56. Yerklaring der scheppers der drie Delfzijlen over den Older- 
man der Stadshamrikken , z. d. Fol. 56 vereo onbeschreven. 

Fol. 57 — 67 verso . Waerachtige duetsche Copie wth Damster Buerbreeff der 
welcke principael in Latijn geschreven is, zondagnaoctaven van hemelvaart 1327, 
met transfixen van 1427 , 1432 en 1539. Met Mjlagen. Vgl. t. a. p. I, blz. 217 vlg. 

Fol. 68 — 73 vereo . Ampliatie van het contract in Appingedam wegens het 
Corpus aldaer van Anno 1623 den 3 Martii, gedaen den 23 Julij 1664. 

Fol. 74 — 76 verso . ResolutiSn van het Schuttenrecht te Appingedam, 15 en 
17 Maart 1727. Fol. 77— 77 vere0 onbeschreven. 

Fol. 78— 79 vereo . Register over Adewerder Zijlrecht. Fol. 80— 80 vereo on- 
beschreven. 

Fol. 81 — 150 vereo . Zijlvesten van Aduarderzijl, benevens een reeks van resolutien 
der Zijlvestenije. Fol. 122—126, 134—138, 140, 151 en 152 onbeschreven. 

Fol. 153. Resolutie over de verkiezing van een schepper in de drie Delf- 
zijlen, 11 Sept. 1657. Fol. 153 verso — 155 vereo onbeschreven. 

Fol. 156 — 157. Bladwijzer van Winsumer ende Schaphalster Zijlrechten. 
Fol. 157 verso onbeschreven. 

Fol. 158— 159 verso . Winszumer Zijlvesten Brief. 1332. Vgl. Mon. Gron., 
112 vlg. Fol. 160— 161 vcrso onbeschreven. 

Fol. 161 — 272 vereo . Des Zijlrechters Recht ende Brieff van Winsumer 
Zijlvesten, met talrijke bijlagen, resolutien enz. 



171 

Fol. 273 — 283 verso . Contracten over den verkoop van het Zijlvestschap 
met de tapperrj te Borghorn, 1668 en 1669, en eenige andere stukken 
betreffende het Vierendeel. 1723 en '24. 

Voorin lijsten der voorhanden stukken, waaronder een van de hand van 
Mr. R. X. Driessen. 

Het HS. behoorde, blijkens cop. van zijn hand, in de vorige eeuw aan Mr. P. 
Alberthoma, van 1750 — 1151 lid der Hooge Justitiekamer , van wien het door vererving 
overging op Mr. R. K. Driessen, na wiens dood de Bibliotheek het op zijn auctie in 
1832 verwierf (Catal. HSS. fol. *©. 

In XVIIde-eeuwsehen perk. band inet lederen riempjes. 



332. Papier. 21,3 x 33,3. 73 fol. XVIII^ en XIX*> eeuw. 

Copieen van stukken betreffende de Zijlvestenijen in de Oinmelanden, enz. 

Fol. 1 — 3 vereo . Vidimus van een zeendbrief van Loppersum van 21 Oct. 
1562, 11 April 1660. 

Fol. 4 — 9 verso . Extract uit het protocol van Winsumer en Schaphalster 
Zrjlen, 1710 en 1711. 

Fol. 10 — 20 vereo . Extract uit Notulen van Commissie gehouden op den 
17 Dec. 1708 in de zaak van kaj). Tamminga contra Siddeburen, Helm en 
Schildwolde; met bijlagen. 

Fol. 21 — 22 vereo . Extract uit 't accoord van de Eygenerfden van Zijwerder 
Warf, van Gelkingelant en van de Middel en Suider buurschap, 1509. 

Fol. 23— 26 verso . Zijlregter regt en brief van Winsumer Zijlvest, 1464. 
Copie van 10 Juni 1751. 

Fol. 27 — 30 verso . Remarques, waarom de registers van de contribuanten . . . 
niet mede zijn opgegeven. 

Fol. 31— 34 verso . Considerati6n tot 't formeren van een Dyckregten regle- 
ment voor . . . Eenrum etc. 

Fol. 35 — 40 vereo . Plan tot voltooiing aan de . . . Ordres van Z . . 
Hoogheit (over de rechtspraak in de Ommelanden ± 1750). 

Fol. 41 — 42 verso . Lijst der origineele francijne brieven berustende ter 
secretarie van de drie Delfzijlen, 1301—1664. 

Fol. 43 — 50 vereo . Delfsijlster fundatien, brj de H. Justitie Camer geproduceert. 

Fol. 51— 51 vereo . Extract uit de Res. van Stad en Lande, 6 Juni 1753. 

Fol. 52 — 56 vereo . Politieke en militaire charges, ten laste van Stad en Lande. 

Fol. 57 — 61 vereo . Eenige penteekeningen van Grroninger kanalen. 

Fol. 62— 73 verso . Lijst van stukken betreffende de Drie Delfzijlen. 

De meeste dezer stukken zrjn van de hand van Mr. P. Alberthoma, de 
overige (fol. 41— 42 vereo , 62— 73 vereo ) van die van Mr. R. K. Driessen. 

Deze stukken lagen vroeger los in het voorafgaande nummer en zijn dus van 
gelijke afkonxst. 

In portefeuille. 



172 

323. Papier. 25,2 X 39,7. 119 fol. XVIII dc eeuw. 

Index ofte Repertorium , weegens de Zijlvesten , Acten , Resolutien , Sen- 
tentien, Accoorden ende Contracten, zedert den Jaere 1601 . . . . tot 
den Jaere 1672 bij het Zijlvest gepassiert . . . Door de Ambtman Phoe- 
bus Themmen, als mede Zijllvest des Termunter Zijlls in den jaere 1673. 

Dit HS. is een l&te-eeuwsche copie van het origineel, thans berustende op het 
liijks-Archief te Groningen, HS. fol. n°. 165. Het komt voor het eent voor in den 
Catalogus van 1841. 

In XVIHfe-eeuwschen bruin lederen band met opschrift. 



324. Papier. 10 x 15,2. 324 fol. XVI** (1588) m XVII d * eeuw (1621). 
Aanteekeningen van Taiiimo Popkens voornainelijk bctreffende de zaken 
van het Zijlvest der Drie Delfzijlen. 

Dat dit HS. door Tammo Popkens is geschreven, blijkt uit de wijze 
waarop hij zich zelven op menige bladzijde noemt. Hij was in de laatste 
jaren der XVI de en de eerste der XVII de , in ieder geval van 1588 tot 1621 
Zijlrechter te Merum, later ook Schepper te ten Post. Zijn aanteekeningen 
betreflfen voornamelijk de financieele aangelegenheden van den MerumerEed, 
doch de zaken van het geheele Zijlvest der Drie Delfzijlen, waarvan Merum 
een onderdeel was , worden ook telkens besproken. Aan de rekeningen sluiten 
zich mededeelingen aan omtrent op de vergaderingen van het Zijlvest be- 
handelde zaken, copieen van uitgevaardigde stukken, van oucle Zijlbrieven, 
opgaven omtrent de clauw van het Zijirechter- en Schepperambt, en meer andere. 

Op fol. 249 — 267: Copie van den Zijlbrief van het Winsummer Zijlvest. 
In den jaer 4. Vgl. Mon. Gron., blz. 112 vlg. 

Op fol. 1 vindt men de namen Popko Sickens, misschien de vader van 
Popkens, en Tammo Popkens zelf met het jaartal 1595. Bovendien is er met 
een andere hand nog 1550 bijgeschreven , waarvan de beteekenis niet duidelijk 
is, daar wel eenige bijzonderheden omtrent 1540 en volgende jaren voorkomen, 
maar het geregelde dagverhaal toch eerst met 1588 begint en de bijzonder- 
heden van vroegere jaren bljjkbaar bjj wijze van inleiding bedoeld zrjn. 

Fol. 138—148, 168, 225—226, 236—248, 268—276 onbeschreven. 

De oorsprong van dit HS. is onbekend. In 1841 wordt het voor het eerst in den 
Calalogits vemield. 

In XVIde-eeuwschen perk. omslag met lederen riempje. 



325. Papier. 14,5 X 18,8. 29 beschreven, benevens eenige onbeschreven 

fol. Met roode opschriften. XVI de (fol. 1—28), XVII^ (fol. 28™™) 
m XIX^ eeuw (fol. 29—29™*»). 
Copieen van stukken betreffende het Zijlvest der Drie Delfzijlen. 

Fol. 1 — 7 verso . Fundatiebrief der drie Delfzijlen, op Sunte Peters dach 
ad vincula 1445. Gedr. bij Geertsema, De Zijlvestenijen , blz. 71 vlg. 



173 

Fol. 7 verso . Lijst der landen, die door Loppersummer Wijmers afwateren. 

Fol. 8 — 9 verso . Zijlrecht der drie Deifzijlen, ante assumptionem beatae et 
gloriosae virginis Mariae 1317. Lat. Oedr. Oorkondenb. v. Gron. en Dr., I, 
blz. 181 vlg. 

Fol. 10 — 13. Inlatingsbrief van het Oosterstadshamrik in het Zijlvest der 
Drie Delfzijlen, des donderdaghes nae Jubilate 1424. Gedr. Mon. Gron. , 
blz. 271 vlg. 

Fol. 13 verso — 17. Evenzoo van het Westerstadshamrik , up Sunt Martens 
avont 1434; Gedr. t. a. p. blz. 274 vlg. 

Fol. 17 — 18. Nadere overeenkomst van de Drie Delfzijlen met de beide 
Stadshamrikken , op Sunte Simon ende Judas avent 1489. 

Fol. 18 vereo — 20 vereo . Inlatingsbrief van Engelbert en Middelbert in genoemd 
Zijlvest, 1370. Gedr. Oorkondenb. v. Gron. en Dr., I, blz. 416 vlg. 

Fol. 21 - 22 verso . Nadere overeenkomst der Drie Delfzijlen met Engelbert 
en Middelbert, des Saterdages na Twalfte dage 1449. 

Fol. 22 vereo — 25. Inleidingsbrief van Westeremden in het Zijlvest der Drie 
Delfzijlen, des maendages voor Sunte Magareten dach virginis 1464. 

Fol. 25 — 26. Bernieuwde Zijlbrief der Acht Zijlvesten, in Sunte Nicolaas 
avende 1424. Naar dit HS. gedrukt Mon. Gron., blz. 385 vlg. 

Fol. 26 — 26 vereo . De abt van Wittewierum vergunt die van Woltersum eon 
nieuw stuk van den Katerhals te graven , z. d. Fol. 27 — 27 vereo onbeschreven. 

Fol. 28— 28 verso . Indeeling van het Slochter Zjjlvest en de Clauwen aldaar. 

Fol. 28 verso . Eed van de Zylrechters aldaar. 

Fol. 29 — 29 vereo . Overeenkomst der beide Stadshamrikken met het Schar- 
mer Zijlvest, op St. Peters avondt ad vincula 1455. Cop. van de hand van 
Mr. R. K. Driessen. 

Het HS. is in 18S& aangekocht op de auctie-Mr. R. K. Driessen (Catal. HSS. 4° , 
n°. 6. Vgl. Mon. Gron., blz. 385). 

In XVH<te-eeuwschen cartonnen band met perk. rug. 



326. Papier. 18,9 X 24 } 2. XIII m 221 fol. XVIII^ eeuw (1751). 

Register van alle soodanige Fundatie Brieven, Costumen, mitsgadern 
Ordonnantien en Dispositien als door de Overste Schepper en Schep- 
peren der drie Delfzijlen, Ingevolge Placcaat op hooge Authorisatie 
van zijn D. Hoogheit, Door Lieutenant en Hooftmannen ... 12 Martij 
1751 ter Secretarie van de H. Justitie Camer zijn geproduceert, in 
Copia Authentiq. 

Aan de brieven gaan lysten der gecopieerde stukken vooraf. De copieen 
zyn tot fol. 103 geverifieerd door den Secretaris Laman, verder nog een 
enkele door anderen. 

Tn 1841 komt het HS. voor het eerst in den catalogun voor. 
In XVIIIde.eeuwschen perk. band niet groene linten. 



174 

327. Papier. 20,5 x 31,9. 274 fol. XVII** eeuw. 

Verzameling van stnkken, betreffende het Winsamer en Schaphalster 
Zijlvest, uit de jaren 1486 tot 1668. 

Uitvoerige registers zijn met dezelfde hand toegevoegd. Vooraf gaat een 
lijst der voorhanden stukken van de hand van Mr. H. 0. Feith Jr. 

Aangekocht op de auctie-Mr. R. K. Driesen in 183$ (Cat. HSS. fol. #). 
In XVHfe-eeuwschen perkamenten band rnet katoenen linten. 



328. Papier 15,5 X 19,4. 78 beschreven, benevens eenige onbeschreven fol. 

Door 2 handen geschreven: fol. 1 — 51 en 52"™°— 78. XVII de eeuw. 
Rechten van Schouwerzijl. 

Fol. 1 — 4. Zijlbrief, ipsa die conceptionis Marie virginis 1458. Gedr. Mon. 
Gron., blz. 296 vlg. 

Fol. 4 verao — 6 verso . Inlatingsbrief van Saaxumhuizen en Nylant in Schou- 
werzijl, des dages Crispini ende Crispiniani martirum 1521. 

Fol. 7. Indeeling van Schouwerzijl. 

Fol. 7 verao — 9 veM0 . Uitspraak betreffende de verdeeling der lasten aldaar 
1 April 1492. 

Fol. 9 verao — 10 verao . Uitspraak omtrent het onderhoud van den Abelstok- 
stertil, Meydach 1595. 

Fol. 11 — 12 verso . Order omtrent het compareeren op waardagen, op dach 
ad vincula Petri 1596. 

Fol. 12 verao — 18. Order op het invorderen van boeten, op daage vincula 
Petri 1596. 

Fol. 13 verao — 20. Extracten uit de Resolutien op de waardagen, 1612—1655. 
Fol. 20 verao — 23 verao onbeschreven. 
Rechten van het Winsnmmer Zijlvest 

Fol. 24— 42 verao . Zqlbrief van 1464. Vgl. Gleintz, Groningae praefectura, 
blz. 90 vlg. 

Fol. 42 verao — 43 verao . Besluiten betreffende het graven, op Sunte Peters 
dach ad cathedram (14)62, betreffende landweren, op Bamissen dach (14)66 
en betreffende den weg te Doorneweert, op Meydach (14)66. 

Fol. 43 vera0 — 46. Confoederatiebrief der drie geprivilegieerde Zijlvesten, 
des dages nae Viti et Modesti 1531. Ned. vert. van het Lat origineel. Gedr. 
bij Gleintz, blz. 96 vlg. 

Fol. 46 — 51. Kegister op het Winsuinmer Zijlrecht. 
Extracten uit de Acten der waardagen van het Aduarder Zijlvest. 22 Oct. 
1669—1 Juni 1682. Fol. 52 verao — 78. Fol. 57—60 onbeschreven. 

In deze acta zijn opgenomen verschillende clauwen van het Schepperschap 
en andere waardigheden , contracten, verordeningen enz. 

In 1&*M op de auctie-Mr. J?. K. Driessen aangekocht (Catal. IISS. 4°, n°. 10). 
In XVIhte-eeuwschen perk. band. 



m 

329. Papier. 19,8 x 30,2. 253 beschreven foL, benevens talrijke onbe- 

schreven en ongenummerde bladen. Door 5 handen geschreven, 
drie XVII** eeuwsche (fol. 1—176; 177—194; 195—198) en 
twee XVIII** eeuwsche (fol. 199—211; 212—253). 
Leermenster Slijtboeck. 

Vooraf gaan de clauwen van Leermens en omgeving (fol. 1 — 5); fol. 6 — 8 
onbeschreven ; korte extracten, 1639 — 1640 (fol. 9); de verdragen van de 
goede mannen (fol. 10). Het Slijtboeck zelf begint met het jaar 1507 en 
is met dez. 17 de -eeirwsche hand vervolgd tot 1662. Een andere hand schreef 
tot 1676, een derde tot 1680, een vierde vroeg 18 de -eeuwsche tot 1689, 
een latere, die van J. Sjobbema, voltooide het tot 1731. 

In 183*2 aangekocht op de auctie-Mr. R. K. Driessen (Catal. HSS. fol. 6). 
In XVHIde-eeuwschen perk. band met lederen riempjes. 



330. Papier. 67 x 101,5. In plano. XVIII** eeuw (1789). 
De Landen behorende onder de Schepperij van Innersdijk. 

Naar de kaart, geteekend den 5 Februari 1789 door A. Meursing, land- 
raeter, gecopieerd en van 1789 — 1797 herhaaldelijk geexhibeerd. 

Wanneer deze kaart in de Bibliotheek is gekomen, blijkt niet. In den Catalogus 
van 1841 komt zij voor. 
In portefeuilte. 



331. Papier. 8 x 14. 28 fol. XVIII** eeuw (1790). 

Contract tusschen de landgebruikers van de Schepperij van Innersdijk 
betreffende de oprichting van twee watermolens. 

Copie. Vastgesteld 2 en 3 April 1788; met de veranderingen , daarin 26 
Jan. 1790 aangebracht. Onder het contract staan de namen van alle onder- 
teekenaars. Bijgevoegd is de Instructie voor de molenaars, vastgesteld 24 
April 1790. 

/n 1&W atmgekocht op de auctie-Mr. R. K. Driessen (Catal. IISS. octavo n°. 5). 

In XVFIIde-eeuwschen cartonnen band met lederen rug. 



332. Papier. 14,4 x 18,3. XI en 203 fol. Met eenige roode titels. XVIP* 

eeuw (1604). 
Het Oostfriesche Landrecht van 1515. 

Fol. I onbeschreven. Fol. II. Titel en spreuk. Fol. H vereo . Lat. Gedicht 
van 7 distdchen geteekend: I. F. Fol. III — X. Register. Fol. XI. Dat Oist- 
friessche Landtrecht . . . Fol. 1 — 3 verso . Voorrede des Grafen Edzard I. Fol. 
3 verso . Dat Eerste Boeck van dein Gerichte unde Richters ( — fol. 65 verao ). 
Fol. 66. Dat Anderde Boeck. Die eerste unde hogeste Nije dhoem .... 



176 

( — fol. 99). Fol. 99 ver *°. Incipit Liber Tertius. Vermeldende van gemeinen 
erffguederen gewunnen . . . ( — fol. 145). Incipit liber Quartus. Tan voer- 
munderschup, welcke voermilnders wesen moegen . . . ( — fol. 188: Libri 
Iuris Municipalis finis 1604). Fol. 188 vere0 . Penninge Schttldtboeck dat im 
lantrechte vele mael aengetagen werdt. (— fol. 200 vereo ). Fol. 201. Ein 
underricht wo bjj olden tijden de milnte in diisser Oraveschttp ganckbaer 
geholden is wordenn ( — fol. 202). Fol. 202 vereo . Dit is de brede der wunden 
buten den klederen van 4 st. Fol. 203. Dit is de breete der wttnden binnen 
den klederen van 3 st. 

Dit Handschrift is niet het door van Wicht in 1746 uitgegevene (Aurich, 
Hermann Tapper), noch een der door hem (Vorbericht, S. 196 — 203) aange- 
haalde Manuscripten. Het is onmogelijk het in een der klassen in te lijven, 
waarin Wilhelm Meyer de afschriften van het Oostfriesche Landrecht indeeit 
(Verzeichniss der Handschriften im Preussischen Staate. I. Hannover. I. OOt- 
tingen. I, S. 471—482). 

Fol. XI: Geschreven im Jair 1604. In 1861 is het HS. aangekocht op de auctie- 
Mr. J. W. Keiser (Catal. n°. 9$). 

In XVII^-eeuwschen perk. band 



333. Papier. 24,5 X 37,5. 2 dln. 343 m 335 blz. XVII de eeuw. 
Rochus Hofferus Adr. FiL, Adversaria Iuridica. 

Alphabetisch onder hoofden gerangschikt. 

Hofferus (1617 — na 1672) was burgemeester en raad van Zierikzee. Voorin deze 
aanteekening : N.B. Dat deze verzameling met de eigen hand van Rochus HolVerus 
geschreven is, blijkt zo uit zommige Advysen. door hem als Advocaat afgegeven en 
onderteekend , als mede uit zijne Yerzameling van Latijnsche Poemata en Nederduitsche 
Gedigten, met>zijn eigen hand insgelijks geschreven, en ook onder mij berustende. 
P. B. 1788. Vgl. over henx de la Rue, Geletterd Zeeland, blz. 301 ; en Nagtglas, Le- 
vensberichten van Zeeuwen /, blz. 305 vlg.). 

Daaronder: Uit de Auctie van den Heer De Roever Secretaris der Rekenkamer van 
Zeeland gekogt (fiand van prof. P. Bondam). Deze Adriaan Jan de Roever Paulxz. 
(1738 — 1788), die een achterkleinzoon was van Rochus Hofferus, was Secretaris van 
Zierikzee, (misschien later van de Rekenkamer, gelijk Bondam vermeldt. Vgl. Nagl- 
glajs, II, blz. 555 vlg.) Benevens: Uit de auctie van Professor P. Bondam vid. Catal. 
pag. 215, n°. 36. H. J. Arntzenius 1800. Uit den boedel van dezen laatste (Catal. n°. 
1406) door het Archxef te Groningen in 183*2 aangekocht en van daar in 1897 naar 
de Acad. Bibliotheek overgebracht. 

In XVIIIde-eeuwsche perk. banden. 



334. Papier. 19,8 x 30,3. 267 blz. XVII^ eeiiw. 

Vraagstukken , geachilpunten en beslissingen betreffende civiele en cri 
mineele zaken. 



/ 



177 

Systematisch geordend. Pag. I en 2. Aanteekeningen over diverse zaken. 
Pag. 213—215. Index. Pag. 216 onbeschreven. Pag. 217-240. Copieen van 
allerlei stukken betreffende de familie van Julsingha. Pag. 241 — 242. Aan- 
teekeningen betreffende de familie van Julsingha, loopende over de jaren 
1642 tot 1658, geschreven door Johan van Julsingha. Pag. 243 — 245 onbe- 
schreven. Pag. 246. Aanteekeningen omtrent verschillende soorten van peren. 
Pag. 247-^258. Tables des autheurs inserez par le sieur Naud6 dans sa 
bibliographie politique. Pag. 259 — 263. Aanteekeningen betreffende de familie 
van Julsingha, als boven geschreven door Johan van Julsingha, over de 
jaren 1581 tot 1664. 

Dit hand8chrift behoorde aan en is misschien geschreven door J. Ghimart , wiens naam 
op den band staat met het jaartal i645. Op pag. 2 staat de naam: Joh. Christenius, 
•j- i672, achtereenvolgens hoogleeraar in de rechten te Deventer, Harderwyk en 
Amsterdam. Later kwam het in handen van Johan van Julsingha die z\jn naam 
over dien van Ghimart heeri8chreefendiever8chillendejuridi8cheopnierkingenaanden 
reeds bestaanden tekst toevoegde en bovendien de bovengenoemde familieaanteekenin- 
gen schreef. Van Julsingha was van 165i tot ilOi in verschillende regeeringsambten te 
Groning^n werkzaam. De latere lotgevallen van het HS. zijn onbekend. In i891 is 
het van het Rijks-archief in Groningen overrjenomen. 

In XVIIde-eeuwschen perk. band mrt groene linten. 



335. Papier. 20, 5 X 32, 6. 907 blz. XVII de m XVIII** eeuw (1695— ± 1750). 
Juridisch Fornmlierboek. 

Onder dezen titel zijn hier verzameld talrijke officieele stukken , afkomstig 
uit bijna alle provinciSn der Republiek, betreffende allerlei civiele rechts- 
handelingen. Zij houden geon nader onderling verband en zijn blijkbaar 
verzameld als modellen, om in voorkomende gevallen te kunnen dienen. 
De verzamelaar, die naar het schrift te oordeelen, schijnt te zijn Mr. D. F. 
J. van Halssema (1736 — 1784), voegde een inhoudsopgave en een alphabe- 
tisch register aan de stukken toe. 

Na den dood van van Halssema ts het HS. in het bezit van Mr. P. Bondam geraakt 
en op diens auctie aangekocht door Mr. H. J. Amtzenius (Catal. HSS. fol.n*.40). In 
1832 %8 het op de auctie van dezen laatste (Catal. n°. i4i6) door het Archief in 
Groningen verworven, vanwaar het in i8QH is overgebracht naar de Acad. Bibliotheek. 

In XVIIIte-eeuwschen cartonnen band met rood lederen rug. 



336. Papier. 21 X 33,5. 3 deelen, waarvan I afzonderlijk , II en III 

als e&n deel gepagineerd zijn. 497 en 778 pag. XVIII& eeuw 

(na 1772). 

Deel I. Extracten uit verhandelingen van Bernard Alting, pag. 1—57, nl.: 

De Sententien tusschen Stadt en Lande ergaan (pag. 1), van 't Gorecht 

of Gorechte van Selwerd (pag. 5), van den Oldampten (pag. 8), Weddes, 

Codices Groning. 12 



178 

Westerwolde , Bellingwolde ende Blijham (pag. 10), Camer van Justitie van 
de Stadt en Ommelanden (pag. 15), van de Groninger Stapul (pag. 17), van 
de Brouwerijen tot Groningen (pag. 26), van de Staatsche Vergaderingen 
(pag. 27), van de Warven (pag. 33), van de Raadt in Groningen (pag. 35), 
van de Gesworen Geroeente (pag. 40), van de keurhoonen (pag. 42), Gild- 
recht, Cluftmeesters , Bouwmeesters, van Gilden etc. (pag. 44), van de 
Geregtsbanken in Groningen (pag. 46), van der Stads Middelen en Lasten 
(pag. 51). 

Extracten uit de Resolutien en Ordonnantie boeken van de Stad, pag. 
58 — 497. Deze extracten loopen over de jaren 1555 tot 1699. 

Deel II. Extracten als boven, pag. 1 — 494. Over de jaren 1700 tot 1749. 

Deel III. Extracten als boven, pag. 495—778. Over de jaren 1750 tot 1772. 

Daar alles met dez. hand is geschreven, is dit dus na 1772 geschied , waarschijnlijk 
door iemand der Regeering van Groningen of een Secretaris, daar natuurlijk nie- 
niand anders toegang tot het archief /md, mogelijk door den Secretaris mr. J. P. 
Driessen, die in den tijd leefde, toen dit HS. werd geschreven. In ieder geval was 
het later in het hezit van zijn zoon den archivaris Mr. R. K. Driessen. In den auctie- 
catalogus zijner boekerij (183*2) komt het echter niet voor, terwijl het in 1833 in den 
Catalogus der bibliotheek wordt vernxeld. 

Deel I en II in X VIII<te-eeuwschen cartonnen band met lederen mg met opschrift , 
Deel III in cartonnen band.. 



337. Papier. 20 \7 X 32,8. 38 fol. In het begin en het einde zwaar be- 

schadigd en in H geheel van water doortrokken. XVII de eeuw. 
Bernard Alting, Syndicus ofte Pensionarins. 

Het slot ontbreekt. Dit handschrift wijkt zoowel in de volgorde der hoofd- 
stukken als in woordenkeuze hier en daar aanmerkelijk af van Alting's 
werk: Syndicus ofte Tractaetken over 't ambt van de Syndiicquen, ende 
Pensionarisen. Door Bernhard Alting, Rechts-geleerde. Tot Groningen, Ge- 
druckt bq Hans Sas .... Anno 1645. Daar Alting in de voorrede zegt, 
dat hij dit „tractaetken in eenige dagen ten papiere (had) gebracht", en dit 
handschrift, vooral in de laatste helft de sporen van herhaalde omwerking 
vertoont, zullen wij dus hierin liever een latere omwerking dan een eerste 
proeve hebben te zien. Alting was van 1632 tot 1644 syndicus van Gro- 
ningen, in welk laatste jaar hij wegens zijn gedrag werd afgezet; in 1650 
werd hjj weer in zijn eer hersteld. 

Op Iiet Rijksarchief te Groningen onder de rechterlijke archieven gevonden en van 
daar in 1897 naar de Ribliotheek te Groningen overgebracht. 
Zonder band. 



179 

338. Papier. 19,2 x 25,5. VIII m 436 pag. XVIII de eeuw. 

Dictata of Lessen over Hugo de Groot Inleidinge tot de Hollantsche 
Regtsgeleertheid van den Hoog Geleerden Heere Gerlacus Scheltinga . . . 
Professor . . . te Leyden. 

Waarschijnlijk eigenhandig (zie de Voorreden). Scheltinga was van 1738 
tot 1765 Hoogleeraar te Leiden. 

Dit dictaat is na 1841 in de Bibliotheek opgenomcn. 

In XVIIIde-eeuw8chen cartonnen band niet wit lederen rug. 



339. Papier. 21,2 X 33,5. 1237 pag. XVIII de eeuw. 

Aanteekeningen over het Ominelander Landrecht. Pag. 1 — 913. Pag. 914 — 916 

onbeschreven. 
Aanteekeningen over de Instrnctie van Luitenant en Hoofdmannen. Pag. 

917—1181. 
Aanteekeningen over de Revijs Ordre in de Sententien van Luitenant 
en Hoofdmannen. Pag. 1182—1237. 

Van wien deze aant. afkomstig zijn, blijkt niet. In het begin dezer eettw was het 
HS. in het bezit van Mr. R. K. Driessen, die enkele opnierkingen er bijvoegde en op 
wiens auctie (1832) het HS. door de Jiibliolheek is aangekocht (Catal. HSS. fol. 2/). 

In XVIIlde-eeuwschen perk. band met riempjes. 



340. Papier. 15,5 x 19,5. 194 blz. XVIII d * eeuw. 
Formulierboek voor allerlei officieele acten. 

Blz. 172 — 186 onbeschreven, blz. 187 — 194 Register. Blijkens eenige acten 
is het boek te Groningen aangelegd. 

In 1888 aangekocht uit den boedel van Mr. J. S. G. Koning te Wedde door het 
Archief in Groningen en vandaar in 1897 naar de Academische Bibliotheek orer- 
gebracht. 

Tn XVHpte-eeuwschen bruin lederen band. 



341. Papier. 9,8 X 15,7. 66 fol. XVIII de eeuw. 
Juridisch Formulierboekje. 

Gtelijk uit de behandelde onderwerpen blijkt, aangelegd door een Gro- 
ninger jurist. 

In 1897 aangekocht van de firma Frederik MuUer (Documenls historiques e/c. 
Collections Baart de la Faille et Vitringa n°. "20.7). 

In XVIIIde-eeuwschen bruin lcderen band. 



12* 



180 

342. Papier. 19,3 x 31,8. 164 beschreven en vele onbesckreven ongenum* 

merde bladzijden. Einde XVIII^ of begin XIX de eeuw. 
Losse aanteekeningen betreffende de meest niteenloopende zaken, maar 
voornamelijk de regeering enz. van Stad en Lande. 

Van wien deze afkomstig zijn, blijkt niet. 

In 1897 overgenomen van het Bijk-archief. 

In XTXte-eeuwschen cartonnen band met rood lederen rug. 



343. Papier. 21,8 X 34,3. 277 fol. XIX^ eeuw. 

Carel Christiaan Paehlig, Dictaten over het Code Napol£on. 

Eigenhandig. 

Paehlig (1754 — 1814) was Hoogleeraar in de rechten te Groningen. 
Na 1841 is dit HS. in de Bibliotheek opgenomen. 
In cartonnen band met lederen rug. 



344. Papier. 16,2 X 19,8. 2 vol. 182 en 45, benevens talrijke onbe- 

schreven pag. XIX** eeuw (1836—1837). 
Hendrik Nienhuis, Voorlezingen over het Nederlandsch Wisselrecht. 

Geschreven door Hendrik Octavius Feith Jr. jur. stud. te Groningen. 
Hendrik Nienhuis (1790 — 1862) was hoogleeraar in de rechten te Groningen 
Geschenk van Mr. J. A. Feith (1896). 
In twee XIX<te-eeuwsche cartonnen banden. 



345. Papier. 16,4 X 21. 231 pag. XIX** eeuw (1830—1838). 

[Hendrik Nienhnis], Voorlezingen over het Nederlandsch Burgerlijk Recht, 
voornamelijk over erfrecht. 

Geschreven door Hendrik Octavius Feith Jr. 

De naam van Nienhuis wordt nergens genoemd; daar hij evenwel in Feith's slu- 
dententyd het Burgerlijk recht doceerde, zijn deze voorlezingen van hem. 
Afkomst en band als boven. 



346. Papier. 16,8 x 12,7. 172 pag. XIX** eeuw (± 1830—1838). 

[Cornelis Star Numan], Schets van Voorlezingen over het Algemeen 
Strafrecht in het Koninkrijk der Nederlanden. 

Geschreven door Hendrik Octavius Feith Jr. 

De naam van Star Numan (1807 — 1857) wordt nergens genoemd; doch deze gaf 
in deze jaren te Groningen colleges over strafrecht. 
Afkomst als boven. 
In X IX<te-eeuwschen cartonnen band. 



181 

347. Papier. 20,4 x 31,7. 2 dln. van 375 en 377 pag. Ongeveer 1700. 
Adelijk Toneel ende Geslachte Boomen der fidelijcke, voortreffelijke 
ende aensiendelicke heeren Prinsen en Graeven etc. 

Dit HS. bevat geslachtslijsten met in kleuren uitgevoerde wapens van de 
volgende familien: Oranje-Nassau (dl. I, pag. 1), Abbenbroek (147), Adri- 
chum (161), Amstel (179), Alblas (221), Alkemade (231), Almonde (271), 
Arkel (287), Asperen (349), Assendelft (357, vervolgd in dl. II), Bakenesse 
(II, 11), Bekestejjn (19), Berkenrode (24), Berkhout (35), Berk (41), Beve- 
ren (73), Blijenburg (165), Beverwijk (183), Blaedegem (209), Beaumont 
(225), Boetzelaer (295), Booth (315), Boschuysen (355) en Boukhorst (374). 

Behalve wat betreft het huis Oranje-Nassau is dus de alphabetische volg- 
orde in acht genomen. Deze beide deelen zijn blijkbaar de eerste van een 
waarschjjnlijk onvoltooid gebleven grooter werk. Dit wordt aannemelijk ge- 
maakt door de omstandigheid , dat in deel II, vooral achterin, vele wapens 
wel geteekend , raaar nog niet gekleurd zijn. Het HS. is geschreven tusschen 
1695 en 1702, daar de dood van Mary vermeld wordt, die van Willem 
III niet. 

In H89 aangekocht op de auctie-Wolthers (Catal. HSS. fol. n°. S). 
In XVIIde-eeuwsche perk. banden. 



348. Papier. 21 X 33. 83 fol. XVI^ eeuw (1585). 
Arnold Bevergeerne, Kroniek van Munster. 

Fol. 1. Autor huius libri est Arnoldus Bevergeeme ut patet ex vita Walr. 
de Morsa Episc. XLIII . . . (andere 16 de -eeuwsche hand). Hier begint een 
boek geheeten Cronijcke of Catalogus Episcoporum Minegardevordentium. 
Dat holt in den Staten und dat Leven der Bisscoppen von Minegardevorden 
nu geheeten Munster. In den sevenhondersten und twe ende seventigesten 
jaer nach Godes geboert . . . Fol. 77 . . . meer dan vor vijff hondert golt- 
gulden. Door de andere 16 de -eeuwsche hand als boven is nog toegevoegd: 
Anno 1500 in vigilia . . . Eodem anno fuit introductus Ericus Louweboich. 

Fol. 77 ver8 ° — 83. Tractaat van den Bisschop van Munster met zijn hoofd- 
stad van 30 Augustus 1558, gevolgd door den eed daarop afgelegd. 

Deze bisschopskroniek loopt, van 772 tot 1446/7, met een kort vervolg 
van zes regels tot 1590. Zij is uitgegeven in Matthaeus' Analecta V, 1 — 116 
en in Die Mfinsterschen Chroniken des Mittelalters hrsg. von Ficker (Die 
Geschichtsquellen des Bisthums Miinster I), 92 — 155 en 244—288. Mat- 
thaeus geeft geen opgave der gebruikte HSS., Ficker kende dit HS. niet 
(Vgl. t. a. p. XXXV vlg.) Vgl. nog over deze kroniek Lorenz, Deutschlands 
Geschichtsquellen , II, 85 vlg. en over dit HS. Pertz, Archiv VIII, 590. 
(De daar nog vermelde Annales rerum Amersfortiamm bevinden zich niet 
in dit HS.). 



1S2 

Aan het slot het jaartal 1585. Voorin: Emtus ex libris Herbel. Praesidis Judicii 
Tractus Snecani die (oningevuld) Sept 1849. (Vgl.Catal.J.F.M.HerbellHSS.fol.n 9 .41). 
In XVIH<te~eeuw8chen cartonnen band met perk. rug. 



349. Papier. 18,9 X 27,7. 58 beschreven, benevens talrijke onbeschreven 

fol. XVI* 6 eeuw. 
Copieen van stnkken betreffende Oost-Friesland. 

Fol. 1. Concordaat tusschen graaf Enno III van Oost-Friesland en de 
Landstenden. Get. door den graaf 29 Sept. en door de Stenden 7 Noveraber 
1599. Qedrukt [Brenneisen] , Ost-Friesische Historie, II, 128 vlg. 

Fol. 47. Auricher Lantags abscheidt den 7 Novembris a°. 1599 publicirt. 

Fol. 56. Matricul, Designation und vorzeichnis der Ostfrieschen Ritter- 
schafft und adelicher Stamheuser, auch deren itzigen possessorn nhamen 
und Titule so uf Landtagen zu verschreiben und zu erforderen sein, der 
Graeff. Canceley uf zu Aurich gehaltenem Landtage am sechsten Novembris 
Anno 1599 eingelievert. 

Achterin een fragment van een XVI de -eeuwsch landrecht. 

Deze handschriften z\jn geschreven achter: Ordentliche warheffte Vor- 
zeichnuss und Beschreibung aller der Rom. Kay. Mayest . . . in denen . . . 
zwischen . . . Edtzarten Graffen . . . zu Ostfrieszlandt . . . und der Graff- 
schafft Ostfrieszlandt Ritterschafft , Stadt und Landtstend, auch in specie 
der Stadt Embden . . . von . . . 1587 bisz . . . 1598 . . . angeschwobenen 
Irrrungen . . . fflrgangenen Decreta, . . . Embden, Warner Berendts. 1598. 

Dit boek , dat vroeger aan de stad Emden toebehoorde, komt voor het eerst in den 
Catalogus van 1841 voor. 

In den origineelen rood marokijnen met gottd versierden band, waarop voor en 
achter het wapen van Emden in goud. 



350. Papier. 14,2 x 21,1. 89 fol. Met roode initialen. XVI de eeuw. 
| Olivier de la Marche's Boek over de hofhonding van Karel den Stonte. 

Fol. 1. In desen bouc staet begrepen hoe dat de hertoghe van Bourgognen 
hem behoort te reglene int onderhouden van zqnen State . . . geljjc dat 
Messieur Olivier de la Marche wijlen Hoofmeester van Hertoghe Kaerle van 
Bourgognen etc. overzand in ghescrifte mijnen Heere den Vytailleur van 
Calais . . . Fol. 89 . . . Also die gestelt ende vulconien was Int siege van 
Nuussen in de maand van November Int Jaer MCCCC ende LXXHII. Olivier 
I de la Marche. (daaronder met een latere XVII de -eeuwsche hand:) fust maistre 

| d'hostel et mourut lan XV C et ung, entere a Bruxelle dedans Teglise de 

i Couwenberch de coste du coeur dedens une chapellc sous une tombe de 

! • 

I marbre noer, tant a soffert la Marche. Alting. 



183 

Deze Nederlandsche vertaling van „Lestat de la maison du duc Charles 
de Bourgoingne ," die achter de M6moires van Olivier de la Marche gevonden 
wordt (uitgeg. 1616 en 1645), is gedrukt door Matthaeus in de Analecta, I, 
233 vlg. en wel naar dit HS. (Vgl. t. a. p. blz. 231). 

Daar de la Marche (geb. 1422) in 1501 is gestorven, is dus deze verta- 
ling na dien tijd gemaakt. 

Het HS. werd in 1619 aan de Bibliotheek geschonken door Joachim Alting , die 
van 1594 tot z\jn dood in 1625 meermalen Burgenieester van Groningen en bovendien 
in 1616 en 77, 1620 en '21 Curator der Academie was. 

In XVIde-eeuwschen bruin lederen omslag. 



351. Papier. Van verschillende afmeting. 205 nummers. XVI de tot XIX de 

eeuw. 
Verzamelde Historische Spot- en andere Gedichten. 

A. Losse stukken. 

1. Carmen Moronii philosophi ad instar hymni (ut queant laxis) composi- 
tum. l 8te regel : Kercken ende chiyssen , Alle godes huyssen. Heftig gedicht 
van een Katholiek tegen den Beeldenstorm. 

2. Copie. Den . . . Heere D. Pieter Hogerbeets . . . Berijmd verhaal van 
een droom, waarin een goed en een slecht vorst tegenover elkaar worden 
gesteld. Onderteekend : In amor perseverando. l 8to reg. : Hij brengt water in 
zee, in Hyberien zout. P. Hogerbeets (1542 — 1599) was geneesheer te Hoorn. 

3. Copie. Een nieu St. Jans liedeken op de wijse: Verhoort o Godt mijn 
woorde clachtich. Psalm 5. Onder staat: Finis. 1619 omtrent St. Jans dach. 
l*te re g >: D en alderheylichsten geboren. Klacht op het onthoofden van Jo- 
hannes den Doopcr, in casu Oldenbarneveld. 

4. Alsoo deze 2 eerste scriften als hierna volcht van eenigen tot lasteringe 
werden geduyt. Onderaan: Collat. a*. 1614 U octobri. l 8te reg. : Door t'geloof 
in Christo ontfangen wij de salicheyt. Spotdicht op de Remonstranten. 

5. Een nieu liedeken op de wijse: o Rat van avontuyren, wiltghij schier 
ommeslaen. Onderaan: Collat. 1619^ . l 8te reg. : Twee Jaren voor Sestien- 
hondert. Gedicht op de godsdiensttwisten. 

6. Cop. Zonder titel. Onderaan: Collatio facta leaff. l ste reg.: Waerom is 

6 

Duc D'Albe geweest. Heftig gedicht op de Leidsche regenten en Maurits. 

7. Een Vlaemsch gebray peerken jent gesonden honse broeders tot 
een present. Onderaan: Collat. a°. 1621 £g. l 8te reg. : Al es de mensche 
(heylacie) — gevallen in teraptatie. Het aan Vondol toegeschreven schimp- 
dicht, in eenigszins anderen vorm in de uitgave van Lennep II, 327. Vgl. 
ook Penon, Vondel's Hekeldichten , 15 en 78. Onderaan staat nog: Stock- 
waerder, soo lang ghij de sleutels meucht gebruycken, De metselaers haer 



184 

leer end' oude wijfs haer huycken , Soo langh men op en af can comen met 
een kist, Duyct s'heeren strengh placcaet voor prijselicke list. 

8. Op de jonxte Hollantse transformatie. l sto reg.: Gommer en Armqn te 
hov\ Gedicht van Vondel, ed. van Lennep, II, 567. 

9. Wie heeft het lant eerst in roere gestelt. Bernevelt. Navolging van het 
onder n°. 10 te vinden gedicht van Vondel. 

10. Gespreck op het Graf van wijlen den Heere Joan van Oldenbarnevelt. 
Vreemdelingh. Wie luystren om de vraag eens vreemdelirigs te hooren. 
Kerckgalra. Ooren. Gedicht van Vondel in zjjjn oudste redactie. Van L. II, 
316. Onderaan: Heer Ian van Oldenbarnevelt. Anagramma. Bewaarden Hol- 
lant in eeren. Rode. 

11. Epigramme. l 8te reg. : Trois horames des fsic) basse naissance. Schimpdicht 
op Mazarin, d'Emery, superintendant des finances, en den abb6 de la Riviere. 

12. Epigramme a son Eminence. l 8te reg. : Grand Cardinal qui commandez. 
Schimpdicht op Mazarin. Daarop volgt weer het onder 11 vermelde. 

13. Heyl-wensch aende Deuchd-Lievende Joffr u Sara Maire op haerer 
Jarich-dach wesende Den 25: october 1643. Get. : Gun vree Oyt stee. I. V. 
H. l 8te reg.: Als ick, waerde Maecht! mjjn pen bestond te setten. 

14. Op de Afbeelding van den Heere Hugo de Groot. Get.: J. Zeeus. 
Iste re g #: T^jj n p en bestont De Groot eerbiedig af te maelen. Zie Ged. van 
Zeeus, blz. 360. 

15. Op de Doot van Zijn Hoogheit (nam. Willem II). 3 ged. beginnende: 
1. Hier Rust d'onrust van Amsterdam. 2. Doe Charon eerst Prins Willem 
sag. 3. Trots te spreeken, stede dwingen. Het eerste Ned. Keurdigten, I, 
59, het laatste I, 58. 

16. Copie van een Wissel. Februarij 1746. Get.: Louis. Toon. Philippeaux. 
Die d'Endosseering schreeff. l 8te regel: Op sigt aan Toonder sultgij Brussel 
overgeven. — Copie van een Contra wissel. Maart 1746. Get. : De Tyt. Toon. 
Heraelwraak. Tot Heyl van Land en Stede. l ste regel: Op zigt aan Toonder , 
doe 't Verraad zijn Loon Erlangen. Beide op de overgave van Brussel in 1746. 

17. Dit is 't, waarom hij spreekt als Hoofd der Predikanten. Schimpdicht 
op een predikant. 18 de eeuw. 

18. Verzameling korte rijmpjes, te Amsterdam in de 17 de eeuw aange- 
plakt of verspreid. Begin: Hollandt gewonnen, Vranckrijck verlooren, off 
geen Coninck geboren. 18 de eeuw. 

19. Hier ist der Welt-lauf. l 8te regel; Redlichkeit ist aus der Welt ge- 
reiset, und aufrichtigkeit. Proza. 18 de eeuw. 

20. Aan den Dichter van de Eygenbaat. Get. 1804. l 8te regel: 0,Snoode 
Huichelaar, Past uw den Twist te stoken. 

21. Vooruit te Loopen is niet Goed. 19 de eeuw. 

22. Die Vrijheid, die Vrijheid, Baart droefheid, geen Blijheid. Spotdicht 
uit den Franschen tijd. 



185 

23. Uittreksel uit Eene leerrede welke Een uit Ments verdreven Catholieke 
Geesteljjke In een vlek niet ver van Mente over de vrijheid en gelijkheid 
gehouden heeft op Goeden Vrijdag des jaars 1793. 

24. Nieuw Vrijheids Lied op de wjjs Vrijheid, Blijheid, Lust van 't Leven. 
iste re g. : Yrijheid noem ik lust van 't leven. Schimpdicht uit den Franschen tijd. 

25. Deux Henry immolez a nos Braves ayeux. 6 regelig versje , ter waar- 
schuwing van Lodewgk XVI. 

26. Dit Land is door Oranje, wel eer tot magt geraakt. — Raadgeving. 
pte re g # : Verheft veel meer de Helde deugden. Spotdichten op Frankrijk en 
de Patriotten. 1792 of '93. 

27. Dit is het beeltenis van een Heer. Schimpdicht op Willem V. In 
dorso het adres: de Heer Michiel Bruyning . . . 

28. Graff8chrift op de Heer Anthony van Hanswijk, Scheepen en Raad 
der stad 's Bosch. l ste reg. : Hier leyt begraven Hansewjjk. 18 de eeuw. 

29. Aen de edele achtbaere Heere ende die van de gherechte der Stadt 
Leyden. Get. Holle beecken soeckt gront. l 8te reg. : Waeren de griecken oyt 
verlieft op haer thooneelen. 17 de eeuw. Verzoek om verlof voor een too- 
neelvoorstelling. 

30. Stoute schelmen, landverraders ; einde: Lezer kunt gy een naem 
ontdekken. Als acrostichon gelezen geeft het gedicht den naam Santheuvels. 
Schimpdicht op de Engelschgezinde Oranjeklanten. Patriottentijd. 

31. Nog leeft den Patriot. l 8te reg.: Al poogt men door geweld het vrije 
Volk te drukken. Vloekzang. 1787—1795. 

32. Aan Kees Neef. l 8te reg.: Wel Kees Neef wat is dit, al weer op 't 
nieu aan 't schelden. Schimpdicht op Leidsche regenten wier namen aan den 
voet vermeld staan. Op den achterkant: Bul voor Kees Neef. l ste reg. : 
Wel Kees Neef! hoe staat dit uw aan? Derg. als 't vorige. Patriottentijd. 

33. Op het stuk schilderij, vertonende het Oordeel, hangende op de 
Kamer van de E. E. Agtb. Heeren Burgermeesteren der Stad Leyden, seer 
konstig afgemaalt door den voornamen Schilder Lukas van Leyden. l 8te reg. : 
Dit 7 s konst van Lukas hand, de wereld waagd er van. Zonder politieke 
kleur. 18 de eeuw. Op den achterkant: de 2 laatste coupletten van het 
vers: Aan Kees Neef (n°. 32), get. Correctionis Ergo. 

34. Le Roy Stanislas, qui abdiquera, sera reconnu Roy de Pologne . . . 
Overzicht der bepalingen van den vrede van Weenen van 1735. 

35. Aanmoediging aan de Burgers van Nederland. l ste reg. : Gij burgers 
van ons Nederland. Oproeping om Willem IV tot Stadhouder te verheffen. 

36. Als adam jacob afgeslooft . . . Get. : Finis coronat opus. Spotdicht, 
waarschijnlijk op Nijmeegsche burgemeesters. 18 de eeuw. Op den achter- 
kant: Hier ligt een wangedrocht, weleer in 's menschen schijn. 

37. Bede. Rechtvaardig Opper-Heer! gedugt en gunstrijk God. Van een 
uit ambt en goed verstooten patriot. — Afscheid van mijn Vaderland. Get. 



186 

Gerrit Paape. l 8te reg.: Vaar wel mijn Vaderland! Ik zie u nimmer we6r. 
P. is de bekende patriotsche pamfletschrijver, die in 1787 moest uitwijken. 
— Op den Nieuwen Eed. l 8te reg.: Zoo lang den Souverain naar billijkheid 
en regt. 1787. — Op een Oranje Strik gevonden in het Kerke-zakje van den 
Apothekar en Diaken Aldenhoven in de Amstelkerk te Amsterdani. l 8te reg. : 
Oranje is hoog geschat en thans van meerder waarde. Spotdicht op de 
overdreven Oranjeliefde. 1787 — 1795. — Tegenwoordige Staat van Nederland. 
iste re g <: >t Verraad tot 's Lands bederf volbragt. Patriotsch. 1787—1795. 

38. De Groote Misslag. l 8te reg. : Toen Neeriands staetshulk dreygde op 
Vrankrijks kust te stranden. — Het ongelukkig sterfgeval. l 8te reg.: Hier 
rust de Vrijheid, die een Reex van hondert jaer. — De Groote Graftombe. 
Iste reg.: Hier legt de Vrijheidt, 't leeven aff. Ironische stukjes uit den 
Franschen tijd. 

39. Dubbelzinnig Schimp-Digt op dezen Staat. A°. 1672. l 8te reg.: Een 
wisse Ondergang voor 't Land. Zie Ned. Keurdigten, I, 499. 

40. Op Juffr. Claesge van der Burgh, die een beeter portuer cunde 
crygen. Get. : Elk sjjn waerom. l 8te reg. : Veele jongens vrijde Claesgen. 
17 de eeuw. 

41. Dez. hand als 40. Echts inwijingh ter bruyloft vau S r . Salomon van 
Schie ende Juff. Clasyna van der Burgh ... 1676. Get. J. de Pooett. 
l 8te reg. : De medestanders , dan de veld' en krijghsbanier. 

42. Een Troostelick Inval van Henr. Ruyl aen het graf doe Sijn dochter 
Maria Ruyl begraven wierde in de nieuwe kerk den 10 Jul. 1679. l 8te reg.: 
Daer rust in hoop het vlees van mijn Maria Ruyl. — Lijck en Troostdicht 
over de doodt van Maria Ruyl . . . l 8te reg.: Een gansch ellendig ding is 
aller menschen leven. — Strijdt tusschen vlees en geest over het afsterven 
van mijn dochter Maria Ruyl. l 8te reg. : het vleesch spreeckt : Ach ramp op 
ramp! die soo mijn siel beroeren. 

43. 0! Stuurman van het Hollandts schip. Tegen de hooge politiek 
van Willem III. Met een andere hand is bovenaan bjjgevoegd: 1680 
februarij. 

44. Aen sijne Brittanische Majesteyt Koningh William de III op het 
ontijdig afsterven van . . . Maria, van onsterffelijke gedagtenis. Get.: Droste. 
lste re g. : D e droeffheydt heeft haar tijd , Selffs helden mogen treuren. Waar- 
schijnlijk van den bekenden Coenraed Droste. 

45. De prins heeft Nederlands vloot aan Engeland verkogt. Schimpdicht 
op Willem V en den 4 den Eng. oorlog. 

46. De Maagd van Nederland klaagende bij het Praal-graf van .... 
Michiel de Ruiter . . . l 8te reg. : Heu Pietas, Heu Prisca Fides. Kloekmoedig 
strijder voor mijn vrijen Waterstaf. Op den 4 deri Eng. oorlog. 

47. Op de doot van William den derden . . . l 8te reg. : Oude Priesters, Meuy ters, 
Fielen. Schimpdicht van een Staatsgezind Amsterdammer. Ned. Keurd., I, 244. 



187 

48. Origineel van n°. 47. 

49. Qhij segt en het is wel, ghij verlaet het schip. Schimpdicht op den 
Raadpensionaris Fagel. — De drayspil van den staet Lofdicht op Jan de 
Witt. Ned. Keurd., I, 481. 

50. 0p 7 op, jou krijters, jou bende van Fagel. Schimpdicht op den ge- 
noemden Raadpensionaris. Ned. Keurdigten, I, 182. 

50». Ander exemplaar. 

51. Lofreeden ter eere van den maaker van Haec Libertatis Ergo off het 
brandmerck van de Stadhouderlqcke regeeringh. l 8te reg. : Die princen in 
het hert en koninghs kroon durft schenden. Vgl. het gedicht Ned. Keur- 
digten, I, 264. 

52. Sielssuchtjnge. Get.: Pleuntje van Guilick. l 8te reg.: Och mjjn siele 
wilt doch ontwaken. 

53. Op de slaep. Get. : Pleuntje van Guilick. l ste reg. : De mens die legt 
hem te neer. 

54. Dits 't Beelt waarin Natuur op 't schoonst heeft willen proncken. 
Lofdicht op een geleerde. 17 de eeuw. 

55. De Vergadering der Staaten van Holland, gemaakt A<>. 1724. l ste reg.: 
Zij komen bij paaren. Zie Ned. Keurdigten, 2 de vervolg, blz. 27. 

56. Toen Barnevelt de weegschael hieldt. Zie Ned. Keurd. , 2 de verv. , blz. 
154, waar het den titel draagt: Concordantiae temporum, get. P. L. 1722. 

57. Wet en Raet vergadert binnen Middelburg in Zeelant. l 8te reg. : Voor 
eerst mijn heren van 't Buffet. Over de onlusten van 1704. 

58. Procuratie. l ste reg. : Ten jaare des Gewelts Seventien Hondert vier. 

— Extract uyt de Notulen van Weth. en Raedt der Stadt Middelburgh den 
21 Juny 1704. l 8te reg. : De Heeren van 't Buffet, die geven in bedencken. 

— Requeste Aen den Hoogen Raade in Hollandt. l 8te reg. : Verthoont 
Respectueus Pieternella Brake. Alles over de bovengen. onlusten van 1704. 

59. Ter lijkstatie van joffrouwe Margareta Vettekeuken , huisvrouwe van 
den heere Abraham de Back. Get. Corn. van Arckel. l 8te reg. : Daar draagt 
men 't sterfelijke deel. 18 de eeuw. 

60. Koddig Schuit-praatje. Get: H. Bruno. l 8te reg.: Nu laast als jk 
gevaaren quam. Aardigheid op den naam Voorschooten. 18 de eeuw. 

61. Ik heb mijn levens loop vervult. Godsdienstige overpeinzing over den 
dood. 17 de eeuw. 

62. Waarschouwing ten goede. Get.: Uit jonste begrepen in de Vergade- 
ring van de Lavendelbloem. l 8te reg. : Gij schraapt, gij scheert, gij velt, 
grj woekert , rooft en ruit. Waarschijnlijk tegen een regent gericht. 18 de eeuw. 

63. Bruylofts liet met een tsamenspraacke. Stemme Courante La Bare. 
lste re g #: Bruydegom spreekt. Het leven van een Kluysenaer 17 de eeuw. 

64. Op een Drie guldens Vrouwe beeld in haar boek. l 8te reg. : Daar was 
onlangs twist gereezen. 18 de eeuw. Ned. Keurd., I, 224. 



188 

65. Copia. Een Patriot siende den brand in 't Gouden Hoofdt spreekt: 
Wat mag 't vervloekte Oranjezaal. 1787—1795. 

66. De spreekmanier is oud, 'k wilse niet voor nieuw verkoopen. Vers 
op Frans Changuion, Weesmeester te Essequebo, die van grove afpereing 
wordt beschuldigd. 18 de eeuw. 

67. Den nieuwen Adel. l 8te reg. : Ick singh van ros, van toem en Zadel. 
Bespotting van de groote weelde. 17 de eeuw. 

68. Gevonden in 't Sakje in de Klooster Kerk den 27 e Februarij 1746. 
Xste reg. ^jj gaa^ j- e grond door het rukkeloos gebied. Scherp tegen het 
beleid der Statenregeering. 

69. Janu. 1754. Een klagend Lid (So 3 t schijnt) van de Leydsche ge- 
meinte. Get. : arat ille Deo. l ste reg. : De Leydsche Kerk moet nog in duygen. 

70. Troost Brief aan Hendrik van Damme, gezonden den 18 e van Slagt- 
mand 1724. l 8te reg.: Wij koomen met het hoofd, dat afgepijnt door druk. 

71. Epigramme sur les Emigrants, 21 may 722. l 8te reg.: Je voudrois 
bien savoir, pourquoi certaines gens. 18 de eeuw. 

72. Belijdenis van een Patriot. l ste reg. : Ik die mrjn waarde ken vervloek 
de slavernij. 

73. De snoode Teepken, een Groote Doelenist. — Extempore. Grafschrift 
voor Christiaen Teepken, een der opperhoofde van 't muytsch Rot Bekent 
onder de naam doelisten. l ste reg.: Hier rot 't stinkend aas, van hem die 
buyte Reeden. ± 1750. 

74. Onder cle 8 Burgers van Haarlem , die van wegens de Burgerrje waren 
gedeputeerd naar Zijn Doorl. Hoogheid en . . . worde geconduiseert naar 
de Voorpoorte .-. . en naderhand zijn ontslagen, waaren er drie met Namen : 
Barend Vlieg, Wessel Backer, Abraham Roose. Waarop een Rijmer de vol- 
gende vaersjes heeft gemaakt. l 8te reg. : Vlieg, onnosele Vlieg, wat deed 
gij bij de Torren . . .; Backer afgezant van ik en weet niet wat . . . 
Een Roos nu Rood, nu bleek, nu flauw . . . Tijd van Willem IV. 

75. Johannes aan Mark. l 8te reg. : 't Humeur van Mark is aangenaam. — 
Ds. van der Walle. l 8te reg.: Neef David onze Kaager Knegt. 18 de eeuw. 

76. Aen den Heere . . . l 8te reg. : Hoe can den hemel nog dit galgen 
aes gedoogen. 17 de eeuw. 

77. Nieuw uitgevonde Wiskonst om Karper te vangen. Ziet op 't vissen 
van den Heer Bogaart, procureur voor de resp. Hoven van Justitie in 
Holland en mede participant in de Brouwerije van de drie Kruyssen in 
's Hage. l ste reg. : Liefhebbers die op Vischlust afgeregt. 18 de eeuw. 

78. Burgers door u waarde hand. Schimpdicht op den raadp. Jakob Gilles 
e. a. en hun wanbeheer trjdens den Oostenrijkschen Successieoorlog. 

79. De gehoonde Batavier. Gct. : Vrank en Vrij. l 8te reg. : Verwaende 
Britten, die Geen andre wet wilt Eeren. Schimpdicht op de aanmatigingen 
der Engelschen ter zee. 18 de eeuw. 



189 

80. Ter Gedagtenis van den Heere Philips van der Ghieze etc. overleden 
den 2 den Februarjj 1757. l 8te reg. : Toen van der Ghiezen door Twee Kan- 
kers opgegeten. 

81. 1'Election d'un Prince Eveque de Liege se fit le 20 Avrii 1763. Mr. 
le Comte d'Oultremont fut elu par 31, le Prince Clement de Saxe par 19 
suffrages. Reponse. Parodie. l 8te reg. : Qui que tu sois, Rimeur, dont te 
Coupable . . . orgueil. - - Vers d'un Enrag6. l 8te reg. : Cest en vain d'Oul- 
trement, que seduit par Torgueil. 

82. Portrait van den berugten Engelsen Rust-verstoerenden Patriot Wilkes , 
in 't Jaar 1769 gemaakt . . . Epigramma. l 8te reg. : Quis homo hic jacet. 

83. De Oude Vries. Onderaan: 1779. l ste reg. : Wat jammerklagt, Helaes! 
wat moedeloos gerucht ! Opwekking om krachtig tegen Engeland op te treden. 

84. In de 's Gravenhaegsche Courant van den 7 December 1787. Aan 
den Ex-Pensionaris van Dordrecht en zijne Vloekgenooten door een Minnares 
van de Oude Constitutie. l 8te reg. : Klinkt thans het Blij Hoezee, Weer vrij 
Langs Neerlands Straaten. Als acrostichon gelezen geeft het: Kornelis Gij- 
selaar (pensionaris van Dordrecht). 

85. Extrait de la Gazette d'Anvers. April 1818. Vieux Noel de 1'an 1617. 
Extrait d'un vieux manuscrit a moitiS Rong6 des Rats. Air: Tous les bour- 
geois de Chatres etc. Get. : honni soit qui mal y pense. l 8te reg. : Alors qu'en 
Galil6e. Satirisch vers. 

86. Zoo kompt de goude zon naar duystre vlagen. Vertroosting. 

87. Copij van een Vaers gemaakt door eenen Krankzinnige in 't Dolhuis 
van 's Graavenhage. Heyl en Zegenwensch in Het Nieuwe jaar aan de . . . 
Regenten en Regentinnen . . . 1734. l 8te reg. : Wat is dit jaar weer vaardig 
weggevlooden. Gtet. Cornelia Holst. 

88. Weg Hoeks en Kabeljaauws, weg Rome en bitfre Geuzen. Hage 
Saterdag 14 Juni 1806. Opwekking tot eensgezindheid. 

89. Antwoort op het miserabel Pasquil van den Muyse-Bruyer. l 8te reg.: 
Och! arme digters-geest ; uyt 't Muyse Nest gekropen. — Op 't selfde 
subject. l 9te reg. De muysen waaren eens gewoon hier te regeren. 17 de eeuw. 

90. Patria Pax, Proceres, Praetor, Concordia, Cives, Salus. Toast. 18 de eeuw. 

91. Weerklanck. l 8te reg. : Uw Sangster zij bij mij, in allerhanden tijden. 
Ter eere van Ter Smitten te Amsterdam. Patriottentijd. 

92. Sinspeeling op ses sinnebeeldige vigueren der natemelde deugden. 
l 8te reg. : De Liefde is een zaak, die men niet af kan maalen. In margine 
met potlood de namen der bedoelde personen, als deugden voorgesteld. 
Patriottentijd. 

93. Duplicaat van het vorige met beschrijving der Zinnebeeldige figuren. 

94. Siet toe Maet. 17 de -eeuwsch schimpdicht. Ned. Keurd., I, 87. 

95. Een man seer Vroom, in schijn hoorde onlangs Nieuiand preeken. 
Schimpdicht op een schijnheilig man. 18 de eeuw. 



190 

96. Mijn Broeders Laat ons 't saam met eerbied nederbuygen. Verheer- 
lijking van een Stadsbestuur. 18 de eeuw. 

97. Prophetie van het Delphische Orakel of Rouwklage over het Vader- 
land. Vervat in eene Zinspeelinge op de Naamen der Burgemeesteren der 
stad Leiden. Verkozen den 10 November 1747. l 8te reg. : De Raad van 
Krijgsgod Mars, in vreede-schijn , zal gronden. 

98. Zeedelijke Gedachten over de Rampspoedige Verneedering der Bur- 
gerlijke Vrijheijd in de Vereenigde Nederianden. Los titelblad. 18 de eeuw. 

99. De Vrije Willige Giftte in den Jaare (1747). l ste reg. : Gaa heen en 
strije met vrugt voor 't lieve Vaderland. — Op het Beeltenis van Nic. Lod. 
Grave van Zinzendorf, Aardts Bisschop der Herrenhutters. Get.: Adriaan 
van Ommering Jacobszoon. Amsterdam. 21 Dec. 1750. l 8te reg. : Een Wolf 
in 't Schapenvel , een Loose huygelaar. — Epigramme de Monsr. de Voltaire 
sur Mons. Guiliaume van Haren. l 6te reg. : Deraosthene en Conseil et Pindare 
au Parna8se. — Allegorie sur Bergen-op-Zoora. l 8te reg. : Au pieds d'une 
Beaut6 cruelle. — Op een Woekeraar van Rotterdam. Get. Extempore. Te 
Middelburg bij Cornelis Jacobsen. l 8te reg. : Een tijd van Nood nabij, en 
't kooren weg te zenden. — Klugtige Invallen. Get. Arasterdam. Voor de 
Aardigheydt. l 8te reg. : In Nederland , verkeert in Roomen. Spotvers op Six , 
Corver, Sautijn en Van de Poll, de Burgemeesters van Amsterdam, in 1748 
door WilJem IV afgezet. — Welkomst Groet van eenige Boeren aan een 
Predikant op hun Dorp beroepen. l 8te reg. : Gezeegend zij de schuit, de ljjn 
en ook het paard. — Op het zinnebeeld van Amphion. Get. : Sub promissa 
fide silentii. l 8te reg. : Zou 't Zoet Accoord ons niet het hert aan d'ooren 
kluistren. 

100. Den Eersten Willeni Ley de band van Eendragt vast. Spotdicht op 
de vijf Willems, vooral op Willem V. 

101. Vleeshouwer g\j klaagt t' onregt dat. A. 1748. Invoer van bedorven vleesch. 
102.. Hetzelfde als 100, doch met een Antwoord. l ste reg.: Ik beken 't is 

mogelijk niet veel goed. 

103. Klink-dicht ter eeren van den Berugten Schrijver van de Twee 
Stukjes, Genaamd de Eere Gods . . . a°. 1751. Get: Jan Regt uit. l 8te reg.: 
Een prulleschrijver, lorap en plomp, gelijk een Beest. 

104. Vaarsje Getrokken uyt zeeker Boekje Genaamd Voorlopig Berigt 
van Mr. Everhard Herman Putman, Burgemeester der stad Deventer . . . 
a°. 1787. l 8te reg.: Wat baat dan nu dat Reformeeren. 

105. Remy, Gij zegt: ik ga. 17 2 2 (V 82. Gedicht op den predikant Remy, 
die van Breda naar den Haag was beroepen. 

106. Aanspraak aan de God van Nederfand op den s(?). l 8te reg. : Gij 
Opper Majesteyt! drie eenig Opperwezen. Klacht over de verdrukking der 
Patriotten. 1787 — 1795. — Dankzegging door Ds. Nuys van Klinkenberg. 
A°. 1788. l flte reg.: Wij danken U, o God, in 't bgzonder ovcr uwe weldaaden. 



191 

107. Voor den Armen. l 8te reg.: Thans houd g'op Nieuw weer bedestonden. 
Stomine Honden. — Antwoord. Aan de Armen. l ste reg. : Nu houd ge op 
Nieuw weer Beedestonden , Duizend Monden. Spotdicht op de angst der 
Prinsgezinden bij de nadering van Dumouriez , met antwoord van een tegen- 
stander. 

108. Denk ik aan U, mijn Vaderland. Get. : Vaderlander. Verzuchting en 
tevens bemoediging bij de verdrnkking der Patriotten. 1787 — 1795. 

109. Toen Holland sag de onthoofde Barneveld. Aangeplakt geweest voor 
't Hoff in 's Hage 1781. Spotdicht op Brunswijk. 

110. Politicque Reflectie. l 8te reg. : Zoo Pit bedrieger is, is hij zelvs meest 
bedrogen. — Staatkundige verwondering. l 8te reg. : Wel Pit kost Gij het 
Hof nog niet. — Waarschouwing. l 8te reg. : Die alles wil ten besten geven. 

— Meer gelqk als Eigen of Staatkundige overeenstemmingen . . . getrokken 
ui t de Engelsche Nieuwspapieren . . . l 8te reg. : Pit was weleer de steun 
des Volks van Groot Brittanje. 

111. Op de Herstellinge van den Heere Raad Fiscaal H. van Weesel. 
Get. : Pro Patria Salute. l 8te reg.: Van Weesel het verderf en vijand van 
den Staat. Tijd van de gouvernante Anna. 

112. Menen. De Stad spreekt. Ik ben dan d' eersteling van 't heiinolijk 
verdrag. Spotdicht op het Barriere tractaat, aan de Barriere-steden in den 
mond gelegd. 

113. Cop. van het vorige. 

114. Op den Agtsten Maart 1796. Aan mijn Vaderland. l 8te reg. : Va- 
derlant! de vlammen loeyen. Verzuchting van een Prinsgezinde op den 
verjaardag van Willem V. 

115. 1810. l 9te reg.: Het is nu Vjjftien jaar geleden. Tegen de Franschen. 

116. Extemporees. Get. : Chast. Gecopieert naar een Copie berustende bij 
den Heer J. van Meteren. 8 sterk patriotsche gedichtjes. 

117. Memoire PresentG par Mr. le Chevalier York le 21 Fevrier 1777. 
Over de hulp, van West-Indie" uit, aan Amerika geschonken. 

118. Lang desen weg heeft Barnevelt verworven. Patriotsch. 

119. Casper Fagel, Is de Nagel. Ned. Keurd. , I, 181. — Antwoord van 
Casper Fagel. l 8te reg.: Wat schelt me dat ick overlad' het schip. — Le 
Triple Alliantie. l 8te reg. : De Grooten heer en Grooten heer. Ned. Keurd., 
1 , 369. — Vrage. l 8te reg. : Orange gaf den staat van Hollant 't middagmaal. 

— Antwoord. l 8te reg. : Was Holland bij de Prins of hij bij haar ten eeten? 
Ned. Keurd., I, 178. — Aan de wand in een herberg geschreven. l 8te reg. : 
De Seven Vrjje Landen. Ned. Keurd., I, 185. — Te Land is Vedder 
Generael. Ned. Keurd., I, 233. Alles tjjd van Willem III. 

120. Op, op, nu gij krijters en benden van Fagel. (Zie boven n°. 50). — 
Twee Willems hebben 't lant voor het verderven. — Haagsche wijn voor 
de Raatpensionaris van Hollandt G. F(agel). l flte reg. : O Stuurman van het 



192 

Hollandts schip. Ned. Keurd., I, 180. — Fagel, Fagel! Wacht u voor Jan 
Hagel. Ned. Keurd., I, 180. — Vjjflingh. l 8te reg.: Euroop, is 't anders 
waar, wert van Iupijn bedrogen. Zie Ned. Keurd., I, 178. 

121. Samen8praack Tusschen Samuel Coster en Coenraad de Koussetaster 
over de Hollantsche maagt. 1672. l 8te reg. : Coenr. Is dit heer Samuel 's lants 
ongerepte maagt? Zie Ned. Keurd., I, 179. — Pain et Vin was een Lant- 
verrader, darom stierf hij de hongerdoot. — goeden duc d'Alv\ Alles 
1672. — Op 't slaan der Vlooten. 1690. l ste reg. : De vloot dan, die voor- 
heen en Britsche en Fransche vloten. Ned. Keurd. , I, 233. 

122. Oratie ter eere van Zijn Doorlugtige Hoogheit Prins Willem den 
Derden. l ste reg. : Hoort Borgeren en boeren, maer voornamelijk Soldaten. 
Ned. Keurd., I, 172. — Ik Willem de Derde bij der Gratie geboren uit 
Nassouwschen bloet, de beste van de natie. l ste reg. : Doe weten, dat over 
een korten tijt met groote acclamatie. Ned. Keurd., I, 174. — Op het ver- 
kiezen van Zijn Hoogheit tot Capitein Generael. l 8te reg.: Nogh Fransch 
nog Engelschman, nog Oostenrijk, nog Spanje. Ned. Keurd., I, 101. — Op de 
Zeeuwsche Munt. l 8te reg. : Luctor et emergo is weer de munt der Zeeuwen. 
Ned. Keurd., I, 226. — Caspar Fagel Is de nagel. (Zie boven 119). — Wat 
scheelt mij, dat ik overlade het schip. (Zie boven 119). — De Zeven vrjje 
Landen. Alles tijd van Willem III. 

123. Grafschrift (met potlood bijgeschreven :) op Je. van Zanen. l ste reg. : 
Hier legt het stinkend Romp van hem, die al zijn dagen. 18 de eeuw. 

124. Grafschrift. (Op denz.). l 8te reg. : Hier rust, so hij rusten kan. 
18 de eeuw. 

125. Groninger Toverlantaaren. Fraye Kerjoos o zoo mooy, zoo mooy. 
l 8te reg. : Kijke maar rek uyt, daar heje de Lynrekker Borgemeter. In 
margine staan de namen der bedoelde personen. 18 de eeuw. 

126. Beyersche Paternoster door de elendige Beyersse gemeente geaddres- 
seert aan haren Keurvorst te Frankfort. l Kte reg. : Keurvorst gij zijt onzen 
Heer. ± 1740. 

127. Gelukkig Land, daar 't Reght gaat recht. 19 de eeuw. 

128. Politiken Litanye. l ste reg.: O Heer die toekoomt adoratie. 18 de eeuw. 

129. Een varsche saus op de oubakke Engelsche Venesoen in Hollandt 
opgedischt. Get: Dat Schode die nicht. l 8te reg.: Hoe durft dat Loeve- 
steynsche Dier. Scherp gedicht van een prinsgezinde. 18 de eeuw. 

130. Seeven lofdigten gemaekt op den Heer W. H(ogerwaard), Predikant 
geweest zijnde op Batavia, nu Heer van Waverveen. l ste reg.: Verraed is 
aengenaem, maer nimmer den verrader. — Waverveen beklaeg uw staat. — 
Wat is hij meerder waard als aen een galg te hangen. — La Lause wild 
g' een spel verdeelen. — Dit is een dienstknegt van den Boosen. — Dit is 
hij die Gods wil, om Godswil heeft geleert. — Hij die geen nagel had om 
't kale gat te schraapen. 18 de eeuw. Ned. Keurd. , 6 de vervolg. , 49 vlg. 



193 

131. Waarsschouwing aan alle Burgers en Ingesetenen. l 8te reg.: Hol- 
lands Burgerij gij zijt bedroogen. — Yerdedigt schrift van Enige gecommi- 
teerde uyt de staadtspersonen , over het voorgaande. l ste reg. : Zijn wij geen 
braven helden. Scherp tegen de Statenregeering. Tijd van de Witt. 

132. Op de Afbeeldsels van Arminius en Episcopius, ophangende in de 
nieuwe Senaatkamer der Leydsche Academie. l 8te reg. : Den vromen Bischop 
en den schranderen Armijn. — Klinkdigt. l ste reg. : Hoe bloost het aangezicht 
van G-omraer dus van spijt. 18 de eeuw. 

133. Politiek Raadsel. l 8te reg. : Het oog en hart vol fraudulentie. Scherp 
gedicht op een gehaat staatsman. 18 de eeuw. 

134. Origineel van n°. 133. 

135 Een Nieuw Lied. Op de vois: te Vlissingen legt' er een jacht ge- 
reed . . . tot Antwoord aan den Schrijver of Herdrukker van zeeker Schimp- 
digt, dat meer als over de hondert jaaren door een Beul is uitgegeven, 
onder den Titul van Haec Libertatis ergo of . . . l 8te reg.: d'Ondankbaarheit 
voeid (sicj Beulen hart. Zie boven n°. 51. 

136. Epitre d'une jeune veuve a Monsieur van Haaren. l 8te reg. : Peut 
etre le public va rire. Omstreeks den vrede van Aken, 1748. 

137. Reponce d'un officier Suisse aux vers precedens. l 8te reg. : Veuve 
dont le charmant langage. — Vers attribues a Mr. de Voltaire pour Mr. van 
Haaren. l 8te reg. : Demosthene en Conseil et Pindare au Parnasse. 

138. Op den Lofdigter van den Heer van Haren , I. D. Tay. l 8te reg. : 
Den haagsen Gallius op 't spoordigt afgeregt. 

139. Eer-zang voor Het Doorlugtig Stigt Utrecht. l 6te reg.: Doorlugtig 
Stigt, ik zal uw lof ten Hemel heffen. Over de gebeurtenissen van 1748. 

140. Nederlands toestant ontdeckt en voorgedragen aan alle welmeenende 
Nederlanders. l 8te reg. : Brussel heeft dan moeten bukken voor de Franschen , 
ach wat stucken. Gedat. : Rotterdam den 7 Maart 1746. — Aanmoediging aan 
de Burgers van Nederland. l ste reg. : Waakt op gij Burgers van Nederland. 
Aansporing om Willem IV tot Stadhouder uit te roepen. Vgl. boven n°. 35. 
— February 1746. Op het kwakkelweer. l 8te reg.: Met kwakkelweer bederft 
het kooren. — Antwoord van den President aan de Heer van Twickel op 
sjjn affscheyds audientie. l 8te reg.: Wrj weeten dat gij bent seer wjjs. 

141. Neerlands toestand. Cop. van het eerste ged. onder n". 140. 

142. Lofzang op de Vreede door Vrankrijk, Grroot-Brittannifin en haar 
Hoog Mog. : den 18 October 1748 . . . te Aken geteekent. l 8te reg.: -Scheen 
Neerlands nood op 't hoogst te zijn gekomen. 

143. Samenspraak tussen Jaap en Kees, over de tegenwoordige toestant 
van Nederland. l 8te reg. : Kees. De drommel Jaap wat mag 't wesen. Get. : 
't Kan niet anders weesen. Over den ongelukkigen toestand des lands tijdens 
den Oostenr. successieoorlog en de wenschelijkheid een Stadhouder te 
benoemen. ± 1747. 

Codices Groning. 43 



1S4 

144. Adieu d'un francois aux indignes Bataves amis de cetle detestable 
Nation. l 8te reg. : A vous gros marckands de frbmages. Tijd der Bat. Republ. 

145. Neerlands Geessel, Mensche moorder. Als acrostichon gelezen geeft 
het gedicht den naam Napoleon. 

146. Op de Generaal de Winter. l ste reg.: Ziet men de Winter steeds 
(met recht) aan alle kant. 

147/ Toen Willem regeerde die snoode schavuit. Ironisch vers op de 
zegeningen der Bataafsche vrijheid. 

148. Vrijheid, Gelijkheid, Broederschap of de Dood. l stc reg.: Vrijheid. 
Kon ik recht uw Lof bezingen. Verzen op de Vrijheid, de Gelijkheid, de 
Broederschap en den Dood. 

149. Tot eere van Frankrijk 1783. Gemaakt door de Hr. Boudewijnszen. 
l«te reg.: Zoude ik, daar Nederland het heuchlijkst tijdstip viert. Verheer- 
lijking van het bondgenootschap met Frankrijk. 

150. Afscheid der Fransche Broederen aan de Hollandsche Meisjes. l ste reg. : 
} k Breng u mijn laatste groet , o Hollandsche Vriendinnen. — Welkomstgroet 
van de Duitschers aan de Hollandsche Meisjes. l ste reg. : Bedroefde Meisjes , 
ach! wat doed u traanen stroomen. 1813. 

151. Wilt gij een zee van woelingen. Slaat op Nederland. Fransche tijd. 

152. De tegenwoordige toestand van Nederland. 1794. l ste reg. : De Rede- 
lijkheid vertrok van Neerlands kust. 

153. 1796. Afscheid aan alle Municipaalen en Vrijheids-boomen. l ste reg.: 
Die van een grooten hoop voor altoos afscheid neemt. 

154. De Smulbuik. Le ventre van Berenger vrij gevolgd. l Rte reg. : Gij, 
die me uw belang betrpuwdet. 19 de eeuw. 

155. Waakt Burgers nacht en dag, maar seght eens tegen wie. Spotdicht 
op Huydecoper, Hudde en Boreel. ± 1690. 

B. Oeordende Verxameling. 

Deze verzaraeling, bij elkaar gebonden, behoort blijkens een voorhanden 
„Register der Stukken in dit Deei", ook bij elkaar. Zij is na 1758 bijeen- 
gebracht (zie n°. 79). Het is zeer te betreuren, dat meer dan de helft van 
de collectie ontbreekt. Wij missen thans n°. 1, 9—13, 17, 21, 26, 31—37, 
41, 47—52, 57—60, 73, 76, 77, 80, 82, 84—101. Al de hier verzamelde 
stukken zijn met dezelfde hand geschreven. 

2. Extract uyt het Register der Resolutien van Hunne Hoog Moogende. 
Mercurij 26 Sept. 1742. 

3. Missive van den Heere Prince van Orange en Nassau den 10 Oct. 
1742 (aan de Staten-Generaal) , fragment, benevens een fragment van een 
gelijken brief van 7 Oct. 1742. 

4. Extract uyt het Resolutie Boek der E. M. H. Staaten van Vriesland 
28 Sept. 1742. Alles over het benoemen van Willem IV tot een hooge 
militaire betrekking. 



195 

5. Op de Afbeeldsels van Jacobus Arminius en Simon Episcopius, Nieuw- 
lijks opgehangen in den Nieuwe Senaatkamer der Leydse academie. l ste reg. : 
Den vroome Bisschop en den schrandere Armijn. Zie boven n°. 132. — 
Klink-Dight. l ste reg.: Hoe bloost het aangesigt van Gommer dus van spqt. 
Zie mede aldaar. 

6. Uytmuntende Aanspraak gedaan bij het overgeven van de generaale 
Petitie van 1747 aan haar Hoog Mog. door een Roemwaardig Mede Lid 
van onze Vereen. ProvintiSn (Van Haren). 

7. Waarschouwing aan den Hollandsen Leeuw. l st * reg. : Waak , waak op ! 
Tuyn Leeuw waak te Water en te Land. Tijd van den Oostenr. Successieoorlog. 

8. Mars vigila. l ste reg. : Moenia Tornaci, dum Gallicus obsidet Hostis. 
Uit denz. tijd. 

14. Op 't Roemrugte Veers van den Heer Postmeester Ian Hudde Dedel, 
sijnde een pastorale Melody gesongen op het Staatelijk Bruylofts Feest van 
zijn dogter. l ste reg. : o Laife vleyer, Prinsen haater. Midden 18 de eeuw. — 
Toegift. l ste reg. : Dit zij dan Dedel u een lesje. — Casus positie. l ste reg.: 
Gesien op Helicon een vers van Hudde Dedel. — Antwoord. l ste reg.: Een 
Dwingeland voor dees dwong Dedel op 't kussen. 

15. Ander op de voijs: te VJissingen legt een jagt. l 8te reg. : Het land is 
vrij, en vrijgemaakt. — Anders. l ste reg.: Wie moet d'ondankbaarheid van 
Dedel niet trompetten. — Op de afbeeldingh van D. H. Gillis van den 
Bempden, Burgermeester. l ste reg. : Dit is 't Beeltenis van een Heer die in 
voorlede Dagen. 

16. Antwoords-brief van de Prins van Oranje wegens Zijn Hoogh. ver- 
heffing tot de Stadhouderlijke waardigheid door zijn Hoog E. geschreven aan 
den Graaf van Bentink. 

18. Aanspraak gedaan van den voorgem. Graaf van Bentink bij het 
presenteeren van zijn hoogheid als Stadhouder der geunieerde provintien 
aan de Ed. Mog. Raden van State. 

19. De Wensch der inboorlingen van Holland. Klinkdicht. l ste reg. : Doen 
't alvoorziende ooge aan Neerlands heil gedagt. Tijd van Willem IV. 

20. Doleantie of Beklag aan Zijne Doorlugt. Hoogheid den Prince van Oranje 
als meede aan alle Jloog Edele Regenten onzes waarde Vaderlands. l ste reg. : 
Het Staatsbestier van Hoilands dierbaar hooft. Get. : S. V. Bellen. — Toegift. 
iBte re g t : D e nunste munt in Hollands Tuyn een duyt. Tijd van Willein IV. 

22. Aan de Manhafte en Dappere Schutterij nevens een Compagnie Vrij- 
willigers , die in de wapenen geweest zijn tot stuyting der plondering binnen 
Amsterdam. Klink-Digt. Gedat. : Haarlem 11 July 1748. l ste reg. : Ontaarde 
Dolle Schaar, gij Bastaard Batavieren. — Op de twee lantarens van de 
Heer T. H. i ste reg.: Hoe twee Lantarens aan 't huys van overvloed. Slaat 
op het pachtersoproer. 

23. Op de Heeren Joan Agges Scholten van Aschat, Carel Lynslager, 

13* 



196 

Nicolaas Muylman en Matheus Boendermaker , thans fungerende Scheepenen. 
lste Te g ml Zoo ziet Jan Agges nu in 't End zijn Hoop vervullen. — Aan Jan 
Romans Collecteur van 't gemaal in plaats van de Milden. l 8te reg.: Gij 
hebt met u gemaal zo lang aan 't hof gemaald. Tijd van Willem IV. 

24. Aan de Eertijds Heerschende maar nu raasende Pachters. Klink dight. 
jste re g >: Gevloekte Pesten, nu dus eindelijk geweest. — Op een Woekeraar 
van Rotterdam. l 8te reg. : Een tijd van Noot na bij en 't kooren weg te senden. 

25. Ter Gedachtenis van de vernietigde Pachten en verjaagde Pachters 
op den 25 Julij 1748 als zijnde eertijds de Dagh der verpagtinge. l 8te reg. : 
Zoo blixemt Iupiter als oppervorst der Gooden. 

27. Doelezangh. Gedat. : den 9 van Oogstmaand 1749. Vincitur vis virtute. 
Iste re g # : jjoe heft 't oud gevaart. 

28. Aan de Gecommitteerde op de Doelen vergadert Klinkdigt. l 8te reg.: 
Manhafte zuilen! die gedachtig Eedt en plight. — Vrolijke Dapperheid. 
]ste reg.: Wijk Roome, Wijk Carthaag, met al uw waapen Helden. 

29. Keerdigt op 't Nevens staande. l ste reg. : Veragte Hoofden! die, niet 
houdende Eed of pligt. — Op 't Roudragen over 't afsterven van Z. D. H. 
iste reg.: Weg Schouburgh, weg nu met u speelen. 

30. Eerste Verjaaring van 't Bijeenkomen der Amsterdamsche Burgeren in 
de Kolveniers Doelen op den 9 Augustus 1748. l ste reg.: Gunt ons o groote 
God dien grooten Dag te vieren. 

38. Vervolgh op de Gedichten van de Heer Jan Hudde Dedel. l 8te reg. : 
Korat hier gij Hollands volk, aanziet alhier de streeken (vgl. boven n°. 14). 

— Wie moet d' ondankbaarheid van Dedel niet Trompetten. — Maar Dedel , 
wat haalt gij uw op den hals. — Om geplaatst te worden onder 't Portrait 
van J. H. Dedel. l ste reg. : Dit is Dedel, die door los gedigt. — Een Ander. 
l ste reg.: Laat Dedel zwetsen op de Witt. — Franse Dedel, Oranje Haater. 

— Een lied op de wijze: onder de Linden groen. l 8te reg.: Hef blijde Toonen 
aan. — Een slang en adderen gebroedsel. — Ziet Burgers, ziet zulk een 
vaar hebt gij daar zitten. — Het vers van J. H. Dedel ter Eere van de 
Burgerm. C. de Witt kortelijk beantwoord. l 8te reg. : Hoe fraay en onbe- 
schroomt, o Burgerheer Jan Dedel. — Gravschrift op J. H. Dedel. l 8te reg.: 
Berijd uw tot de straf. Tijd van Willem IV. 

39. Grafschrift voor den . . . Heer . . . Mr. Jan Sautijn . . . Burg. en 
Raad der stad Amsterdam . . . overleden binnen Amsterdam den 21 May 
1750. l 8te reg. : Deez' zerk dekt 't koud Gebeent eens Trouwe Burger Heer. 

40. Troost aan Mevrouwe de Gemalinne van . . . Mr. Jan Sautijn. l 8te reg. : 
Ontstel u niet Mevrouw, dat uwe Egtgenoot. — Gij die in schijn van Regt 
den Burger onderdrukt (evenzoo op Sautijn). — Grafschrift voor den oproer- 
maker en Doelist Jan Visser, overleden door schrik over y t gevangen Neemen 
van Martini. l 8te reg.: Wanneer Een Doel en galg genoot van een vervloekt 
gespuys. — Anders. l 8te reg. : Wanneer 't Loon naar werk genaakt. 



197 

42. Op de verkiezing van Abraham Boddens tot Schepen der stad Am- 
sterdam. l 8te reg. : Men zag nu dertig jaar geleden. — Op de verkiezing 
van Jan Agges Scholten tot bewinthebber der 0. I. Comp. l ste reg.: Zo 
Agges Scholten, zo, alweer een Nieuwe Trap. 1750. 

43. Ter verkiesinge van den E. A. Heer Jasper Bolten tot Scheepen der 
Stad Amsterdam. 1 Feb. 1751. Klink-digt. l 8te reg. : Triomph, mijn Zang- 
godin! de wijsheid word geagt. Oet. : I. C. L. — Keer-Digt aan I. C. L. 
l ste reg.: Treur, Treur mijn Zang-godin, geen wijsheid werd geacht. 

44. Op de aanstelling van Zijn Ezelheyd Jasper Bolten ijzerkooper tot 
Scheepen der Stad Amsterdam. l 8te reg. : Hoe zou men van een man die 
't schrapen is gewoon. 

45. Keer-Dicht op 't Klink-Dicht ter verkiezinge van den onedele Heer 
Jasper Bolten . . . l 6te reg. : Wat Ramp mijn Zang-Godin ! de wrjsheid werd 
veragt. — Op de zelve. l 8te reg. : Zal Jasper Bolten ook 't Capitool betreden. 
— Anders. l ste reg. : Door een Professors gunst voor Jasje, wijlt elk Leed 
is. — Op de droevige en onverwagte Tijding wegens het Aisterven van den 
Vader des Vaderlands Wilhelm den 4 den . l 8te reg. : Was 't niet genoeg , dat 
zig de Waereldstad ontroerde. — Aen Abr. Titsingh. l ste reg. : Gij zijt een 
Abraham, maer een, die zoo veel scheelt. 

46. Rust-Vaarsen tot een Gedenkteken aan de . . . verkiezing van . . . 
Mr. Egbert de Vrij Temminck . . . tot Burgermeester te Amsterdam. Den 
Xsten Februari 1749. l 8te reg. : Een Akeligen Beer, staande op zijn agter 
Pooten. — De Vrije Temminck koomt verdienstig zegenpraalen. (xet. : Tit- 
singh Amsterdammer. Te Amsterdam bij Ioannes Dalemans. 1749. 

53. Fabel van Juno raet de Pauw en deszelfs TJytlegging. l ste reg. : De 
trotse Pauw verwaand en moedig op haar Veeren. Slaat op een der in 1748 
afgezette regenten te Amsterdam. 

54. De Blijde Hoop en Vrolijke Verwagting der Nederlanderen Nabrj 
haare vervulling A°. 1753. l 8te reg. : In 't land der Belgen, daer, omtrent 
voor vijfthalf jaeren. Lofdicht op de gouvernante Anna, die te Amsterdam 
vele der in 1748 afgezette regenten weer op het kussen bracht. 

55. Op de Nederlaeg van den alles aenvliegenden Wolf bijna verplettert 
door een aanzienelijke Berg. l 8te reg. ; Een kleyne Wolf , Dog groot van moed. Op 
een twist van den apotheker de Wolf en Dr. Paulus van den Berg. — Aen 
den kragteloosen Wolf Apotbeker. l 8te reg.: Rampzalig Wolfje! Kleyne Dwerg. 

56. Klaegdicht op den overwonnen Wolf. l ste reg. : Heldhaftig Vegter! 
hoe wat 's dit? Schiet gij te kort. 

61. Op Jasper Bolten, Een gewesene Schepen in de Doelistische Recht- 
bank der stad Amsterdam. 11^53. l ste reg. : Zijn vader was in een gemeene 
burgerstaet. 

62. Op een Makelaer. 17 l /53. l 8te reg.: Een makelaer in hout, bekent 
door zijn hoereeren. Op een zekeren Floris Bontekoning. 



198 

63. Aan Mr. Mattijs Straelman onder den naem van Musophilus. 17 L 2 6 53. 
lste reg. : Heer Musophil! daer gaet uw groote heylson duyken. Hij was in 
1748 schepen te Amsterdain. 

64. Op het Overlijden van Hendrik ter Smitten den 16 Februarij 1753. 
iste re g >: Ter Smitten is nu doot. Deze was in 1746 Schepen, in 1751 
Burgemeester te Amsterdam. 

65. Op het overljjden van dezelven. l 8te reg. : Daer vliegt de snode ziel 
een's Burgermeesters heen. 

66. Aen de doot mj het overlijden van Hendrik ter Smitten. l 8te reg.: 
Vaer voort zoo mag're doot, dat 's treffelijk gedaen. 

67. Op 't Overlijden van H. ter Smitten. 17*^53. l 8te reg.: De Vrijheid 
was in vroeger dagen. 

68. Grafschrift voor H. ter Smitten. 17^53. l 8te reg. : Hier onder deze 
zerk, daer legt een Doeliaen. — Anders. l 8te reg.: Hier legt ter Smitten 
met veel agtbaerheid begraven. 

69. Letterkrans, gevlogten om het hooft van . . . Willem de Vijfde, op 
zijn . . . verjaerdag ... 8 Maert 1753. Get. : Casper van Egten. Te Amster- 
dam bij Ph. Dorewaert. l 8te reg.: Wie volgt van Vondel na in rjjmklank 
en in tael. 

70. Aen den Dichter Caspar van Echten (op het vorige gedicht). l 8te reg.: 
Gij volgt van Vondel na in rijmtrant en in tael. 

71. Apollo'8 bevei aen den Rijmelaer Casparus van Egten. Get. : B. V. 
D. V. I. l 8te reg. : Hoe durft gij, vunsch poCet, met digten ons verstooren. 

72. Aen den onbekenden maker van het tegendicht op het gedicht of 
Letterkrans . . . cloor Casper van Egten. Get. : B. V. D. V. I. l ste reg.: Gjj 
wilt van Egtens rijmen doemen. 

74. Lijst van 't Capitaal, 't welk de Impost Meesters in de bisondere 
steeden van Holland van 's Lands weegen is goed gedaan, wegens ge- 
leede schaade door Plundering in 't jaar 1748 voorgevallen. Dit bedroeg 
f 314,072—7—14. 

75. Fabel van den Os. l ste reg. : Twee Ezels van hun werk. Predikantentwist. 

78. Eeren Palm voor hun WelEdele Achtbaarh. ds. D. H. Burgerm. der 
Stad Amsterdam, over 't aanstellen van . . . Petrus Curtenius tot Hoogleeraar 
in de H. Godgeleerdheid. l ste reg.: Nu klimt der vaderen Lof tot boven 
's Hemels boogen. 1754. 

79. Ter Eeren van de Manhafte Burgerij welke op de zaal van de Colve- 
niers Doelen hunnen Capitijn . . . Anthonij Johan de Huybert op den 7 
Feb. 1758 geluk wenschen. l ste reg. : Manhafte Burgerij, die, nu tien jaar 
geleden. 

81. Buyk-Pijntje van Mr. M . . . s S . . . n benevens de Nieuw-Modische 
Courdag-verzooper. l ste reg. : Verdient Musophilus, de Renegaat geen Lof. 
Bedoeld is Matthijs Straalman. Zie boven n°. 63. 



199 

83. De Nieuw-Modische Courdag-Voorlooper. l ste reg.: Hans Michel dagt, 
hij deed zijn zaaken wonder wel. Gtet. : Anti-musophilus. 

De geheele collectie is afkumstig van Prof. W. A. Enschede en door dezen om- 
streeks 1880 aan de Universiteits-Bibliotheek geschonken. 
In portefeuille. 



Papier. 21,3 X 32,5. LII en 609 pag., benevens tal van onbe- 
schreven fol. Door 4 handen geschreven (pag. 1 — 96; 97 — 152, 
241—264, 421—534, 560—564; 153—212, 265—332, 394— 
421, 535—560, 581— 609; 213— 240, 333— 394, 565— 580). 
XVII^ eeuw, met aant. in margine van een latere XVII (ie -eeuw- 
sche hand. 
Everhard van Reyd, Historie der Nederlantscher Oorlogen. 

Pag. I— XXXIX Register. Pag. XXXX— LII onbeschreven. Pag. 1. Voor- 
rede. Te beclagen isset, dat onder soveele ervarene Luyden . . . Pag. 5. . . . 
die de saken selfs hebben helpen verhandelen (met latere XVII de -eeuwsche 
hand in margine: Dat eerste boek. Zie v. Reyd, pag. 1). D'oorsaken van de 
eerste beroerten . . . Pag. 567. . . . ende d'Eertzhertog Albert hielt hem 
woort. Pag. 568 — 580 onbeschreven. Daartusschen liggen losse bladen; op 
pag. 1 hiervan: Dit moet geinsereert worden fol. 579 van A tot B. Prints 
Morits kreeg allerley tijding . . . (aan het einde) die groote Gemeenten in 
Brabant ende Ylaenderen stroyende. Fol. 581. Uit die groote nederlaege ten 
beyden sijden . . . Fol. 609 . . . met 10 vanen Ruter, maer 't misluckte. 
Aan 't slot eenige fragmenten van het register. 

Het HS. bevat volledig alle XVIII boeken van het werk van van Reyd. 
De oorsprong er van is onbekend. Of het datgene is, dat door Willem Lodewijk 
bij testament aan van Iieyd^s neven Johannes en Frederik van den Sande ter uitgave 
werd ter hand gesteld (zie Extract ausz weyland des wolg. Hern Wilhelm Ludwichs . . . 
testamentlicher disposition; voor de uitgaven), is niet uit te maken. Eerst in den 
Catalogus van 1841 wordt het vermetd. 
In XVIIte-eeuwschen perk. band. 



353. Papier. 12 X 32,5. 4 dln. De fol. zijn ongenummerd. XVII de en 

XVIII^ eeuw (1636—1705). 
Officieele extracten uit de Resolutien der Staten Generaal, verbonden en 
toegelicht door copiefln van andere stukken, als Commissifin en InstructiSn 
door hen uitgevaardigd , Requesten, aan hen gericht, Rapporten, aan hen 
aangeboden, Verslagen van ambassades en conferentien , Adviezen van den 
Raad van State en van anderen, Staten der geldmiddelen en van het leger, 
Brieven van gezanten in den vreemde, Missiven van vreemde potentaten 
en van anderen, Contracten en Verdragen aan hen overgelegd, Sententign, 



200 

Reglementen, Extracten uit de Resolutien van de Gewesten, enz., waarvan 
eenige gedrukt. 

Dl. I. 1606—1689. Dl. II. 1660—1669. Dl. III. 1670—1686. Dl. IV. 
1687—1705. 

Vanwaar deze deelen afkomstig zijn, blijkt niet. 

In XVIII<te-eeuwsche cartonnen banden met perk. rug. 



354. Papier. 21,5 X 83,1. 5 dln. De fol. zijn ongenummerd. XVII** 

eeuw (1675—1696). 
Petitien van Oorlog voor de jaren 1675, 1676, 1687, 1695 en 1697. 

Ingedeeld: Dl. I. 1675. Dl. II. 1676. Dl. III. 1687. Dl. IV. 1695. Dl.V. 1697. 

De oorsprong van dcze stukken is onbekend. 

In XVIIde-eeuwsche perk. banden met groen zijden linten. 



Papier. 20,3 X 31,8. De fol. zijn ongenummerd. XVIII 4 * eeuw 
(1718—1749). 
Copieen van Resolutien, Memorien, Missiven, Rapporten enz., uit de 
eerste helft der 18 d * eenw, voornamelijk betreffende de zaak van den 
Thesanrier-Generaal der Unie Jacob Hop (1725). 

In een band bevattende gedrukte staatsstukken uit het laatst der 17 de en 
de eerste helft der 18 de eeuw. 

De oorsprong van dit deel is onbekend. 
In XVHIde-eeuwschen perk. band. 



356. Papier. 19,5 X 31,7. De fol. zijn ongenummerd XVIII de eeuw (1725). 
Consideratien op het rapport van de Heeren Commissarissen van den Raad. 

Betreffende de zaak van den Thesaurier Generaal Jacob Hop (1725). 
In een band bevattende gedrukte stukken, afkomstig van den Raad van 
State van 1693—17 71. 

De afkomst van dit deel is onbekend. 
In XVIlIde-eeuwschen perk. batui. 



357. Papier. 21,3 X 33,3. De fol. zijn ongenummerd. XVIII^ eeuw 

(1763—1785). 
Extracten nit de Resolutien der Staten Generaal en van die van Holland, 

Missiven aan hen gericht enz. , betreffende de zaak van den Kerkeraad te 
ter Neuzen (17 G3), verschillende zaken, de Admiraliteiten betreffende, als 
quaesti6n over convoyen en licenten, de veiligheid ter zee, de voorboden 
van den 4 den Engelschen oorlog, de moeilijkheden met Engeland, verder 
over de munt en enkele militaire aangelegenheden. 



201 

Onder gedrukte stukken , afkomstig van den Raad van State en de Staten 
Generaal van 1749—1789. 

De afkomst van dit HS. is onbekend. 

In XVIIIdc-eeuwschen carlonnen band met perk. rug. 



Papier. 21 x 33,1. 138 fol., waaronder talrijke onbeschreven. Van 2 
handen (fol. 1—28; 29—138). XVIII tie eeuw. 
Extracten uit de Staatkundige geschriften van Simon van Slingelandt 

Fol. 1. Korte inhoud van een Diseours over de Regeeringe van de Ver- 
eenigde Nederlanden en van de Hooge CollegiSn in dezelve, in hot breede 
ingestelt door D'Heer Simon van Slingelandt . . . Fol. 2. Poincten waar van 
in dit werk wordt gehandelt . . . Fol. 7. Discours over de defecten in de 
jegenwoordige Constitutie van de regeeringe van de Staat der Vereenigde 
Nederlanden en over de middelen van redres (Staatk. Geschr. I, 171). Fol. 
17. [Historische verhandeling van het gesag over de Miiitie van den Staat 
der Vereenigde Nederlanden]. Titel ontbr. (Staatk. Geschr. IV, 1). Fol. 62. 
Discours over de Constitutie der Vergadering van de Ho: Mo: H. Staten 
Generaal der Vereenigde Nederlanden en over de Materie ende Forme van 
hare deliberatien , opgestelt door S. van S. (Staatk. Geschr. II, 125). Fol. 
93. Verhandelinge van de instelling, instructiSn ende Ambt van den Raad 
van Staten der Vereenigde Nederlanden (Staatk. Geschr. III, 1). Fol. 114. 
Discours over het redres van de saken van de Admiraliteyt (Staatk. Geschr. 
IV, 287). Fol. 121. Verhandeling van de oude regering van Holland onder 
de Graven ende van de verandering daar in gevallen sedert de troublen 
(Staatk. Geschr. I, 1). 

De oorsprong van hel HS. is onbekend. Eerst in den Catalogus van 1833 wordt 
het gevonden. 

In XVIIIde-eeuwschen carlonnen band. 



359. Papier. 21 X 33,5. 173 fol., waarvan de meeste gedrukte stukken 

bevatten. XVIII& eeuw (1795—1797). 
Copieen van officieele stukken: 

Fol. 27—28. Meyer en Blauw aan het Comite de Salut public, 19 April 1795. 

Fol. 29. De magistraat van Maastricht aan Meyer en Blauw, 1 Juni 1795. 

Fol. 30 — 34. Dez. aan het bestuur van het arrondissement Maastricht, 2(j 
Mei 1795. 

Fol. 35 — 46. Verdrag van den Haag, 16 Mei 1795, met de geheime en 
afzonderlijke artikelen. 

Fol. 47—58, 75—78, 111—115, 127—139, 146—160, 167—174. Extracten 
uit de Resolutien der Staten Generaal. 28 (inliggend een request van de 
Magistraat van St. Anna ter Muiden van 24 Mei 1795), 29, 30, 31 Mei, 2, 



202 

3, 5, 8, 9, 10, 12, 15, 16, 18, 24, 26, 29 Juni, 7 Juli (met een missive 
van Daendels van 6 Juli) 1795. 

Fol. 59—60. De Staten Generaal aan de Nationale Conventie, 29 Mei 1795. 

Fol. 73 — 74. De Raad van 's Gravenhage aan de Staten Generaal, 29 Mei 
1795 (met beschikking van 30 Mei 1795). 

Fol. 79 — 82. De Volksvertegenwoordiger brj de Noorderlegers aan de 
Staten Generaal, 31 Mei 1795 (met extract uit de notulen van het Comite 
de Salut Public van 6 Prairial an III). 

Fol. 144 — 145. Moreau aan de Staten Generaal, 24 Prairial an III. 

Fol. 161 — 166. De volksvertegen-woordiger Richard aan de Staten Generaal, 
5 Messidor an III (met besluit der Staten Generaal van 24 Juni 1795). 

Fol. 168 — 169. Voorgestelde pensioenen voor de afgedankte garde van 
Willem V, z. d. 

Op foh JGlverso: A. J. de Sitter, bij de Wed. Schuyer in dc Houtstraat. Deze stuk- 
ken zijn dus afkomstig van de Sitter {1748 — 1814), die van 179o — 1708 lid der Staten 
Generaal en der Nationate Vergadering was. In den Catalogus van de auctie (1863) 
zijner boeken wordt dit nummer echter niet vermeld. 

In XVUkie-eeuwschen band met perk. rug. 

360. Papier. 15,9 X 19,6. 13 fol. XVIII de eeuw (1797). 

Reglement van Orde voor de Conuiiissie tot het ontwerpen van een plan 
van Constitutie voor het Volk van Nederland den 6 October 1797. 

Voorin staat: de Sitter. Aangezien Mr. A. J. de Sitter (1748 — 1814), lid was van 

t 

gemelde Commissie, hebben wij dw hier zijn excmplaar van dat Reglement van Orde. 
Het HS. wordt echter in den auctie-catalogus (1863) zijner boekerij niet vermeld. 
In XlX^-eeuwschen cartonnen band met ledei % en rug. 

361. Papier. 21 X 33. 10 dln. De fol. zijn ongenummerd. XVI dc en 

XVU de eeutv. 
Extracten nit de Resolntien der Staten van Holland. 1575 — 1598. 

Dl. I. 1575 — 1587. Voorin een Register daarop, benevens een Register 
op Bor over de jaren 1566 — 1579, beide van dezelfde hand. 

Dl. II. 1588—1598. 
Resolutien der Staten van Holland. 27 Mei 1666-11 April 1675. 8 dln. 
Met registers. Copie. 

De afkomst dezer colleclie is onbekend. 

In XVU<te-eeuwsche perk. banden. 



362. Papier. Dl. I en II 21,5 X 33,2. Dl. III 24,5 v 38,2. Dl. IV 

21,7 X 33. 4 dln. De fol. zijn ongenummerd. XVII de eeuw. 
Index op de Resolutien van de Staten van Holland van 1575 tot 1674. 

Dl.I. 1575—1600. Dl.II. 1601— 1653. 1)1. III. 1653— 1668. Dl. IV. 1669— 1674. 
Voorin deze opmerking: Deze indices zijn op de geschreven Registers van 



203 

de Heeren Staten van Holland en Westvriesland geplaatst in de Secretarjje 
van Holland in het Comptoir van de Premier vande voorsz. Secretarye inde 
bovenste kisten bij den Ingang. (XVIII de -eeu\vsche hand). 

I)e oorsprong van deze deelen is onbekend. 

In XVllde-eeuwsche perk. banden, gedeeltelyk met groen zijden linten. 



363. Papier. 20,2 X 31,9. IX en 149 fol. Versierd met penteekeningen 

van zegels. XVIII^ eeuw. 
K. van Alkemade en P. van der ScheUing, De moord van Floris V. 

Fol. I— II. Titels. Fol. Hverso_niverso onbeschreven. Fol. IV— VI ver8 °. Re- 
gister. Fol. VII— VII™» onbeschreven. Fol. VIII— IX. Inleiding. Fol. IX verso 
onbeschreven. Fol. 1 — 68 vers0 . Tekst, met aanteekeningen aan den voet der 
bladzijde. Fol. 69 88 verso onbeschreven. Fol. 89—137. Bijlagen en Bewijzen, 
zrjnde copieSn van 47 charters uit de jaren 1222 — 1324, alle met geteekende 
afbeeldingen der zegels. Fol. 89 verso , 93 ver8 °, 104 verso , 108 verso , 110 verso — 112, 

120 ver8 ° 123 verso 124 ver8 ° l*J5 ver8 ° 126 ver8 ° 135 135 verso 137verso 14.gverso 

onbeschreven. Fol. 147—148. Register der Bjjlagen. Fol. 148 vers0 — 149 verso 
onbeschreven. 

Het II S. is afkomstig van van Alkeniade (1654 — 1737) en van der Schelling 
( ? — 1 751) zelven en door dezen laatste geschreven. Na den dood van dezen bleef het 
in het bezit der familie, zoodat het in 1777 eigendom was van Sal&mon Bosch te 
Rotterdam, bij wien Prof. Kluit het toen zag (Schotel, Leven van C. van Alkemade 
en P. van der Schelling , blz. "211). Later behoorde het waarschijnlijk aan Cornelis 
van Vollenhovjn, Burgemeester van Rotterdam (1753 — 1835) (vgl. t. a. p. Voorrede), 
nog later aan prof. Baart de la Faille te Groningen (1795—1867), op wiens auctie 
(Catal. II n°. 53"21) het in 1868 is aangekocht. 

In XVIIIde-eeuwschen perk. band. 



364. Papier. 15,6 x 20. 119 pag. XVI d <- eeuw. 

Copieen van stnkken over de geschiedenis van Gelderland. 

Pag. 1—17. Tractaat van Venloo, 12 Sept. 1543. 

Pag. 18 — 25. Karel V bekrachtigt het privilege de non evocando, door 
Keizer Hendrik VII den 5 Sept. 1310 aan Gelderland verleend, dat tevens 
in zijn geheel in den brief is opgenomen. Spiers 22 April 1544. De brief 
van Hendrik VII bij Nijhoff, Gedenkwaardigheden , I, blz. 119 en de daar 
aangehaalde plaatsen. Pag. 26 onbeschreven. 

Pag. 27 — 32. Karel V belooft Gelder en Zutphen nooit van zqn andere 
landen te zullen scheiden. 22 April 1544. 

Pag. 39 — 47. Karel V verzekert Gelder en Zutphen, dat het verdrag van 
Augsburg niet in strijd is noch zal komen met hunne privilegign. 15 Juni 1549. 

Pag. 48 — 51. Bopalingen van Karel V over erfrecht in Gelderland. 17 
April 1544. 



204 

Pag. 52 — 54. Brief van Margareta van Parma aan Kanselier en Raden van 
Gelder over de erfenis van Maarten van Rossum. 28 Sept. 1559. 

Pag. 55 — 63. Besluit van Margareta van Parma, betreffende de bevoegd- 
heid van Kanselier en Raden en den Stadhouder, benevens de beteugeling 
der ketterij in Gelderland. 4 April 1559. Pag. 64 — 68 onbeschreven. 

Pag. 69 — 70. Oranje aan Gouverneur, Schepenen en Burgemeesteren van 
Bommel, met toezending van het volgende. 13 Nov. 1576. 

Pag. 71 — 72. Publicatie der Pacificatie, November 1576. 

Pag. 73 — 96. Pacificatie van Gent. Gedrukt te Brussel, bij Michiel van 
Hamont, 1576. 

Pag. 97 — 112. Eeuwig Edict. Gedrukt te Antwerpen bij Christoffel Plan- 
tijn, 1577. 

Pag. 113 — 119. Instructie der Gedeputeerden van Gelder en Zutphen 
naar Brussel, 13 Nov. 1576. 

Voorin een inhoudsopgave van de hand van Bondam; het II S. komt echter in den 
auctie-catalogus zijner boekerij niet voor. In den Catalogus van i8!13 voor het eerst 
venneld. 

In den origineelen perk. band, waaraan een stuk van een koperen sluiting. 



365. Papier. 21 x 33,9. 724 fol. XVI^—XVIII de eeuw. 
Copieen van stukken betreffende het hertogdom Gelre. 

Fol. 1 — 19. Der landschapen Tractaten mit dem fursten van Cleve geholden. 
Stukken betreffende de onderhandelingen van Karel van Egmond en de 
Staten van Gelderland met Willem van Gulik-Kleef. 1538. XVI de eeuw. Ygl. 
Nijhoff, Gedenkwaardigheden , VI, 3 blz. XXXI vlg. en de daar aange- 
haalde stukken. 

Fol. 21— 21 vers0 . Testament van Karel van Gelder. XVI de eeuw. 

Fol. 24 — 29 verso . Tractaat van Venloo. 12 Sept. 1543. Uittreksel, benevens 
het tractaat zelf, met confirmatien. XVI de eeuw. 

Fol. 30. Placcaten van Gelder tegen de nieuwe leer. 29 Sept. 1543 en 
29 Aug. 1544. XVI de eeuw. 

Fol. 32 — 37. Bevestiging van het Tractaat van Venloo en der privilegien 
van Gelre door Karel V. 5 en 31 Mei 1544. XVI de eeuw. 

Fol. 38 — 38 verso . Karel de Stoute verleent Johan van Hoeckelum, burge- 
meester van Wageningen, zijn bescherming. 20 Nov. 1463. XVI de eeuw. 

Fol. 40 — 41 verso . Volmacht, door de Veluwe gegeven aan Beyner van 
Apeldoorn e.a. om 14000 Rijnsche guldens op te nemen. Z. d. XVI de eeuw. 

Fol. 42 — 42 vers0 . Uitspraak in de zaak tusschen Johan van Toenen en 
Henrick en Johan Eygemans. 2 April 1558. XVI de eeuw. 

Fol. 43 — 43 vers0 . Evenzoo tusschen Henrick Aertsz , Scholtis te Elburg en 
deze stad. 22 Aug. 1558. XVI de eeuw. 



208 

Fol. 46 — 49. Besluit betreffende het invorderen van den heeren gulden 
door de scholtissen van de Veluwe. 2 Oct. 1557. XVI de eeuw. 

Fol. 50— 52 verso . Tractaat van Venloo. 12 Sept. 1543. XVI de eeuw. 

Fol. 54 — 61 verso . Disputatie tusschen Canszler und Eaeden eyns und de 
landtschap van Veluwe anderdeels, belangende de claringe an Engeloosholt ; 
met extracten uit den Landbrief der Veluwe. Z. d. XVI de eeuw. 

Fol. 62—79. De Landt breeff van Veluwen. XVI de eeuw. 

Fol. 81. Statuut van hertog Willein over de verdeeling der nalatensohap 
van grootouders, ooras en moeien. 10 Mei 1540. XVI de eeuw. 

Fol. 82. Bevestiging daarvan door Karel V. 17 April 1544. XVI de eeuw. 

Fol. 83 — 96 verso . Supplicacie der gildemeesteren van Sunct Jorrens (te 
flarderwijk). Gericht aan Willem II van Gelder-Ghilik. Z. d. XVI de eeuw. 

Fol. 97 —98. „Schadelooss brieff," door Harderwijk verleend aan Johan 
Voeth voor zijn reizen van stadswege. Z. d. XVI de eeuw. 

Fol. 99 verso . Korte aanteekeningen omtrent Karel V. XVI de eeuw. 

Fol. 100 — 111. Kondichboek van Zutphen van 1311, aangevuld met latere 
bepalingen tot 1551, voorafgegaan door eenige eedformulieren. Dit XVI de - 
eeuwsch HS. komt het meest overeen met en is dus waarschijnlijk een copie 
van HS. B, door Mr. Pijnacker Hordijck vermeld (Rechtsbronnen der Stad 
Zutphen, Werken der Ver. t. uitg. d. bronnen v. h. oude Vad. recht, I e R. 
n°. 2, biz. XVIII). Het zal het HS. zijn, dat t. a. p. blz. XXIII als in het 
bezit van prof. P. Bondam wordt opgegeven en Mr. Pijnacker Hordijck niet 
onder de oogen is gekomen. Het Kondichboek is uitgegeven naar andere 
HSS. door Sloet in Ned. Jaarboeken, VTI, blz. 423 vlg. en 563 vlg., door 
van Vloten in Nieuwe Bijdragen voor Regtsgeleerdheid en Wetgeving, XVI, 
blz. 551 vlg. en Pjjnacker Hordijck in de bovenvermelde rechtsbronnen , blz. 1 vlg. 

Fol. 113 — 115. Evaluatielijsten voor vreemde munten. XVI de eeuw. 

Fol. 116 — H7«vereo # Instructie voor Stadhouder, Kanselier en Raden van 
Gelder. 10 Oct. 1547. XVI de eeuw. 

Fol. 117 — 138. Evaluatielijsten als boven. XVI de eeuw. 

Fol. 139. Brief van graef Reynold, waerbij vrijheid van schattingen word 
toegestaen aen de inwoonderen van Tielreweert van den jare 1300. In die 
beati Clementis. Lat. XVHI de eeuw. 

Fol. 139 verso . Verklaring, dat bisschop Otto I van Utrecht aan graaf Ger- 
hard van Gelre novaaltienden heeft geschonken. Z. d. XVIH de eeuw. Gedr. 
Sloet, Oorkondenboek , blz. 443. 

Fol. 140 — 140 verso . Quaedam compositio inter Episcopura Traiectensem et 
Comitem Gelrie. Z. d. XVni de eeuw. 

Fol. 162 — 170. Dit is dat beginzel en oorspronk van dat Land van Gelre 
en Cronijcken van de Prince van Gelre beschreven Anno 1477 en loffwaerdig. 
A. W. Begin: In den tijden als men schreef VIII C en LXXVIII Carl de 
Calve Keyser van Romen was . . . Einde : . . . en bleeff daer doot in 't jaer 



206 

on8 Heeren MCCCCLXXVII opten heyligen derthienavont. XVIII de eeuw. 
Bevat een korte geschiedenis van Gelderland van 878 tot 1477 en wordt 
niet in Mr. Mullers Kroniekenlijst gevonden. 

Fol. 171. Item anno Douaini MCCCCXXXIX duodecima februarii hora 
nona natus est Adolphus Dux Gelrensis. Lat. ged. van 12 regels. l ste reg. : 
Dux Veluwe nasci vult alex (sic) at ibi pasci. Van de hand van Bondam. 

Fol. 171 vei,so — I72 ver8 °. Verzoening van Arnold van Gelre met de inwoners 
van Grave. 29 April 1471. Van de hand van Bondam. 

Fol. 174 — I74 vers0 . Memoriael des Herzogchdoms Renthen van den lande 
van Gelre overgegeven anno 78. Van de hand van Bondam. 

Fol. 175 — 183. Lijsten van steden met stadrechten enz. Haec sunt beneficia 
quae Dominns Dux Gelrensis etc. habet conferre. Gedeeltelijk van de hand 
van Bondam. 

Fol. 184 — 186. Bevestiging der privilegiSn van Gelre door Karel V. 22 
April 1544. XVIIIde eeuw. 

Fol. 188 — 194 verso . Rarum Cronicon Gelriae ineditum scriptum ctiam de 
Iuliaco, Zutphania, Erkelens etc. 1477 etc. in variis libris. Vooraf gaat: Topo- 
graphia et Cronographia principatus Gelrici et opidi Erklens. Fol. 188 verso . 
De Gelrie ac Zutphanie comitum Gelrieque et Iulie deinde Ducum origine, 
progressu sublimatione atque gestis historia versibus et prosa digesta com- 
prehensaque sequitur. Gelrie comes fit Zutphanie Mengardus Apericus . . . 
Fol. 194 verso . . . aput eundem patrem suum ducem loannein tumulata 
requiescit. Cetera deerant. Loopt van de oudste tijden tot 1371. Deze kroniek 
schijnt dezelfde te zijn als de door Mr. Muller (Lrjst, blz. 67) aangehaalde. 
Van de hand van Bondam. 

Fol. 196 — 205. Uyttreksels uyt een geschreven Boek of inventaris bevat- 
tende alle chartres en papieren welke ten tijden van Philippus de twede 
zijn gevonden en geinventariseert in het slot Wilvorden in het jaer 1588. 
Het uittreksel bevat de stukken, die op Gelderland betrekking hebben. Van 
de hand van Bondam. 

Fol. 206 — 209 verso . Derg. uittreksel, vermeldende de stukken over Gulik 
en Kleef. 

Fol. 212-214. Incipit Dialogus inter Romanum et Gelrensem milites super 
Ducatu Gelrie, Iulie et Comitatu Zutphan. Van de hand van Bondam. Muller, 
Lijst, blz. 67. 

Fol. 218—284. Beschrrjvinge van 't begin ende vervolg der stad Doesborch. 
Begin: Het word gehouden buyten twijffel, dat die stad Doesborch . . . 
Fol. 284. . . . twelck sal gereycken tot oprytinge van jegelrjcks gewissen. 
onderstondt Sulcks wenscht haeren Dienaer. Was onderteyckent Ad. Huygen. 
Cop. XVIII de eeuw. De geschiedenis loopt van Drusus tot 1595. Adam 
Huygen (1615 — 1681?) was burgeineester van Doesburg. Zijn Beschrijving 
is in 1753 en 1761 door Vonck te Nijmegen uitgegeven. 



207 

Fol. 286— 292 vorso . Van de St. Martensluiden te Oiethoorn. Extract iiit: 
St. Martens-Reghten van die van Giethoorn etc. Kampen, 1618. XVIII de eeuw. 

Fol. 293 — 293 verso . Lijst van muntstukken met aangegeven waarde. XVIII de 
eeuw. 

Fol. 296 — 300 verso . Van den waterrechten , Landen en Sanden te bevaren, 
hoe men dat hantteren en bestaen sal. Met bijlagen. Van de hand van Bondam. 

Fol. 318— 360 verso . Statuten en ordonnantiSn der Ridderorden des Duitschen 
Huises van onse Lieve Vrou van Jerusalem, gegeven door Aerthertog Maxi- 
miliaen Administrator van het Hoogmeesterschap in Pruischen . . . in den 
jaere 1606, getranslateert uit het hoogduitsche origineel, soo als het selve 
in het Duitsche huis der Balli van Utrecht . . . bewaert word. Van de hand 
van Bondam. 

Fol. 363 — 407. Namen der Gerichtsluiden , so Jonckeren als Borgermeesters 
des Veluwschen Gerichts, geextraheert uit de Signature van Veluwen over 
1484. Loopt tot 1569. XVIII de eeuw. Van verschillende handen. 

Fol. 411—466. Vervolg. 1580—1683. XVIII de eeuw. Van verschillende 
handen. 

Fol. 468 — 569 verso . Lijste der Brieven van Graven en Hertogen van Gelre 
en Graefschap Zutphen uitgegeven. Loopt van 970 tot 1602. Van vei\schil- 
lende XVIII de -eeuwsche handen, waaronder die van Bondam. 

Fol. 577 — 586 verso . Dijckregt van Veluwen gecopieert uit het Origineel 
berustende in de Secreet Kamer op het raadhuis tot Deventer. Uitgevaardigd 
door bisschop Guy van Utrecht. Des Dinxedaghes na pinxterdages 1308. 
Van de hand van Bondam. 

Fol. 586 verso — 588. Copia van den dijckregt van Douvelde. Uitgevaardigd 
door bisschop Rudolf van Diepholt. Z. d. Van de hand van Bondam. 

Fol. 588 — 593. Van den Rechte van Nijenbroeke. Uitgevaardigd door 
Reinoud II van Gelder. Op Sunte Marcus dach Evangelisten 1328. Van de 
hand van Bondam. Gedr. Nijhoff. Gedenkwaardigheden, I, 233. 

Fol. 593 verso — 595. Die Lantbreef van den dijckrechten der Kerspele van 
der Woelde van den Nijenbroek. Uitgevaardigd door Eduard van Gelder. Op 
alre heiligen avond 1370. Gedeeltelijk van de hand van Bondam. Gedr. t a. p. 
II, blz. 257. 

Fol. 595 vera0 — 596. Eenen lantbreef overdragen op Spoelderborg. Uitgevaar- 
digd door bisschop David. Up Sunte Lucas dach 1457. Van een XVIII de - 
eeuwsche hand. Gedr. Racer, Overijselsche Gedenkstukken, III, blz. 128 vlg. 

Fol. 596 vers0 — 600. Die Landbreef gegeven toe Vollenhove in 't jaar LXXVIII 
op den sesden dag in Iunio. Door bisschop David. Gedr. t. a. p III, blz. 
139 vlg. 

Fol. 600 verso — 603 verso . Copia haec est Privilegiorum nova Paludis. Uitge- 
vaardigd door Reinoud II van Gelder. Op Sunte Marcus dach 1328. Van een 
XVIH de -eeuwsche hand. Hetzelfde stuk als boven fol. 588. 



208 

Pol. 603 verso — 605. Twee charters, uitgegeven door Burg., Schepenen en 
Raad van Arnhem, 1° van 5 Mei 1418, waarin zij verklaren, dat hun bekend 
is, dat de schepenen van Nijenbroek zich bij het verbond van ridderschap 
en steden van Gelre en Zutphen (Nijhoff, Gedenkwaardigheden , III, blz. 
347 vlg.) hebben aangesloten, maar dat zij bij gebrek aan zegel, dat niet 
hebben kunnen bezegelen; 2° van des Sondages na Sinte Antonis daghe 
1421, zijnde een vidimus van den brief van des gudesdaigs na Sente Severyns 
dage 1419, waarmede hertogin Maria belooft niemand te vervolgen ter wille 
van dat verbond (t. a. p. III, blz. 371 vlg.). Van een XVIII de -eeuwsche hand. 

Fol. 609 — 696. Register van alsulke brieven als op de Brandkamer der 
Stadt Arnhem berusten en dewelcke in genumereerde laeden verdeylt 
sijnde, bewaert worden. Systematisch gerangschikt. XVIII de eeuw. 

Fol. 697. Lyste der Predikanten welke zedert de Reformatie te Arnhem 
hebben gestaan. Loopt tot 1727. Van de hand van Bondam. 

Het HS. is afkomstig van Prof. P. Bondam, 11*27—1800. yCatal. HSS. fol. n°. 
14*2, blz. 220). In 183$ aangekocht op de auctie-Arntzenius (Catal. n°. 1409). 
In XVHIfe-eeuwschen cartonnen band met lederen rug. 



366. Papier. 20,5 X 31. 316 foL XVI de eeuw (1596J7). 

Kroniek van Friesland van Occo van Scharl , Joannes Vliterp en Andreas 
Cornelius van Stavoren. 

Fol. 1. Voorrede totten Leser. Beminde goedtwillighe leeser, hier hadde 
den Vlieterp een zeer langen voorreden gestelt . . . Fol. V^° . . . Bij mjj 
Andream Cornelium Stauriensem. 28 Feb. 1596. Fol. 2. Van de vindinge 
van Frie8land. Beminde leeser, ick hebbe bij onsen vorvaderen . . . Fol. 
292verso m m m dj e i us t heeft om voort te beschrijven. Eynde des twaliffden 
boucx. Finis is goedt, voor een arm bloedt, die in smartt en pijn is. Fol. 
293 onbeschreven. Fol. 293 vers0 — 316. Taeflfel der Capittelen. 

Het HS. verschilt alleen in spelling en in de titels der paragraphen van 
de uitgave van 1597. Vgl. de Wind, Bibliotheek, 223 vlg., Bolhuis van 
Zeeburgh, Kritiek, 148 vlg. en over dit HS. Pertz, Archiv, VIII, 590. 

FoL S16. Per me Titus Raerdt 1597. In 18$2 is het HS. aangekocht op de auctie- 
Amtzenim (Catal. n°. 1474). 

In een perkametiten XVIIdf-eeuwschen band. 



367. Papier. 19,8 X 31,5. VI en 620 fol. XVI d<t eeuw (1594). 

Kroniek van Friesland van Occo van Scharl , Joannes Vliterp en Andreas 
Cornelius van Stavoren. 

Fol. I. Titel onderteekend H. V. H. Fol. I vcr80 onbeschreven. Fol. II. Tot 
den Leeser. Beminde Ghoetwillige Leser. Hier hadde Joannes Vliterpius 



200 

een zeer langen voorredene gestelt . . . Fol. IV. Bij raij M. Andream Cor- 
nelium Stauricnsem Frisium . . . Fol. IV — VI onbeschreven. Fol. 1. Het 
eerste boek. Beminde Leser, secht Occo Scharlensis, Ick hebbe by onscn 
Vooroldern . . . Fol. 585 verso ... die lust hebben om voorts te scliryven. 
Eynde des XII ende laesten boeks. Fol. 586— 587 verso onbeschroven. Fol. 
588—620. Taeffel. 

Het HS. wijkt in spelling en woordenkeus af van de uitgave van 1597 ; 
de titels der paragraphen ontbreken. 

Fol. IV: L. Sibrand. describ. Fol. 585ver*°: L. S. F. Leo Sibrandus Frisius exacte 
describ. Mennaldomii in aedibus . . . Althildis de Juckama Anno D. 1594. Fol. 620: 
L. S. Mennaldomii in castro Refridi de Roorda . . . anno 1594. L. S. F. . . . Leo 
Sibrandus was misschien een zoon van Sibrandus Leo, die kronieken van Lidlum en 
Mariengaarde schreef en in 1557 pastoor te Menaldum bij Leeuwarden was. Bij 
Menaldum lag het slot Orxma State, waar Ruurd (Refridus) Roorda tot zijn dood 
± 1560 wootide, waarop het overerfde op zijn dochter Ael (Althildis), die gehuwd 
was met Werp van Juckema (± 1587); bij haar (f 1605) heeft dus Leo Sibrandus hel 
HS. afgeschreven. Het schijnt door haar ten geschenke gegeven te zijn aan cen onlte- 
kende, die zijn wapen op den band heeft aangebracht. In 1789 is het aangekocht 
op de auctie-Wolthers (Cat. HSS. fol. n°. 1). 

In houten, met bruin leder overtrukken, met goud versierden band, waarop voor 
en achter een geslachtswapen ; bovendien op de voorzijde: I. V. H. 1594. Op den rug 
in goud : H. V. H. Cronica Frisiae. De koperen haken zijn verdwenen. 



368. Papier. 20,5 X 29. 269 fol. XVI d * eeuw (1567). 
Kempo van Martena, Landboek van Friesland. 

Voorin een titel, benevens eenige opraerkingen over den schrijver van een 
latere hand. Fol. 1. Prologe Inden Landboeck van Yrieslant ende wat per- 
soenen bevoelen is tselve te maecken. Inden naeme Gods ende van sinne 
geboerten . . . Fol. 2. ... gecopiert is van worde te woorde, Summerlicken 
vanden Eegimente deser Landen wesende over den Jnere XIIII C ende 
XCVIII . . . Fol. 3. ... op conditien als hyer n*ie volget. Reversael briof 
des fursten van Sassen . . . Wij Aelbrecht van Gods genaeden . . . Fol. 
26iverso m m # (j uer bevel Zynder Co: Mat. ende getekent Doeverloepe. 

Op fol. 158 eindigt het jaar 1530, waarmede Martena besloot: . . . Ende 
dye Coeninck stelden dcn hartog van Borbon In syn goeden ende possessio. 
Op fol. 158 verRO , waar het jaar 1531 begint, deze opmerking: Hyer ontbrekcn 
sekere articulen van dese landage , salmen deligentie doen om dye te cryegen 
ende hyer te scriven. Fol. 179 op het jaar 1534: Hyer hoert te folgen dat 
rogiment van Munster. Ende hyer hoert oeck te staen dye rekeninge van 
Oestergoe , Westergoe ende Soeven Wolden , tot den schenck K. Mat. gedaen 
tot dye summe van vertich duisent Karolus guldens. Fol. 179 vereo — 182 ver80 
onbesehreven. Daarna volgt op fol. 183 — 184 de bevestiging van vroegere 
verdragen met Friesland door Karel V van 10 Juli 1551 , waarna de geschie- 

Codices Groning. 14 



210 

denis van het jaar 1539 begint (tot fol. 194). Fol. I94 vers0 — 198 vereo onbe- 
schreven. Op fol. 199 begint het jaar 1545 (tot fol. 211 ve, *°). Fol. 212 — 214 veis0 
onbesehreven. Fol. 218 — 248. Doleantie, door Friesland den 8 April 1554/5 
aan den Keizer overhandigd, betreffende de zware lasten, het gewest in strijd 
met de privilegien opgelegd. Fol. 248 vereo onbeschreven. Fol. 249— 261 verso . 
Nadere doleantie van Friesland, raet apostille daarop van Philips II van 3 
December 1555. Fol. 262— 262 verso onbeschreven. Fol. 263— 269 verso . Register. 
Het HS. ligt niet ten grondslag aan de uitgave van Schwartzenberg 
(Placaetboek van Vriesland, II, 1 — 203). Deze gebruikte wel behalve het 
officieele exemplaar nog zes andere (t. a. p. II, 265). Dat ons HS. een van 
deze is, is niet waarschijnlijk, daar zich telkens afwijkingen voordoen. Het 
heeft eenige overeenkomst met het volgende nummer. Vgl. Muller, Lijst, 
59, waar dit HS. niet vermeld wordt. 

Fot. t J 67 ,w * : Dorninus Mathias Wilhelmi prebendarius In Bolswerdia scripsit 1f>07. 
Deze Matthias Wilhelmi schreef ook de Kroniek van Worp van Thabor af. Vgl. 
Oltema in De Vrije Fries, III, hlz. 113. 

Voorin: Leontii, donatum T. V. B. Theodorus Leontius (1513 — 1011) was rector te 
Sneek, sedert 1615 Hoogleeraar te Franeker. Verder: D. F. J. van Halsema, rechts- 
geleerde te Groningen (1136 — 118'i). In onze eeuw behoorde het aan Jhr. Mr. B. M. 
A. de Marees van Swinderen t>a» A llersma , die het in 1888 aan het Bijksarchief te 
Groningrn schonk, van waar het in 1897 naar de Universiteitsbibliotheek isovergebracht. 

In XVlIde-eeuwschen perk. band. 



369. Papier. 20,8 X 32. II en 397 fol. XVI^ eeuw. 
Kempo van Martena, Landboek van Friesland. 

Fol. I — Ivenw onbeschreven. Fol. TT. Titel, benevens eenige opmerkingen 
over den schrijver. Fol. II verso . Lijst der jaren 1498 — 1545 met verwijzing 
naar de fol. van het HS. Fol. 1. Hier begint die prologe inden landtboeck 
van Vrieslandt ende wat persoenen bevoelen is tzelve te maecken. In den 
naeme Goedes ende van synre geboerten . . . Fol. 2. . . . ende wetenschap 
onser naecoemelingen. Wat dat Landtboeck den landen gecost heft te ver- 
gaederen ende in formc te stellen. Bij die gemene stemiuen . . . als den 
landen believen sall. Summeerliken vanden Regimente in desen lande we- 
zende voer den jaere XIIII C XCVIII . . . Fol. 3 . . . op conditien gelijck 
na volget. Fol. 3 verao . Vanden jaere XIIII C ende XVIII. Die overcompste 
tusschen Hertoch Aelbrecht van Sassen ende den West Vrieslanden. Wij 
Aelbrecht van Goeds genaeden . . . Fol. 397 verso . . . Statthouderen , 
President ende Raeden ende Officieren te eeren ende te obedieren ende 
nemmermeer te . . . 

Dit HS. breekt plotseling midden in het jaar 1545 af. Aanheteind van ieder 
jaar is een halve bladzijde of meer onbeschreven gelaten. Op fol. 88 verso is 



2ll 

een stuk te vroeg door den copiist neergeschreven (vgl. fol. 89 vers0 ) en 
daarna door hem weer doorgehaald. Op fol. 303 eindigt het jaar 1530, 
waarmede Martena besloot: . . . Ende die Coninck stelde den Hertoge van 
Borbon weder in sijn goeden ende possessie. Op fol. 304, waar het jaar 
1531 begint, deze opmerking: Hier ontbreeken zekere articulen van desen 
lantdage; salmen diligentie doen om die te errjgen ende hier schrijven. Fol. 
304verso onbeschreven. Fol. 330 verso op het jaar 1534: Hier behoert te volgen 
het regiment van Mnnster. Ende hier behoert oeck te volgen die rekeningc 
van Oestergoe, Westergoe ende Sevenwonden tot den Schenck K. Mat. 
gedaen tot die somma van XLIII duysent Carolus gl. . . . Fol. 331. Hier 
behoert te volgen vant jaer 35, 36, 37 ende 38. Fol. 331 verso — 337 verKO zijn 
daartoe opengelaten. Fol. 338 — 341 ontbreken. Fol. 364. Hier mistet dat jaer 
van XLI aldus beginnende: Opten XXIX Septemb. is bij mijn Heeren etc. 
Hier mistet oeck anno 42, 43. Daarvoor zijn fol. 364 verso — 367 verso openge- 
laten. Fol. 368 — 375 ontbreken. Hier en daar zijn korte aanteekeningen van 
een gelijktijdige, andere van een latere liand. 

Evenmin als het vorige en volgende nummer schrjnt Schwartzcnberg dit 
HS. gekend te hebben. 

Vgl. Muller, Lijst, 59. 

Het heeft toebehoord aan den Groningschen rechtsgeleerde D. F. J. van Halsenui 
(1130 — 1184). wiens naam op fol. II uitgekrast en daurdoor bijtia onleesbaar voor- 
komt. Het is in 1832 aangekocht op de avctie-A rntzenius (Calal. n°. 141*2). 

In XVII<te-eeuw8chen perk. band. 



370. Papier. 20,4 x 30. 354 fol. Door twee handen geschreven: fol. 

1—348 m 349—354. Begin XVII de eeuw. 
Kempo van Martena, Landboek van Friesland. 

Fol. 1. Prologe vanden annael Landtboeck van Vrieslant. Tnden Naeme 
Goedis ende sijn geboerte . . . Fol. 2. . . . tot exempel, nut, proffijt ende 
weetenschap die dernae coemen. Fol. 2 verso onbeschreven. Fol. 3. Sommeer- 
lijken vanden Regimente in deese landen, weesende voirden XIIII C XCVIII . . . 
Fol. 3 verso . . . op conditien gelrjck naefolghet Fol. 4. Reversael brief des 
fursten van Sassen ende die Westerlanden. Wij Albrecht van Gods genae- 
den . . . Fol. 348. . . . Edzardt van Grovestins, Heero van Ockingha. 

Achter ieder jaar zijn een of meer folia open gelaten, om latere toe- 
voegsels te kunnen bijschrijven. Dit handschrift loopt tot en met 1533 
geregeld door (— fol. 272 verso , fol. 273— 273 verso onbeschreven). Daarna 
volgen eenige overeenkomsten van Karel V met Friesland van 1539 (fol. 
274— 287 vers0 , fol. 288— 292 verso onbeschreven) , de Supplicatie Doleantie van 
Friesland bij den Keizer van 1545, benevens eenige daarbij behoorende stukken 
(fol. 293—312, fol. 312 verso onbescheven) , het antwoord van de Staten van 

14» 



Friesland op een Keizerlijke propositie van 3 Mei 1549, 13 Mei d. a. v. 
(fol. 313— 315 veMO , fol. 316— 318 vereo onbeschreven) , het verhandelde op den 
Landdag te Leeuwarden, 12 April 1553, met bijbehoorende stukken (fol. 
319 — 322 vereo , evenzoo van 29 Januari 1554, met bijbehoorende stukken 
(fol. 323—330, fol. 330 ver8 °— 332 vereo onbeschreven) , en artikelen door Arem- 
berg vastgesteld tot pacificatie van Friesland, 15 Jan. 1567, met eenige 
bybehoorende stukken (fol. 333 — 348, fol. 348 vereo onbeschreven). Daarna 
volgen nog van een andere hand een „Staet Ende Aenwijsinge vande 
Patroens-Landen Inden Dorpe Goutum", benevens nog eenige lijsten van de 
opbrengst van andere kerkelijke goederen aldaar, gedeeltelijk van 15 Januari 
1609 (fol. 349—353, 354— 354 verso , fol. 353 vereo onbeschreven). 

Evenmin als de beide vorige nummers schijnt Schwartzenberg dit HS. 
gekend te hebben. Vgl. nog Muller, Lijst van Kronieken, blz. 59, die dit 
HS. niet kende. 

Voorin deze aanteekening van Mr. H. 0. Feith: Dit exemplaar is afkomstig van 
den huize Rensumageest in Vriesland, dat gesleten staat te worden, en ten behoevc 
van het Provinciaal Archief van Oroningen op een openlijke boekverkooping binnen 
Groningen den 22»ten October 1833 aangekocht . . . Vandaar is het in 1897 overge- 
bracht naar de Academische Bibliotheok. 

In XVH<te-eeuw8clwn perk. band met groene linten. 



371. Papier. 21,4 X 33 \4. Door verschillende handen geschreven (fie 

beneden). 55 dln. XVIl de en XVIII de eeuw. 
Resolutien der Staten van Friesland. 1584 — 1768. Cop. 

Ingedeeld als volgt: 

l u 1584—1668. 9 dln. XVIIIde-eeuwsche hand. 

2' 1669—1697. 10 dln. XVIIde-eeuwsche hand. Vervaardigd „voorde 
Heere Hero van Ockinga, ontfanger van de floreen renthe etc.", later 
„Ontvanger Generael deser Provintie van Vrieslant" (3 dln.), vervolgens 
„voorcle Heere Sibrandt van Ockinga , ontvanger Greneraal vande contributien 
van floreen rente etc. etc. van de provincie van Vrieslant" (7 dln.). Hero 
van Ockinga was van 1669 — 1677 ontvanger en is gestorven in 1682. Zijn 
zoon Sibrand (1646 — 1698) volgde zyn vader als ontvanger op en bleef het 
tot zijn dood. 

B° 1698—1711. 6 dln. Van dezelfde XVIIIde-eeuwsche hand als n°. 1. 

4° 1712—1713. 2 dln. Van een XVIIIde-eeuwsche hand. E6n deel „dienende 
tot een Legger in deser Provintie Rekenkamer" , het andere „voor een 
Legger opt Collegie der Ed. Mog. Heeren Gedeputeerde Staten van Hoog- 
gedagte Provintie van Frieslant. 

5° 1714. 1 dl. XVfflde-eeuwsche hand. 

6° 1715—1718. 2 dln. Van dezelfde XVIII de -eeuwsche hand als boven n°. 1. 



213 

7° 1719. 1 dl. XVHl de -eeuwsche hand. „Voor de Heere Suffridus van 
Westerhuys, medegecommitteerde in de Reeckenkamer van hooggedagte 
Provintie van Frieslandt." Deze werd in 1698 aangesteld tot rentmeester 
der domeinen en was in 1719 lid van de Rekenkamer. 

8° 1720—1722. 1 dl. Van dezelfde XVIII de -eeuwsche hand als boven n°. L. 

9° 1723—1725. 3 dln. Van dezelfde XVIII de -eeuwsche hand als boven n°. 4. 
Het 2 de van deze deelen behoorde aan de Provinciale Rekenkamer. 

10° 1726. 1 dl. XVIH de -eeuwsche hand. 

11° 1727. 1 dl. XVHI de -eeuwsche hand. 

12° 1728. 1 dl. Yan verschillende XVHI de -eeuwsche handen. 

13 u 1729. 1 dl. XVIII de -eeuwsche hand. 

14° 1730—1734. 1 dl. Van dezelfde XVIII de -eeuwsche hand als boven n°. 1. 

15° 1735. 1 dl. XVHI de -eeuwsche hand. 

16 Q 1736—1737. 2 dln. XVIH de -eeuwsche hand. 

17° 1738—1739. 2 dln. XVIII de -eeuwsche hand. 

18° 1740—1744. 1 dl. Van dezelfde XVIH de -eeuwsche hand als boven 
n°. 1. (1744 van een veel latere XVIII de -eeuwsche hand. Dit jaar bevindt 
zich ook in het volgende deel). 

19° 1744. 1 dl. XVIH de -eeuwsche hand. 

20° 1745—1751. 3 dln. Van dezelfde XVIII de -eeuwsche hand als boven 
n°. 1, dl. III gedeeltelijk. 

21° 1752—1753. 1 dl. Van verschillende XVlII de -eeuwsche handen. 

22° 1754—1761. 2 dln. XVIII de -eeu\vsche hand. 

23° 1762—1768. 2 dln. Van verschillende XVIII de -eeuwsche handen. 

De Catalogu8 van 1833 spreekt van 56 (niet 55) deelen, die de Besolutien van 
1580 (niet 1584) tot 1168 bevatten. Het eerste deel (1580—1584) is dvs verdwenen. 

Afkomst onbekend. Het eerst in den catalogus van 1833 vermeld. Misschien is deze 
verzameling afkomstig van Mr. P. Bondam. (Vgl. Catalogus, HSS. folio, n°. 286). 

In X Vlllde-eeuwsche perk. banden , sommige met groen zijden linlen. 



372. Papier. 20,3 X 32. 2 dln. Door verschillende handen geschreven. 

XVIII** eeuw. 
Register der Staats-Resolutien van Friesland. 1590—1729. 

Chronologisch gerangschikt. 

Dl. I. 1590—1696. Deel II. 1697—1729 (1725 staat achter 1729). 
Waarschijnlijk met het vorige nummer in de Bibliotheek opgenomcn, daar het in 
den Catalogus daarmede onder een hoofd wordt vermeld. 

In XVIIlde-eeuwsche bruin lederen banden met vergulde ruggen. 



373. Papier. 20,5 X 31,7. XVII^ eeuw. 

Register der Resolutien van Consideratie genoiuen bij de Ed. Mog. Heeren 



214 

Staten van Vrieslandt te sainen gestelt nae de ordre van het A. B. C. 
1584—1693. 

Over de afkamst zie n°. 372. 

In XVIH<te-eeuw8che bruin ledercn band met vcrgulden rug. 



374. Papier. 21 x 33,3. XVIII** eeuw. 

Register der Resolutien genomen bij de Ed. Mog. Heeren Staaten van 
Frieslandt, te saemen gestelt na de ordre van het A. B. C. 1589 — 1736. 

Over de afkonist zie n°. 37*2. 

In XVllIiie-eeuwschen cartonnen band rnet lederen rug. 



375. Papier. 20, 7 X 33. 2 dln. Van verschillende handen. XVIII** eeuw. 

Register van de Resolutien der Edele Mogende Heeren Gedeputeerde 

Staaten van Vriesland (1600 — 1754). Opgedragen aan de Ed. Mog. 

Heeren Rekennieesters van dezelve provincie door Dr. Gisbertus Nauta. 

Dl. I. A— K. 

Dl. II. L— Z. 

Dr. Gisbertus Nauta werd in 1722 aangesteld tot landsadvocaat en fiscaal 
van Friesland, 

Over de afkomst is niets bekend. In den catalogus van 1833 wordt het voor het 
cerst vermeld. 
In XVIIldc-eeuwschen cartonnen band met lederen rug. 



376. Papier. 20,5 X 31,7. 2 dln. Ieder deel door een versehillende hand 

geschreven. XVIII** eeuw. 
Register der Resolutien genomen bij de Ed. Mog. Heeren Staaten van 
Friesland . . . te sanien gestelt na de ordre van het A. B. C. 1583 — 1736. 

Dl. I. 1583 — 11\2. Geschreven door H. Huber, 's Lands secretaris. Deze 
Herraannus Huber (1663 - 1730) bekleedde verschillende betrekkingen in 
Friesland, o. a. die van Historieschrijver , en was Secretaris der Staten van 
1682—1718 en lid van Gedeputeerde Staten van 1721 tot 1730. 

±)l. II. 1713 — 1736. Geschreven door A. C. H. Dit is Abraham Christiaan 
Huber (1701 — 1776), zoon van den vorige en in 1714 aangesteld tot schrijver 
van een Compagnie Friesche gardes. 

ln 180*2 aangekocht op de auctie-A. S. Werumcus {Catal. HSS. fol. L). 
In XVIUde-eeuwsche bruin ledeten banden mcl vcrguldc ruggcn. 



215 

377. Papier. 21,1 X 31,7. Door twee handen geschreven. XVIII de eeuw, 
Register van de Resolutien der Staten van Friesland. 1584—1755. 

Chronologisch gerangschikt. 

Aangekocht in 1802 op de auctie-A. S. Werumeus (Catal. HSS. fol. N.). 

In XVHIfte-eeuwschen bruin lederen band met vergulden rug. 



378. Papier. 20,8 x 33,8. 5 dln. XVIIP lc eeuw. 

Poincten aan de Ed. Mog. Heeren Staaten van Vriesland voorgedragen 
door de Heeren Hnn Ed. Mog. Gedep, op den Ordinaris Landtdag. 
1789—1793. 

Dl. I. 1789. Dl. II. 1790. Dl. III. 1791. Dl. IV. 1792. Dl. V. 1793. 
De afkomst van dit IIS. is onbekend. In den Catalogus van 1833 ivordt het voor 
het eerst vermcld. 

In XVIIltte-ecuwsche carlonnen banden met perk. ruggen. 



379. Papier. 19,6 X 32,6. De fol. zijn ongenummerd. XVIII de eeuw 

(1738—1742). 
Copieen van Resolutien der Staten van Friesland e. a., betreffende het 
rccht van pardon, door den Stadhouder uit te oefenen en over de 
iiiagistraatsbestelling te Sneek; Deductien , Adviezen en Memorien 
over deze aangelegenheden. 

In een band bevattende gedrukte stukken, betreffende de magistmats- 
bestclling te Sneek en andere Friesche zaken onder het Stadhouderschap 
van Willem IV. 

De afkonist. van dit deel is onbekend. 

In XV /II<te-eeuwschen carlonnen band met wit lederen rug. 



380. Papier. 19 X 26 } 6. XXX en 299 fol. Van drie verschillende handen: 

Fol. 1-214 en 223—238; 215—222; 239—289. XVII^ eeuw 
(na 1627). 
Kroniek van Sicke Benninge I, II (Kroniek van van Lemego) en III. 

Fol. I. Dat Prologus des Commetatoris (sic) van desen boeko des Cronijken 
der Vreescher Landen, ende den seven Zee Landen. Hyr voormaels ende 
eer de ceuwige wijsheit . . . Fol. III. . . . aUe dinck soo geschien ende 
geweest is. Explicat (sic) prologus. Fol. III vereo onbeschreven. Fol. IV. Hyr 
begint dat eerste diel van dit boeck dcr Chronijken der Vriescher Landen 
en die Seven Zee Landen en der Stat Groningen. Eusebius schrijft in sijnen 
Chronijken . . . Fol. XVI verso . . . . wel klaerlijcken van schrijven sall. Hyr 



216 

eindigt sich dat Eerste boeck der Vriescher Cronrjcken. Fol. XVII. Cronica 
van Groningerlant. In allen saken . . . Fol. XXVII vereo . . . . ende desgelrjx 
als de Stichtsluiden. Fol. XXVIII. Privilegium Frisonum. Carolus divina 
favente gratia . . . Fol. XXX. . . . et sic est finis privilegii Frisonum. Fol. 
XXX verso onbeschreven. Fol. 1. Incipit Prologus. In nomine Domini Amen. 
Godt Almachtich, die door sijne Goddelijcke voorsichtigheit . . . Fol. lver» 
. . . te sij dat Godt Almachtigh dat anders voege. Hyr begint dat derden 
deel van desen boecke der Croniken der Vriessche Landen met de soeven 
Zee Landen en Groningen. In den eerste soo wil ick . . . Fol. 253 vers0 
onbeschreven. Fol. 271 verso . . . in goede vreede ende regimente. Fol. 272 — 289. 
Lrjsten der regeering van Groningen van 1594 tot 1627. Fol. 289 voreo — 299 
onbeschreven. 

Dit HS. behoort tot de derde, slechtste reeks van manuscripten van 
deze kroniek (vgl. Blok, Inleiding op de uitgave van Feith, Werken Hist. 
Gen. N. R. 48, p. XLII). Vgl. verder over Benninge Muller, Lijst (Werken 
Hist. Gen. N. R. 31), blz. 56 vlg. 

Van de geschiedenis van dezen codex is niets bekend. Voor het eerst wordt hij 
vermeld in den Catalogus van 1841. 

In XVIHde-eeuwschen lederen band met rijke goudversiering op den rug. 

381. Papier. 20,8 X 31, 7. 860 pag. Door drie handen geschreven: 

p. 1—528; 529—592; 593—827). XVII de eeuw. 
Kroniek van Sicke Benninge I, II (Kroniek van van Lemego) en III. 

Pag. 1. Dat Prologus des commentatores van dessen boeke der Croniken 
der Vrieseher Landen ende den seven Zelanden. Hier voermaels ende eer 
die eeuwige wijsheit . . . Pag. 4. . . . al dinck so geschien ende geweest 
is. Explicit prologus. Pag. 5. Hier begint dat eerste deel van dessen boeke 
der Croniken der Vriesscher landen ende soeven Zeelanden ende der Stadt 
Groninghen. Eusebius schrijft in sijner Cronijken . . . Pag. 29. . . . wal klaer- 
lijcken van schriven zal. Hier endiget sich dat eerste deel van dessen boecke 
der Vriesscher Cronijken. Pag. 30 onbeschreven. Pag. 31. Hyr begint dat 
anderde part ofte deel des boecks ende Cronijkes. In alle saecken . . . Pag. 
101. . . . Marie Uartog Carels Dochter van Burgonien. Hier eindiget dat 
anderdc part ende deel desser Cronrjken der Vriesschen Landen ende soeven 
Zelanden. Pag. 102. Incipit prologus. In nomine Domini. Amen. Godt Al- 
machtig die door sijn Godtlijcke Voorsichticheidt . . . Pag. 105. . . . ten sij 
dat Godt Almachtigh dat anders voege. Explicit prologus. Hier begint dat 
darde deel van dessen boecke der Cronvken der Vrecscher Landen mvt den 
soeven Zeelanden ende Groningen. In den eersten so wil ick . . . Pag. 827. 
. . . Godt geeve dattet lange duyre in goedc vreede ende regimente. Pag. 
828 — 859 onbeschreven. Pag. 860. Eenige verwijzingen naar personen in de 
Kroniek genoemd en ook naar eenige Meckama's. 



217 

Dit HS. behoort tot de tweede reeks van handschriften van deze kroniek. 
Vgl. Blok, Inleiding op de uitgave van Feith (Werken Hist. Gen. N. R. n°. 
48), p. XXXVII. Zie verder Mulller, t. a. p. 

Op fol. 131: Expliciunt praescripta per manus Gerardi Stralen Anno Domini inille- 
simo quingentcsimo septuagesimo primo die Crisjrini et Crispiniani circa horam missa- 
rum . . . Hier eindigde dus het handschrift , dat de XVIIde-eeuwsche copiist afschreef 
en dat dus in 1571 was voltooid, of liever afgebroken. Eigenaardig aan dit II S. is 
de interpolatie van het landrecht van 1448. 

Het behoorde blijkbaar aan de familie Meckama (vgl. boven). Van vrouwe Jette 
Lucie Meckama, gehuwd met Bocco van Burmania, ontving het hare nicht Theodora 
Aykema, ten wier huize te Leegkerk Brouerius het handschrift tnsschen i689 en iOOi 
afschreef (vgl. Nootwendig voorbericht voor diens uitgave in de Analecta). Op het 
schutblad leest men: Sum Clementis Hermii 1693. Deze Clemens Hermius is den *2o 
Jan. i664 als student tc Groningen ingeschreven , doch overigens onbekend. Het HS. 
is in H83 aangekocht op de auctie-H. A. Werumeus (Catal. HSS. fol. B. B.). 

In XVIII<te-eeuwschen perk. band. 

Papier. 20,5 x 31,5. XX en 293 fol. 17** eeuw. 
Kroniek van Sicke Benninge II (Kroniek van van Lemego) en III. 

Fol. II — VI onbeschreven. Fol. VII. Cronica van Gronninger Landt. In 
allen saken de tijtlijck . . . Fol. XVII vereo . . . ende desgelijx als des Stichts 
luyden. Fol XVIII— XX onbeschreven. Fol. 1. Incipit Prologus. Copia Copiae. 
In nomine domini amen. Godt Almachtich de door sijne Goddelijcke voor- 
sichticheyt . . . Fol. l v erso e . . . ten sij dat Godt Almachtich dat anderes 
voege. Hijr begint dat darde Deell vaii desen Boecke der Cornijcken (sic) 
der Vrieschen Landen, mit de soeven Zeelanden ende Groningen. In den 
eersten soo will ick . . . Fol. 253 verso onbeschreven. Fol. 271 verso . Godt gheve 
dattet lange duirde in goede vreede ende regimente. Fol. 272 — 274. Lijsten 
der regeering van Groningen van 1594 — 1597. Fol. 274 verso — 293 onbeschreven. 

Het HS. behoort tot de derde en slechtste reeks van manuscripten van 
. de kroniek , niet tot de tweede , waartoe Blok het brengt (Inl. op de editie- 
Feith, XXXVIII vlg.). Het is evenmin, gelijk daar staat, een afschrift van 
n°. 381, waarvan het nogal afwijkt, maar heeft zoo groote overeenkomst 
met n°. 383, dat beide aan een gemeenschappelijke bron moeten zijn 
ontleend of het eene een afschrift van het andere is. 

Zie verder Mulier, t. a. p. 

Fol. I: Ex donatione . . . Jettae Luciae Meckama Dominae op Snelgersma pie defunctae . . . 
uxoris . . . domini Bocconis a Burmania (i7d*'-eeuwsche hand evenals:) D. Johannes 
Mensinga Philos. Doctor ac in . . . Groningae et Omlandiae Universitate Eloquentiac 
Professor Ordinarius hoc codice . . . Hibliothecam lianc provincialem ornare voluit die 
20 Novembris A°. MDCLXXXl. Hieruit werd het aan Brouerius ten behoeve van zijn 
uitgave geleend (vgl. Nootwendig voorbericht voor zijn uitgave). 

In perk. met goud afgezetten band, waarop voor en achter in goud het wapen 
van Appingedam, waar de Meckama's tot de regeerende geslachten behoorden. 



218 

383. Papier. 20,5 x 31,2. XVI en 276 fol XVII^ eeuw. 

Kroniek van Sicke Benninge II (Kroniek van van Lemego) en III. 

Op het schutblad een korte aanteekening over den inhoud (XVIII de -eeuw- 
sche hand). 

Fol. I. Gronica van Gronipger Landt. In allen saken de tijtlick . . . Fol. 
XI™™ . . . desgelijcx des Stichtes luiden. Fol. XII— XVI onbeschreven. 
Fol. 1. Sicke Beninge Chronijk van Groningen (latere hand). Incipit Prologus. 
Copia Copiae. In nomine Domini Amen. Godt almachtich de door sijne 
Goddelijcke voorsichticheit . . . Fol. l ver80 . . . ten sij dat Godt Alraachtich 
dat anders voege. Hier begint dat derde (later verbeterd in: Eerste) deel 
van desen Boeke der Cornrjken (sic) der Vriescher Landen mit den soeven 
Zeelanden ende Gronningen. In den eersten soo wil ick . . . Fol. 253 verso 
onbeschreven. Fol. 271 vers0 . . . . in goede vreede ende regimente. Fol. 272 
en 273 onbeschreven. Fol. 274 — 276. Lijsten der regeering van Groningen 
van 1594 tot 1597. 

Dit HS. heeft de meeste overeenkomst met n". 382. Het behoort dus tot 
de derde, slechtste reeks der handschriften der kroniek. Vgl. Blok, Inlei- 
ding op de uitgave van Feith blz. XLII, wien dit manuscript onbekend 
was, evenals Muller, t. a. p. 

Het heeft vroeger toebehoord aan de familie de Mepsche (zie beneden). In April 
1880 is het door Mr.J. A. Grothe te Utrecht aan de Bibliotheek ten geschenke gegeven. 

In perk. band met goud afgezet en groene linten. Voor en achter op den band 
het wapen der de Mepsches met onderschHft: D' Mepsche, alles in goud. 



384. Papier. 20,3 X 31,8. XI en 283 fol. XVIII** eeuw (1710). 
Kroniek van Sicke Benninge II (Kroniek van van Leinego) en III. 

Fol. I. Chronica van Groninger Land. In allen saken die tijdlijk . . . 
Fol. X verso . . . ende sal daar an blijven. Deo Gratias. Fol. XI. Deo Gratias. 
Hyr eindigt de Cronike van Jan van Lemmige. Fol. XI verso onbeschreven. 
Fol. 1. Incipit Prologus. In nomine domine Anien, God almagtig, de door 
sijn Goddelijke Voorsigheid . . . Fol. 2. Ten sij dat God almagtig dat anders 
voegde. Hyr begint dat derde Deel van desen Kronike der Vriesche Landen 
met de soeven Zeelant: en Gron: In den Eersten soo wil ik . . . Fol. 279 verso . 
God geve dattet lange duirde in goede vreede en Regimente. Einde. Fol. 
280 — 283. Lijsten der Regeering van Groningen van 1594—1597. 

Dit HS. behoort tot de derde en slechtste reeks der handschriften der 
kroniek. Vgl. Blok, Inleiding op de uitgave van Feith (Werken Hist. Gen. 
N. R. n°. 48), blz. XLII. Vgl. verder Muller, Lijst, blz. 56 en 57. 

Fol. XI: De voors. Cronike van Jau van Lemmige Kn de volgenile van Sicco 
Renninge zijn gecopieeit en ufgcschreven in den Jaar 1710. Ilet HS. is in 18:M aan- 
gekocht op de auctie-van Eerde (Catal. n°. 0701). 

In XVIII<te-eeuwschen bruin lederen band. 



219 

385. Papier. 18,5 X 23,8. 1040 blz. XVIII<* eeuw (1786—1787). 
Kroniek van Johan Rengers van ten Post, 

(Voorin eenige aanteekeningen van Mr. H. L. Wichers betreffende dit HS. 
Pag. 1. Titel. Pag. 2. Eenige aanteekeningen , gedeeltelijk van Rengers, 
gedeelteljjk van Mr. A. Bertling). Pag. 3. Voorrede. I. R. In mijn jegen- 
woerdige ballingschafft . . . Pag. 6. . . . in mijn exilio te Ophusen bij Emden 
end tBremen. Pag. 7. De Germanis sectio prima, dat 1. deel. Germanorum 
ac Frisiorum sunt antiquissimi . . . (Tegenover pag. 47 een ingevoegd blad, 
waarop een aanvulling der Kroniek. Pag. 62 a onbeschreven). Pag. 690 . . . 
als de Prince und Staten vorhen gegeven hebben. Pag. 691 onbeschreven. 
Pag. 692. Bijlagen. Pag. 693 onbeschreven. Pag. 694. Brjlagen I. Item mijn 
Sal. Vader sede . . . Pag. 871 . . . het Walsche garnisoen wth Groningen 
te vertrecken. (Pag. 871 — 887. Extracten uit Emmius , Rerum Frisicarum 
historia en De agro Frisiae. Pag. 888 — 889. Mededeelingen van Mr. A. 
Bertling omtrent het copieeren van dit HS. Pag. 890 onbeschreven). 
Verhandeling over den Staat en Politie der Ommelanden van Denzelfde. 

(Pag. 891—897. Index. Pag. 898 onbeschreven. Pag. 899—901. Brief van 
Rengers aan den Syndicus Verrutius met Lat. antwoord van dezen over de 
gemelde verhandeling, z. d. Pag. 902 — 904 onbeschreven). Pag. 905. Van 
den Standt, politie ofte Regiment der Ommelanden . . . Pag. 990 . . . et 
magistratibus bonis virtutes sunt Finis. Pag. 991. Appendix Anonimi. Ick 
hebbe beleevet dat Godt die Heere . . . Pag. 1011 .. . ende onbehoirelijcke 
mannieren gebruickt worden. (Met een aant. van Mr. A. Bertling. Pag 1012 — 
1014 onbeschreven). 
Redevoering van Denzelfde, over hetzelfde onderwerp tot de afgevaar- 
digden der Oinmelanden gehouden. 

Pag. 1015. An den Edelen, Erenvesten, Wisen Heren . . . Pag. 1027 . . . 
op andere conditien na sijn gelegentheit. (Pag. 1028 — 1029. Korte aanteeke- 
ning van Mr. A. Bertling. Pag. 1030—1032 onbeschreven). 
Zes brieven van Ubbo Einmius aan Rengers. Cop. 

Gedateerd: 4 Juni, 16 Nov. 1606, prid. Kal. Febr., 29 Febr., 13 Maart 
1608 en 10 Oct. 1610. Pag. 1033—1040. 

Alle hier aanwezige werken van Rengers zijn in 1852 en '53 uitgegeven 
door Mr. H. 0. Feith. Zie over dit QS. de inleiding op deze uitgave en 
Muller, Lijst, blz. 61. 

Het HS. »s, zooals uit herhaalde aanteekeningen blijkt, in 17M6 en /7#7 door ^fr. 
A. Bertling afgeschreven voor zijn ztmger, Mr. H. L. Wichers, naar het origineel, 
vroeger bemstetide bij dc familie Rengers, thans op het Bijksarchief tc Groningen. 
Mr. Wichers hield het in zijn bezit tot den 1 Sovember 1WJ, toen hij het aan de 
Bibliotheek ten geschenke gaf. 

In fraaien XVIIIde-eenwschen marokijnen band, rijk met goud versierd, verguld 
op snede. 



220 

386. Papier. 20,8 x 31, 9. 132 foL, waarvan talrijke onbeschreven. 

XVI de eeuw. 
Copieen van charters, op Groningen en de Ommelanden betrekking 
hebbende. 

Fol. 1 — 3. Uitspraak in een geschil tusschen cle stad Groningen en de 
Friezen. In commemoratione Pauli 1338. (Gedr. Oorkondenboek van Groningen 
en Drenthe, I, blz. 248). 

Fol. 3—4. Verbond tusschen Oostergoo, Westergoo, Humsterland, Hun- 
singoo, Fivelgoo, het Oldampt, Reiderland, Eerasgoo en de Brocmanni en 
Groningen. In crastina nativitatis Mariae 1361. (Gedr. t. a. p. I, blz. 370). 

Fol. 4— 4 verso . Brief van bisschop Hendrik van Utrecht, belovende bescher- 
ming aan den abt van Aduard, ook te Groningen. VIII Kal. Nov. 1250. 
(Gedr. t, a. p. I, blz. 72). 

Fol. 5— 5 vers0 . Verklaring van Burg. en Raad van Groningen, betreffende 
de goede gezindheid van abt en convent Aduard ten opzichte van Ham- 
burger kooplieden. In feria octava Paschae 1346. (Gedr. t. a. p. I, blz. 273). 

Fol. 5 vereo — 6 verso . Vredesverdrag tusschen Hamburg en abt en convent 
van Aduard, benevens Hunsingoo. In vigilia b. Laurentii raartiris 1347. 
(Gedr. t. a. p. I, 281). 

Fol. 6 verso — 7 verH0 . Verordening der abten van Aduard, Oldenklooster in 
de Marne, Rottum en Selwerd over de waarde van eenige munten enz. 
Ipso die b. Luce Evangeliste 1371.' (Gedr. t. a. p. I, 431). 

Fol. 8. Extracten uit tractaten van Groningen met den bisschop van Utrecht. 
1405 en 1415. 

Fol. 8 verso — 9. Verdrag tusschen Groningen en de abdij Aduard. Des Woens- 
dages na pinxter achten 1378. (Gedr. t. a. p. II, blz. 37). Fol. 8 verso — 10 ver8 ° 
onbeschreven. 

Fol. 11 — llverso. Zoenbrief tusschen het convent Aduard en Groningen. 
Up Sinte Mauricius dach 1387. (Gedr. t. a. p. II, blz. 106 vlg.). 

Fol. llverso — i2 vers0 . Verdrag tusschen Aduard en Groningen. Up Sinte 
Benedictus dach 1389. (Gedr. t. a. p. II, blz. 118 vlg.). Fol. 13— 24 vereo 
onbeschreven. 

Fol. 25 — 25 verso . Verdrag tusschen bisschop Frederik van Blankenheym en 
Groningen. Des Wondesdages post Invocavit 1399. (Gedr. Driessen , 504 vlg.). 

Fol. 26— 27 verso . Dergelijk verdrag tusschen dezelfde partijen. 15 Mei 1419. 
(Gedr. Idsinga, Staatsrecht, II, blz. 249 vlg.). 

Fol. 28—29. Bisschop Frederik belooft op verzoek der stad de rechten 
van Hunsingoo, Fivelgoo, Humsterland , Langewold en Vredewold te zullen 
eerbiedigen. Op Sinte Vitus avont 1419. (Vgl. t. a. p. blz. 242). Fol. 29 verso — 
34verso onbeschreven. 

Fol. 35 — 30. Verdrag tusschen Groningen en het Halfambt. Op Sinte 
Gregorius dach liiligen Pauwses 1415. (Gedr. t. a. p. , II, blz. 230 vlg.). 



221 

Fol. 36 — 36 vers0 . Verbond tusschen Groningen, Hunsingoo en Fivelgoo. 
Op St. Odolphus dach 1417. (Gedr. t. a. p. II, blz. 234). 

Fol. 36 vere0 — 37. Verdrag tusschen Groningen en Fivelgoo. Op der Kinder 
dach 1419. (Gedr. t. a. p. II, blz. 250). 

Fol. 37 — 42. Zoenverdrag tusschen Ocko ten Broek en ander Oostfriesche 
edelen, Groningen, Hunsingoo, Fivelgoo, Vredewold, Langewold en Hum- 
sterland ter eene en Oostergoo en Westergoo ter andere. In onser L. vrouwen 
avende purificationis , geheten te Lichtmisse 1422. (Gedr. Friedlander, Ost- 
frisisches Urkundenbuch , I, blz. 263). 

Fol. 42 — 43. Bevestiging daarvan door talrijke Oostfriesche , Groninger 
en Friesche edelen. Op onser lever vrouwen Avont Purificationis lichtmisse 
geheten 1422. (Gedr t. a. p. I, blz. 268). 

Fol. 43 vereo — 46. Verbond voor tien jaren van Humsterland, Vredewold, 
Langewold, Middagerland en Groningen. Feria quinta post vincla Sancti 
Petri apostoli 1428. (Gedr. Idsinga, Staatsrecht, II, 349 vlg.). 

Fol. 46 vereo . Groningen aan Bolo Ryperda, proost te Farmsum en den 
Dam, over den doorvoer van goederen van burgers van Appingedam door 
Groningen. Des Vrijdages na vincula Petri 1504. 

Fol. 47. Verdrag tusschen Groningen en Appingedam daarover. Op Sunte 
Barbaren dach 1511. Fol 47 vereo — 49 onbeschreven. 

Fol. 49 vereo — 51 vereo . Verbond voor veertig jaar tusschen Groningen en de 
Ommelanden. Des maendages na Sunte Thomas dach 1482. (Vgl. t. a. p. 
II, blz. 418). 

Fol. 52 — 53 vereo . Zoenbrief van Hugo en Boele Ripperda, hoofdlingen te 
Farmsum, en de Stad Groningen. Op Sinte Laurentius avont 1434. Fol. 
54 — 60 vereo onbeschreven. 

Fol. 61 — 64. PrivilegiSn, door Keizer Sigismund aan de Friezen gegeven. 
Dltima die Septembris 1417. (Gedr. Friedlander, I, blz. 208). 

Fol. 64 — 65. Verklaring van Keizer Frederik III, waarbij hy de Omme- 
landen in zjjn bescherming neemt. In de midweecken voor Sinte Sebastianus 
dage 1474. (Gedr. van Idsinga, blz. 407 vlg.). Fol. 65 vereo — 67 vereo onbeschreven. 

Fol. 68. Verklaring van Groningen, dat Vredewold vrijwillig beloofd heeft 
te helpen graven. Des dingsdages voor ons heren hemelvaerts dach 1470. 

Fol. 68 — 69 vereo . Verdrag tusschen Edzard en Uko van Oostfriesland en 
Groningen. Op Sunte Marcus avont Evangeliste 1506. (Gedr. Brouerius van 
Nidek, Analecta, blz. 167). 

Fol. 70. Uitspraak van graaf Edzard in het geschil tusschen de gebroeders 
van Ewsum en Menko Heemstra ter eene en Ludeken Clant ter andere. 
Am Saterdage na Judica 1506. 

Fol. 70 — 70 verso . Uitspraak van den Warf te Winsum over den doodslag 
van Peter Reinkens. Op Midweken na Calixti pape 1511. (Gedr. Feith, 
Warfsconstitutien (Verh. P. E. I. P. VII), blz. 125). 



222 

Pol. 70 verso — 71. Uitspraak van denz. in een gesehil over achttien grazen 
land. Up Vrijdach na raisericordia 1512. (Gedr. t. a. p., blz. 127). 

Fol. 71 — 71 vers0 . Uitspraak van denz. in een geschil tusschen Duthmer 
Rengers toe Dijcke en zijn vrouw Hiddo ter eene en Abel Onsta, namens 
zijn vader Eylko ter andere. Op Vrijdach nae misericordia 1513. Fol. 
72 — 75 vers0 onbeschreven. 

Fol. 76 — 78. Renversaelbrief van Groningen aan Karel van Gelder. Des 
frijdages na Mathei ap. 1518. (Gedr. Rengers van ten Post. Werken, ed. 
Feith, I, blz. 218 vlg). Fol. 78 verso — 82 verso onbeschreven. 

Fol. 83 - 84 vers0 . Verdrag van Groningen en de Ommelanden met Karel V , 
8 Juni 1536, met bekrachtiging van dezen laatste, 15 Juni 1536. (Gedr. 
Schotanus, Brieven en Documenten, blz. 108 vlg. (Fol. 85 — 88 verso onbeschreven. 

Fol. 89— 90 verso . Opzegging door de Ommelanden van hun verbond met 
Groningen. 18 Jan. 1575. Fol. 91 — 132 verso onbeschreven. 

Deze copieen zijn voor een deel, naar het schijnt, naar de origineelen genomen, 
fnaar voor een ander deel naar geverifieerde afschriften, afgegeven door den griffier 
van het hof van Friesland en den secretaris van Leeuwarden den 30 Jan. 1547 ; door 
den Ommelander notaris en sccretaris Petrus Cornelius (deze werd 1H Oct. 1571 tot 
secretaris aangesteld) , waarvan ethi gcdateerd "11 Aug. 1577 ; door den redger en 
notaris Cornelius Kempius, tevens bekend als geschiedschrijver, die in stukkcn van 
1557 tot 1598 voorkomt; door Johannes Voget, secretaris en notaris te Groningen, 
die van 15M) tot 15 r >1 voorkomt; en door Popco Everhardi , van 1579 tot 159'i secre- 
taris der Iloofdmannenkamer. In verband met het volgende nutnmer is het tvaar- 
schijnlijk, dat dit copieboek afkomstig is van den bovengenoemden Pelrus Cornetius. 
In 1S:H is het aangekocht op de auctie-Mr. R. K. Dricssen (Cat. HSS. fot. n°. 3). 

In XVII<te-eeuwschen perk. ornslag. 



387. Papier. 21,3 x 32,2. 66 fol. XVI d « eeuw. 

Copieen van stnkken, op Groningen en de Ommelanden betrekking 
hebbende. 

Fol. 1 — 7 vers0 . Uitspraak in een goschil tusschen de stad Groningen en 
de Friezen. In commemoratione beati Pauli 1338. Lat. met Nod. vert. (Gedr. 
Oorkondenboek van Groningen en Drenthe, I, blz. 248). Fol. 8-10 von3 ° 
onbeschreven. 

Fol. 11—15. Hetzelfde. Lat. en Ned. Fol. 15 vereo onbeschreven. 

Fol. 16— 16 verso . Verbond van Groningen met het Half-Ambt. Op Sunte 
Gregorius dach hiligen pauweses 1415. (Gedr. Idsinga, Staatsrecht, II, 230 vlg.) 
Fol. 17— -17 vers0 onbeschreven. 

Fol. 18— 19 verso . Verdrag van Groningen met George van Saksen. 21 
Augustus 1500. (Gedr. Broucrius van Nidek, Analecta, blz. 51 vlg.). 

Fol. 20 — 21. Verbond tusschen Oostergoo, Westorgoo, Humsterland, Hun- 
singoo, Fivelgoo, het Oldampt, Reiderland, Eemsgoo en Brocmanni en 



223 

Groningen. In crastina nativitatis Mariae 1361. (Gedr. Oorkondenboek, I, 
blz. 370). Fol. 21 vereo onbeschreven. 

Fol. 22 — 24 vereo . Verbond tusschen Groningen en de Ommelanden, Inder 
wecken nae Pinxteren 1482. (Vgl. Idsinga, II, blz. 418). Fol. 25— 25 verso 
onbeschreven. 

Pol. 26. Verdrag van Groningen en Hunsingoo. Up der Kinder dach 1419. 
(Gedr. t. a. p. II, blz. 251). Fol. 26 verso — 28 vereo onbeschreven. 

Fol. 28 — 30 verso . Twee brieven van Keizer Hendrik II over het zooge- 
naanide „praedium Uffonis" in Drenthe. Beide XII Kal. Junij 1040. (Gedr. 
Oorkondenboek , I, blz. 16). Fol. 31-— 32 vereo onbeschreven. 

Fol. 33—37. Het eerste Verbond tusschen Groningen en de Ommelanden. 
Feria quinta post vincula Petri 1428. (Gedr. Idsinga, II, 349 vlg.). 

Fol. 37 — 40 vereo . Tweede Verbond van Groningen en de Ommelanden. Des 
Vrijdages nha Sunte Peters dage ad vincula 1473. (Gedr. t. a. p. blz. 403 vlg.). 

Fol. 41 — 44 vereo . Derde verbond van Groningen en de Ommelanden. Des 
maendages nha Ste Tomas dach ap. 1482. (Vgl. t a. pl. blz. 418). Fol. 
45 — 48 vereo onbeschreven. 

Fol. 49. Huldiging van Edzard en Uko van Oostfriesland door Groningen. 
Z. d. (1506). Fol. 49 vereo onbeschreven. 

Fol. 50 — 50 verso .Zoenverdrag tusschen Groningen en de Abdij Aduard. Des 
Woensdaghes na Pinxter achtende 1378. (Oedr. Oorkondenboek , II, blz. 37). 
Fol. 51 — 52 verso onbeschreven. 

Fol. 53 — 55. Derde Verbond van Stad en Lande. Des maendages na Sunte 
Thoraas dach apli 1482. (Vgl. Idsinga, II, blz. 418). Fol 56 vereo onbeschreven. 

Fol. 56 — 58. Uitspraak in een geschil tusschen Groningen en de Friezen. 
In eommemoratione b. Pauli 1338. (Gedr. t. a. p. I, blz. 248). Fol. 58 vereo — 
5<)verso onbeschreven. 

Fol. 60 — 61 vers0 . Regeling van de benoeming van scheidsrechters in een 
geschil tusschen Stad en Lande. Z. d. Fol. 62— 63 vere0 onbeschreven. 

Fol. 64. Overeenkomst van Edzard en Uko van Oostfrie.sland met Albrecht 
van Saksen. 5 Oct. 1490. Fol. 64 vers0 onbeschreven. 

Fol. 65— 65 vereo . Beschikking van Karel V betreffende het recht der 
ingezetenen van Westerwolde om in hooger beroep te komen bij Luitenant 
en Hoofdmannen. 20 Jan. 1546. 

Fol. 66. De luitenant Marten van Naerden bevestigt de privilegifln van 
Westerwolde, namens Philips II, 3 Nov. 1556. In een vidimus van Luit. 
en Hoofdmannen van 28 Dec. 1559. Fol. 66 vereo onbeschreven. 

Deze copieen laycn vroeyer los in het voorafyaande handschift. Zij zijn grootendeels 
yecopieeni naar door den notaris Petrus Comclius yeverifieerde afschriflen en dus 
waarschijnlijk uit diens archief afkomstiy. 

Ecenals het voriye nummer zijn zij op de auctie-Driessen aanyekocht. 

In portefeuille. 



224 

388. Papier. 15,6 x 19,7. 58 fol. XVII^ eeuw. 

Copieen van Stukken betreffende Stad en Lande en Drenthe. 

Fol. 1 — 3 vereo . Lijst van kerspelen in Groningerland. 

Fol. 4 — 9. Ljjst der dorpen en kloosters in de Ommelanden met opgave 
van het bedrag, dat zij der Stad aan schatting betalen. 

Fol. 9 — 11. Indeeling der Zijlvestenijen in de Ommelanden. Fol. llverso 
onbeschreven. 

Fol. 12 — 15. Verdrag van Groningen met George van Saksen, 21 Ang. 1500. 
(Gedr. Brouerius van Nidek, Analecta, blz. 51 vlg.). Fol. 13 vereo onbeschreven. 

Fol. 16 — 17. Brief van Margareta van Parma aan de Staten van Stad en 
Lande, betreffende de erfenis van Frederik Ripperda. 7 Juni 1562. Fol. 
17 vereo onbeschreven. 

Fol. 18 — 19. Aremberg aan Luitenant en Hoofdmannen, betreifende hun 
partijdigheid tegenover Appingedam. 22 Juli 1562. Fol. 19 vereo onbeschreven. 

Fol. 20 — 24. Verbond van Stad en Lande van 5 Augustus 1564. Fol. 
24vereo onbeschreven. 

Fol. 25— 27 vereo . Korte Kroniek van Groningen van 1037—1483. 

Fol. 28— 30 verso . Tractaat van Karel V met Stad en Lande van 8 en 15 
Juni 1536. (Gedr. Schotanus, Brieven en Documenten, blz. 108 vlg.). 

Fol. 30 vereo — 31, 36—38. Extracten uit het Oldermansboek. 

Fol. 31—34. Tractaat van Karel van Gelder met Stad en Lande. Des vrij- 
dages na Mathije apostoli 1518. (Gedr. Rengers van ten Post, Werken, ed. 
Feith, I, blz. 218 vlg.). 

Fol. 34 — 35. Overeenkomst van de „gemene borgeren" en „dye overheyt" 
in Groningen. 28 Jan. 1526. 

Fol. 38 vers0 . Privilegebrief van Frederik van Blankenheym aan Drenthe, 
8 Oct. 1400. Fol. 39— 40 vereo onbeschreven. 

Fol. 41 — 42. Karel V belooft de privilegitm van Drenthe te zullen hand- 
haven. 4 Oct. 1527. 

Fol. 42 vem) — 43. Drenthe huldigt Aremberg als plaatsvervanger van Phi- 
lips II. 4 Febr. 1555. 

Fol. 43 vereo — 45 veiso . Privilegien van Drenthe, door Frederik van Blanken- 
heym verleend. Z. d. 

Fol. 46 — 58. JLandrecht van Drenthe, uitgevaardigd door denz. 16 Sept. 
1412. (Gedr. op de plaatsen, vermeld bij Gratama, Bijdrage tot de rechts- 
geschiedenis van Drente, blz. 19). Fol. 58 V( ' reo onbeschreven. 

Op fol. ii de naam: Stephanus /uilenus in XVIlble-eemosch schrift. 
In April i8H0 werd dit HS. door Mr. J. A. Grothe aan de Universiteitslnbliotheek 
geschonken . 

In XVIIde-eeuwschen perk. hand. 



225 

389. Papier. 16 X 20,5. 46 genummerde en vele ongenummerde foL 

Behalve foL 33 — 46 door dezelfde hand geschreven als n Q . 388. 
XVII de eeuw. 
Copieen van Stukken, betreffende Stad en Lande. 

Fol. 1— 2 verso . Tractaat van Karei V met Stad en Lande, 15 Juni 1536. 
(Oedr. Schotanus, Brieven en Documenten, blz. 108 vlg.). 

Fol. 3 — 5. Tractaat van Karel van Gelder met Groningen, des Yridages 
nha Mathie apostoli 1518. (Gedr. Rengers van ten Post, Werken, ed. Feith 
I, blz. 218 vlg.). 

Fol. 5 — 6 vere0 . Overeenkomst van de „gemene borgeren" en „dye overheyt" 
in Groningen, 28 Jan. 1526. 

Fol. 6 vereo — 7 vereo . Provisioneele overeenkomst tusschen Groningen en 
Appingedam, 3 Aug. 1541. 

Fol. 8 — 8 vereo . Beslissing van Margareta van Parma in het geschil tusschen 
Stad en Lande, 14 Mei 1561. 

Fol. 9 — 9 vereo . Uitspraak in het geschil van de Ommelander kloosters en 
de Groninger gilden betreffende de ambachten in de kloosters, vrijdage 
naden hilligen pinxter dach 1520. (Gedr. Feith, Oldermansboek , blz. 37). 

Fol. 10 — 10 vereo . Twee brieven van Karel van Gelder aan Lubbert Ulgher 
„olderman onser Omlanden van Groningen" en aan Burg. , Schepenen (sic) 
en Raad van Groningen over dezelfde zaak, 3 Oct. en 29 Sept. 1524. 

Fol. 11 — Hverso # Beslissing van Aremberg in het geschil tusschen Stad en 
Lande, 18 Maart 1560. 

Fol. ll vereo — 12. Nadere beslissing van denzelfde, 14 Mei 1560. 

Fol. 12 — l2 vereo . Tractaat van Karel van Gelder met de Ommelanden, 

20 Juni 1521. 

Fol. 12 verso — 13 vereo . Aremberg neemt namens prins Philips den eed van 
trouw aan door Stad en Lande gezworen, 10 Jan. 1550. 

Fol. 13 vereo — 14. Brief van Karel Y aan Groningen betreftende het geschil 
met Appingedam, 5 April 1540. 

Fol. 14 vereo . Verbond van Groningen, Hunsingoo en Fivelgoo, up S. Odulphi 
dach 1417. (Gedr. Idsinga, Staatsrecht, II, blz. 234). 

Fol. 14 verso — 15. Eed van trouw, door Groningen aan Edzard en Uko van 
Oostfriesland afgelegd, z. d. 

Fol. 15— 15 verso . Brief, waarbij Edzard en Uko Albrecht van Saksen als 
erfheer van Friesland erkennen, 15 Oct. 1490. 

Fol. 16 — 18 verso . Lijst der dorpen en kloosters in de Ommelanden, met 
opgave van het bedrag, dat ze der Stad aan schatting betalen. 

Fol. 19— 19 vereo . Indeeling der Ommelanden in zijlvestenijen. 

Fol. 19 verso — 21. Overeenkomst van Groningen met George van Saksen, 

21 Aug. z. j. 

Fol. 21 vereo — 22. Brief van Margareta van Parma aan de Staten van Stad 
Codices Groning. 15 



226 

en Lande betreffende de erfenis van Frederik Ripperda, 7 Juni 1562. 

Fol. 22 — 23. Aremberg aan Luitenant en Hoofdmannen betreffende hun 
partijdigheid tegenover Appingedam, 22 Juli 1562. 

Fol. 23—24. Tractaat tusschen Stad en Lande, 5 Aug. 1564. 

Fol. 24 verso — 26 vers0 . Yoorstellen dienaangaande van Aremberg, 2 Aug. 1564. 

Fol. 27 — 28 ver8 °. Korte Kroniek van Groningen van de vroegste tijden tot 
1499. Fol. 29 — 32 onbeschreven. Tot hiertoe was alles met dezelfde hand 
geschreven; het volgende van verschillende handen. 

Fol. 33 — 34. Tractaat van Rennenberg met Groningen, houdende aanslui- 
ting bij de Unie van Utrecht, 11 Juni 1579. Fol. 34 verso onbeschreven. 

Fol. 35—38. Tractaat van Reductie, 23 Juli 1594. Fol. 38 verso onbeschreven. 

Fol. 39 — 39 verso . Schuldbekentenis van Alva voor 22.000 guldens, geleend 
van de Ommelander kloosters, 12 Dec. 1570. Geauthoriseerde copie van den 
secretaris der Ommelanden, P. van Maerhusen. Fol. 40 — 40 verso onbeschreven. 

Fol. 41 — 43 verso . Beslissing van Willem Lodewijk en gecommitteerden der 
Staten Generaal in de geschillen tusschen Stad en Lande, 6 Juli 1610. 
Fol. 44 — 44 verao onbeschreven. 

Fol. 45 — 46. Beslissing van Matthias in dergelijke geschillen, 24 Oct 1578. 
Fol. 46 vers0 onbeschreven. Verder gedrukte stukken. 

De tot fol. 28 vermelde stnkken zijn deels gecopieerd naar copieen van 
den Groningschen notaris Kempius (2 de helft der 16 de eeuw), den secretaris 
Everhardns van Eraden (in denzelfden tijd) en den notaris en syndicus 
Alting (eerste helft der 17 de eeuw). 

Het HS. is afkomstig van Mr. R. K. Driessen, op wiens aticlie het in 1832 is 
aangekocht (Catal. HSS. 4°, n°. 17). 

In XVllde-eeuwschen perk. band. 



390. Papier. 20,8 x 33. 6 dln. XVIII de eeuw (na 1722). 

Staatse Resolutien (van Stad en Lande) in 't korte. 1595 — 1721. 

Dl. I. 1595—1637. DL II. 1687—1665. DL III. 1665—1682. DL IV. 
1682—1700. Dl. V. 1700—1712. Dl. VI. 1712—1721. Dit laatste deel is 
voor ongeveer de helft onbeschreven , terwijl op den rug het eindjaartal nog 
niet is ingevuld, zoodat de bewerker blijkbaar in zijn plan om de verzame- 
ling voort te zetten is verhinderd. 

Het HS. is misschien afkomstig van Mr. R. K. Driessen (Catal. HS. folio. n°. 17). 
[n 1833 bevond het zich op de Academische Bibliotheek. 

/n XV[[[de-eeuwsche cartonnen banden met lederen met goud versierden ruggen. 



391. Papier. 16,7 X 21. 38 fol. XVIII** eeuw. 

Extracten uit de Resolntien der Staten van Stad en Lande. 1 Maart 
1598—17 Maart 1657. 



22? 

Op fol. 21 — 23. Ampliatie van het Contract in Appins^adamme wegens 
het corpus aldaar Anno 1623 den 3 Martii, gedaan den 23 Julii 1664. Fol. 
5— 6 verso , 20 en 20 verso , 24 en 24 vereo , 26 en 26 vere0 , 28 en 28 vereo , 30 en 
30 vereo , 32 en 32 verao , 34 en 34 vereo , 38 en 38 vereo onbeschreven. 

Deze extracten zijn deelen van een grooter handschrift geweest, daar de 
fol. oorspronkelrjk genummerd zijn als volgt: 51 — 66, 71 — 74, 91 — 98, 
104—107, 142—147. (Vgl. n°. 263). 

Na 1841 is dit HS. in de bibliotheek opgenomen. 

In XVIIIde-eeuwschen cartonnen band met perh. rug. 



392. Papier. 10,5 X 16,9. 2 dln. 149 m 246 fol. XVIII de eeuw. 
Extracten uit het Resolutieboek der stad Groningen. 

Deel I: 26 Februari 1621—11 Februari 1754. 
Deel H: 1578—17 Januari 1754. 
De volgorde is niet chronologisch. 

De afkomst dezer extracten is onbekend. In 1833 bevonden zij zich op de Acade- 
mi8che Bibliotheek. 

In XVIIIde-eeuwschen carlonnen band met bruin lederen rug met opschrift. 



393. Papier. 21,2 x 32,7. 329 fol. XVII** eeuw. 

Extracten uit de Resolutien van Stad en Lande van 21 Dec. 1636 en 13 

Maart 1663. Fol. 1—6. 
Instructie voor den Raedt van State der Verenichde Nederlanden van 

12 April 1588; inet extract uit de Notulen der Staten Generaal van 

22 April 1624. Fol. 5—25. 
Consideratien van den Raet van State op derselver jnstructie date eer- 

sten receptum den 6 e December 1651. Fol. 26 — 37. 
Stukken uit de jaren 1650 en '51 over de vcrinindering van het leger. 

Fol. 38—53. 
Staet ende Repartitie van Chrijschvolck (sir) . . . in gevolge van de resolutie 

van de . . . Staten Generael vanden XVIII augustij (1650). Fol. 54 — 229. 
Eedt voor de Militie aen de Generaliteyt te doen. Gedr. Fol. 230. 
Eenige losse stukken, waaronder quotisatien der Geunieerde Provincien. 

Fol. 231—237. 
Meinorie over de petitie van oorlog voor 1654. Fol. 238 — 242. 
Veranderinge gemaecket in de Staet vant jaer 1652. Fol. 243 — 256. 
Stukken over de petitie van oorlog van 1653. Fol. 257 — 266. 
Consideratien geresulteert uyt het besoigne vande GedepA uytte . . . 

vergaderinge van haer Ed. Groot Mog. . . . op de ntesnage, redres 

vande finantien, resumptie vande Staet van Oorloge . . . Dec. 1651 — 

Febr. 1652. Fol. 267—283. 

15* 



228 

Stukken over de petitien van 1650 en 1651. Pol. 284—291. 

Punten van beschrijving voor de vergadering der Staten-Generaal , 1663, 

met aanteekeningen in margine. Fol. 292 — 297. 
Instructie voor de Gedeputeerden der stadt Groeningen en Ommelanden. 

Fol. 298—301. 
Instructie voor den secretarius der heeren Staten ende Gedeputeerden 

van stadt Groenin^en ende Ommelanden. Fol. 302 — 307. 
Instructie voir die Sollicitcurs van die Compagnien te peerde ende voete 

op dese provincie repartitie staende. Fol. 308—311. 
Raet ende repartitie van het Chrijchsvolck . . . bij provisie voer het jaer 

21 aengenomen. Fol. 312—321. 
Memorie dienende tot informatie op het stuck van de Monsteringh. Gedr. 

Fol. 322—325. 
Fransche auxiliaire Troupes tot secours van desen Staet gesonden. Fol. 

326—327. 
Projet entre TAngleterre, le Roy de Prusse et 1'Estat des Provinces 

Unies sur le commandement de 1'Armee. Fol. 328 — 329. 

Deze niet bij elkander behoorende stnkken, zijn blijkbaar in de XVIHde eeuw tot 
een band vereenigd. 

Na 1841 in de Bibliotheek opgenomcn. 

In XVIIIde-eeuwschen cartonnen band met wit lederen rug. 



394. Papier. 20,5 x 31,8. XVII de eeuw. 

Resolutien van het Secreet Resoigne der Staten van Stad en Lande. 
9 Jan. 1674—22 Jan. 1676. 

Door twee handen geschreven. 

Afkamslig van Mr. J. W. Keiser, op wiens auctie (1801) het IIS. is aangekocht. 
(Catat. n°. 35). 

In XVII <lp -eeuwschen perk. band met lederen riempjes. 



395. Papier. 20,4 x 16,2. 1 blad. XVIII^ eeuw. 

Eigenhandige brief van Willem IV aan prof. van Velzen. 

Over zijn deelneming aan het avondmaal. Z. d. Na het huwelijk van den 
Prins (1734). Cornelius van Velzen (1696—1752) was sedert 1728 Hoogleeraar 
in de theologie te Groningen. 

Over de afkomst is niets bekend. In 1807 overgenomen van het Hijksarchief in 
Groningen. 

In portefeuille. 



229 

396. Papier. 20,2 x 32,1. 90 fol. XVIII d * eeuw. 
Hero Idema, Het Wonderjaar 1748. 

Ondertitel: behelsende het merkwaardigste het gene alhyr binnen Appin- 
gedam Wegens het Anstellen van . . . Den . . . Prince van Oranje . . . tot 
Erf Stadholder, is voor gevallen, als meede een vertoog Van De Regten en 
Privilegifin der oude Stad Appingadam, hoe dat deselve door Ionkeren en 
Hovelingen sijn benaedeelt. 

Hero Idema was secretaris van Appingedam en dus in de gelegenheid 
talrijke oude stukken in copie aan zijn verhaal toe te voegen. 

Dit boek is door den Heer B. Knijpinga, gemeenteontvanger te Appingedam, die 
verwant was aan den secretaris Idema , ten geschenke gegeven aan Mr. E. van Loon , 
die het in 1877 op zijn beurt aan het archief van Groningen schonk. In 1897 is het 
van daar overgebracht naar de Academische Bibliothcek. 

In XVIIIde-eeuwschen lederen band met titel en groene linten. 



397. Papier. 20 X 81,7. 17 fol. XVIII dc eeuw (1760). 

Monster-Rolle van de Oiniuelander Landsdags Comparanten voor de 
jaaren 1760 en 1761. 

II et HS. is in 1700 vervaardigd door of voor den secretaris J. P. Driesscn, van 
wien het stuk overging op zijn zoon Mr. R. K. Driessen. Na diens dood is het teyelijk 
met ?i°. 274, waarmede het vroeger een geheel uitmaakte^ in 183*2 door dc Bibliotheek 
aangekocht {Calal. II S. fol. 27). 

In XVIIkle-eeuwschen papieren band. 



398. Papier. 16,7 X 21. 30 fol. XVIII^ eeiiw. 

Extracten uit het Actenboek van Gedeputeerde Staten van Stad en Lande. 

11- -23 Sept. 1787. Fol. 1—11. Fol. 6, 8 en 12 onbeschreven. 
Gedagten over de afdoening der differenten tusschen de beide Staats 

Leeden. Den Haag 17 Aug. 1788. Fol. 13 — 15. Fol. 10 onbeschreven. 
Analisis inijner gedagten over de geschillen niet de Ommelanden. 1788. 

Fol. 17—27. Fol. 28 onbeschreven. 
Brief van Willem V aan de Stad Groningen „om schorsing der proce- 
dures over 't stapelregt en 't zenden van een Conniiissie tot assopiatic. M 
15 Dec. 1789. Cop. Fol. 29—30. 

Dit HS. heeft vroeger deel uitgemaakt van een grooter, daar de fol. 
met inkt genummerd zijn 208-— 237. Zie n°. 288. 
Na 18M in de Bibliotheek opgenomen. 
In XVIIIite-eeuwschen cartonnen band met perk. rug. 



230 

399. Papier. 21,2 x 34. 3 dln. XVIII de eeuw. 

Staatsche Resolutien van Stad en Lande. 1784—1786. Cop. 

Dl. I. 1784. Dl. II. 1785. Dl. III. 1786. 

In 1833 bevond dit HS. zich op de Acadetnische Bibliotheek. 

In XVIH<te-eeuwscJie perk. banden. 



400. Papier. 22,2 X 33,6. 86 fol. XIX dc eeuw. 
Theodorus van Swinderen, Autobiographie. 

Prof. van Swinderen (1784 — 1851) was sedert 1814 hooglecraaar in de 
natuurlrjke historie te Groningen. 

ln 1891 door dr. C. Hofstede de Groot , die met prof. van Swinderen verwant was , 
geschonken aan het Rijksarchief; vandaar in 1807 overgebracht naar de Academische 
Bibliotheek. 

In XIX<te-eeuwschen cartonnen band. 



401. Papier. 10,3 X 16,8. 6 fol. XIX d ~ eeuw (1821). 
H. C. van Hall, Journaal van een reisje door Gelderland. 

14—20 Aug. 1821. Autograaf. 

Geschenk van B. J. Schierbeek RJzn. in 1890. 

In portefeuille. 



402. Papier. 10,8 X 17,2. 129 fol. XIX de eeuw (1822). 
H. C. van HaH, Journaal van een Duitsch reisje. 

10 Juli— 24 Sept. 1822. Autograaf. 
Geschenk als n°. 401. 
In portefeuille. 



403. Papier. 10,5 X 17,3. 58 fol. XIX d * eeuw. 

H. C. van Hall, Journaal van een reis naar Brussel en Parijs. 

29 Sept. tot 17 Nov. , zonder jaar. Autograaf. 
Geschenk als n°. 401. 
In portefeuille. 



404. Membranac. 21,7 X 11. 1 fol. Saec. XIII ineuntis. 
Fragmenta Psalinorum Latine et Frisice. 

Sunt fragmenta Psalmorum XVII, vs. 10—12, 17-19; XXVII, vs. 3—7 ; 
XVIII, vs. 7 — 11; XXIX, 1. Scripta sunt dialecto Fivelgonica. 

Cf. de his fragmentis: Gallee, Bruehstficke einer altfriesischen Psalmen- 
tibersetzung (Zeitschr. Deutsches Altherthum, XXXII, 417 seq.), Jaekel, 



231 

Zur altfriesischen Psalmenglosse (Paul-Braune , Beitr&ge, XV, 536 seq.) et 
van Helten, Frisica (ibid. XVI, 315 seq.). 

Stmt fragmenta codicis descripti in Fivelgonia et fortasse in coenobio Witlewierum , 
unde ultimus abbas Comelius Hermanni bibliothecam secum Groningam transtulit. 
Circa annum 1S8S viri doct. Secrp Gratama Drenlhiae archivarius et J. H. Gallee 
haec fragmenta repererunt in tigatura codicis manuscripti continentis registrum 
iudiciale (Goorspraken , 1583 — 1589) confectum ab Alb. Borck notario pubtico Gronin- 
ganOj qui anno 1581 actuarius {landschrijver) Drenthiae factus est. Anno 1895 ex 
archivo Drenthiae in Bibliotliecam Groninganam translata sunt. 

Sine ligatura. 

405. Perkament. 21,1 X 31,7. XIV*) en 220 fol. 2 kol. , van 48 of 51 

regels. Met in goud, rood en blauw fraai uitgevoerde initialen. 
Roode opschriften en titels. Bovendien op fol. IV en IV™-™ tee- 
keningen van zon- en maaneclipsen. Op fol. 1 een gouden H ' , 
die tusschen zijn beenen een gekroonden gouden leeuw op blauwen 
grond omvat. Op fol. 9 een kleine teekening, voorstellende God 
den Vader in rood en blauw gewaad met gouden aureool, zit- 
tende op een troon, de linkerhand rustende op den aardbol, de 
rechterhand als zwerende omhooggestoken ; alles op rood en wit 
geruiten grond en in gouden omlijsting. Op dezelfde fol. aan den 
voet een randversiering , voorstellende vogels, hazen en honden. 
Op fol. 148 a een plaat, die het geheele blad beslaat, voorstel- 
lende een burcht in Gothischen stijl, verdedigd door vier krijgs- 
lieden, waarvan 6&n gewapend met een boog , terwijl de drie 
andere steenen werpen en twee hiervan wederom schilden hebben; 
de belegeraars zijn drie in getal, te paard, geharnast en gewa- 
pend met schild en zwcuird, terunjl de voorste een kroon draagt; 
alles op een blauwen netvormigen achtergrond en gedekt door 
een rand in goud en kleuren (Zie het facs. naar een Leidsche 
copie genomen bij ten Brink, Gesch. der Ned. Lett., blz. 175). 
In verschillende , doch zeer gelijksoortige handen geschreven. 
XIV^ eeuw (1339). 
Fol. I. Aanteekening van Lulofs omtrent dezen codex. Fol. Iverso. Eenige 

korte aanteekeningen van een XV de -eeuwsche hand. 
Vijftien gebeden. 

Fol. II. Ghebenedide God lieve here Ihesu Christe . . . Fol. III .. . 

regneert ewelijc ende ummermeer. Amen. 

Uitg. gedeeltelijk door Lulofs in Versl. en Med. van het Kon. Ned. 

Instituut, 1843, 127 vlg. , en geheel door Leendertz in Tijdschr. v. Ned. 

Taal- en Letterkunde, XV, blz. 270 vlg. 



*) Deze 14 fol. wijs ik gcmakshalve aan met Romeinsche , de andere met Arabische 
cijfers, hoewel het HS. juist het omgekeerde heeft. 



232 

Dit es die tafle van desen boeke. Fol. III verso . 

Uitgeg. door Staring in Nieuwe Werken der Maatsch. van Lett., III, 2 e st., 61. 
Zoneclipsen van 1341 tot 1386; niaaneclipsen van 1340 tot 1386. Fol. 

IV IV vers0 . 

Maantafel enz. Fol. V— V ve ™ 

Kalender over de jaren 1300 tot 1376. Fol. VI— XI vereo . 
Paaschtafel van 1339 tot 1377. Fol. XII. 
Tweede Maantafel. Fol. XII vers0 . 

Berijmde aanwijzing, wat inen heeft te doen, wanneer de zon in de 
verschillendc teekenen van den Dierenriem staat. 

Fol. XIII. Nuttelic eest in minen wane . . . Fol. XIV ver *° . . . ghelgc 
den visch nat ende cout. 

Vgl. over deze kalenders en tafels , Leendertz in Tijdschr. voor Ned. Taal 
en Lett. XVI, blz. 30 vlg. 
Kijinhijhel van Jacob van Maerlant 

Fol. 1. Hier beghint die ierste boec . . . (Hier volgt een berijmde inhouds- 
opgave van de boeken van het Oude Testament, telkens afgebroken door de 
opsomming der kapitte]s van ieder boek (uitg. door Le Long, Boekzaal, 
198 vlg.). Op deze tafel van het Oude Testament volgt de berijmde inhouds- 
opgave van het Nieuwe, waarvan de lijst der kapittels ontbreekt). Fol. 8 . . . 
God moct ons te sire bliscap bringhen. Fol. 8 verso onbeschreven. 

Fol. 9. Hier beghint dio eerste boec der biblen. Vader zone heilich gheest 
. . . (Volgt het Oude Testament, in 10 boeken verdeeld). Fol. 116 .. . Zalic 
in duutsce nu voort gheven. Fol. HG verso onbeschreven. 

Fol. 117. Dit zijn dewangelien van den iaer in duutsce alze Jacob van 
Merlant dichte. In den name van onzen liere . . . (Volgt een Evangelien- 
harmonie. Boven de kapittels zijn de dagen geplaatst, waarop zij gelezen 
worden). Fol. 148 . . . Dee goede God moet ons beraden. Amen. 

Naar dit HS. zijn eenige fragraenten uitgegeven door Lulofs in zijn Hand- 
boek van den vroegsten bloei der Nederl. letterk. enz., 35 vlg. David heeft 
voor zijn uitgave van den Rijmbijbel (Brussel 1858 — 1861) dit HS. niet 
gebruikt. 
Begin van het Johannesevangclie in Middelnederlandsch proza. 

Fol. 148. Inieium sancti ewangelii secundum Johannem. Gloria tibi domine. 
Tn aneghinne was een woort . . . vol gracien ende waerheit. 
Uitg. Le Long, Boekzael, 211 en Lulofs, Handboek, 47. 
Die Wrake van Jherusalent. 

Fol. 14S verso . Hidr beghint van Jherusalem die wrake. Liete mi mijn lieve 

vrient . . . Fol. 14S n Plaat. (Zie boven). Fol. 148" verso onbeschreven. Fol. 

177 . . . Zegt amen of ghijs zijt beraden. Amen. Fol. 177 verHO onbeschreven. 

Uitg. door David als 3 de deel van den Hijmbijbel (zie boven), doch zonder 

gebruikmaking van dit HS. 



233 

Die miracle van onser Vrouwen. 

FoL 178. Hier beghinnen die miracle van onzer vrouwen. Yan hem die 
Ihesum zette te borghe. In Bisancia in ene stede . . . Fol. 192 vereo . . . 
Hief zi op al dese feeste. 

Afzonderlijk HS. van Spieghel Historiaei I, boek VII, cap. 56 — 91. Met 
gebruikmaking van dit HS. uitg. door de Vries en Verwijs (Leiden 1857 — 
1863), I, blz. 329—374. Vgl. de Inleiding daarop, XCHI. 
Ene disputacie van onzer vrouwen ende van den heilighen cruce. 

Fol. 193. Wat mochte Maria seggen daer . . . Fol. 195 verso . . . Van onsen 
misdaden. 

Zie over de uitgaven Petit, Bibliographie der Middelnederlandsche Taal- 
en Letterkunde, n°. 536. 
Van den V bloemen. 

Gewoonlijk bekend onder den naam: Van den V vrouden. Fol. 195 verso . 
Maria vrouwe utvercoren . . . Fol. 196 . . . Dat si si suver vor die doet. Amen. 
Zie over de uitgaven, naar dit eenig bekende HS. Petit, n°. 523. 
Van den verkeerden Martijn. 

Fol. 196. Wapen Jacob, hoe salt gaen . . . Fol. 196 verso . . . met pensene 
so onsochte. 
Zie over de uitgaven naar dit eenig bekende HS. Petit, n°. 521, VI. 
Van ons Heren wonden. 

Fol. 196 verso . Alsmen merket alle manieren . . . Fol. 197 .. . Die God 
verloeste opten paesdach. 

Zie over de uitgaven Petit, n°. 522. 
Van den zeven ghetiden. 

Fol. 197 verso . Ic wil u segghen openbaer . . . Fol. 198 .. . Dat ic dat 
besitte ewelike. Amen. 

Uitg. door Leendertz in Tijdschr. v. Ned. Taal- en Lett., XVI, blz. 25 vlg. 
Die Clausule van der Bible. 

Fol. 198 vereo . Waert dats mi Maria onde . . . Fol. 201 . . . Daer nemmer- 
meer einden iare. Amen. 
Zie over de uitgaven naar dit eenig bekende HS. Petit, n°. 524. 
Jeghen den steen. 

Fol. 201. Contra calculum . . . mane et sero. Recept. Onuitgegeven. 
Aardrijkskunde in proza van Africa en omliggendo zecen. 

Fol. 201. In Affrica es dat water Indus . . . Fol. 201 verso . . . dattie liede 

herberghen van horen scellen raaken. (Van een latere hand:) Ghelove die wille. 

Uitg. door van den Bergh, Nederl. Volksromans, blz. 144 vlg. en door 

Leendertz in Tijdschr. v. Ned. Taal- en Lett., XV, blz. 96 vlg., gedeeltelijk 

door van Vloten, Prozastukken , blz. 16. 

Van der drievoudichede. 

De derde Martijn. Fol. 202. Ic mane den mannen metten wiven . . . Fol. 



234 

204 . . . Na deser menschliker doet. Araen. Amen. Amen. 

Zie over de uitgaven Petit, n°. 521, III. 
Van Jacob ende van Martijn. 

De eerste Martijn. Fol. 204 verso . Wapene Martijn hoe zalt gaen . . . Fol. 
209 . . . In vraghe niet meer noch en toghe. 

Zie over de uitgaven Petit, n°. 521, I. 
Van den lande van Overzee. 

Fol. 209. Kerstenman wats di ghesciet . . . Fol. 210 verso . . . Van Satha- 
nase den fellen ruwen. 

Zie over de uitgaven naar dit eenig bekende HS. Petit, n°. 538. 
Van den drie gaerden. 

Ook genaamd Dboec van den houte. Fol. 210 vereo . Van den hout daer aen 
verstarf . . . Fol. 214 vereo . . . Nu zegt amen allegader. Amen. 

Zie over de uitgaven Petit, n°. 480. 
Onzer vronwen claghe. 

Fol. 214 verso . Van Zente Anselmus. Dit is onzer vrouwen claghe. Hoert 
groet zeer met groten rouwe . . . Fol. 217 .. . Zine bliscap in hemelrike. 
Amen. 

Soms verkort, soms uitgebreid afschrift van Van den Levene ons Heren 
(Uitg. Vermeulen, Utrecht 1843) vs. 3267—3802. Uitgeg. naar dit HS. met 
inleiding door Leendertz in Tijdschr. v. Ned. Taal- en Lett, XV, blz. 81 vlg. 
Van den Clnsenaere. 

Fol. 217. Gheloeft ende ghebenedijt . . . Fol. 217 verso . . . t Binnen iaers; 
dit zalt hem vromen. 

Uitg. met inleiding naar dit HS. door Leendertz in Tijdschr. v. Ned. 
Taal- en Lett., XIV, 277 vlg. 
Van ons Heren Kynscheide. 

Fol. 217 verso . Al was Ioseph Marien man . . . Ende dat hi ons altoes 
doe ghenade. 

Uitgeg. naar dit HS. door van den Bergh in N. Werk. d. Maatsch. d. Ned. 
Lett. , V, 2 e st., blz. 84 vlg. Het is een fragment van Van den Levene ons 
Heren (Uitg. Vermeulen, Utrecht 1843), vs. 854—921. 
Jezns aan het kruis. 

Prozastuk. Fol. 218. Die hemelsche coninc . . . die minne brac hem ziin 
herte ontwee. 

Uitg. naar dit HS. door Leendertz in Tijdschr. v. Ned. Taal- en Lett., 
XIV, 277. 
De zeven krniswoorden. 

In rijm. Fol. 218. Dese VU worde seyde onse here . . . Fol. 218 verso . . . 
Die vanden watre makede wijn. Amen. 

Zie over de uitgaven, waarbij evenwel van ons HS. geen gebruik is 
gemaakt, Leendertz in Tijdschr. v. Ned. Taal- en Lett., XIV, 276. 



235 

Gebed. 

Proza. Fol. 219. Goeds ziele heyle mi . . . want z\js langhe begaert hadde. 

Uitg. door Leendertz in Tijdschr., XIV, 276 vlg. Fol. 219 verso . Eenige 
aanteekeningen. 

Zie over dit HS. in 't algemeen P. Leendertz Jr. in Tijdschr. voor Ned. 
Taal- en Lett., XIV, 265 vlg., XV, blz. 31 vJg. en 270 vlg., XVI, blz. 25 
vlg., 129 vlg., waar tevens de oudere litteratuur er over wordt opgegeven 
(XIV, blz. 272). 

Dit IIS. heeft waarschijntijk toebehoord aan en is allicht ook geschreven in de 
abdij Marienweerd aan de Linge (vgl. Leendertz t. a. p. X/V, "210 vlg.). In de 17^ 
eeuw was het in handen van Simon van Leeuwen, die het in 1657 aan zijn leermeester 
Jan van Woerden, schootmeester te Gouda, ten geschenke gaf [Zie de doorgekraste 
aant. op fol. II: Dat donat. Jano Wourdano praeceptori quondam sui Simon van 
Leeuwen I. C. etc. . . . 1657). Vervolgens kwam het in het bezit van Albertus Bentes^ 
schepen van Amsterdam, na wiens dood in 1702 Florentius de Bruin, predikant te 
Gorinchem het verwierf. Van zijn zoon Franco de Bruin, predikant te Amsterdam, 
had Le Long het ter leen (Zie diens Boekzaal, blz. 195 vlg.). Het bleefin die familie, 
totdat A. W. G. Staring het van of uit de nalatenschap van Dr. Isaac de Bruin 
kocht (Zie Lulofs in Versl. en Med. Kon. Ned. Instituut, 1843, blz. 119). NaStarings 
dood in 1840 schonken zijn erfgenamen hel aan Prof. Lulofs te Groningen, die het 
aan de Univerbiteitsbibliotheek vermaakte, waar het sedert zijn dood in 1849 berust. 

In 17de-eeuwschen perk. band, misschien van 1609. (Vgl. Leendertz l. a. p. XIV 
blz. W5.). 

406. Perkament. 20,4 X 28,1. (fol. 1), 19,2 x 28,1 (fol. 2), 20,8 X 28,5 

(fol. 3) , 17,2 x 27,8 (fol. 4). In 2 kol. geschreven, van oo?'spr. 
45 regels. Met in goud en kleuren uitgevoerde initialen. XIV^ 
eeuw. 
Dietsche Fragmenten van den Parthonopeus van Bloys. 

Bevatten de volgende verzen van de uitgave door Bormans (Brussel 1871): 
Fol. 1. Ys. 3703—3746, 3748—3791, 3793—3837, 3838—3881. 
Fol. 2. Vs. 3883—3927, 3928—3972, 3973—4017, 4018—4062. 
Fol. 3. Vs. 4672-4715, 4717—4760, 4762—4806, 4807—4851. 
Fol. 4. Vs. 2852—4895, 4897—4940, 4942—4985, 4986—5029. 
Deze fragmenten moeten volgens Bormans tot eenzelfde HS. behoord 
hebben met die van Jena en die van herazelven (thans op de Universiteits 
Bibliotheek van Amsterdam). Vgl. Inleiding op de bovengen. uitgave, XXX. 
Vgl. over deze fragmenten, die ten behoeve dier uitgave zijn geraadpleegd , 
nog Inleiding t. a. p. XIII vlg. en van Berkum , De Middelnederl. bewerking 
van den Panthonspeus-roman , V vlg. 

Zij zijn te Groningen op de Universiteits Bibliotheek in een boekband gevonden. 
In twee tijsten achter glas. 



236 

407. Papier. 16 X 11. 32 fol. XVII de eeuw (1662). 
Daniel Coene, Tweede Deel der Gerijmde Leer-stucken. 

Verzameling korte gediehten, geteekent D. C, wat op fol. 30 en 32 vers0 
als Daniel Coene wordt verklaard; op fol. 31, 31 ver8 ° en 32 verso zijn zin- 
spreuk: Recht uyt, op fol. 32 verso het jaartal 1662|. Op de binnenzrjde van 
den omslag een Register. 

Op fol. 1 van een XlXde-eeuwsche hand: J. G. Straub, pr. B. H. 
Aangekocht op de auctie Penon-Binger , 1890 (Zie Catal. n°. 550). 
In papieren ornslag. 



408. Papier. 19,5 X 25. 278 pag. XVIII de eeuw. 
Verzatneling Nederlandsche en Fransche gedichten. 

Alle door dezelfde hand geschreven. Voorin een bladwijzer. Deze gedichten 
zijn uit de jaren 1740 tot 1776. De Nederlandsche gedichten zjjjn van Willem 
van Haren, J. C de Lannoy, J. A. van Goor den Oosterling, J. G. van Olden- 
barneveld gen. Tullingh, R. Drayer Jr., A. C Schonk, F. Tame, I. Th. 
Royer , Pieter Merkman , P. van Cuyck , J. J. Mauricius en Joachim Oudaen Jr. 
De Fransche poSzie is van Voltaire, Rousseau, Fontenelle, Malherbe, mad. 
des Houlieres, Joncoust, de Mi&re, Boursault, den abbe de Chaulieu, 
Maillet, baron Burkena, baron de Bahr en Mingard. 

Afkomstig uit de auctie Binger-Penon , 1800 (Catal. n°. 774). 

In portefeuille. 



409. Papier. 15,9 X 19,2. 95 fol. XVIII de eeuw (1778—1783). 
Hoite Zwaanenburg, Mengeldichten. 

Alle door dezelfde hand geschreven. Zrj zijn 59 in getal en meest gelegen- 
heidsgedichten. Het eerste is gedateerd 5 Sept. 1773, het laatste 1783. 

Hoite Zwanenburg zat van 1781 tot 1789 in de vroedschap van Sneek 
(Napjus, Kronijk van Sneek, 2 e druk, blz. 99). 

Aangekocht in 1800 op de auclie-Binger-Penon (Catal. n°. 750). 

ln XVIlIde-eeuwschen perk. band. 



410. Papier. 16,8 X 20. 187 blz. XVIII de eeuw. 

Verzameling van eenige Dicht-Stukken , opgeschreven door Charlotta 
Christina 's Graeuwen. 

Wij vinden hier gedichten van A. Driessen, H. Snakenburg, E. Wolff- 
Bekker, Joost van den Bol, H. K. Poot, Gerrit Beyer, Johan van Hoog- 
straten, J. Macquet, Lucretia Wilhelmina van Merkeh, Gerhard Theodorus 
de Cock, Mr. Willem Hendrik Sels, Pieter Boddaert, Joachim Neander, 



23? 

A. E. Eck — van Noordwijk, Gerhard Alting, Willera van der Jagt, Simon 
van der Waal, S. C. \s G(raeuwen ?) , B. Nobel, B. M. van Lier, L. Trip, 
Anna Roelfsema — van der Horst, J. de Kruyff, A. L. P.(?), S.(?), Onno 
Zwier van Haren, J. van Lier en R. Feith. Het jongste gedateerde gedicht 
is van 1773. 

Charlotta Christina was een dochter van Paulus 'sGraeuwen (1715— 1779) 
sedert 1771 hoogleeraar in de geneeskunde en scheikunde te Groningen. 

In 1803 door het Hijksarchief in een bundel aangekocht en van daar in 1807 naar 
de Academische Bibliotheek ouergebracht. 
In XVIIIde-eeuwschen cartonnen band. 



411. Papier. 16,8 X 21,4. 726 pag. XIX*' eeuw. 

Verzameling Spreekwoorden , alphabetisch gerangschikt. 

Afkomstig van Herman van Lil, predikant te Maasdam. Geschenk van Mr. A. 
Modderman. (f 1871). 

In XIX<te-eeuwschen cartonnen band met lederen rug. 



412. Papier. 16,7 X 20,8.- 4 dln., tezamen 1793 pag. XVIII** en XIX* 

eeuw (1796—1856). 
Verzameling van 15291 Nederlandsche Spreekwoorden in alphabetische 
volfcorde 

Saamgebracht door denzelfde. Op het schuthlad van ieder deel staat: 
collegit Herman van Lil a°. 1796 seqq. De verzameling is voortgezet tot 
16 Dec. 1851 (Zie de laatste bladzijde van dl. I). 

Geschenk als voren. 

In XlXite-eeuwsche cartonnen banden met lederen ruggen. 



413. Papier. 17 X 21,5. 221 fol. Fol. 215—221 zijn gebonden v66r 

fol. 1. XIX* 6 eeuw. 
Verzameling van Nederlandsche spreekwoorden, alphabetisch gerangschikt. 

Bijeengebracht en verklaard door H. Molema. Autograaf. Voltooid 188(5. 

Geschenk van den Schrijver (1803). 

In XlXde-eeuwschen cartonnen band met linnen rug. 



414. Papier. 16,8 x 21. 2 dln. 280 en 224 fol. XIX^ eeuw (1819 

en 1820). 
J. P. van Cappelle, Aamnerkingen op de Uittrekselen uit P. C. Hooffs 
Nederlandsche Historien. 1819—1820. Dl. I fol. 1— 40 verso . Fol. 41— 43 vers0 
onbeschreven. 



288 

J. P. van Cappelle, Voorlezingen over den Nederduitschen Stijl. 1819 en 
1820. Dl. I, fol. 44—11, fol. 224. 

Johannes Pieter van Cappelle (1783 — 1829) was Hoogleeraar te Amsterdam 
in de Nederlandsche Taal- en Letterkunde en <le Vaderlandsche Geschiedenis. 
Geschenk van B. J. Schierbeek (1859). 
In XlX^-eeuwschen cartonnen band met lederen rug. 



415. Papier. 16,6 X 21,1. 345 pag. XIX** eeuw (1852 3). 

MatthiJH de Vries, Academisch onderwijs in de Nedeiiandsche taal. 

Dictaat van 1852/3, uit verschillende dictaten van studenten, voomamelijk van 
H. A. Spandaw, bijeengebracht door H. Molema. Prof. de Vries xvas van 1849 tot 1853 
Hooqleeraar te Groningen, daarna te Leiden. 

Geschenk van H. Molema (1893). 

In XIX<te-eeuwschen cartonnen band tnet lederen rug. 



416. Papier. 22 X 35 , 10,5 X 33 en 17 X 21. 12 stuks, resp. 34, 

26, 35, 34, 36, 35, 37, 54, 19, 31, 21 m 26 fol. XIX** 
eeuw (1884). 
Tooneelstnkken in Groninger dialect 

I. De leste stem. Motto: Eendracht maakt macht. 34 fol. 

II. Hinderk en Hille. Motto: Vroolijkheid is de specerij des levens. 26 fol. 

III. Drei Geerten. Motto: Liefhebberij. 35 fol. 

IV. J n Olle rot in de vaal. Motto: 's Laans wies, 's laans eer. 34 fol. 

V. Hoast je moar nait, komt nog 'n tram. 36 fol. 

VI. Ein bruulof in de Provincie GrOnen. 35 fol. 

VII. Tante Femmechien. Motto: Nou wi we dV 't beste van hoop'n. 37 fol. 

VIII. Antje, de pleegdochter. Motto: Quid verum atque decens, curo et 
rogo, et omnis in hoc sum. 54 fol. 

IX. 'n Leugen die wat gouds oetwarkt. Motto: Zoo as de ollen zingen, 
zoo piepen de jongen. 19 fol. 

X. Ien de verkijzingstied op 't Hoogelaand. Motto: Elk meent zijn Uil 
een Valk te zijn. 31 fol. 

XI. Hinderk en Maike. 21 fol. 

XII. Oneerlik Kregen. Motto: Uitspanning in ledige uren. 26 fol. 

Deze 1*2 stukken zijn antwoorden, ingekomen op een prijsvraag , uitgeschreven door 
het Genootschap „Praedinius" te Winsum in 1884, en door gemeld Genootschap in 
1885 aan de Bibliotheek ten geschenke aangeboden. 

In portefeuilte. 



239 

417. Papier. 16,7 x 20,6. 69 fol. XIX& eeuw. 

Jan Sonius Swaaginan, Verhandeling over het Groningsch dialect. 

Deze verhandeling is het origineel of een vertaling van de met goud bekroonde 
Lat. beantwoording van een pinjsvraag , in 1824 door de Faculteit der Lelteren en 
Wijsbegeerte te Groningen uitgeschreven (Zie Annales Academiae Groninganae, 18*241$). 

Geschenk van de erfgenamen van Ds. R. H. Middendorp (1894). 

In XIX<te-eeuwschen cartonnen band. 



418. Papier. 18,2 X 21,1. 60 fol. XIX& eeuw. 

R. H. Middendorp, Verhandeling over de Groninger volkstaal. 

Autograaf. 
Geschenk als voren. 
In portefeuille. 



419. Papier. 11,3 X 18. 408 fol. XIX^ eeuw. 
Losse aanteekeningen omtrent de Groninger volkstaal. 

Bijeengebracht door Ds. R. H. Middendorp. 
Geschenk als voren. 
In portefeuille. 

420. Papier. 15,3 X 20,3. 189 fol., waarvan een groot gedeelte onbe- 

schreven. XIX de eeuw. 
Woordenlijst der Groninger Volkstaal. 

Geschreven door R. H. Middendorp, emeritus-predikant te Groningen 
(f 1894) en getrokken uit de volgende HSS. van de Biblotheek der Maat- 
schappij van Nederlandsche Letterkunde te Leiden: 

D. F. J. van Halsema, Naamlijst van eenige woorden, die van het gewoon 
Nederduitsch . . . afwijken en . . . in de . . . Ommelanden gebruikt worden. 
1776. (Catal. n°. 111). 

L. van Bolhuis, Verzameling van Groninger woorden en spreekwijzen, 
niet voorkomende in Halma's Woordenboek. Met bijvoegsels van J. A. Clignett, 
J. Steenwinkel, A. C. de Malnoe. 1783. (Catal. n°. 112). 

Groningsche woorden en uitdrukkingen. (Catal. n°. 113). 

Geschenk als voren. 

In XIX<te-eeuwschen lederen band. 



421. Papier. 17 X 21,1. 50 pag. XIX^ eeuw. 
Copie der (zoogenaamde) Leidsche Handschriften. 

Naar het afschrift van R. H. Middendorp (thans op de Acad. Bibl. te 
Groningen. HS. n°. 420), in 1893 vervaardigd door H. Molema. 

Geschenk van den laatste {1893). 

In X IX<te-eeuwschen cartonnen band met linnen rug. 



240 

422. Papier. 17,5 X 21,7. 892 pag. XIX^ eeuw (1893). 
R. H. Middendorp, Woordenboek der Groningsche Volkstaal. 

Het HS. is geschreven door H. Molema (1893), die in een „Aan den 
Lezer" de redenen daarvoor opgeeft. 

Geschenk van de erven van Ds. R. B. Midddendorp (1894). 
In XlXde-eeitwschen lederen band met lederen rug. 



423. Papier. 15,8 x 20. 268 fol. XIX** eeuw. 

H. Moleina, Proeve van een Woordenboek der Drentsche Volkstaal in 
de 19 de eenw. 

Voltooid in 1889. Autograaf. 

Geschenk van den Schrijver (1893). 

In XlX<te-eeuwschen cartonnen band met linnen rug. 



424. Op losse blaadjes papier. XIX^ eeuw. 

G. Penon, Taalknndige Woordregister», getrokkcn uit: 

Middelnederlandsche Epische fragmenten, uitg. Kalff; Van Helten, Middel- 
nederlandsche spraakkunst; De Boom der Schrifturen, uitg. Schotel; Paffen- 
rode, Werken, 3 de druk, 1G70; Tijdschrift van Nederlandsche Letterkunde , 
p — ye^ VD> — VlII e jaargang; Te Winkel, Het Kasteel in de Middeleeuwen ; 
Verslagen der Koninklijke Academie, afd. Letterkunde, III e Reeks, II; 
Terwey, Nederlandsche Spraakkunst, IV e druk; Whitney, Taal en Taalstudie , 
vert d. Beckeringh Vinckers; Van Moerkerken, Inleiding tot de Nederlandsche 
Dichtkunde, 2 e druk; Verdam, Middelnederlandsch Woordenboek; Taalgids, 
I e jaargang ; Noord en Zuid , X ; Ons Heren Wonden ; Taal en Letterbode , 
l e — 2 e jaargang; J. J. Cremer, Novellen; Dozy en de Stoppelaar, Proza en 
PoSzie, 3 e dr. ; Wijnne, Geschiedenis van het Vaderland, 4 e dr. ; De Kunst- 
bode, 1876; Staring, Gedichten; Staring, Proza; Bogaers, Gedichten; Tijd- 
schrift van het Aardrijkskundig Genootschap, l e jaarg. ; Multatuii, Max 
Havelaar; Jouckbloet, Geschiedenis der Middelnederlandsche Dichtkunst; 
Jonckbloet, Geschiedenis der Nederlandsche Letterkunde; Van Dale, Hand- 
boek der Zinsontleding ; de Groot, Nederlandsche Spraakkunst, 2 e dr. ; 
Langendijk, Blijspelen, uitg. Pantheon; Bloemlezing uit de dichters der 
XIX de eeuw, uitg. Pantheon; Johanna, De Pleegkinderen ; Wolff en Deken, 
Sara Burgerhart; De Banier, 1875; Messchert, De Gouden bruiloft; Jorissen, 
De patriotten te Amsterdam"; de Genestet, Gedichten; Ter Gouw, Kijkjes 
in de oude school; Sproke der Borggravinne van Vergij, ed. Muller; Min- 
naerts Leesboek. 

Door de erfgenamen van Dr. G. Penon in April 1894 ten geschenke gegeven. 

In vijf doozen. 



24i 

425. Op losse blaadjes papier. XIX^ eeuw. 

Dezelfde, Verzameling van data, betreffende de familie Huygens en 
aanverwanten, 1551 tot 1725. 

Voornamelijk getrokken uit Jorissen, Constantin Huygens; en Schinkel, 
Nadere bijzonderheden omtrent Gonstantijn Huygens. 
Afkomst als boven. 
In een doos. 



426. Op losse blaadjes papier. XIX de eeuw. 
Dezelfde, Register van persoonsnamen. 

Getrokken uit Huygens' Werken; Jorissen, Constantin Huygens; Schinkel, 
Nadere bijzonderheden ; en vele andere boeken en tijdschriften. 
Afkon%8t als boven. 
In een doos. 



427. Op losse blaadjes papier. XIX de eeuw. 

Dezelfde, Aanvulling op het Glossarium van de Bloemlezing der Mid- 
deinederlandsche Letterkunde van Verwijs, alphabetisch geordend. 

Dr. Penon heeft den 2 den drufc van genoemd glossarium bewerkt, die na 
zijn dood door Dr. F. A. Stoett is bezorgd. De laatste schijnt deze ver- 
zameling niet te hebben gekend. 

Afkomst als boven. 
In een doos. 



428. Op losse bUmdjes papier. XIX de eeuw. 

Dezelfde, Register op het Antwerpsch Liedehoek van 1544 (Horae 
Belgicae, XI). 

Afkomst ah boven. Vervaardigd naar de beginregeh der liederen. 
In een doos. 



429. Op losse blaadjes papier. XIX** eeuw (1874). 

Dezeifde, Bibliographisch en personen-register op eenige 17 de -eeuwsche 
anteurs, voornamelijk op Vondel. 

Daaronder talrijke collatien van VondePs gedichten volgens de uitgave van 
Van Lennep met de oudste afzonderlijke uitgaven, meerendeels zich bevin- 
dende in de Bibliotheca Duncaniana. 

Afkomst als boven. 

In een doos. 



Codices Groning. 16 



242 

r 

430. Op tosse blaadjes papier. XIX** eeuw. 

Dezelfde, Korte aanteekeningen omtrent Letterknnde en Geschiedenis 
van alle tijden en volken. 

Van zeer verschillenden aard, alphahetisch geordend. 
Afkomst als boven. 
In een doos. 



431. Papier. 15,5 X 19,7. 78 fol. IK* eeuw (1807). 
Receptboek. 

Het hevat niet alleen recepten van allerlei lekkernijen, maar ook van 
huismiddeltjes tegen ziekten en kwalen, alphabetisch geordend. 

Voorin: L. C. Gockinga, Geboren Wolthers den 24 Januari 1807. Tn 1893 geschonken 
door Mr. J. A. Feith, die het door vererving bezal, aan het Archief te Groningen, 
vanwaar het in 1897 is overgebracht naar de Universiteitsbibliotheek. 

In XlXde-eeuwschen cartonnen band. 



432. Papier. 13,9 X 22,1. 112 fol. XIX<* eeuw (1824- ■' 27). 
Evert Jan Thomassen k Thuessink, Verhandelingen. 

Geschreven in de jaren 1824— '27 en meerendeels in tijdschriften opge- 
nomen. Prof. Th. a Thuessink (1762 — 1832) was hoogleeraar in de medicijnen 
te Groningen. 

Geschenk van den Heer R. J. Schierbeek RJzn. (1894). 

In XlXde-eeuwschen cartonnen band met lederen rug. 



433. Papier. 19,8 x25,5. 460 fol. XIX de eeuw. 
Aibeeldingen van Chineesche visschen. 

462 in kleuren geteekende figuren op 460 bladen. Bijgevoegd een index 
en brieven van Dr. P. Bleeker te 's Gravenhage aan Prof. W. A. Enschedo 
te Groningen d.d. 9 Sept. 1871 , van Prof. J. J. Hoffmann te Leiden aan 
Prof. M. Salverda te Groningen d.d. 22 Jan. 1872, van denzelfde aan Prof. 
Enschede d.d. 31 Jan. en 5 Febr. 1872. Vgl. Nederl. tijdschr. voor de 
dierkunde, IV, blz. 113; Verslagen en mededeel. der Kon. Akad. v. W. 
Afd. Natuurk. 2 e reeks, VI, blz. 117. 

Afkomstig van M. J. Senn van Basel, Nederlandsch consul in Chi?ia. Onistreeks 
1870 utt het Kabinet van Natuurlijke Historie naar de Universiteitsbibliotheek over- 
gebracht. 

In cartonnen doos. 



243 

434. Papier. 12,4 x 21,5. 117 fol. Met eenige uiislaande ptaten &n 

statistische tabellen. XIX^ eeuw (1837). 
B. Verver, Verhandeling over de Zamenstelling des Dampkrings. 

In 1864 geschonken door R. J. Schierbeek. 

In fraai met goud versierden XlX^-eeuwschen lederen band in cartonnen omhulsel. 



435. Papier. 16,2 x 21. 31 beschreven, benevens eenige onbeschreven fol. 

XVII** eeuw (1655). 
Franciscus van Schooten, Dictaat over de Logarithmen van Briggs en Vlacq. 

Autograaph, blijkens een aanteekening op het schutblad: Hier met aengevangen te 
leesen op een Donderdach sijnde den 9 December 1655 naer mijne wederkomst van 
Alfen tot Leyden. 

Franciscus van Schooten (f IG61) was hoogleeraar in de wiskunde te Leiden. 

Geschenk van prof. J. Baart de la Faille en in den Catalogus van 1833 vei*meld. 

In XVIIde-eeuwschen cartonnen band. 



436. Papier. 15,9 X 18,6. 141 beschreven, benevens talrijke onbeschreven 

fol. XVII** eeuw (1659). 
Dezelfde, Dictaat over Arithmetica. 

Geschreven door zijn broeder Pefrus van Schooten, blijkens een aanteekening voorin: 
Principatum tenente venerando Joanne Cocceio Theologo celebri 27 Februarii die Anni 
1550 Mathesin a primis elementis den.uo auspicaturus incepit explicare Arithmeticarn 
charissimus Frater Franciscus a Schooten. M. P. 

Afkomst ate boven. 

In XVIIdr-eeuwschen perkamenten band. 



437. Papier. 15,7 X 20,4. 218 beschreven, benevens eenige onbeschreven 

fol. XVII** eeuw (1660). 
Dezelfde, Dictaat „Vande Wiskonsten int gemein; wat dat sij vcrhan- 
delen en van hare verdeelinge." 

Volgens een aant. op den band het laatste college door Prof. F. van Schooten 
gehouden. 

Afkomst en band als boven. 



438. Papier. 16 X 19,6. 84 beschreven en talrijke onbeschreven fol. 

XVII de eeuw. 
Dezelfde, Verschillende uitgewerkte algebraische vraagstukken. 

Afkomst als boven. 

In XVIIde-eeuwschen cartonnen band. 



16< 



244 

43$. Papier. 21 x 31, 6. 125 fol. XVII** eeuw. 

Uittreksels uit Bachefs uitgave van Diophantus en andere stukken , 
door denzelfde. 

Afkomst als boven. 

In XVf[de-eeuw8chen perkamenten band. 

440. Papier. 15,2 x 20,5. 88 beschreven en eenige niet beschreven fol. 

XVII de eeuw. 
Dezelfde, Verhandeling over de Arithmetica. 

Afkom8t en band als boven. 



441. Papier. 21,4 X 16,6. 141 fol. XVII** eeuw (1655 m '56). 
Pierre de Schooten, Arithmetiqne ou 1'art de cyfrer. Fol. 1 — 48. 
Dezelfde, Verhandeling over de logarithmen. Fol. 49 — 87. 

Fol. 80: Anno 4655 ante dies caniculares. Scripsit P. a Schooten. 

Dezelfde, Over deelingen van figuren. Fol. 87 vereo — 93. 
Dezelfde, Verhandeling over vestingbouwkunde. Fol. 93 — 141 vereo . 

Op fol. i09 een begrafenisbriefje van 10 Nov. 1656. 

Petrus van Schooten (1634 — 1679) volgde zijn broeder Franciscus op als ftoogleeraar 
in de wiskunde te Leiden. 
Afkomst en band als boven. 



442. Papier. 23,6 X 33,8. 89 beschreven en vele onbeschreven fol. Met 

talrijke meetkunstige figuren. XVII de eeuw (na 1674). 
Dezelfde, Oplossingen van meetkunstige en algebraische vraagstukken. 

Afkomst als boven. 

In XVIIde-eeuwschen cartonnen band. 



443. Papier. 21,1 x 32,8. 81 fol. Met taJrijke meetkunstige figuren. 

XVII** eeuw. 
Dezelfde, De Cosinus-rekening , benevens een Verhandeling over de 
irrationeele grootheden. 

Afkomst en band als boven. 



444. Papier. 16,7 X 20,8. 179 pag. XVII& eeuw. 

Dezelfde, Verhandeling over de sphaerische driehoeksmeting van Fran 
ciscus van Schooten. 

Benevens vele astronomische problemata. 

Afkomst als boven. 

In XVIIde-eeuwschen cartonnen band. 



245 

445. Papier. 16,5 X 20,9. 88 beschreven, benevens eenige onbeschreven, 

ongenummerde pag. Met fraai geteekende astronomische figuren 
en kaarten. XVII dc eeuw (1656). 
Verhandeling over de sterrekunde en in verband daarmede de zee- 
vaartkunde. 

Op een schild bij de wereldkaart staat: Anno 1656 den 14 Februa. P. B. Onder de 
hemelglobe: Anno 1656. T \. 

In 1888 werd dit HS. door Mevr. Wed. J. J. Cremers aan het Rijksarchief te 
Groningen geschonken en in 1807 vandaar overgebracht naar deAcademische Bibliotheek. 

In XVII<te-eeuw8chen papieren onislag. 



CODICES GERMANICI ET GALLICUS. 

446. Papier. 11,5 X 17,9. 465 Seiten. XVIII. Jahrhundert (1718). 
Titular Buechlein. 

Dieser Band enthalt die Titeln, womit Kaiser, KCnige, Kurfursten, 
FUrsten, Grafen, Stadte, Universitaten u. s. w. angeredet werden sollen; 
er ist geschrieben ftir die Gr&flieh Ostfriesische Kantzlei zu Emden. Aus- 
serdem ein „Teutsch und FranzOsisches Lexicon: 1. von Aembtern und 
Kiinstenn (S. 386—405), 2. von einigen Tauffnahmen (S. 406—409), 3. von 
einigen Landtschafften und Stadten" (S. 410—413). Ein Register (S. 440—463) 
schliesst das Ganze. 

Auf S. 465: mit Ausgang des Monats Julij 1118. 
Im Catalog des Jahres 1841 zuerst erwahnt. 
ln Pergamentband des XVIII. Jahrhunderts. 



447. Papier. 17 X 20,4. 6 Bdvde. 88, 90, 331, 156, 182 und 166 

Seiten. XIX. Jahrhundert (1810 — '11). 
Georg Hermes, Vorlesungen iiber specielle Dogmatik. 

Bd. I: Einleitung in die specielle Dogmatick. Bd. II — VI: Specielle 
Dogmatick. 

CoUegienhefte von I. Everard zu Munsler, wo Hermes (/775 — 1831) Professor war. 

Geschenk des Herrn R. J. Schierbeek im Jahre 1864. 

In Papierbdnden des XIX. Jahrhunderts mit braunen Lederrucken. 



448. Papier. 17 X 20,4. 2 Bdnde. 187 und 199 Seiten. XIX. Jahr- 

hundert (1810—11). 
Desselben Philosophische Einleitung in die Ohristliche und Christkntho- 
lische Theologie. 

Collegienhefte desselben Studenten. Provenienz und Einband wie oben. 



449. Papier. 17 X 20,4. 2 Bdnde. 247 und 175 Seiten. XIX. Jahr- 

hundert (1811). 
Desselben Positive Einleitung in die Christliche und Christkatholische 
Theologie. 



247 

Band I enthalt ausserdera noch: Untersuchung fiber die innere Wahrheit 
des Christenthums (pag. 183—247). 

Collegienhefte desselben Sttidenten. Provenienz und Einband wie oben. 



450. Papier. 15,9 X 19,3. 2 Bdnde. 306 und 245 Seiten. XIX. Jahr- 

hundert (1812). 
Desselben Einleitung in die Christliche uod Christkatholische Theologie. 

I. Band: Philosophische Einleitung; II. Band: Positive Einleitung. 

Die Phil. Einl. erschien zuerst gedruckt 1810, die Positive 1829. Diese Voilesungen 
wurden im Jahre 1812 an der Universitat zu Miinster gehalten und nachgeschrieben 
von T. Duvfkens. 

Provenienz und Einband wie oben. 



451. Papier. 15,7 X 19,1. 3 Bdnde. 337, 389 und 177 (und sehr viele 

unbeschriebene) Seiten. XIX. Jafirhundert. 
Desselben Vorlesungen iiber specielle Theologie. 

Eine Einleitung geht voran. 

Von derselben lland wie n°. 450. Provenienz und Einband wie oben. 



Papier. 16,6 X 20,7. 2 Bde. 174 und 193 Bl. XIX. Jhr. (1811). 
Psychologia empirica methodo clarissimi Baumeisteri. Bd. I. Bl. 1 — 39. 

Bl. 39 vereo — 41 vers0 unbeschrieben. 
Die empirische Psychologie nach dem Vortrage des Herrn Professors 

Schmiilling. Bd. I. Bl. 42-86 vereo . Bl. 87— 89 vereo unbeschrieben. 
Der empirischen Psychologie I ni * Abtheilung . . . nach dem Vortrage des 

Herrn Professors Ueberwasser. Bd. I. BJ. 90—174. 
Der empirischen Psychologie II» Abtheilung etc. Bd. II. Bl. 1— 178 vereo . 

Bl. 179— 184 vereo unbeschrieben. 
Der empirischen Psychologie III' Abtheilung etc. Bd. II. Bl. 185 — 193. Diese 
Dictate sind nachgeschrieben von Friedrich Christian de Greuve (1792 — 
1863), der in den Jahren 1811 und 1812 an der Katholischen Universit&t zu 
Miinster studirte und 1831 Professor der PhilosopJiie zu Qroningen wurde. 
Geschenk des Herrn R. J. Schierbeek im Jahre 1864. 
In Papierbanden des XIX. Jhr. mit I.ederrucken. 

453. Papier. 10,4 x 16,5. 165 Bl. XIX. Jahrhundert. 

Register der Dorfer der Gauen Hngmerchi, Hunusga und Fivelga. 

Hugmorchi (Bl. 1—77), Hunusga (Bl. 78—98), und Fivelga (Bl. 99—165). 
Excerpte hauptsachlieh aus Driessen, Monumenta Groningana. 
Geschenkt von Ilerm Heinrich Botlyer in Stuttgart im Dec. 1880. 
In Mappe. 



248 

454. Papier. 15,4 X 19,5. 158 fol. XVIII* siecle. 

Traduction du famenx pamflet „De tribus Impostoribus." 

Avec u ne introduction , dans laquelle le traducteur dit avoir eu sous les 
yeux un tr&s vieux manuscrit peu lisible, qui 6tait originaire de Munich. 
A la fin sont adjoints trois petits trait6s intitulSs: V6rit6s sensibles et 
6videntes (fol. 129 verso — 136 verBO ); De 1'Ame (fol 136 verso — U6 vereo ); et Des 
Esprits qu'on nomme DSniones. Le nom de Tauteur est inconnu. Cf. Herzog's 
Realencyklopadie , YI, 708 et Wetzer und Welte's Kirchenlexicon , VI, 624. 

Fol. 133: Voor Pieter Goemans. Don de M. R. J. Schierbeek (1864). 

Reliure de cuir brun du XVIII* siecle. 



CODICES HEBRAICI, ARABICI, PERSICI, TURCICl. 

455. Membranac. 24 x 31,5. 304 fol. 3 col. Punctuatus. Saec. ? 
Biblia Hebraica, continens: 

Pentateuchum , fol. 1 — 208. In fol. 208 vereo annotationes aliuuot Hebraicae. 
Canticum canticorum, fol. 209 — 212. 
Ruth, fol. 212— 215™™. 
Threnos, fol. 215 vereo — 219 verso . 
Ecclesiastem , fol. 219 vereo — 227. 
Esther, fol. 227— 235 vereo . 

Fragmenta Biblica, quae in Sabbathis et diebus solemnibus in Synagogo reci- 
tantur, fol. 235 vereo — 302 vereo . 

Fol. 72 rescissum est; fol. 284, 303 et 304 vacant. 

Codex ex decreto Seriatus Academici eniptus et in Bibliothecam illatus est d. III 
Maii a. 1611. 

In ligatura e corio nigro facta saec. XVI, effigiebus et figuris impressis, fibulis 
cupreis amissis. 



456. Membranac. Volumen novem plagularum, altitudinis 60,5,latitudi 

nis 54,8; 65; 68,7; 68,7; 71,8; 73; 72; 71,5 et 66,5. Saec* 
Pars Thorae. 

Continet Geneseos cap. I — XII, vs. 8, et totum librum Esther. 

Inest in catalogo anni 1758. 
In involucro serico. 



457. Chartac. 16,7 X 21,2. 211 fol. Saec. XVIII. 

Pentateuchus Mosaicus Hebraice, collatus cum versione Graeca quae 
dicitur LXX. 

ln catalogo a. 1841 primum apparet. collatus est a viro cl. Nic. Guil. Schroedero 
(1721 — 1798) prof. Groningano. 

Videtur provenisse e legato viri cl. Nic. Guil. Schroeder Steinmetz y eius nepotis 
{1793—1826). 

In ligatura chartacea saec. XVIII. 



458. Chartac. 16,3 x 20,5. 33 fol. inscripta et 27 fol. vacua. Saec. 

XVI— XVII. 
PsaJmi Davidis LXXXII priores Arabice. 



250 

Fol. 5 — 33. In fol. 1 scripta sunt octo praecepta Decalogi Arabice cum 
transcriptione characteribus Latinis. 

In ligatura legitur: „Jacobi Christmanni." Christniannus (1554 — 1613) qui suamanu 
librum exaravit (vide fol. *2 ver so) professor linguarum Orientalium fuit Heidelbergae. 
Ex eius bibliotheca Joachimus Borgesius, Scholae Groninganae Rector adeptus est 
codicem, quem Maji 2. a. 1690 Bibliothecae Academiae vendidit. 

In ligatura membranacea^ in qua aliquot notae musicae saec. XV. 



459. Ckartac. 16,2 X 20,5. 145 fol. Saec. XVI— XVII. 

Acta apostolorum, ex Arabica bibliothecae Palatinae translatione in literas 

Hebraeornm conformata et Latina versione ad verbnm expressa a 

Jacobo Ohristmanno. Fol. 1 — 72. 
Lexicon radicum Arabicaruin, quae occurrunt in textu supradicto, ab 

eodem. Fol. 73—145. 

Origo ut supra. 

In ligatura membranacea saec. XVII. 



460. Chartac. 10,8 X 15,7. 133 fol. Saec. XVI— XVII. 

Johannis Damasceni orthodoxae fidei cap. 68 (apud Latinos 1. III c. 24) 

et 98-100 (1. IV c. 26-28) Arabice. Fol. 1— 8verso ; i29verso_i33. 
Epistolae Paulinae Arabice. Fol. 9 — 94. 

Epistola ad Rora. et duae epistolae ad Corinth. clesunt. 
Epistolae Catholicae Arabice. Fol. 94—129. 

Exaravit Jacobus Christmannus. 

Origo ut supra. 

In ligatura membranacea, in qua nonnullae notae musicae saec. XV. 

461. Chartac. 15,5 X 20,5. 10 fol. Saec. XVI (1513). 
Abu-Abdallah Mohammed ibn-Dawud ac-^inhadjii Compendium Gramma- 

tices Arabicae. 

Cf. de Goeje Catal. Codicum Orientalium, n°. 2708. 

Origo ut supra. 

In ligalura membranacea saec. XIV , in qua inscriptum est fragmentxlm operis 
theologici Latini. 

462. Chartac. 18,1 x 27,1. 2 volumina, 467 et 444 foliorum. Saec. 

XV. (vol. I. a. H. 839 = 143 5\6). 
al-Djauharii Lexicon Arabicnm. 

Duo volumina tribus constant partibus ad diversa exemplaria pertinentibus. 
Cf. de Goeje Catal. n°. 2712 et prolegomena in editionem Scheidianam. 

Codex oriundus est ex bibliotheca Everardi Scheidii , prof. Lugd. Bat. (114*2 — 1794) , 
qui eum a. 1769 ex Oriente acquisivit et particulam primam edidit (Hardei*ovici 
apud Joh. Mooien 1774). In catalogo a. 1833 invenitur. 



251 

463. Chartac. 21 x 30,5. 384 fol. Saec. XV?. 

Firuzabadii Qanras sive Oceanus linguae Arabicae. 

Cf. de Goeje Catal. n°. 2713. 

Oriundus est ex bibliotheca Scheidii qui eum a. 1767 acquisivit. In catalogo a. 
1833 invenitur. 

In ligatura e corio facta. 



464. Chartac. 20,8 X 33. 689 pag. Saec. XVIII. 
Hamasah al-Rohtorii. 

Cf. de Goeje Cat. n°. 2716. 

Liber exaratus manu viri cl. Nic. Guil. Schroederi y prof. Gron. (1721 — 1798), cum 
scholiis e Tibrizii commentario selectis et notis marginalibus. In catalogo a. 1811 
primum invenitur. 

In ligatura chartacea. 



465. Chartac. 13,7 X 17,7. 30 fol. Saec? 

Abu'-l-Motarrif Abdarrahnian ibn-Wafidi Compendium Medicinae. 

Cf. de Goeje Cat. n°. 2723. 

Codicem possedisse videtur Jacobus Christmannm (cf. n°. 458). 

In ligatura membranacea cum figuris impressis saec. XVI. 



466. Chartac. 14,8 x 18,7. 86 fol. Saec. XVII. 

Selecta e capitibus 1, 2, 6, 5 et 4 Fanni 4* 1 Libri l ml Canonis Avicennae 
(Ibn Sina) et quidem e versione Hebraica secunduni edit. Bomberg. 
(Venetiis), plerumque adscripto textu Arabico. 

Cf. de Goeje Cat. n°. 2724. 
Excerpta sunt a Jacobo Christmanno. 

Ex eius bibliotheca anno 16*20 Bibliotheca Groningana acquisivit. 

In ligatura membranacea, in qua fragmentum libri saec. XV cum notis musicis. 



467. Chartac. 14,8 x 18,7. 30 fol. Saec. XVII. 

Avicennae (Ibn Sina) Hortns sive descriptio plantarum et siinplicium 
medicamentorum , quae occurrunt in libro secundo Canonis Avicennae , 
juxta seriem Alphabeti Arabice . . ., editus a M. Jacobo Christmanno. 

E regione pag. 1 Christmannus scripsit: „Avicenna Hebraeus editus est 
in Italia typis Bombergianis , ut conjicio Yenetiis, in folio minore, Anno 
252 numeri minoris, ut habetur in fine secundi libri Canonis, id est ante 
annos 116, dum ad hunc annum Christi 1608 respieimus." 

Hoc opus editioni destinatum fuit et praefatione munitum est. 

Cf. de Goeje Cat. n°. 2725. 

()rigo ut supra. 

In ligatura chartacea rubra cum anni nota 1607. 



252 

468. Chartac. 20,2 X 31,7. 75 fol. Saec? 
Duae Qorani partes. 

Cap. V,85 — VI,110 (fol. 1 — 53) scripta antiriuo charactere Mauritanico. 

Cap. XLIU4— XLIII,12 b (fol. 53—71) exarata Utteris Arabum antiquis- 
simis, quae Cuficae dicuntur. Accedunt transcriptio charactere neskhi et 
versio latina factae ab Hottingero (1620—1667), fol. 71—75. 

Cf. de Goeje Cat. n°. 2726. 

Transcriptus est ex duobus codicibus antiquis, quorum alter a. 1535 acquimtus 
est Tuneti a Johanne Marquart von Kungbeck, alter ab Tobia Krum a. 16*20 Cairone 
allatus est. Anno 1116 , ex annotatione Nic. Guil. Schroederi prof. Groningani , una 
cum aliis codicibus Arabicis publico aere emptus est Bibliothecae Groninganae. A°. 
1841 primum in catalogo occurrit. 

In ligatura membranacea saec. XVI L 



469. Chartac. 20,5 y 31,8. 225 et VI fol. Saec. XVII. 
Qoran. 

Cf. de Goeje Cat. n°. 2727. 

Exaratus manu Ant. Deusingii (1612 — 1666) prof. Groningani e codice 
Erpeniano. Fol. 216 — 225 vacant. Accedunt tria folia soluta (I — III) eadem 
manu exarata, continentia fragmenta operis medici. Fol. IV — VI vacant. 

ln catalogo a. 1841 hic codex reperitur. 

In ligatura membranacea saec. XVII cum vinculis viridibus. 



470. Chartae. 14,9 X 20,1. 29 fol. Saec.? 

Qorani partes 27 et 28 (a Sur. 51 vers. 31 usque ad finem Sur. 66). 

Fol. 15 et 29 vacant. 

Cf. de Goeje Cat. n°. 2728. 

In fol. 1 annotatio manu saec. XVI: Liber hio ex Dalmatia allatus et dono mihi a D. 
Ghristiano Hulen datus . . . Jn fol. 1. Nic. Guil. Schroeder professor Groninganus 
(1T21 — 1108) scripsit bvevem annotationem de contentu manuscripti. Vidatur igitur 
codex anno 1110 Bibliothecae acquisitus esse. Cf. n°. 468. Anno 1833 in catalogo 
invehitur. 

In ligatura e corio nigro facta saec. XVI. 



471. Chartae. 10,5 x 14,9. 206 fol. Saec.*. 

Qorani capita XXXVI, XLIV, XLVIII, LV, LVI, LXVII, LXXVIII, 

XCVII, CII, CX— CXIV, I et 11« initium. 
Formulae quaedain precum Turcice et Arabice. Cum multis signis cabba- 
listicis, circtilis divinatoriis et praestigiarum praescriptis. 
Cf. de Goeje Cat. n°. 2729. 

Tn fol. ultimo Nic. Guil. Schroeder annotavit contentum codicis. Videtur igitur 
anno 1116 Bibliothecae emptus esse. Cf. n°. 468. Anno 1833 in catalogo invenitur. 
In ligatura e corio rubro facta saec. XVIII. 



253 

472. Chartae. 9,8 x 14,5. 29 fol. Saec? 

Eadem capita Qorani quae in praecedente codice. 
Formulae breves precum Arabice et Turcice. 

Vide de Goeje Cat. n u . 2730. 

In fol. 14v«rso legitur: 1614 . . . Anna Feyrerin. In fol. 1 inler alia (eadem manu 
atque annotatio in fol. 1 codicis n°. 470): in Aug. 1659. Videtur fuisse inter codices, 
qui anno 1116 Bibliothecae empti sunt. Cf. n°. 468. Anno 1833 in catalogo invenitur. 

In ligatura chartacea, dorso lineo, saec. XVIII. 



473. Chartac. 7,2 x 10,8. 69 fol. Saec. ? 
Qorani capita XXXVI et LXVII. 
Formulae precum Arabice et Turcice. 

Cf. de Goeje Cat. n°. 2731. 

In fol. 1 legitur (eadem manu quae in fol. 1 cod. 410 et 47*2 annotavit): Accepi 
ex Burgundia a fr. Sebastiano Ranspite d. 15 Febr. 1651 per iuvenem Neclementein. 
Nic. Guil. Schroeder codicem possedisse videtur, quum contentum in fol. 09 adiunxerit. 
Anno 1116 codex verisimiliter Bibliothecae emptus est. Cf. n°. 468. Anno 1833 in 
catalogo invenitur. 

In ligatura e corio nigro facta saec. XVII. 



474. Chartafi. 18,8 X 13,7. 57 fol., quorum aliquot Uicerata et humore 

laesa. Saec.? 
Sylloge traditionum Prophetae, Arba'in vocata. Fol. 1—9. 28 vereo — 33. 
Carmina Turcica. Fol. 9— 28 ver8 <>. 33—57. 
Cf. de Goeje Cat. n°. 2732. 

In fol. 8 vereo legitur anni H. 799 nota (i. e. 1396/7). 

In fine Nic. Guil. Schroeder annotationem brevem addidit. Videtur esse e 
numero codicum qui anno 1116 Bibliothecae empti sunt. Cf. n°. 468. Anno 1833 in 
catalogo invenitur. 

In ligatura e corio rubro facta saec. XVIII. 



475. Chartac. 15,5 x 23,3. 55 fol. Saec? 

Preces Arabicae, quae inscriptiones partim Malaicas habent. Fol. 1, 
53verso_55 vacant. 

Cf. de Goeje Cat. n°. 2735. 

Originis incertae (fortasse anno 1116 acquisitur, cf. n°. 468). Anno 1841 primum 
in catalogo invenitur. 

In ligatura membranacea saec. XVII. 

476. Chartac. 12,8 x 20,5. 96 fol. Saec? 

at-Taftazanii Commentarius in an-Nasafii Compendium Theologiae. Fol.l — 70. 



254 

az-Zarnudjii Opusculum, quod Enchiridion studiosi appellatur. Fol. 71 — 96. 
Cum multis notis marginalibus. 
Cf. de Goeje Cat. n°. 2737. 

In fol. i Arabicis characteribus adnotavit Georg. Hier. Welsch, philologus Augustae 
Vindelicorum (1624 — 1677) , se hunc codicen* dono dedisse viro cl. Joh. Henr. Holtingero 
(1620 — 1667). Nic. Guil. Schroeder videtur possedisse. Fortasse erat inter codices^ qui 
anno 1776 Bibliothecae empti sunt. Cf. n°. 468. Anno 1833 in catalogo invenitur. 

In ligatura chartacea dorso coriaceo saec. XVIf. 



477. Chartae. 16 x 21,2. 127 fol. Saec? 
Ibn-al-Imad al-Aqfahsii Tractatus duo. 

Cf. de Goeje Cat. n°. 2738. 

Codex manu recenti Europaea exaratus est. 

Erat, ut videtur, Nic. Guil. Schroederi et fortasse anno 1776 Bihliothecae emptm 
est. Cf. n°. 468. Anno 1833 in catalogo invenitur. 
In ligatura coriacea saec. XVI II. 



478. Chartac. 10,7 X 16,9. 61 fol. Saec. XVII. 

Pars versionis Arabicae tractatus philosophico-theologici Graeci. 

Quis tractatus titulus, quis auctor sit, non liquet. Jacobus Christmannus 
codicem exaravit. 
Cf. de Goeje Cat. n°. 2740. 

Anno 16"20 in Bibliothecam Groninganam pervenit. Cf. n°. 458. 
In ligatura membranacea, in qua manu saec. XIV inscriptum est fragmentum 
libri theologici Latini. 



479. Chartac. 10,7 X 15,3. 187 fol. Saec. XVII. 

Liber PsaJmorum I-XXXVII et argumentuin XXXVIII 1 Persice, cum 
versione Italiana et Belgica. 

Praemittitur praefatio; cuique psalmo antecedit enarratio argumenti et 
scopi. Abrupte desinit. 

In fol. 1. legitur manu saec. XVII: Hendrick Dantj. In fronte: G. Kuypers 1747. 
Gerardus Kwjpers (J7"2"2-1798) fuit professor theologiae Groningae. Tn catalogo 
a. 1841 primum invenitur. 

In ligatura coriacea saec. XVIII. 



480. Chartac. 12,4 X 22,4. 142 fol. Saec? 
Faidhi poetae Mesnewi. 

Cf. de Goeje Cat. n°. 2718. 

/n fronte: Carmina Fiadsi clari Persarum Poetae Bibliothecae publicac donavit 
Nicol. Guil. Schroeder, Bibliothecarius (quo munere fungebatur annis 178*2 — 1798). 
In ligatura e corio rubro facta saec. XVI. 



256 

481. Chartac. 15,6 x 23,3. 421 fol. In fronte et ad finem mutilus. Saec? 
Mirkhondii Historiae pars prima. Persice. 

Praefatio et titulus desunt. 
Cf. de Goeje Cat. n°. 2722. 

Vir doct. Nic. Guil. Schroeder ad ftnem notas historicas de opere et auctore 
adiunxit et sic pergit: Codice autem hoc publicam quae Groningae est Bibliothecam 
ornavit vir cel. et exp. Petrus Camper, cum Professoris Medicinae munus auspicaretur 
(i. e. anno 1164). 

In ligatura e corio rubro facta saec. XVI. 



482. Chartae. 10,9 X 16. 12 fol. Saee.? 

Fragmentum opuscnli, in qno formae verborum linguae Arabicae enume 
rantur, cum explicatione Turcica interlineari. 

Cf. de Goeje Cat. n°. 2709. 

Oriundus est codex ex bibliotheca Christmanni. Cf. n°. 458. 
In ligatura chartacea. 



483. Chartac. 10,4 X 15,4. 99 fol. Saec.? 

Liber precum partim Turcica, partim Arabipa lingua. 
Qorani capita LI— LVII et LXXVIII— CXIV. 

Abrupte desinit. 
Cf. de Goeje Cat. n°. 2734. 

Ad finem Nic. Guil. Schroeder quae continet codex annotavit. Est, ut videtur, 
anno H16 a Bibliotheca emptus. Cf. n°. 468. Anno 1833 in catalogo invenitur. 
In ligatura e corio rubro facta saec. XVIII. 



484. Chartac. 7,8 x 10,4. 105 fol. inscripta et nonnulla vacua. Saec? 
Liber precuin Turcice et Arabice. 

Fol. 2— 5 vereo , 69 ver8 °— 7lverso vacant. 
Cf. de Goeje Cat. n°. 2736. 

Fol. iOoverso legitur: H. R. W. 1625. Fol. 6: Emtionis jure me possidet Joh. Henr. 
Hottingerus fil. a. d. 5. Decembr. 1677. Hottingerus (1641 — 1692) fuit professor 
linguae Hebraicae Tiguri. In fol. 6 Nic. Guil. Schroeder contentorum indicem scripsit. 
Est , ut videtur , codex anno 1116 Bibliothecae emptus. Cf. n°. 468. Anno 1833 in 
catalogo invenilur. 

In ligalura e corio nigro facta mec. XVI. 



485. Chartac. 11,8 X 17,5. 85 fol. inscripta et nonnulla vacua. Saec. 

XVI (1582). 
Jacobi Christmanni Exercitationes linguae Turcicae. 



256 
Fol. 16, 17, 24, 25, 28, 29 et 34 vacant. 

In fine legitur: „in principio Januarii anno 1582." 

Cf. de Goeje. Cat. n°. 2711. 

Ex Christmanni bibliotheca. Cf. n°. 458. 

ln ligatura membranacea, in qua imcriptum est manu saec. XIV fragmentum 
operis theologici. 



486. Chartac. In plano. Saec. ? 
Diploma Turcicum. 

Cf. de Goeje. Cat. n°. 2714. 

Origo ut supra. 



487. Chartac. Convolutus. Saec? 
Varii scripturae generis exempla. 

Cf. de Goeje Cat. n°. 2714. 

Origo ut supra. 



488. Chartac. 10,5 X 15,5. 79 fol. Saec? 

Nasr-ad-din Khodschae Facetiae. Fol. 79— 62 vereo . Fol. 62— 57 vereo vacant. 
Deli Buraderi Opusculum. Fol. 57 — 1. 
Cf. de Goeje Cat. n°. 2715. 

Ad finem legitur: H. R. W. 1625. (cf. n°. 484). Fol. 79verso : Emtionis jure me 
possidet Joh. Henr. Hottingerus fil. a. d. 5 Decembr. 1677. Postea codex videtur fuisse 
Nic. Guil. Schroederi (vide fol. IQverso). Est fortasse emptus anno 1776. (Cf. n°. 468). 
Anno 1833 in catalogo invenitur. 

In tigatura e corio rubro facta saec. XVI. 



489. Ckartac 11,4 X 17,9. 146 fol. inscripta, et nonnulla vaxiua. Saec 

XVII (1615). 
Dsahni Efendi filii Karfestanis Carmen Turcica lingua in laudem Josephi 
patriarchae. 

Cf. de Goeje Cat. n°. 2719. 

Nic. Gruil. Schroeder addidit in initio annotationes de opere, de auctore et de 
codice. Fol. lverso de historia codicis legitur: Expugnata superioris Hungariae metropoli, 
Buda, has exoticae raritatis victrici manu abstulit Turcis literarias exuvias, Joh. 
Schmits, Satrapa Lipp. Swalenburgensis. ln cujus benevoli amici testimonium et per- 
petuam amicitiae tesseram, donationis tituio possidet Henricus Mische. A°. 1695. Postea 
erat Leonardi Offerhaus prof. Groningani (1699 — 1779) qui Bibliothecae donum dedit. 

In tigatura e corio rubro facta saec. XVII. 



25? 

490. Chartac. 13,1 x 21,5. 72 fol. Humore taesus. Oum titulis auraiis. 

Saec. XVI. 
Diwan poetae Oquli. 

Inter poemata sunt qapldae in laudeni Iskanderbeg , Isabeg et Abdibeg et 
elegia in mortem Gulschenii. 
Cf. de Goeje Cat. n°. 2720. 

Fol. OQoeno legitur: Sum Danielis Witimeri Basiliensis Anno 1609. Codex videtur 
postea fuisse Nic. Guil. Schroederi (vide fol. 70). Fortasse anno 1770 Bibliothecae. 
acquisitus. Cf. n°. 468. Anno 1833 in catalogo invenitur. 

In ligatura e corio nigro facta saec. XVI. 



491. Chartac. 14,1 x 20. 97 fol. Humore laesus. Cum titulis rubris. 

Saec. XVII (post annum 1641). 
Carmina Tnrcica in landem Prophetae. Fol. 1 — 18 vereo . Fol. 19— 27 verso vacant 

paucis annotatiunculis exceptis. 
Preces Tnrcicae. Fol. 28— 48 vereo . Fol. 46 — 47 vereo , 49— 50 vereo vacant. Fol. 28 

continet exempla annorum 1044—1051 (1634 — 1641). 
Fragmentnm diwani poetae Turcici anonymi. Fol. 51 — 97 vereo . 
Cf. de Goeje Cat. n°. 2721. 

Nic. Guil. Schroeder hunc codicem videtur possedisse (vide ad finem) qtii fortasse 
anno 1770 Bibliothecae acquisitus est. Cf. n°. 408. Anno 1833 in catalogo invenilur. 
In ligatura e corio nigro facta saec. XVII. 



492. Chartac. Convolutus. Mutilus. Saec? 
Preces Turcicae. 

Cf. de Goeje Cat. n°. 2733. 

E bibliotheca Jacobi Christmanni. Cf. n°. 4~>8. 
Sine ligatura. 



493. Chartae. 16,4 x 21,3. 10 fol., plagulis albis intersertis. Saec? 
Fragmentum operis Tnrcici theologici. 

Cf. de Goeje Cat. n°. 2739. 

In fol. 1. legitur: Ego Isaacus Badouacius hunc quinternionem Turcicum amicitiae 
causa dono dedi D. Jacobo Ciiristmanno, Professori Hebraicae Linguae Heidelbergae 
8 Octobris Anno 1590. Post mortem Christmanni (1014) in bibliothecam pervenit. 
Cf. n°. 458. 

In ligatura membranacea, in qua inscriptum est fragmentum operis theologici 
Latini manu saec. XIV. 



Codices Groning. 17 



LIBRI TYPIS IMPRESSI CUM NOTIS MSS. 



494. Novum Testainentum ex Erasmi Roterodami recognitione . . . adiecta 
vulgata translatione . . . (Edit IV.) Basileae, (apud Joannem Frobenium) 
anno M. D. XXVII. 
Des. Erasmi Roterodami in Novum Testamentum Annotationes , ab ipso 
autore iam quartum recognitae . . . Apud inclytam Rauracorum Basileam, 
(apud Joannem Frobenium) An. M. D. XXVII. 

Cum notis manu scriptis M. Lutheri, Unioonis Manningha, Regneri 
Praedinii, duorum vel trium aliorum. 

Primus possessor huius libri fuit Lutherus, qui in ligatura scripsit: Pestis ero 
vivens, moriens ero mors tua, papa. D. M. Luth. Postea Unico M anningha , vir 
nobilis Frisiae Orientalis (4529 — 1588), possidebat; inscripsit enim : Unico Manningha 
anno salutis 1550. Hunc librum a filiis D. Mart. Lutkeri Wittenbergae dono datum 
accepi quem Lutherus (piae memoriae) propria manu conscripsit. Haud diu fuit 
Manninghae, nam legimus infra eius notitiam manu Regneri Praedinii haec: Ab 
Uncone vero Manningha iam in patriam reverso, postquam accepisset D. Christo- 
phorus ab Eusum, mihi porro dono dedit. 1555. Reg. Praed. Praedinio Scholae 
Sancti Martini Groningae Rectore (1510 — 1559) mortuo fata libri per saeculi spatium 
incerta sunt. Verisimile est Johannem Acronium possedisse aut saltem vidisse. Ille 
enim anno 1563 Basileae Regneri Praedinii opera edidit In hac autem editione 
reperiuntur annotationes , quas Praedinius huic exemplari adiunxit Fata posteriora 
nota sunt ex his annotationibus ; Possidet ab anno MDCLXVI Salomon van Til 
(Sal. van Til (1643 — 1731) ab anno 1666 V. D. M. in pago Huisduinen, ab anno 
1702 theologiae professor Lugduni Bat. fuit.); et: Ex bibliotheca Salomonis van 
Til hunc sibi librum comparavit A. Alberthoma Eccl. Leid. 1114. Quomodo ex 
huius libris in Groninganam bibliothecam perveiierit, docent hae notae: Hunc ego 
codicem rarissimum, licet in Catalogo Bibliothecae meae typis exprimendum , des- 
tinarem ego Bibliothecae Academiae Groningo-Omlandicae, quae Praedinii meaque 
patria est; et: Legatum luculentum plurimum reverendi doctissimique viri Alb. 
Alberthomae V. D. M. atque Interprete apud Lugd. Batavos facundissimi illatum 
Bibliothecae a. d. X Augusti 17*24. 

Cf.: P. Boeles Jr. , Het tweehonderdvijftigjarig bestaan der Hervormde Gemeente 
te Noorddijk, pag. 40 vlg. ; J. J. Diest Lorgion, Verhandeling over Regnerus Prae- 
dinius, pag. 94 vlg.; Hofstede de Groot, Luther in seiner Studierstube (Theologische 
Studien und Kritiken, 1884, pag. 325 seq.) eiusd., Luther in zijn studeervertrek 
(Geloof en Vrijheid, 1885, pag. 517 seq.). 

In ligatura originali lignea, membrana intecta, in qua effigies et aliae figurae 
impressae, cum reliquiis fibularum cuprearum. 



m 

4d5. Homfttus, Hias. Cum potiore lectionis varietate edidit Aug. Nauck. Berolini 
1874. 2 ptes. 1 vol. 

496. Idem opus. Berolini 1877—79. 2 ptes. 1 vol. 

497. Poetae Scenici Graeci Accedunt perditarum fabularum fragmenta. Rec. etc. 

Gui. Dindorfius. Lipsiae etc. 1830. 

498. Aeschylus, Tragoediae. Ex recensione Ric. Porsoni passim reficta a Gui. 

Dindorfio. Edit II. Lipsiae 1853. 

499. — Prometheus nebst den Bruchstftcken des Hpo(M$€v$ hvifisvos . . . erkl&rt 

von N. Wecklein. II e Aufl. Leipzig 1878. 

500. Sophocles, Tragoediae ex recensione Ghii. Dindorf ii. Edit. VI quam curavit 

cet. S. Meklor. Lipsiae 1885. 

501. Aristophanes , Comoediae . . . Recensuit C. H. Weise. Nova edit. Lipsiae 

1842. 3 tom. 4 vol. 

502. — Comoedias edidit Theod. Bergk. Edit. II correctior. Lipsiae 18G7 — '68. 2 vol. 

503. Lysias. Recognoverunt Io. Geo. Baiterus et Herm. Sauppius. (Oratores 

Attici. P. III). Turici 1838. 

504. — Ausgewahlte Reden. ErklSrt von R. Rauchenstein. III e Auflage. 

Berlin 1859. 

505. — Orationes et fragmenta . . . emendavit C. Q. Cobet. Amstelodami 1863. 

506. — Orationes selectae. Edidit H. van Herwerden. Groningae 1863. 

N°. 495 — 506 cum notis manuscriptis viri cl. Tj. Halbertsmae, professoris 
Groningani (1829—1894). Ex legato eiusdem. 

507. Isocrates, Orationes. Rec. cet. Gust. Edu. Benseler. Lipsiae 1851 — '56. 2 vol. 

Collatae ab eodem cum codice Urbinate III, cf. Tjallingii Halbertsmae Adversaria 
critica ed. Herwerden, p. XXXVI. 

508. Demosthenes , Orationes ex recensione Gui. Dindorfii. Vol. I p. II. Ed. II. 

Lipsiae 1852. 

Oratio de corona ab eodem collata est cum codice Parisiensi 2034 (cod. S) inter 
annos 1856 et 1&59. Cf. 1. c. p. XVII. 

N°. 507—508 ex legato eiusdem. 

509. Herodotus, Historia s. historiarum libri IX, qui inscribuntur Musae . . . 

Ctesiae quaedam. [Q-enevae], Hen. Stephanus. 1570. 
— Historiae libri IX et de vita Homeri libellus: illi ex interpretatione Laur. 
Vallae adscripta, hic ex interpretatione Conr. Heresbachii: utraque 
ab Henr. Stephano recognita. Ex Ctesia excerptae historiae (Latine) 
cet. Ibidem 1566. 

Cum notis manuscriptis fortasse Michaelis Crameri, qui in fronte scripsit: 
Michaelis xxfjfm Crameri ementis Neustadii pro I s bq(f), !23 Aprilis i63X. 

510. Xenophon, Expeditio Cyri. In usum scholarum emendavit C. G. Cobet. 

Lugd. Bat. 1859. 

17* 



2G0 

511. — Historia Graeca. In usum scholarum emendavit C. G. Cobet. Amstelo- 

dami 1862. 

512. J. H. Holwerda, Annotatio critica in Xenophontis Hellenica. Amstelodami 1866. 

N°. 510 — 512 cum notis manuscriptis viri cl. Tj. H a 1 b e r t s m a e et ex eiusdem legato. 

513. Dionysius Halicarnassensis , Opera omnia. T. Y et VI. Lipsiae 1829. 

A Tj. Halbertsma codex Reg. Parisiensis 1741 collatus est. Of. eiusdem Ad- 
vei^saria critica, p. XVII. 
Origo ut supra. 

514. Cl. AelianuH, Opera quae extant omnia, Graece Latineque e regione . . . 

oper^ Conr. Gesneri. Tiguri, apud Gesneros fratres. (1556). 

Cum paucis notis manuscriptis. 

Liber erat Petri Scriverii (1576 — 1660), postea Gronoviorum, quorum Abrahamus 
(1695 — 1775) eo usus est edens Aeliani Variam Historiam (Lugd. Bat. etc. 1731), 
et De natura animalium libros XVII (Londini 1744. 2 vol.). Ex auctione MSS. 
Gronoviano rum Bibliotheca Groningana eum acquisivit. 

In ligatura originali e corio facta amissis fibulis cupreis. 

515. — Idem opus. Tiguri (1556). 

Continet tantum librum de animalium natura. 

Plagulae albae insertae sunt, in quibus notae manuscriptae Abrahami Gronovii. 
In auctione librorum Gronovianorum liic liber in alias manus pervenit Vir clar. C. J. 
Wenckebach, Ministerii Regis ad res internas Secretarius Generalis, eum Bibliothecae 
Groninganae donum dedit, ante a. 1833. 

516. — Varia Historia, Heraclidis Pontici et Nicolai Damasceni quae super- 

sunt Edit. stereot. Lipsiae 1829. 

Codices Parisini num. 352 Suppl. et 1693 a Tj. Halbertsma collati sunt. Cf. 
eiusdem Adversaria critica, p. XVI. 

Ex legato eiusdem. 

517. Cl. Ptolemaeus, De geographia libri VIII. Basileae, Froben. 1533. 

Cum notis manuscriptis Isaaci Vossii (1618 — 1689) et in margine et in plagulis 
albis insertis. In titulo legitur: Ab. Ortelii. 
In catalogo anni 1833 invenitur. 

518. Tlieatrum geographiae veteris . .. edente Pt. Bertio. Amstelodami, ex offic. 

Iud. Hondij (Lugd. Bat. Is. Elzevirius). 1619. 2 tom. 1 vol. Cum tabb. geogr. 

Cf. Willems, Les Elzevier, n°. 137. Desideratur titulus tomi I. 

Cum noris manuscriptis Is. Vossii in margine. 

Wilh. Joach. Wicherts Abresch, V. D. M. in pago de Meeden, ante annum 1833 
donum dedit. 

519. M. Accius Plautus, Comoediae XX superstites . . . industria Frid. Taub- 

manni. Additi sunt indices cet. S. 1. (Wittenbergae), apud Zach. Schure- 
rum. 1612. 

Cum notis manuscriptis fortasse Joh. Fred. Gronovii (1611 — 1671). 

In titulo legitur: Iohan. Frederici Gronovi Hammaburgij. Ex cuius donatione 
frater Laurentius Gronauw possidet CIO 10 CXXXVI. 

Bibliothecae datus a viro cl. C. J. Wenckebach, Ministerii Regis ad res internas 
Secretario Generali, ante a. 1833. 



261 

520. P. Terentius Afer, Comoediae ex recensione Bentleii . . . Nova ed. 

Lipsiae 1820. 

Inest collatio a Tj. Halbertsma facta codicis Escorialensis Ill-S-23. Cf. eiusdem 
Adversaria critica, p. XXX. 
Ex legato eiusdem. 

521. C. Lucilius, Saturarum reliquiae. Emendavit etc. Luc. Mueller. Accedunt 

Acci (praeter scaenica) et Suei carminum reliquiae. Lipsiae 1872. 
Cum notis manuscriptis Aem. Baehrens. 
E bibliotheca eiusdem (f 1888). 

P. Ovidius Naso, Opera omnia . . . Kecogn. C. H. Weisse. T. II. Metamor- 
phoseon libri XV. Lipsiae 1845. 

Inest collatio a Tj. Halbertsma facta codicis Toletani 102 — 6. Cf. eiusdem 
Adversaria critica, p. XXX IV. 

Ex legato eiusdem. 

— Halieutica, Gratii et Nemesiani Cynegetica. Ex rec. Maur. Hauptii. 

Lipsiae 1838. 

Inest collatio ab Aem. Baehrens facta codicum Parisinorum 4839 et 7561. 
Acquisitus e bibliotheca eiusdem. 

524. [P. Vergilius Maro, Opera cum commentariis Servii Mauri Honorati, 
Aelii Donati aliorum]. (In fine:) Impr. per Iacobu Zachon pedemontanum 

Yenetiis . . . 1499 . . . 

Neque apud Hain, neque apud Panzer. Folia 1 — 6 desunt. 
Persius cum duobus commentis. (In fine :) Impr. Venetiis per Petrum lo. de 

quarengis Pergomensem . . . 1495 . . . (Hain n°. 12739). 
[C. Sallustius Crispus, Opera.] S. 1. typ. nom. e. a. (Hain n°. 14229). 

Cum notis manuscriptis saec. XVI. 
Originis incertae. 

P. Vergilius Maro , Opera (In fine :) Impr. regia in civitate Argenten ordina- 
tione . . . Seb. Brant: operaque . . . Joh. Grieninger . . . 1502 . . . 
(Panzer VI, p. 27. n°. 12). 
Cum notis manuscriptis saec. XVI. 
Originis incertae. 

— Opera. Rec. Otto Ribbeck. Vol. IV. Appendix Vergiliana. Lipsiae 1868. 2 ex. 
In uno exemplari insunt coilationes a viro cl. Aern. Baehrens factae codicum 

Paris. 7927, 8093, 16236, misc. 17177, Colbertini 7927 aeque Paris., Trevirensis 998, 
Monacensis 305, 48059, 18895, 21562, Helmstadiensis non numerati, Rehdigerani 
non numerati, Vossiani L. 78 et L. 0. 81 et sine dubio aliorum codicum. Alteri 
exemplari insertae sunt collatio codicis Verjnliani non nominati, facta ab alia manu 
ac Baehrensiana ; collatio Ciridis e codice Arundeliano 133 cum fragmento editionis 
Teubnerianae minoris, aeque alia manu; annotationes e codicibus Arundeliano 133 
et Vaticano 3252 manu Aein. Baehrens. 

E bibliotheca Aem. Baehrens. 
Q. Horatius Flaccus, Institutiones poetarum ad Pisones. S. 1. (Lipsiae, Mart. 
Herbipolens) e. a. (Hain n°. 8918). 

Cum notis manuscriptis saec. XVI. 



262 

— Eclogae, una cum scholiis perpetuis tam veteribus quam novis . . . tex- 
tumque . . . restituit Wi. Baxter. Ad cuius II am edit. recudi curavit etc. 
Io. Mt. Gresnerus. Lipsiae 1752. 

Cum libtis manuscriptis fortasse C. L. D. Leisto, qui nomen suum inscripsit in 
fronte, anno 1829. 

— Poemata scholiis s. annotationibus . . . illustrata a Ioa. Bond. Amstelo- 
dami, Gui. I. Blaeuw. 1636. 

Plagulae albae insertae sunt cum notis manuscriptis Joh. Mensingae, profes- 
soris eloquentiae et historiae Groningani (1635 — 1698). 

Donum viri cl. C. L. Wenckebach, Min. Reg. ad res internas Secretarii Generalis, 
ante annum 1833. 

In ligatura merabranacea saec. XVII. 

530. — Epistola ad Augustum. Commentario illustravit H. Riedel. Groningae 1831. 

Plagulae albae insertae sunt cum notis manuscriptis ipsius Riedel. 
E bibliotheca Riedeliana. 

531. Q. Valerius Catullus, Liber (carminum). Rec. Aug. Rossbach. Edit II. 

Lipsiae 1863. 
Albius Tibullus, Libri IV. Rec. Aug. Rossbach. Lipsiae 1862. 
S. Propertius, Elegiae. Ed. Henr. Keil. Lipsiae 1863. 

Cum codicum collationibus viri cl. Aem. Baehrens. 
Ex eiusdem bibliotheca. 

532. Nic. Heinsius, Dan. fil., Adversariorum libri IV . . . Subjiciuntur ejusdem 

notae ad Catullum et Propertium . . . Curante P. Burmanno J re . . . . 
Harlingae, F. van der Plaats. 1742. 

Cum annotationibus manuscriptis editoris ipsius (1714-1778) ut creditur. 

Discipulus et amicus eius Laurentius Santenius (1746 — 1798) postea librum possi- 
debat. In catalogo anni 1833 inveuitur. 

In ligatura chartacea dorso membranaceo saec. XVIII. 

533. Phaedrus, Fabularum Aesopiarum libri V . . . Recognovit . . . Geo. Aen. 

Koch. Acc. fabulae novae XXX e codice Perottino restitutae. Lipsiae 1884. 
Plagulae albae insertae sunt cum notis manuscriptis Tj. Halbertsmae. 
E legato eiusdem. 

534. M. Annaeus Lucanus, Pharsalia . . . Pracm. notitia literaria studiis Socie- 

tatis Bipontini. Edit. II auctior. Argentorati 1807. 

Deest ad Calpurnium Pisonem poemation. 

Libros I ct II Aem. Baehrens contulit e codice Lipsiensi bibliothecae urbanae 
XL (Rep. I, fol. 4). 

535. Lucilius Junior, Aetna. Rec. etc. Fri. Jacob. Lipsiae 182G. 

Codex Helrnstadiensis non numeratus a viro cl. Aem. Baehrens mense lanuaiio 
anni 1877 collatus cst. 

536. C. Valerius Flaccns, Argonauticon libri VIII. Rec. Geo. Thilo. Halis 

Saxonum 1863. 

Cum collationibus ut supra. 



263 

537. P. Papinius Statius, (Opera) recognovit Gust. Queck. Tom. I. Silvae. 

Achilleis. Lipsiae 1854. 
Inest collatio ab Aera. Baehrens facta codicis Laurentiani plut. 29.32. 
N°. 534 — 537 e bibliotheca Baehrensii. 

538. Jnvenalis et Persius, [Satyrae]. (In fine) Venetiis, in aed. Aldi 1501. 

Gura notis manuscriptis saec. XVII. 
Originis incertae. 

539. L. Apnleins, Apologia sive de magia liber. Ed. Gust. Krueger. Berolini 1864. 

Cum paucis notis manuscriptis viri cl. Aem. Baehrens. 

540. Inlins Florns, Epitomae de Tito Livio bellorum omnium annorum DOC 

libri II. Rec. . . . Otto Jahn. Lipsiae 1852. 

Cum collationibus e codice Harleiano 2620 Musei Britannici, quein Aem. Baeli- 
rens contulit anno 1875. 

541. Orestis tragoedia, carmen epicum, saeculo post Christum natum sexto com- 

positum (auctore Dracontio). Emendatius ed. Ca. Schenkl. Pragae 1867. 

Cum collationibus ut supra. 

In fronte: Ex libris Ottonis Jahnii. 

N°. 439 — 541 e bibliotheca Baehrensii. 

542. Ansonins Burdigalensis, Opera. lac. Tollius ex vett. codd. restituit. Am- 

stelredami, Ioa. Blaeu. 1669. 

lMagulae albae inscrtae sunt cum. notis manuscriptis saec. XVII. 

Donum C. L. VWnckebach , Ministri ad rcs internas Secretarii Generalis, ante 
annum 1833. 

In ligatura chartacea saec. XVII. 

543. — Opera. Ex editione in usum Delphini. Mannheraii 1782. 2 vol. 

Plagulae albae insertae sunt cum collationibus Aem. Baehrens e codicibus 
Parisinis 7558, 4887, 2772, Florentino 33.19, Vaticano 1611, Cantibrigiensi 2076 
(KK. V. 34), Bruxellensi 5369—5373. 

544. — Opera ad optimas editiones collata. Praemittitur notitia literaria studiis 

Societatis Bipontinae. Biponti 1785. 

Inest collatio cod. Vossiani L. Q. 107 ab Aem. Baehrens facta. 

545. — Opuscula. Rec. Ca. Schenkl. Adiecta est tabula. (Monumenta Germaniae 

historica. Auctorum antiquissimorum t. V. p. 2). Berolini 1883. 

546. Corippns, Libri qui supersunt. Rec. Ios. Partsch. Adiecta est tabula. 

(Monumenta Germaniae historica. Auctorum antiquissimorum t. III p. 2). 
Berolini 1878. 

547. Dracontins, Orestes tragoedia. Rec. Rud. Peiper. Wratislaviae 1875. 

548. Orientins, Carmina, rec. et commentario instruxit Robinson Ellis. Yindo- 

bonae etc. 1888. 

N°. 545 — 548 cum notis manuscriptis viri cl. Aem. Baehrensii. 

549. Maximianus Etruscus, Elegiarum liber. 

Exemplaria quatuor ex diversis syllogis poetarum extracta cum annotatio- 
nibus Aem. Baehrens, aliorum. 
I. Cura collationibus e codicibus Leidensibus Gronovii 87, Lipsii 36, 



204 

Parisiensi 8319 et Etonensi Bl. 6,5 in raarginibus et in plagulis albis insertis. 

II. Cum collationibus e codicibus Vaticanis Palatinis 242 et Regio 2080. 

III. Cum collationibu8 e codicibus Vaticanis 5176, Vatic. Palatinis 242 
et 1573 et Barberianis 2590. 

IV. Cum collationibus e codicibus Florentino Riccardiano 1224 et Vaticano 
Barberiano VIII, 41. 

Praeterea insunt carminum Maximiani collationes eiusdem e codicibus 

Casanatensibus B— IV— 18 et A— V—20 et Regio 15— A— VII Musei 

Britannici et brevis annotatio de poeta ipso, necnon collatio e codice 

Florentino Riccardiano 1224, facta a viro cl. Italo Pizzi, professore 

Florentino. 

N°. 543 — 549 e bibliotheca Baehrensii. 

550. M. Tullius Cicero, De oratore. Sine 1. typ. nom. e. a. (Venetiis. Joh. vel 

Vendel. de Spira. c. 1470). Hain, n n . 5096. 
In margine notoe manu saec. XVI scriptae. 
In catalogo anni 1841 invenitur. 

551. — Brutus, s. de claris oratoribus liber. Rec. etc. Fri. Ellendt. Regimontii 

etc. 1844. 

Inest collatio cod. Oxoniensis (Dorvilliani) X. 1. 3. 23. ab Aem. Baehrens facta. 

E bibliotheca eiusdem. 
— Opera. P. 4, 5, 35. Edidit C. F. A. Nobbe. Nova ed. Lipsiae 1849. 

4. Brutus; 5. Orator; 35. Cato Maior, Laelius et Paradoxa. 

Insunt collationes manuscriptorum non nominatorum factae a Tj. Halbertsma. 
Cf. eiusdem Adversaria critica, p. XXXVII. 

Cornelins Nepoa , Vitae excellentium imperatorum . . . Recognovit . . . Geo. 
Aen. Koch. Lipsiae 1848. 

Plagulae albae cum notis manuscriptis eiusdem insertae sunt. 

554. C. Sallustius Crispus, Catilina et Iugurtha. Recognovit R. Dietsch. Edit. II. 
Lipsiae 1852. 

Insunt a Tj. Halbertsma factae collationes codicum Toletanorum 49 — 23,49 — 24 
et 49-22. Cf. eiusdem Adversaria critica, p. XXXIV. 
C. Julius Caesar, Commentarii de bello Gallico et civili etc. Cum fragmentis 
etc. Lipsiae 1844. 

Cum collationibus manuscriptorum ab eodem factis. Cf. 1. c. p. XXXVII. 
T. Livius, Historiarum libri qui supersunt omnes . . . Edidit Ioa. Theoph. 
Kreyssig. Tom. VI. Fragraenta et index. Lipsiae 1829. 

Huic libro solum indicem continenti plagulae albae insertae sunt cum paucis notis 
manuscriptis Tj. Halbertsmae. 

N°. 552—556 e legato Tj. Halbertsmae. 
Cornelius Tacitus, Dialogus de oratoribus .... Rec. Ado. Michaelis. 
Lipsiae 1868. 

Cum notis mnnuscriptis Aem. Baehrens. Insunt annotationes nonnullae e codi- 
cibus Vaticanis 1862, 1518 et 4499. 

£ bibliotheca eiusdem. 



265 

— De vita et moribus Iulii Agricolae liber . . . rec. Ca. Lud. Urlichs. 
Wirceburgi 1875. 

Gum notis manusci iptis Aem. Bachrens. 
Origo ut supra. 

C. Suetonius Tranquillus, Cum annotationibus diversorum. Amsterodami, 
typis Lud. Elzevirii. 1650. (Willeras n°. 1118). 

Plagulae albae insertae sunt cum notis manuscriptis saec. XVII. 

E regione pag. 152 legitur: Schotto Tamminga (nobilis fuit Omlandicus saec. XVII). 

Anno 1833 codex erat in Bibliotheca Groningana. 

560. — Vitae duodecim Caesarum cum scriptis minoribus et fragmentis . . . 

Curante C. H. Weisse. Lipsiae 1845. 

Cum collationibus (fortasse codicis Eseorialensis II — T — 21) Tj. Halbertsmae 
in libellum de illustribus grammaticis. Cf. eiusdem Adversaria critica, p. XXXVII. 
£ legato eiusdem. 

561. Scriptores historiae Augustae. Ex recognitione Des. Erasmi Rotero- 

dami. C. Suetonius Tranquillus, Dion Cassius Nicaeus, Aelius 
Spartianus cet. (In fine:) Basileae, apud Ioa. Frobenium. 1518. 

Gum notis manuscriptis saec. XVI. 

Originis incertae. 

In ligatura originali lignea corio albo cum figuris impressis intecta, cuin libulis cuprcis. 

— Rec. Herm. Peter. Lipsiae 1865. 2 vol. 
Cum collationibus viri cl. Aem. Baehrens. 
E bibliotheca eiusdem. 

Justinns, Historiarum Iibri XLIV. Nova edit. Lipsiae 1843. 

Inest collatio a Tjallingio Halbertsma facta codicis Toletani 49 — 5. Cf. eiusdem 
Adversaria critica, p. XXXIII. 
E legato eiusdem. 

564. Incerti auctoris Liber de origine gentis Romanae (fragmentum) ad fidem 

codicis Bruxellensis qui exstat unicus denuo rec. Bern. Sepp. Eichstadii 
1885. 2 ex. 

Utrique exemplari adscripta est collatio codicis supradicti manu Aem. Baehren? 
et alia manu. 
E bibliotheca eiusdem. 

565. L. Annaei Senecae et aliorum tragoediae serio emendatae cet. Amstelodami, 

apud Ioa. Ianssonium. 1628. 

Plagulae albae insertae sunt cum notis manuscriptis saec. XVIII. 
Anno 1833 in catalogo invenitur. 

566. C. Plinins Caecilius Secundus, Epistolarum libri X et Panegyricus. Edit. 

stereot. Lipsiae 1829. 

Collatae sunt epistolae I, 1 usque III, 17 a viro cl. Tj. Halbertsma cum codice 
Mediceo, Plut. 47,36. Cf. Eiusdem Adversaria critica, p. XXXVII. 

E legato eiusdem. 

567. Catonis philosophi liber post Ios. Scaligeruin vulgo dictus Dionysii Catonis 

disticha de moribus ad filium . . . Rec. Ferd. Hauthal. Berolini 1869. 



266 

Cum collationibus Aem. Baehrens ex apographo codicis Matritensis Gazon. 14 
n°. 22.40 (qui est codex Berolinensis Lat. 448) et ex codicibus Parisino 8069, Lei- 
densibus Yossianis L. Q 86 et L. Q. 33, Mediolanensi G. 74, Montepessuiano Scholae 
medicinalis n°. 306, Turicensi non nominato. 

Insunt praeterea: dissertatio viri cl. Caroli Schenkl de codice manuscripto Veronensi 
distichorum Gatonis; fragmentum supradictae editionis Gatonis pag. 7—30, illa cum 
notis manuscriptis Aem. Baehrens, haec cum collationibus alia manu scriptis e 
codice Vaticano(?) Reg. 1578; collatio e codice Catonis Gottoniano Vesp. D. VI, 
apographon codicis Reginensis 4560 fol. 137 — 139ver«o f Remigium in Catonem con- 
tinentis, et index codicis Veronensis supradicti, manu Aem. Baehrens. 

568. Panegyrici Latini XII. Rec. Aem. Baehrens. Lipsiae 1874. 

Insunt ab eodem confectae collationes codicum Harleiani 2480, Londinensis Add. 
16983, Bruxellensis 10026—10034. 

569/ Priscianus , Periegesis e Dionysio (fragmentum alicuius sylloges continens 
fol. 265 usque ad 422). 

In plagulis insertis et in margine insunt annotationes Aem. Baehrens e codicibus 
manuscriptis Parisiensibus 8303 et 7499 , Gottoniano Vesp. B. XXV in Museo Britan- 
nico, Bruxellensi 14792, Leidensibus Bibl. publ. 67 et Vossianis L. Q. 33 et L. F. 
67, Turicensi non nominato et Durlacensi 36. 

N°. 568 — 570 e bibliotheca ipsius Aem. Baehrens. 

570. Secreta mulieruni, De formatide hoTs in utero materno vel vt alij dicut 

Secreta mulieru (auctore Alberto Magno) cu comentario nouo valde ma- 
gistrali cet. S. 1. typ. nom et a. 

Gum notis mauuscriptis saec. XVI. 

In fronte: Ex libris F. Allamand. 177:). In auctione librorum Jacobi Baart de la 
Faille acquisitus anno 1868. 

571. Ger. Gisekenns, Apologia pro Hermanno Hamelmanno . . . ejusque chronico 

Oldenburgico . . . adversus . . . calumnias Ubbonis Emmii . . . Lem- 

goviae 1600. 

Cum notis manuscriptis Ubbonis Emmii. 

D. XXVI Octobr. 1840 a viro doct. Jac. Baart de la Faille Bibliothecae Universitatis 
dono datus est. 

In ligatura membranacea saec. XVII. 

572. Ev. Otto , Notitia praecipuarum Europae rerumpublicarum. Editio quarta . . . 

Trajecti ad Rhenum, Matthaeus Visch. 1739. 3 vol. 
Cum notis manuscriptis saec. XVIII in foliis insertis. 
Originis incertae. 

573. I. Barbeyrac, Histoire des anciens traitez . . . depuis les tems les plus 

reculez jusques a PEmpereur Charlemagne. 2 tom., 1 voL, Amsterdam 
etc. , Janssons a Waesberge etc. 1739. 

Au commencement on lit: Hoc exempl. ab ipso Auctore I. Barbeyracio correctum 
et uberioribu8 notis illustratum est. A. Buning. Groniny. d. 16 Mart. 1745. Men- 
tionne dans le catalogue de 1833. 

574. Biblia, Dat is: De gantsche H. Schrifture . . ., Door last der . . . Staten 

Generael . . . Amsterdam, bij Everhard Cloppenburgh. 1644. 2 dln. 



267 

Doorschoten met aanteekeningen o. d. titel: Adversaria Biblica sive Annotatio ad 
innumera S. Scripturne Loca, coliecta a Jacobo Nyloe . . . aucta per Robertum 
Alberthoma. 

Jacobus Nyloe (1670 — 1714) was predikant te Assen, Robertus Alberthoma (1690 — 
1772) te Groningen. 

In geen catalogus vermeld. 

Kerken-Ordeninge , Gestelt in den Nationale Synode . . . Binnen Dordregt 
in de Jaren 1618 en 1619. Rotterdam, Nikolaas Topijn. 1733. 

Handelingen des Nationale Synodus . . . gehouden tot Dordregt, in de Jaren 
1618 en 1619 . . . geineinelijk genaamt Post-Acta ofte Na-Handelingen . . . 
Rotterdam, Nikolaas Topjjn, 1732. 

Doorschoten met papier, waarop is geschreven: Wetten van het klassis van het 
Oldamt en Westerwolde; Getal der Predikanten (in de Republiek, naar classen 
ingedeeld); Officiegelden van Predikanten; Order en Verdeeling der Classen deezer 
Provincie (Groningen); Wanneer en waar de Synoden in ieder Provincie gehouden 
worden ; benevens talrijke kortere aanteekeningen omtrent kerkelijke bestuurszaken ; 
alles XVIIIde eeuw. 

Na 1841 in de Bibliotheek opgenomen. 

576. Kerkenordre , der Landschap Drenthe; Gearresteert en Geapprobeert op de 

ordinaris Landsdag gehouden binnen Assen den 14 Martij 1730. Meppel, 
Jan Lensink. 1730. 

Met korte HSS. aanteekeningen. Achterin zijn geschreven: Vraagstukkcn , welke 
volgens Synodale Resolutien van den 16 Jan. 1731 bij den Doop van een On Echt 
kind zullen afgevraagd worden; Extracten van Resolutien Uit de Acta Synodi 
Drenthinae, gehouden tot Assen den 16 Jan. 1731, 7 Febr. 1734, 3 Oct. 17:36, 
13 Oct 1739, 20 Aug. 1748, 4 Nov. 1749, 10 Nov. 1751, 8 Oct. 1754, 7 Oct. 1760; 
Repertorium van Kerkelijk recht in Drente; Repertorium van Classicale Resolutien 
zedert 1694 in Drenthe. 

Geschenk van Ds. C. Hrouwer, em. pred. van Rolde, na 1841. 

577. Hugo de Groot, Inleidinge tot de Hollandse regts-geleertheyt . . . mitsga- 

dors eenige bijvoegsels . . . door Sim. van Groenewegen van der 
Made . . . alsmede K. Hogerbeets, van het aanleggen en volvoeren 
der processen, voor de respective Hoven van Holland. En het Hollandse 
versterfregt . . . Amsteldam, H. Boom en Wed. D. Boom. 1706. 

Doorschoten. Met handschriftelijke aant o. a. van Prof. Hendrik Constantijn Cras. 
Na diens dood kwam het in het bezit van Johan Melchior Kemper en Jer. de Bosch 
Kemper. In 1895 aangekocht van de firma Fred. Muller (Catalogue d'ouvrages de 
droit. 1895 n° 637). 

578. Keuren ende Ordonnantien van het Hooge-Heemraetschap van Khijnlandt . . . 

Leyden, Wed. ende Erfgen. Joh. Elsevier. 1664. (Willems, 888). 

Met een 18de-eeuwsche hand zijn bijgeschrevcn dc Keuren, uitgevaardigd sedert 
1664 tot 1725. 124 fol. 

In den Catalogus van 1833 vermeld. 

Gebonden in XVIIIde-eeuwsehen bruin ledei en , rijk met goud versierden band en 
voor en achter prijkende met het wapen van Rijnland. 



268 

579. Landtreeht (Dat nije) van Hunsingo, Fivelingo, unde het Westerquartier . . . 

Groeningen, Durch Gerhard Ketel. M. DC. III. 
Instructie voor Lieutenant Ende Hooftraannen, Mitsgaders Secretarien ende 

Dienaeren vande Gerichts-Camer der Provincie van Stadt Groningen ende 

Ommelanden . . . Groningen, Bij de weduwe van Edzard Huysman. 1667. 
Ordre Waer naer geprocedeert sal werden in Revisie vande Sententien van 

Lieutenant ende Hooftmannen der Stadt Groningen ende Ommelanden. 

Tot Groningen, Bij Hans Sas. 1648. 

Alles doorschoten en met handschriftelijke aanteekeningen uit de XVlIde en 
XVIIIde eeuw. 

In 1897 aangekocht van de firma Frederik Muller (Docurnents historiqups etc. 
Collections Baart de la Faille et Vitringa n°. 265). 

580. Land-Recht (als boven) . . . De vijfde Dmck . . . Groningen, Hans Sas. 1647. 

In margine en op de ingevoegde bladen aanteekeningen van een 17de-eeuwsche hand. 
Extract uit het boeck der decisien, sententien ende Acten van d'heeren Ge- 
committeerde richteren offte Arbiters der Omlanden tusschen de Eems 
ende Lauwers. 16 Nov. 1655. 
Instructie (als n°. 579) Groningen, Wed. Edzard Huysman. 1667. 

Doorschoten als boven, doch met zeer weinig aanteekeningen. 
Ordre (als n°. 579). Groningen, Wed. Edzard Huysman. 1655. 

Als bo/en. 
Land-Recht der Beijden Old-Ambden . . . Groningen, Wed. Jan Claes- 

sen. 1654. 
Als boven. 
Afkomstig van Mr. J. W. Keiser en in 1864 op zijn auctie aangekocht (Gatal. n°. 89). 

581. Land-Recht (als boven) . . . De vijfde Druck. Groningen, Hans Sas. 1647. 
Instructie (als boven). Groningen, Wed. Edzard Huysman. Anno 1654. 
Ordre (als boven). Groningen, Wed. Edzard Huysman. Anno 1655. 

Doorschoten. In margine en op de ingevoegde bladen aanteekeningen van een 
17de-eeuwsche hand. 
Na 1841 in de Bibliotheek opgenomen. 

582. Instructie (als boven) Groningen, Wed. Edzard Huysraan. 1654. 
Ordre (als boven). Groningen, Wed. Edzard Huysman. 1655. 
Reglement (Nader) op de Hoofdmannenkamer. 5 Dec. 1679. 

Landrecht (als boven) de seste Druck . . . Groningen, Rembertus Huysman. 1679. 
Dispositie (Nadere) op de Gerigts Rolle voor de Hooge Justitie Eamer . . . 
Groningen, Gesina Elama. 1734. 

Alles doorschoten en met aanteekeningen van een 18de-eeuwsche hand. 
De afkoinst is onbekend. 

583. Ordonnantie op Saecken van Huwelijcken, Huwelijcks Voorwoorden . . . 

gearresteert den 15 may en geaffigeert den 22 Junij 1089. Groningen, 
Cornelis Barlinck-hof. Anno 1703. 



269 

Met aanteekeningen in margine en op de ingevoegde bladen. Op het schutblad 
eenige notitien over de rechtspraak in de Ommelanden. 

Alles van een vroeg-18de-eeuwsche hand. 
Ordonnantien op allerhande Conventien en Contracten . . . Grroningen . . . 
Cornelis Barlinck-hof . . . anno 1702. 

Doorschoten exemplaar met aant. ais boven. 
Ordonnantie van d' H. Heeren Borgemesteren ende Raadt op 't Prothocol 
ende 't Recht van Praeferentien. Tot Groningen , Bij Cornelis Barlinckhof . 
Anno 1701. 

Doorschoten met aant. als boven. 

Afkomst onbekend. Voor liet eerst vermeld in den Catalogus van 1841. 

584. Ordre Ter redres van eenige ingesloopene Mesuses in de maniere van Pro- 

cederen in civile zaken voor Borgemeesteren en Raad in Groningen. 
Groningen, Cornelis Barlinkhof, . . . MDCCLXXIH. Gevolgd door eenige 
gedrukte en geschreven stukken uit het Resolutieboek van Burgemeesteren 
en Raad van Groningen van 1672 tot 1778. 

In 1897 aangekocht van de firma Frederik Muller (Documents historiques etc. 
Collections Baart de la Faille et Vitringa, n°. 265). 

585. lUrspronck (Dis ist den) und das herkommen mit der Cronicken der Herren 

und Graven und Graven und Hertzogen der Furstendommen zu Cleve, 

Gulich und Berg und der Marck und Ravenszberg etc ] Titel ontbreekt. 

[Oerspronck (Dit is den) der Vochten, Graven ende Hertogen, met haer 
Croniken des lantz van Gelre. Gheprint in die vermaerde keiserlijcke 
Rijcstadt Niemegen bij mij Peter van Elsze int . . . Heeren . . .] Titel 
ontbreekt in dit exemplaar, maar is bijgeschreven uit het exemplaar van 
de Stedelijke Bibliotheek te Arnhem. 

Doorschoten met bladen, waarop Lat. HS. aanteekeningen , van een 16de-eeuw- 
sche hand. 

Afkomst onbekend. 

586. Euclides. De propositien vande XV boucken der elementen Euclidis, over- 

geset en tsamenghestelt met corte verclaringen sommiger propositien, 
door F. van Schooten. Leyden, bij Gov. Basson. 1617. 

Doorschoten exemplaar met HSS. aanteekeningen van een 18de-eeuwsche hand. 

In 1833 voor het eerst vermeld. 

587. Biblia Hebraica. . . . cum notis masorethicis et numeris distinctdonum in 

paraschaa . . . accurante M. Chr. Reineccio. Lipsiae, apud haeredes 
Lanckisiani. 1739. 

Cum notis manuscriptis Nic. Guil. Schroederi prof. Gron. 

Nic. Guil. Schroeder Steinmetz (1793 — 1826), nepos eius, eo usus est, ut patet 
ex inscriptione in titulo, anno 1810. Verisimillime e legato eiusdem. 

588. Elmasin, Historia Saracenica . . . Arabice . . . et Latine reddita opera ac 

studio Tho. Erpenii. Lugd. Bat., apud Joh. Maire et Elzevirios. 1625. 
(Willems n°. 231). 
Deest titulus. 



270 

Gum notis manuscriptis Jac. Golii et aliorum. 

Anno 1748 erat Gerardi Kuypers, prof. Gron., qui in fronte notas aliquot et titulum 
manuscriptum adiunxit In catalogo anni 1833 invenitur. 
In ligatura originali e corio rubro facta. 

589. Golius, Jac, Lexicon Arabico-Latinum . . . Acc. index Latinus. Lugd. Bat. 

typ. Bon. et Abrah. Elzeviriorum. 1653. 1 tom. 2 vol. (Willems n°. 723). 

Plagulae albae cum notis manuscriptis viri doct. Nic. Guil. Schroeder insertae 
sunt. In catalogo anni 1841 invenitur. 

In ligatura originali membranacea. 

590. Coccejus, Joh., Lexicon et commentarius sermonis Hebraici et Chaldaici. 

Edit. H . . . opera . . . Joh. Henr. Maji. Francofurti ad M. imp. B. C. 
Wustii. 1689. 1 tom. 2 vol. 

Plagulae albae cum notis manuscriptis viri cl. L. G. Pareau prof. Gron. insertae 
sunt, quas notas partim ipse petiit ex ore sive scriptis vir. doct. Ruvii, Schultensii, 
et Michaelis. 

Hic liber post a. 1841 in Bibliothecam pervenit. 

In ligatura originali chartacea dorso e corio fusco facto. 

591. — Lexicon et commentarius sermonis Hebraici et Chaldaiei. Ed. novissima 

. . . opera . . . Joh. Henr. Maji . . . Francofurti et Lipsiae 1714. 

Plagulae albae cum notis manuscriptis viri doct. Nic. Guil. Schroeder, prof. 
Gron. (1721—1798), insertae sunt. 

Anno 1841 primum in catalogo reperitur. 

592. Willmet, Joa., Lexicon linguae Arabicae in Coranum Haririum et vitam 

Timuri. Lugd. Bat., S. et J. Luchtmans. 1784. 1 tom. 2 vol. 

Plagulae albae insertae sunt cum notis manHfecriptis viri doct. H. E. Weycrs 
prof. Lugd. Bat. (1805—1844). 

Post eius mortem in Bibliothecam pervenit. 

593. Ibn Doreid. Poematicon ad fidem codicis ms. Ev. Scheidii pro specimine 

expressum. Hardervici, Johannes Mooien. 1768. 

Plagulae albae insertae sunt, in quibus vir doct. Nic. Guil. Schroeder, 
(1721 — 1798) prof. Groninganus, versionem latinam et notas exaravit. 

Hic liber acquisitus est ex auctione bibliothecae viri cl. van Eerde anno 1836 
(Catal. n°. 6919). 

594. Freytag, Geo. Wi., Lexicon Arabico-Latinum. Halis Saxonum 1830 — '37. 

4 tom. 2 vol. 

PlaguLae albae insertae sunt cum notis mannscriptis viri doct. H. E. Weyers, 
prof. Lugd. (1805—1844). 

Hic liber post mortem viri doct. Weyers in Bibliothecam pervenisse videtur. 
In catalogo librorum a. 1851 reperitur. 



BIBLIOTHECA BACKERIANA. x ) 

1. Chartac. 20 x 31,6. I et 187 fol. Saec. XVIII. 

Bibliotheca viri Amplissimi Johannis van Hoorn. I. U. D. Urbis Groningae 
Senatoris Gravissimi Ejusdemque Urbis Syndici Prndentissimi. 

Johannes van Hoorn fuit annis 1738—1747 et 1750—1757 Syndicus 
Groningae urbis, intra annos 1752 — 1777 saepius ibidem Rationalis. 
In ligatura e corio fusco facta saec. XVIII. 



2. Chartac. 15,8 X 20,6. 160 pag. Saec. XVIII. 

Processns Inris vel Modns procedendi . . . in Camera Hovetmanorum 
ceterisque judiciis inferioribus excerptus ex Carpzovii processu Iuris 
et aliis autoribus. Pag. 1 — 128. Pag. 129 — 130 vacant. 

Benedictus Carpzovius H (1595 — 1666), professor iuris ' Lipsiensis , anno 
1657 edidit librum cui titulus est: Processus Iuris in foro Saxonico. 
Verhandeling over het Stapelrecht. Pag. 131 — 149. 

Verhandeling over het praerogatief dat Appingedam heeft in zake het 
Stapelrecht Pag. 150—160. 

In ligatura chartacea dorso e corio facto saec. XIX. 



3. Chartac. 15,9 X 20,3. 44 fol. Saec. XVIII. 

Forum Groninganum. Pol. 1 — 24 vereo . 
Enige Conclusien. Fol. 25—36. Fol. 36 ver8 ° vacat. 
Sententiae (Nederlandice). Fol. 37— 44 ver *>. 
In ligatura chartacea saec. XIX. 



4. Papier. 20,4 x 32. 52 beschreven en talrijke onbeschreven fol. 

XVIII** eeuw (2** helft). 
D. F. J. van Halsema, Korte Schets der Regeeringsform in de Provintie 
van Stad en Lande. 

Later in het bezit van Mr. J. W. Keiser. 

In XVIIlde-eeuwschen perk. band met lederen riempjes. 



!) Hic catalogus permissu viri doctiss. R. M. A. de Marees van Swinderen, huius 
bibliothecae a viro doctiss. Mellone Backer Groninganae Universitati iegatae usufruc- 
tuarii, typis descriptus est. 



272 

5. Papier. 16,3 X 20,3. 58 fol. XVIII** eeuw (einde). 

Verhandeling over den Regeeringsvorm van Stad en Lande. 

Afkon\8tig van Mr. J. W. Keiser. 

In XVIH<te-eeuw8chen cartonnen band met rood lederen rug. 



6. Papier. 20,7 X 30,5. 3 dln., 455, 401 en 450 fol. Ieder met een 

afzonderlijke hand geschreven. XVIII <ie eeuw. 
Korte Resolutien van de Staten van Stad en Lande. 

I. 25 Augustus 1595—22 September 1681. 

II. 22 September 1681—15 December 1704. 
m. 21 Februari 1704-15 December 1730. 
Tn XVIlI<te-eeuw8che perk. bandcn. 



7. Papier. 20,4 X 31,8. 88 beschreven en eenige onbeschreven bladen. 

XVII** eeuw (na 1669). 
Provinciale Instructien van Stad en Lande. 

Hierin : de Instructien van Gedeputeerde Staten (fol. 1 — 9 vereo ) , de Reken- 
kamer (fol. 10—19), den Ontvanger Generaal (fol. 20-28 vereo ), den Secre- 
taris der Staten (fol. 30— 34 vereo ), den Secretaris der Rekenkamer (fol. 36— 
37 vereo ), de Klerken ter Secretarie (fol. 39 — 41), op de administratie der 
Provinciale vaste goederen (fol. 42 — 45 vereo ), van den Rentmeester van deze 
goederen (fol. 47—64), den Provincialen Advocaat (fol. 65 — 67 vereo ), den 
Ontvanger der Koopschatpenningen der door Luit. en Hoofdm. verkochte 
goederen (fol. 69 — 75), de Provinciale Commiezen (fol. 76 — 77 vereo ), den 
Klerk ter Secretarie van de Rekenkamer (fol. 79 — 80), de Kamerboden der 
Provincie (fol. 81— 81 vereo ), de Boden der Provincie (fol. 82—85), de Kamer- 
boden van de Rekenkamer (fol. 86 — 86 vereo ), de Loopers en Executeurs der 
Provincie (fol. 87—88). 

Het origineel, waarnaar dit handschrift is afgeschreven , is den 30 Maart 
1669 nagezien en geverifieerd door Commissarissen uit de Staten, zoodat 
dit handschrift na dat jaar moet zijn geschreven. 

In XVH de -eeuw8chen perk. band. 



8. Papier. 20,2 X 31,8. 89 beschreven en talrijke onbeschreven fol. 

XVII^ eeuw (na 1669). 
Provinciale Instructien van Stad en Lande. 

Wij vinden hier dezelfde instructiGn als in het vorige handschrift. Het is 
een copie van hetzelfde handschrift als het vorige nummer. 

In XVIIIde-eeuwschen perk. band met rood linnen rug. 



273 

9. Papier. 15 x 19,3. 38 pag. XVII** eeuw. 

Instructie voor denn Lieutenandt ende Hoeftmannen sampt Secretarien 
ende Dienarenn . . . van die Provincie der Stadt Groninghen ende 
Ommelanden ... 

Yastgesteld door de Staten den 2 November 1601. In de 17 de eeuw her- 
haaldelijk gedrukt. 

Daarbrj ingebonden het gedrukte Ommelander Landrecht, ed. 1G03. 
In bruin lederen XVIIde-eeuwschen band met gouden medaillon en rand. 



10. Papier. 15,9 X 20,9. 3 dln., resp. 434, 371 en 320 fol. XVIII** 

eeuw (2** helft). 
Praejudicien van de Hooge Justitie Kamer, den Raad, etc. 

Meerendeels uit de 17 de en 18 de eeuw. Alphabetisch onder hoofden ge- 
rangschikt. Deel I. A— F. Deel II. H— P. Deel III. Q-Z. 

In XVIIIde-eeuwsche cartonnen banden met tederen, met goud versierde ruggen. 



11. Papier. 21,2 X 33,8. 696 pag. XVIII** eeuw (na 1759). 

Decisien van de Hooge Justitie Kamer van Stad en Lande. 1750 — 1759. 

ln XlXde-eeuwschen cartonnen hand met lederen rug. 



12. Papier. 21 X 33,7. 272 fol. XVIII** eeuw (na 1760). 

Decisien van de Hooge Justitie Kamer van Stad en Lande. 1750 — 1760. 

Vgl. een dergelijk deel, waarvan dit waarschijnlijk de copie is, in het 
Archief van de Hooge Justitie Kamer, thans Rijksarchief in Groningen 
(Catalogus der Rechterlijke archieven, Eerste afd., II, d.). 

In XlXfe-eeuwmhen cartonnen band met bruin lederen rug. 



13. Papier. 20,3 X 30,9. 373 fol. XVII** eeuw. (na 1647). 

Copieen van Slukken betreffende de geschillen tusschen Stad en Lande. 
1579—1647. 

Fol. 1 — 2. Tractaat tusschen Rennenberg en de Ommelanden, 11 Juni 1579. 

Fol. 3— 3 verso . Evenzoo met het Wold-Oldambt, 11 Juni 1579. Fol. 4— 6 vereo 
onbeschreven. 

Fol. 7 — 8 vereo . Uitspraak van Alva over het stapelrecht , 7 Aug. 1571. 
Gtedr. Feith, Oldermansboek , 39 vlg. 

Fol. 9 — 15. Privilege van Philips II betreffende het stapelrecht, 31 Oct. 
1582. Fol. 15 vereo — 16 vereo onbeschreven. 
Codices Groning. 18 



Fol. 1? — 21. Tractaat van Reductie, 23 Jiili 1594. Met tractaat over het 
garnizoen. Fol. 21 vereo — 22 verso onbeschreven. 

Fol. 23— 28 vereo . Yerdrag tusschen Stad en Lande, 17 Februari 1595. 
Met de uitspraak betreffende het stapelrecht van 27 Februari 1595. Fol. 
29— 29 vereo onbeschreven. 

Fol. 30 — 37. Haere Hoog Mog. Motiven tot het leggen van 't Casteell 
voor Groningen. A°. 1600 den 20 en May. Fol. 37 vereo onbeschreven. 

Fol. 38 — 38 vereo . Extract uit de ResolutiBn der Staten (xeneraal van 20 
Juli 1604. 

Fol. 39— 39 vereo . Opgave der geschilpunten. Fol. 40— 42 vereo onbeschreven. 

Fol. 43—46. Decisie der Staten Generaal van 17 Juni 1628. Fol. 46 vereo — 
48 vereo onbeschreven. 

Fol. 49 — 346 vereo . Yonnis der Staten Generaal in de geschillen van Stad 
en Lande, 24 Juli 1640. 

Fol. 347 — 361 verso . Yerscheiden uitspraacken soo interlocutoir als definityf, 
raackende het different over het fait ende gewelt op St. Petri Lantdach 
A°. 1643 bij die van Groningen in Groningen gepleegt. Stukken van 1645 
tot 1647. Fol. 362—373 onbeschreven. 

In XVIIde-eeuwschen perk. band. 



14. Papier. 24,8 x 38,6. 112 fol. XVIII** eeuw. 

Regeeringslijst der Stad Groningen, 1594 tot 1704. 

Afkomstig van Mr. J. W. Keiser. 
In XVfflde-eeuwschen perk. band. 



15. Papier. 20 X 12,9. 139 fol. XVIII de eeuw. 

Regeeringslijst van Groningen, 1594 tot 1734. 

In XIX<te-eeuw8chen cartonnen band met linnen rug. 



16. Papier. 16,5 X 21. VI en 76 fol. Door verschillende handen ge- 

schreven. XVII* 6 eeuw (eerste helft) Fol. I—VI, 1—40 en XVI** 
eeuw (2** helft) Fol. 41—76. 
Extracten uit de Resolutien van Burgenieesteren en Raad van Groningen 
en andere copieele stukken, meest betreffende veenderijen. 1599 tot 
1646. Fol. I— VI, 1-40. 
Dijkrecht van Oost-Friesland. Fol. 41—76. 

De tekst wijkt af van het door Yan Wicht uitgegeven Dijkrecht (Das 
Ostfriesische Land-Recht nebst dem Deich und Syhlrechte, Aurich 1746, 
blz. 869 — 962) en van de andere bekende HSS. Zie Yerzeichniss der Hand- 



2/o 



schriften im Preussischen Staate. I. Hannover. 1. Gflttingen. 1., blz. 482. 
De jongste verordening , die hier voorkomt, is van 19 Augustus 1556. 

Bevat tevens vele gedrukte stukken (meest stedelijke verordeningen). 

In XVII<te-eeuw8chen perk. omslag. 



17. Papier. 15,7 X 20,4. 264 fol. XVII** eeuw (na 1649). 

Stadboek van Groningen. 

flet HS. is een copie van het officieele Stadboek, zooals het in 1828 door 
het G-enootschap P. E. I. P. is uitgegeven (Verhandelingen V). Behalve het daar 
afgedrukte vinden wij nog achter ieder boek een Appendix novarum et pro 
tempore reformatarum constitutionum als volgt: achter bock I bepalingen 
van 1497 tot 162C; achter boek II evenzoo van 1448 tot 1649; achter boek 
III evenzoo van 1476 en 1485; achter boek IV evenzoo van 1551; achter 
boek V evenzoo van 1468 tot 1596; achter boek VI evenzoo van 1446 
tot 1584; achter boek VII evenzoo van 1435 tot 1594; achter boek VIII 
evenzoo van 1505 tot 1539; achter boek IX, dat sterk afwijkt van het 
gedrukte en veel minder artikelen bevat dan dit, evenzoo van 1436 tot 1522. 
Deze afwijkingen in boek IX worden hierdoor verklaard, dat de boven als 
appendix achter ieder boek gevoegde bepalingen in het officieele Stadboek 
achter boek IX zijn geplaatst en zoo ook in de uitgave van P. E. I. P. zijn 
opgenomen. Achter ieder appendix is nog eenige ruimte opengelaten. Fol. 
245— 264 vereo Register. 

In XVIIde-eeuwschen perk. band. 



18. Papier. 16,2 x 20,8. 278 fol. XVII de eeuw (1668—1689). 

Stadboek van Groningen. Fol. 1—251. 

Het HS. is een copie van het officieele Stadboek , zooals het in 1828 door 
het Genootschap P. E. I. P. is uitgegeven (Verhandelingen V). Behalve het 
daar afgedrukte vinden wij nog achter ieder boek een Appendix novarum 
et pro tempore reformatarum constitutionum als volgt: achter boek I bepa- 
lingen van 1497 tot 1628; achter boek II evenzoo van 1448 tot 1649; 
achter boek III evenzoo van 1476 en 1485; achter boek IV evenzoo van 1551; 
achter boek V evenzoo van 1468 tot 1596 ; achter boek VI evenzoo van 1446 
tot 1584; achter boek VII evenzoo van 1435 tot 1594; achter boek VIH even- 
zoo van 1505 tot 1539; achter boek IX, dat sterk afwijkt van het gedrukte 
en veel minder artikelen bevat dan dit, evenzoo van 1436 tot 1522. Deze 
afwijkingen in boek IX worden hierdoor verklaard, dat de boven als 
appendix achter ieder boek gevoegde bepalingen in het officieele Stadboek 
meerendeels achter boek IX zijn geplaatst en zoo ook in de uitgave van 
P. E. I. P. zijn opgenomen. Achter ieder appendix is nog een bladzijde open 
gelaten. Fol. 228— 249 vereo Register. Fol. 250— 250 verso onbeschreven. 

18* 



276 

i 

Keurwetten voor Burgemeesteren en Raad en voor Taalmans en Ge- 

zworen Meente, 26 Augustus 1668. Fol. 251 — 276. Daar de ampliatie dezer 

keurwetten van 1689 hier niet wordt vermeld, is dit HS. tusschen 1668 en 

1689 geschreven. Fol. 277—278. Toevoegsels aan het Stadboek van de hand 

van Mr. H. 0. Feith. 

Aangekocht op de auctie-Mr. J. W. Keiser. 

In XVfflde-eeuwschen cartonnen band met lederen rug. 



19. Papier. 9,5 X 15,2. 39 fol. XVIII** eeuw. 

Kenrwetten voor Bnrgemeesteren en Raad en voor Taalmans en Ge- 
zworen Meente. Vastgesteld den 26 Aug. 1668, geamplieerd 15 Mei 1689. 
Fol. 20 vereo onbeschreven. 

In XVfflde-eeuw8chen bruin lederen band. 



20. Papier. 16 X 21. 76 fol. XVIII** (fol. 1—52) en XVII** eeuw 

(fol. 59—76). 
Selwerder Landrecht van 1529. Fol. 1—12. Gedrukt Verh. P. E. I. P. VI, 

597 vlg. Fol. 12 vereo onbeschreven. 
Selwerder Ordonnantie van 1546. Fol. 13— 16 vereo . Gedrukt t. a. p. blz. 627 

vlg., met uitzondering van de eeden. Vgl. t. a. p. blz. 641 noot. 
Selwerder Costumen van 1571. Fol. 17— 21 vereo . Gedr. t a. p. blz. 632 vlg. 
Selwerder Conatitutie van 1596. Fol. 22—35. Vgl. t. a. p. blz. 662 vlg. 
Sententie tusschen den Hoevelingen van Schutten nn die Bronwers tho 

Wolde. 22 Sept. 1554. Met bijbehoorende stukken. Fol. 35 verso — 37 vereo . 

Dit sint die upcnnisten, pachten, tafelguederen unde rechten tho den 

gerichte van Selwart behorende die welke van mey anno (15) LXIII 

hen. tot mey anno LXIIII bij my Henric Galinga schriver van 't ge- 

recht tot profijt der Stad Groningen opsreboeret unde ontfangen synt 

Fol. 38—52. Fol. 53—58 onbeschreven. 

Uitspraak in een zaak van het Schoenmakersgild tegen Jan Luities, 

20 Nov. 1633. Fol. 59. Fol. 59 vereo onbeschreven. 
Gildebrief der Schoenmakers. Op sunte Crispynis ende Crispynyanis dach 
1373. Fol. 60— 72 vers0 . Gedr. Oorkondenboek van Groningen en Drenthe II, 
blz. 5 vlg. Fol. 73 onbeschreven. 
Extract uit den Algemeenen Gildebrief. 1436. Fol. 73 vereo — 76. Gedr. Yerh. 
P. E. I. P. V, blz. 217 vlg. 
Alles copieen. 
In XVlII<te-eeuwschen cartonnen band met rood lederen rug. 



277 

21. Papier. 16,3 X 20. 90 fol. XVIII** eeuw. 

Korte en Expedite Deductie van 't Casteel ende Heerlijkheidt Wedde, 

Westerwoldinger en Bellingwolster Landt, Copie. Fol. 1 — 40 verso . 
Dedactie Sommaire rakende Wedde, Westerwolde inet annexen in 't 

GeneraaJ ende Apel In 't Particulier. Copie. Fol. 41— 68 v « reo . 
Brieff van keyser Caerl de V de waer by an Georg Schenk Het huis en 
slot van Wedde, Westerwoldingerland en Bellingwolde land word ge- 
geven. 25 Aug. 1538. Met daarbij behoorende stukken. Copie. Fol. 69-90 verso . 
In XVIII<te-eeuw8chen cartonnen band rtiet rood lederen rug. 



22. Papier. 13,7 X 21,3. 33 fol. XIX*> eeuw (begin). 

Aankoop van Wedde en Westerwoldinge Landt, Bellingwolde en Blijham 
door Borgemeesteren ende Raadt sampt Taalmans cn Geswoorne 
Heente in Groningen. 

CopieSn van stukken daarop betrekking hebbende van 14 Juni 1619 tot 
5 Maart 1627. 

In XIXde-eeuw8chen cartonnen band met lederen rug. 



23. Papier. 16,5 X 20,8. 27 fol. XIX& eeuw (begin). 

Memorie van het Klooster ter Apel, gecolligeerd uit de stukken en 
documenten van den Grave van Aremberg. 

Stukken van 1464 tot 1642. 

In XIX<te-eeuwschen papieren band. 

24. Papier. 20,6 X 31,8. 5 fol. XVIII** eeuw (na 1751). 

Register van Staats Resolutien aangaande de Rlooster Landen en de 

Beklemmingen. 27 Aug. 1595 tot 1 Juli 1751. Fol. 1— 3 vereo . 
Eenige aanteekeningen betreffende het Beklemrecht. Fol. 4 — 5. 

In portefeuille. 



25. Papier. 20,4 x 31,8. 75 fol. XVIII^ eeuw. 

A. P. Driessen, Aanteekeningen Van de Staatsresolutien genomen om- 
trent de beklemde Provincie Meyeren geextraheerd uit de Procedures 
in casu revisionis voor den Hove Provintiaal overgegeven door Abel 
Derks kinderen gerevideerden op en tegens de Raadshr. J. van Hoorn. 
Zie over dit proces Feith, Het Groninger Beklemregt, II, blz. 1 vlg. 
Mr. A. P. Driessen (± 1750 — 1826) was drost van Westerkwartier, en 
later vrederechter te Zuidhorn. Hij gaf in 1826 uit: Verhandeling over het 
Regt van beklemming of overdragt in de Provincie Groningen. 
In XlXde-eeuwschen cartonnen band met lederen rug. 



278 

26. Papier. 21 x 32,9. 1132 pag. XVIII^ eeuw (± 1784). 

Salvatien in Casu Revisionis Aan . . . Lieutenant en Hoofdtmannen . . . 
overgegeven door Abel Derks kinderen . . . Gerevideerden op en tegens 
De Raadsh. I. van Hoorn Revident 

Geljjkluidend met HS. Bibl. P. E. I. P. n°. 82 (zie beneden) en in den- 
zelfden tijd geschreven. 
Zie over dit proces Feith, Het Groninger Beklemregt, II, blz. 1 vlg. 

In XVIIIde-eeuwschen cartonnen band met lederen rug. 



27. Papier. 20,2 X 31,2. 72 fol. XVIII^ eeuw fna 1782). 

Sententie van Abel Derks kinderen appellanten en De Raadsheer J. van 
Hoorn appellaat Uitgesproken 30 December 1782. 

Vgl. het eindvonnis bjj Feith, Het Groninger Beklemregt, II, blz. 1 vlg. 

In XlX<te-eeuw8chen papieren band. 



28. Papier. 17 X 21,8. 16 fol. XIX<*<* eeuw. 
H. Nienhuis, Dictaat over het Beklemrecht. 

Hendrik Nienhuis (1790—1862) was sedert 1823 Hoogleeraar in het Bur- 
gerlijk Recht te Groningen. 
In papieren omslag. 



29. Papier. 20,5 X 33,3. 31 pag. XIX** eeuw. 

Memorie Overgegeven Aan De Eerste Kanier van het Vertegenwoordi- 
gend Lichaain des Bataafschen Volks door Vrouwe A. M. Graafland, 
Wed w *. van In en Kniphuizen, . . . 

Betreffende de vroeger door haar bezeten heerlijke rechten, gedateerd 30 
Maart 1804. Met Bijlagen. Copie. 

In XIX<le-eeuw8chen cartonnen band met lederen rug. 



30. Papier. 20,5 x 33,4. 21 fol. XIX de eeuw. 

Het Departementaal Bestuur van Stad en Landen van Groningen aan 
Het Staats-Bewind der Bataafsche Repnbliek. 

Betreffende de heerlijke recliten in de Ommelanden, 12 September 1803. 
Copie, vervaardigd op last van Mr. M. Backer. 
In XIX<te-eeuwschen linnen band. 



279 



31. Papier. XIX^ eeuw {1872). 

Bundel geschreven en gedrukte stukken betreffende de verdeeling der 
Ommelander Kas in 1872 en hetgeen daaraan is voorafgegaan. 

In portefeuille. 



32. Papier. 14,6 X 20,1. 114 fol. Met roode en gekleurde initialen en 

met roode opschriften. Op fol. 3 , 4™**° , 19 , 31 en 51 in kleu- 
ren uitgevoerde initialen en randversieringcn. Op fol. 13 een 
gekleurd mansportret. Door twee verschillende handen geschreven 
(fol. 1-^lverm m foi 51—114). XVI^ eeiiw (2< ie helft). 
Fol. 1. Inhoudsopgave van Fol. 3—41. Fol. lverso__2 ver8 ° onbeschreven. 
Appingedamster Buurbrief van 1327. Fol. 1 — I8 vers0 . Met korte Inleiding, 
twee transfixen (een van de Rechters van den Upstalsboom van 1327 en 
een van de Rechters van den Dam van 1432), benevens de bevestiging 
door Karel V in 1539. De Lat. tekst bij Richthofen, Friesische Rechts- 
quellen, blz. 295 vlg. Ygl. over den Nederduitschen tekst t. a. p. blz. 
297, noot 4. 
Verordening over de Rechtspleging te Appingedam volgens den Buur- 
brief. Fol. 19— 29 verao . Fol. 30 een bijvoeging van een latere XVT de -eeuwsche 
hand; fol. 30 verao onbeschreven. 
Forma des Redgers Eed binnen den Damme. Behalve deze alle andere 

gerechtelijke eeden. Fol. 31— 41 verso . Fol. 42 — 50 verso onbeschreven. 
Zijlreehten der Drie Delfzijlen. Fol. 51 tot 114 verao . 

Op fol. 52 verso is bijgeschreven : Concordat libro in Werum. Het eerste 
gedeelte is dus blykbaar een copie van het oude Werumer Zijlboek, dat in 
1470 is opgesteld; ook het begin van ons HS. komt overeen met dat van 
gemeld Zijlboek (Vgl. Driessen, Monumenta Groningana, blz. 84, noot c.) 
Aan de copie daarvan zijn dan later nog andere copieGn toegevoegd, zoodat 
het jongste stuk in onze verzameling het jaartal 1506 draagt. 

Blijkens de bovenvermelde aanteekening op fol. 52 verso bevond zich het 
Zijlboek nog in het Klooster Wittewierum, toen deze copie werd genomen; 
daar de abdij omstreeks 1580 is verwoest, is dus het tweede gedeelte van 
ons HS. v66r dat jaar geschreven, hoewel, naar het schrift te oordeelen, 
niet zeer lang. Het eerste gedeelte (fol. 1 — 41 verso ) is een gedeelte van een 
grooter HS. , daar het gepagineerd is 451—517 = fol. 1 — 32, waarna de 
paginatuur ophoudt. Om de gelijksoortigheid van den inhoud zijn beide 
deelen later samengebonden. Dit eerste gedeelte vertoont een oudere hand 
dan het tweede. 

In XVHIfe-eeuwschen oartannen band met lederen rug. 



280 

33. Papier. 16 x 20,6. 12 fol. XVIII^ eeuw. 

Het Gastbock van Wagenborgen. Vastgesteld door Burgemeesteren en Haad 
van Groningen den 29 October 1664. Met daarbij behoorende provisioneele 
Clauwe en de Rolle van de wegh om de Nieuwe Kolk. 
In XVIH<te-eeuu>8chen cartonnen band met rood lederen rug. 



34. Papier. 19,8 x 32,3. 2 dln., te zamen IV en 623 pag. XVIII^ 

eeuw (± 1760). 
Versameling van . . . Fundatie brieven en Accoorden der Sylvestemyen 
en andere Stucken daer toe specterende, soo op ordre van den . . . 
Erf Stadhouder in . . . 1751 . . . ter Secretarye van de Hoge Justitie 
Camer sijn overgegeven; als van elders met veel moeyte opgesogt en 
geschreven door R. B. de Marees. 

Deze stukken loopen over de jaren 1285 tot 1751. 

Reneke Busch de Marees was van 1730 tot 1748 herhaaldelijk Raadsheer van 
Groningen en van 11M — 176*2 Burgemeester. 

Door zijn achterkleinzoon , Jhr. Mr. R. M. A. de Marees van Swinderen van Allersma 
aan de Bibliotheek-Backer toegevoegd. 

In twee XVIIIde-eeuwsche perk. banden. 



35. Papier. 20,1 X 31,8. 273 pag. Met in kleuren uitgevoerde schets- 

teekeningen. XVIII** eeuw (1730). 
Journaal over de Zijlvesten, Zeedijken, Post en Paalwerken in de Pro- 
vintie Groningen . . . door T. V. Seeratt, Commis Provinciaal. 1716 — 1721. 

De voorrede, gedateerd 14 December 1730, is door Seeratt eigenhandig 
onderteekend , zoodat dit een authentiek exemplaar is, aangeboden aan 
Burgemeesteren en Eaad van Groningen. 

Een ander HS. is ten Rijksarchieve in Groningen. HS. fol. n°. 171. 

Thomas Seeratt was van 1716 tot 1719 Commies Provinciaal en van 1719 tot 1735 
Rentmeester Provinciaal. Zie over hem en zijn Joumaal Mr. II. 0. Feith in Gron. 
Volksalmanak 1890, blz. 87 vlg. 

In XlXde-eeuwschen cartonnen band met bruin lederen rug. 



36. Papier. 20,5 X 32,2. 63 blz. XVIII^ eeuw. 

Remarques van alle de Dijcken, Post en Paalwerken van de Provincie 
van Stadt Groningen en Ommelanden ... na de Dijck Registers door . . . 
Thomas v. Seeratt; als meede aentoening hoe de Dijcken van deese 
Provincie waeren in . . . 1717 ; Ende daerbij de Provilen van de Dijcken 
. . . in . . . 1718, 1719 en 1720. 

Copie. Met schetsteekeningen in kleuren. 

In XlXde-eeuwschen cartonnen band met lederen rug. 



281 



37. Papier. 20,2 X 30,9. 4 fol. XIX** eeuw. 

Besehrijving der Zijlvestenijen op de Kaart van de Provincie Groningen. 

In XlXde-eeuwschen linnen band. 



38. Papier. 15,9 X 20,1. 13 fol. XIX** eeuw (1836). 
Verklaring der Zijlvesten op de Kaart van Groningen. 

Gedateerd: Groningen 1836 en geteekend: W. van Rees, opzichter hij 
den Waterstaat. 

In XlXde-eeuwschen cartonnen band. 



39. Papier. 20,7 x 32,7. 4 fol. XIX** eeuw (na 1841). 

Rapport omtrent een ontwerp . . . van een Kanaal . . . tusschen Gro- 
ningen over Appingedam door Delfzijl naar de Eems. Ingeleverd bij 
Gedeputeerde Staten door den Hoofdingenieur Kross, 30 April 1841. 
In portefeuille. 



40. Papier. 15,6 X 20,4. 18 fol., benevens eenige onbeschreven bladen. 

XVII d * eeuw (1652). 
Dqk- en Zijlrechten van Vredewold. 1425 — 1564. 

Naar een copie van i606, die zelve weer naar een copie van 1570 was overge- 
schreven, is het HS. „Gecopijeert bij mij J. B. Hermans int Jaer 4652." (fol. 18ver*°). 
Op het schutblad: W. W. Buma (einde XVIIIde eeuw). 
In XIXde-eeuw8chen cartonnen band met linnen rug. 



41. Papier. 20,7 X 31,6. 608. pag. XVII de eeuw (1644). 

Kroniek van Sicke Benninge I, II (Kroniek van Van Lemego) en III. 

Pag. 1. Dat Prologus des Coramentatoris van desen boecke des Cronijken 
der Vriescher Landen ende den Seven Zeelanden. Hier voormaels ende eer 
de Eeuwige wijsheyt . . . Pag. 3 . . . alle dinck soo geschien ende geweest 
is Explicat (sic) prologus. Pag. 4 onbeschreven. Pag. 5. Hier begint dat 
Eerste deel van dit boeck der Cronycken der Vriescher Landen ende zeven 
Zeelanden ende der Stadt Groningen. Eusebius schrijft in sijner Cronqcken 
. . . Pag. 29 . . . wel klaerlijcken van schrijven sal. Hier eyndigt sick dat 
Eerste diel van desen boecke der Vriescher Cronycken. Pag. 30. Hier begint 
dat Anderde Part ofte Diel des Boecx ende Cronyckes. In alle saecken . . . 
Pag. 91 . . . Maria Hartoch Carels Dochter van Borgonnien. Pag. 92. Hier 
eyndicht dat anderde part ende diel deser Cronycke der Vriesche Landen 
met de zoeven Zeelanden. Pag. 93 . . . Incipit Prologus Copia Copia. In 



282 

nomine Domini Amen. Godt Almachtich, die door Syn Goddelycke voorsie- 
nicheyt . . . Pag. 95 . . . Ten sy dat Godt almachtig dat anders voege. 
Hier begint dat derde deel van desen boecke der Cronycke der Vriescher 
Landen met de zeven Zeelanden ende Groningen. Inden eersten wil ick een 
weynich . . . Pag. 604 . . . in goede vreede ende Regimente. Pag. 605—608. 
Regeeringslijst van Groningen van 1594 tot 1597. 

Het HS. behoort tot de tweede serie der manuscripten van Benninge's 
Kroniek. Vgl. Blok, Inleiding op de uitgave-Feith (Werken Hist. Gen. N. 
R. 48), blz. XXXIX. Het komt bijna woordelijk overeen met HS. Univ,- 
Bibl. n°. 381, maar mist het landrecht van 1448, dat daar is ingelascht. 
Waarschijnlijk stammen beide van een gemeenschappelijke bron. 

In XVIII^-eeuwschen perk. band tnet groen zijden linten. 



42. Papier. 20 X 31,5. XIII en 209 fol. XVIII** eeuw (1703). 
Kroniek van Sicke Benninge II (kroniek van Van Lemego) en III. 

Fol. I. Chronica van Groninger Lant. In allen saken die tijdlijk . . . Fol. 
XI . . . ende desgelqx als des Stigtes Luiden. N.B. In andere HSS. volgen 
na de woorden Stigts Luiden nog twie Items: Item hyr volget nae een 
Oorloge . . . Fol. XI ver80 . . . ende sal daar an blijven. Deo gratias. Hyr 
eyndigt de Chronike van Jan van Lemmige. Fol. XII — XIII ver80 onbeschre- 
ven. Fol. 1. Incipit Prologus. Copia Copia Copiae. In nomine Domini amen. 
God Almagtig, die door sijne Goddelijke Voorsigtigheid . . . Fol. 2 . . . 
ten sij dat God Almagtig dat anders voege. Hyr begint dat darde deel van 
desen Boecke der Chroniken der Vrieschen Landen, met de soeven Zeelanden 
ende Groningen. In den eersten soo wil ik . . . Fol. 209 . . . in goede 
vrede en regimente. 

Dit HS. behoort tot de derde, slechtste reeks der manuscripten van Ben- 
ninge's Kroniek. Vgl. Blok, Inleiding op de uitgave-Feith , blz. XLIII. Het 
is een copie van HS. Univ.-Bibl. n°. 382 of 383, met gebruikmaking van 
een handschrift als n°. 384. 

Op fol. A7^: De voorz. Chronike van Jan van Lemmige en de volgcnde door 
Sicke Benninge zijn gecopieert en afgeschreven in den Jaare 1703. 

In XIX<b'-eeuwschen zwart lederen band. 



43. Papier. 21 t l X 33. XII en 229 pag. XIX<* eeiiw (na 1829). 
WiUielm Coenders van Helpen, Nobiliarium Groninganum. 

Copie, na 1829 vervaardigd, van het exemplaar, toebehoorende aan Mr. 
H. 0. Feith. Het Nobiliarium is uitgegeven door Mr. H. 0. Feith ('sQraven- 
hage, 1886). Over de andere HSS. zie aldaar blz. 1, noot 1. 

In XIXde-ceuw8chen carlonnen band met bruin lederen rug. 



\ 



\j 



283 

44. Papier. 16,3 x 20,2. 52 fol. XIX*> eeuw. 
G. A. Venema, Verhandeling over den Dollard. 

Uitvoeriger in: G. A. Stratingh en GK A. Veneuia, De Dollard, Gronin- 
gen 1855. 

In XlXde-eeuwschen cartonnen band. 



45. Papier. 16,9 X 21,2. 3 dln., resp. 119, 136 en 165 pag. Door 

drie verschillende handen geschreven. XIX^ eeuw. 
Prozavertaling der Werken van Horatius. 

Waarschijnlijk van Mr. M. Backer. I. Oden. II. Epoden en Brieven. 
III. Satiren en Ars Poetica. 

In XlXde-eeuwsche papieren banden. 



46. Papier. 15,9 X 20,4. 247 blz. XIX** eeuw (1823). 
Prozavertaling van de Satiren van Juvenalis. 

Op het titelblad de naam: M. Backer. 
In XlXde-eeuwschen papieren band. 



47. Papier. 16,1 X 20. 38 fol. XIX de eeuw (1823). 
Prozavertaling der Satiren van Persius. 

Waarschijnlijk van Mr. M. Backer. 
In XlXde-eeuwschen papieren band. 



48. Papier. 20 X 32,5. 7 fol. XIX de eeuw. 
J. J. A. Goeverneur, De Keesiade. 

Copie. Gedrukt: Groningen, 1878. 

In XlXde-eeuwschen cartonnen band met linnen rug. 



49. Papier. 16 x 20,1. 149 pag. XIX^ eeuw (na 1820). 
Pag. 1 en 2. Inhoud. 
G. Hesselink, Verhandeling over Spraak en Taal, toegepast op de Doof- 
stoinmen. Met kort verslag van het Instituut te Groningen. Pag. 3 — 54. 
Overgeschreven uit het Nieuw Algemeen Magazijn van Wetenschap, Kunst 
en Smaak V,l. (1799). 
Dez., Over het Spreeken der Doofstommen. Pag. 55—78. Overgeschreven 
als boven V, 2 (1799). 



284 

R. Koopmans. Verhandeling over het Spraakverinogen. Pag. 79 — 130. 

Overgeschreven uit diens Redevoeringen en Verhandelingen , II. (Am- 
sterdam, 1820). 
Gedichten van U. A. Spandaw op het Doofstonimeninstituut. Pag. 131 — 149. 
Overge8chreven uit diens Gedichten en Redevoeringen (Amsterdam, 1803). 
In XIX<te-eeuw8chen linnen band. 



50. Gatalogus librorum bibliothecae . . . Universitatis . . . Groningae et Omlan- 

diae . . . Opera Gerhardi Lammers . . . Groningae, Vid. Edzardi Agricolae. 1669. 
Plagulae albae insertae sunt cum notis manuscriptis. 
In ligatura chartacea dorso e corio facto saec. XVIII. 

51. Landrecht Van Hunsingo, Fyvelingo, ende het Wester-quartier , . . . De 

vijfde Druck . . . Groningen, Hans Sas. 1647. 

Met handschrifteUjke aanteekeningen van een XVIIIde-eeuwsche hand in margine 
en op de doorschoten bladen. 

In XIXde-eeuw8chen cartonnen band met lederen rug. 

52. — Hetzelfde Werk . . . De vijfde Druck . . . Groningen, Wed. Edzard' 

Huysman. 1664. 

Met handschriftelijke aanteekeningen in margine en op de doorschoten bladen door 
een XVIIde-eeuwsche hand. 

In XlXde-eeuwschen cartonnen band met zwart linnen rug. 

53. — Hetzelfde Werk . . . De seste Druck . . . Groningen, Rembertus Huys- 

man. 1679. 

Met handschriftelijke aanteekeningen in margine en op de doorschoten bladen door 
een XVIIIde-eeuwsche hand. 

In XIX<te-eeuw8chen cartonnen band met zwart linnen rug. 

54. Instructie voor den Luytenant ende Hooftmannen , sampt voor den Secretaris 

ende Dienaren des Gericht Camers, vande Provincie der Stadt Groeningen 
ende der Omlanden, . . . Groeningen, Hans Sas. 1631. 

— Hetzelfde werk . . . Groningen, Wed. Edzard Huysraan. 1667. 

Nader Ordre ofte Ampliatie ende correctie van eenige poincten in de 

instructie voor Lieutenant ende Hooftmannen . . . Groningen, Wed. Edzard 

Huysman. 1668. 
Ordre Waer nae gheprocedeert sal worden in de Eevisie van de Sententien 

van Lieutenant, ende Hoofftmannen der Stadt Groningen ende Ommelanden. 

Groningen, Hans Sas. M. DC. XV. 

— Hetzelfde werk . . . Groningen, Wed. Edzard' Huysman. MDCLV. 

De Gedeputeerde Staten van de Provincie van Stadt Groningen ende Om- 
melanden . . . Resolutien van 4 Maart 1665 en 28 Maart 1673 over de 
Hoofdniannenkamer. 



285 

Alles met handschriftelijke aanteekeningen in margine en op de doorschoten bladen 
uit de XVUde e n XVIIIde eeuw. 

Voorin met XVIIde-eeuwsche hand: /. Clinge. 
In XVlIde-eeuw&chen perk. band. 

55. Land-Recht der Beyden Old'- Ambten . . . Groningen, Wed. Jan Claessen. MDCLIV. 

Met aanteekeningen in margine door een XVIIIde-eeuwsche hand. 
In XVIIde-eeuw8chen perk. band. 

56. Constitutien behelsende Ordonnantien op Saaken van Houlijken, Houlqks 

Voorwoorden, Erffenissen, Donatien en Oevelgank etc. den 15 May 1689. 
Alsmede op allerhande Conventien en Contracten den 25 April 1701. Koop 
en Verkoop, Verhuiringe van Huisen en Landen etc. den 6 Febr. 1702 . . . 
Qroningen, Wed. Joh. Barlinkhof. 1721. 

Doorschoten. Met handschriftelijke aanteekeningen uit de XVIIIde eeuw. 

In XIX<te-eeuw&chen band met linnen rug. 

57. Hs. Kremer, Beknopte aardrijks- en geschiedkundige Beschrijving der pro- 

vincie Groningen. Groningen, 1818. 

Met een kaart. Slechts blz. 95 — 181 is aanwezig. 

Met aanteekeningen in margine en op de doorschoten bladen door een XlXde- 
eeuwsche hand. 

In XIX<te-eeuw8chen cartonnen band met lederen rug. 



BIBLIOTHECA SOCIETATIS PRO EXCOLENDO 

IURE PATRIO. *) 

1. Chartac. 18 ,7 X 23,8. 282 fol. Saec. XIX (c. 1806). 

Alberti Jacobi bnyinaer van Twist Praelectiones de Jnre Groningano, 
Transisalanico et Frisico. 

A. J. Duymaer van Twist (1775 — 1920) inde ab anno 1802 Groningae professor 
iuris fuit. Inter annos 1906 et 1908 has scholas habuit. (Cf. Jonckbloet , Gedenkboek, 
109). Hunc codicem donum dedit familia Duymaer van Twist anno 1878. 

In ligatura chartacea saec. XIX dorso e corio facto. 



2. Chwrtac. 18,7 X 23,8. 2 vol., coniunctim 600 fol. Saec. XIX 

(1804 seq.). 
Eiusdem Commentarius ad „Lanian Aanleiding tot de eerste beginselen 
der Groninger Regtskennis." 

Cf. Jonckbloet, Gedenkboek, 109. 
Origo et ligatura ut supra. 



3. Chartac. 15,3 x 20,3. 282 fol. Saec. XVII. 

Ubbonis Emmii Vita Mensonis Altingii 1541—1612. 

Fol. 1. Duae praecipuae sunt causae . . . Fol. lvereo m m m v j r08 inimicos 
nil curamus , ideoque contemnimus. Fol. 2. Natus est Menso utroque parente 
honesta ac nota familia orto . . . Fol. 136 . . . quae de praestantissimi atque 
optimi vih vita ac morte posteritatis memoriae mandanda putavi. Boni 
consule, fave, cave. Fol. 137. Lyst der stukken, in deze Verzameling verder 
voorkomende cet. (manu saec. XIX). Fol. 138— 149 verso vacant. Fol. 150— 
282 verso aliquot libellos typis excusos continent de familia Altingiorum 
saec. XVII. 

Autographum. 

Hic codex saeculo XVIII ineunte erat in manibus Adami Mensonis Isinck> profes- 
soris Groningani, qui e stirpe Altingiorum oriundus ex hoc codice Vitam Mensonis 
Altingii anno 1728 typis excudendam curavit (Groningae apud Georgium Spandaw). 
Nostro saeculo hunc possedit vir docl. T. P. Trealing , in cuius bibliotfiecae auctione 
anno 1845 a Societate P. E. I. P. emtus est. (Catal. 1935). 

In ligatura e corio fusco facta saec. XV 111. 



1) Universitatis Groninganae Bibliothecue conunodata. 



287 

4. Chartac. 20,8 x 31,1. 182 fol. numerata et compluria vacua non 

numerata. Tribus manibus exaratus (fol. 1 — H4 ver8 °; 126 — 154; 

154—182). Saec. XVIII. 

Gerhardi Feltmann De libertate et statu totius gentis Frisicae et sigil- 

latim Jeveranae. Fol. 1 — 114 verso . Fol. 115 — 125 ver »° vacant. Dedicatio scripta 

est Auricae a. d. XV. Febr. 1687. Hic tractatus non invenitur in editione 

operum fratrum Feltmannorum cura J. J. van Hasselt (Arnhemiae 1764 — 1769). 

Gerhardus Feltman (1637—1696) fuit professor iuris Duisburgae (1661—1661), 

dein Gronxngae (1667 — 1678), postea assessor Curiae Auricae. 

Prodromns rernm Frisie et sigillatim Harlingiae post tempora Ubbonis 
Emmii. 1570—1663. Fol. 126-182. 

Wiardi in fronte codicis annotavit auctorem esse forsitan Ulricuin a Werdum. 
Societas P. E. I. P. in auctione bibliothecae Til. Doth. Wiarda (1746-1826) hunc 
codicem emit anno 1827. {Cf. Catal. n°. 1322). 
In ligatura membranacea saec. XVIII. 



5. Chartac. 16,5 X 21,1. 135 fol. Saec. XVIII (1784). 

Jacobi de Rhoer Dictata in Antiquitates patriae nostrae, 1784. 

Jacobus de Rhoer (1723 — 1813) professor historiae in Universitate Groningana fuit. 
Hic codex anno 1840 Societati P. E. I. P. dono datus est a viro doct. Henrico 
Guilielmo Tydeman. 

In ligatura chartacea saec. XVIII dorso e corio rubro facto. 



6. Chartac. 20,1 X 24,8. 61 fol. Saec. XIX (1828). 

Davidis Jacobi van Lennep Annotationes in Taciti Germaniam. 

David Jac. van Lennep (1774 — 1853) ab anno 1799 usque ad annum 1838 pro- 
fessor in Athenaeo Amstelodamensi fuit. H. P. Scholte, qui haec dictata anno 1828 
scripsit, anno 1827 J28 theologus in Albo inscriptus est. 

In catalogo anni 1852 hic codex primum invenitur. 

In ligatura chartacea saec. XIX. 



7. Chartac. 16,5 X 21,2. 217 fol., quorum aliquot vacua relicta. 

Saec. XVII. 
Anthonii van Voorst Vocabularium Belgicmn etymologicnm. 

Annaeus Ypey , qui hunc codicem possedit, in fronte haec scripsit: „Mr. Anthony 
van Voorst is geweest Raad in de vroedschap der stad Utrecht , als zoodanig aangesteld 
den 19 van herfstmaand des jaars 1676 en in hetzelfde jaar nog overleden. Zie het 
Utrechts Plakaatboek III d., blz. 489. Vroeger is er onder de Utrechtsche geleerden 
ook een Anthonius van Voorst geweest; en indien van dezen dit werk afkomstig is, 
zoo is het ongetwijfeld hetzelfde werk, dat onder de Opera non edita van M. Schoock 



288 

vermeld wordt, getiteld Etymologicum Belgicum. Vid. Effig. et vit Profess. Gron. p. 13M. 
Schoock was van moederszijde een kleinzoon van dezen Anthony van Voorst. Deze 
schijnt ook de grootvader geweest te zijn van den bovengemelden Anth. van Voorst, 
die raad in de vroedschap der stad Utrecht was in het jaar 1670." 

E bibliotheca viri cl. Ypey (1760—1837) anno 1837 Societati P. E. I. P. 
acquisitus est. 

In ligatura membranacea saec. XVII. 



8. Perkament en papier. 7,2 x 10,5. 151 fol. Met in goud en kleuren 

uitgevoerde initialen en roode opschriften. XV^ eeuw. 
Een seer schoon ghebet van der hilligher drievoldicheit. 

Fol. 1. Een seer schoon ghebet van der hilligher drievoldicheit du 
hoghe heerscap der godliker overmogentheit . . . Fol. 5 verao . . . ewich 
overlove in die warlt der werlde. 
Santus Augustinus Hantboexkijn. 

Fol. 5 verao . Hier beghint Santus Augustinus hantboexkijn. Dat eerste 
capittel is van der beschouwinge ons heren Jhesu Christi. Want wi int 
middel der stricken gheset sijn . . . Fol. 75 . . . ic moet ingaen in de 
vroude mijns Heren. Amen. Nota. Sante Augustinus hevet dit boec ghe- 
maect . . . Fol. 76 verso . . . synre ynnerster crachten wtgevet. Amen. 
Santus Bernaerdns Enlike sprekinghe. 

Fol. 76 verso . Hyr beghint Santus Bernaerdus enlike sprekinghe. Jhesu 
Criste coninc der euicheden . . . Fol. 98 . . . mitten ewighen vader ende 
mitten hellighen gheeste. Amen. 
Ut Sancte Augustinus Suchtinghe. 

Fol. 98. Dit is genomen wt Sancte Augustinus Suchtinghe. Dat eerste 
capittel. Mijn ghebet moet here op stighen tot u . . . Fol. 122 verao . . . 
God in alle die werlt der werlt van ewen tot ewen. Amen. 
Dat aventmael ons Heren vergadert wten vier Ewangelisten. 

Fol. 123. Hyr beghint dat aventmael ons Heren vergadert wten vier Ewan- 
gelisten. Op den eersten feestdach . . . Fol. 147 verao . . . daer du mi mede 
ghemynt hebste , in hem si ende ic in di. Amen. (In pericopen verdeeld voor 
de verschillende feestdagen). 
Soven pnncten van Sancte Bernaerdus teghen die seven hovet sunden. 
Fol. 147 vers0 . Dese soven puncten seghet Sancte Bernaerdus teghen die 
seven hovet sunden . .. . Sint dat ic bekende . . . Fol. 149 verso . . . so 
ontrouwe w ghewest hadde. Nota. Ic bin ene blome des weeldes . . . 
Fol. 151 verao . . . inder passien ende wonden ons heren Jhesu Christi. 

Als vroegere eigenaar komt op het schutblad voor: Joannes Francisci, met 17de- 
eeuwsche hand. In lateren tijd behoorde het aan prof. Annaeus Ypey te Groningen 
(1760 — 1 837) , na wiens dood het door het Genootschap is aangekocht. (Catal. n°. 3274). 
In XVIH<te-eeuwschen cartonnen band. 



289 

9. Papier. 13,5 x 19 } 4. IV en 181 fol. Met gekleurde en roode 

initialen en opschriften. In 2 colommen. Door drie verschillende 
handen geschreven: Fol. I—IV, 1—132; 133—168; 169—181. 
XVte eeuw (het eerste gedeelte 1490). 
Een seer goet boeck ende is ghehieten Profectus (het aan Bonaventura 
toegeschreven De profectu religiosorum). 

Fol. I— III. Die tafel van dit teghenwoerdige boeck. Fol. HI ver80 — IY 
onbeschreven. Fol. IV vorso . Hier beghint een seer goet boeck ende is van 
waerdicheden ghehieten Profectus . . . Fol. 1. Eens gheesteliken menschen 
leven staet in sevender hande voertganghe ghedeelt . . . Fol. 131 vereo . . . 
Soe wert hi ons te starc ende verwynnet ons. Spreect een Ave Marie voer 
den scrrjver om Gods wille. Laus Deo. 
Die nuwe hystorie der XI dusent magheden. 

Fol. 133. Hyer beghint een epistel tot den XI dusent magheden Christi 
op die nuwe hystorie der XI dusent magheden die lestent van den hemel 
gheopenbaert wert . . . Fol. 133 vereo . ende tot veelre menschen stichticheit. 
Hyer eyndet die epistel. Hyer beghint die nuwe openbaringhe der heervaert 
ende derre passien der XI dusent magheden. God die vander ewicheit alle 
dinc wyslike ordineren can . . . Fol. 167 . . . welkeer eer ende glorie is 
van ewen tot ewen. Amen. Hic undecim milium virginum hystorie non sine 
labore finis imponitur. Quapropter deo sint gracie. Fol. 167 vereo — 168 vereo 
onbeschreven. 

Nederlandsche bewerking van de Revelationes P. Hermanni Josephi de 
undecim millibus virginum, blrjkens de voorrede in 1183 geschreven (gedr. 
Acta Sanct. Oct. IX, p. 173 seq.). De Ned. tekst is naar dit HS. gedeeltelijk 
gedrukt bij Le Long, Beschrrjvinge van de Reformatie der Stadt Amsterdam, 
blz. 270 vlg. 
Dat leven des heilighen bysscop Sinte Servaes. 

Fol. 169. Dat leven des heilighen bysscop Sinte Servaes. Sinte Servaes 
was bisscop tot heyden Tongheren . . . Fol. 173 . . . Ende men hoerde die 
enghelen singhen in den hemel. Amen. Sote(?) 
Die legende van Sinte Magdalene. 

Fol. 173. Die legende van Sinte Magdalene ende hoer leven is dit. Te 
Iherusalem soe een edelman van coninclike gheslachte . . . Fol. 176 . . . 
die ghebenedrjt is inder ewicheit. Amen. 
Die legende van Sinte Alyt 

Fol. 176. Die legende van Sinte Alyt die coemt op St. Blasius dach. Sinte 
Alyt die eerwaerdighe maghet was van edele gheboerten . . . Fol. 181 . . . 
die entsculdicht alle mijne onvolcomenheit. Deo gracias. Amen. Sote(?) Fol. 
ISjverso onbeschreven. 

Fol. iSlwrso . . . Dit boeck hoert toe die susteren van Sinte Claren te Hoirn opt 
Noirt bi onser liever vrouwen Kerck. Ende is ghescreven bij hamlen Syvert Allerts 
Codiees Groniny. 19 



m 

zoen MCCCC ende XC. Deo gracias. (Zie over hel Clarissenklooster te Hoom, Velius, 
Cronyck van Hoorn, blz. 44). In later tijd heeft het HS. toebehoord aan Isaac Le 
Long , die er de ^Hystorie der XI dusent maghederi" aan ontleende (Vgl. boven en 
Huydecoper, Proeve van Taal en Dichtkunde. Ifr uitg., /, blz. 55 noot). Na den doqd 
van Le Long (1144) kwam het in het bezit van Mr. C. A. van Weychendorff, oud- 
raad in de vroedschap en secretaris van het Gerecht van Utrecht, 1737 — 1810 (vgl. 
t. a. p. blz. 53 vlg.). Na hem behoorde het aan Annaeus Ypey (1160 — 1837), theol. 
professor te Harderwijk en te Groningen* op wiens auctie het door F. E. I. P. is 
aangekocht (CaU n°. 5270). 

Tn XVIIIde-eeuwschen cartonnen band met rood lederen rug. 



10. Papier. 20,2 x 31, 6. 93 besckreven, benevens zeer vele onbeschre- 

ven fol. Door twee handen geschreven (foL 1 — 85, 90 — 93; 
86 ver *°—89). XVIIIte eeuWm 
Kerken-Ordeninge gestelt in den Nationale Synode der Gereformeerde 
Kerken binnen Dordregt anno 1618 en 1619. Met doorloopende vergelijking 
met de oudere Kerkorders. Fol. 2—13. Fol. 1. Algemeene titel. Fol. 13™»™ 
Register. 
Kerkenordre van Frieslant, opgeetelt . . . den 9 Febr. 1722. Fol. 14— 78 verso . 
Op fol. 14: Getrocken door G. Nauta als Canon. uit (volgen verschillende 
oudere ordres en Resolutien der Staten van Friesland). Fol. 78 ver8 °. Uitge- 
schreven van mij uit het class. registerboek van Leeuwarden en voleind den 
3 Febr. 1736. A. Alberthoma. eccl. Leov. (Dr. Gisbertus Nauta werd in 1722 
aangesteld tot landsadvocaat en fiscaal van Friesland. Albertus Alberthonia 
(1687 — 1758) was achtereenvolgens predikant te Midwolde, Emden, Leeu- 
warden en Groningen). Fol. 79 — 80. Leges classis Leovardianae. Fol. 80 verso 
onbeschreven. 
Kerken-Ordre der Stat Groningen van 1594. Met daarmj behoorende onder- 
teekeningen der predikanten tot 1639 , benevens een extract uit de Acta der 
Provinciale Synode van 1596. Fol. 81—89. Fol. 89 verso onbeschreven. 
Rnige Resolutien nopens Kerkelijke zaken genomen. Yoornamelijk door 

Stad en Lande. 1596—1704. Fol. 90— 91 verso . 
Reglement van de orde der predikbenrten te Groningen van 1715. Fol. 92 — 93. 

Dit HS. is ook van de andere zijde uit beschreven. Daar vinden wij: 
Keurwetten voor Burgemeesteren en Raad. Vastgesteld in 1668 en herzien 
in 1689. 7 fol. 

Bovendien nog de opzet van een in XXV Capita ingedeeld boek , blijkbaar 
een toelichting op de Kerkleer. Nog inliggend: 
Acta van het Conventus gehouden binnen Groningen op den 4 en Novem- 
ber en volgende dagen ter voldoeninge aan . . . den 24 en 43 en artikel 
van het Chr. Synodus deses jaars 1750. Cop. 3 fol. 



291 

Ordinare quaesita in visitatione classiura. 18 de eeuw. 2 fol. 

Benevens eenige losse stukken betreffende de behandeling van afvallige 
lidmaten der gemeente. 

Dit HS. is afkomstig van Afr. R. K. Driessen, die het waarschijnlijk van de 
AlberthomaSs, van wie hij door zijn moeder afstamde, heeft geerfd. Op zijn auclie 
(1832) is het aangekocht (Catal. HSS. fol. n°. 10). 

In XVIIIfe-eeuwschen perk. band met lederen riempjes. 



11. Papier. 21 x 34. XVIII** en XIX** eeuw (1761—1834). 

Redevoeringen gehouden in het Genootschap Pro Excolendo Iure Patrio. 

A. Gmummerde discursus: 

N°. 1. Kritiek op de openingsrede van Nic. Engelhard (gedr. Yerh. 
P. E. I. R, I, blz. 1 vlg.) van E. Ippius, 28 Maart 1761. 

N°. 2. F. A. van der Marck, Over de hinderpalen bij het verklaren van 
het vaderlandsch recht, 28 Maart 1761; met kritiek van R. B. Gockinga. 

N°. 4. R. B. GocMnga, Num Ius repressaliarum subsistat in Belgio inter 
ipsas Provincias foederatas, 30 Mei 1761; met kritiek van C. C. Emmery. 

N°. 5. J. Wichers, Over het reserveeren van den eigendom in verkoop 
van vaste goederen, 27 Juni 1761; met kritiek van T. Tiddens. 

N°. 6. C. C. Emmery, De iure communi et optimo, 26 Sept. 1761; met 
kritiek van J. Gockinga. 

N°. 9. S. Gockinga, De gronden der gemeene vrqheid der Vereenigde 
Provincien, z. d. (Jan. 1762); met kritiek van T. van Berghuys. 

N°. 10. J. K. van Trojen, Oorsprong en grond van de erfopvolging bij de 
oude Nederlanders, 27 Febr. 1762; met kritiek van J. Fockens. 

N°. 11. J. Fockens, Arbitraire straffen in de stedelijke wet, 24 April 
1762; met kritiek van T. van Swaneveld. 

N°. 12. J. Huisinga, Het recht van gratie, z. d. (Mei 1762); met kritiekvan? 

N°. 14. H. Tjas8ens, De beslechting van geschillen tusschen gewesten of 
leden daarvan in de Republiek, z. d. (Sept. 1762); met kritiek van J. A. 
Engelhard. 

N°. 15. J. B. Wieringa, De communione bonorum inter coniuges, z. d. 
(Oct. 1762); met kritiek van D. F. J. van Halsema. 

N°. 16. J. A. Engelhard, De tortura iniquo iuris remedio, z. d. (Nov. 1762); 
raet kritiek van L. Trip. 

N°. 17. D. F. J. van Halsema, BedenMngen over den alouden regeerings- 
vorm der Ommelanden, z. d. (Dec. 1762); met kritiek van F. A. van der 
Marck. Gedr. Yerh. P. E. I. P., II, 1 vlg. 

N a . 18. F. A. van der Marck, De poenis apud Groninganos arbitrariis, 
z. d. (Jan. 1763); met kritiek van E. Ippius. 

N°. 19. L. Trip, Yerklaring van het Reglement Reformatoir voor Stad en 
Lande van 1749, z. d. (Maart 1763); met kritiek van R. B. Gockinga. 

19* 



292 

N°. 20. E. Ippius, Over het Ommelander Landrecht, 30 April 1763; met 
kritiek van J. Wichers. Gedr. Yerh. P. E. I. R, I, blz. 319 vlg. 

N°. 22. J. Wichers, Over § 2, art. 3 B. van het Ommelander Landrecht, 
25 Juni 1763; met kritiek van T. Tiddens. 

N°. 23. C. C. Emmery, Over verzetting en verpanding in de Ommelanden , 
29 Oct. 1763; met kritiek van J. Gockinga. 

N°. 24. T. Tiddens , Over art. 4 , 5 en 6 van Boek I van het Ommelander 
Landrecht, z. d. (26 Nov. 1763); met kritiek van J. K. van Trojen. 

N°. 25. J. Gockinga, Over het recht, waarmede de Nederlanders tegen 
Spanje zijn opgestaan, z. d. (Dec. 1763). 

N°. 26. J. K. van Trojen , Over art. 7 , 8 en 9 van Boek I van het Omme- 
lander Landrecht, z. d. (Jan. 1764); met kritiek van D. F. J. van Halsema. 

N°. 28. D. F. J. van Halsema, Over art. 11 — 17 van Boek I van het 
Ommelander Landrecht, 31 Maart 1764; met kritiek van H. Tjassens. 

N°. 29. T. van Swaneveld, Over art. 49 van de Stads Nieuwe Constitutifin , 
28 April 1764; met kritiek van J. R. Wieringa. 

N°. 30. H. Tjassens, Over art. 18 — 23 van Boek I van het Ommelander 
Landrecht, z. d. (Mei 1764); met kritiek van J. A. Engelhard. 

N°. 31. J. R. Wieringa, Over art. 21 — 24 Boek I van het Ommelander 
Landrecht, 30 Juni 1764; met kritiek van E. W. Uchtman. 

N°. 32. J. A. Engelhard, Over art. 25 Boek I van hetz. , z. d. (Sept. 
1764); met kritiek van E. Ippius. 

N°. 33. E. W. Uchtman, Over art. 26 en 27 daarvan, z. d. (Oct. 1764); 
met kritiek van L. Trip. 

N°. 34. E. Ippius, Over art. 1 van het Reglement Reformatoir van 1749, 
24 Nov. 1764; raet kritiek van F. A. van der Marck. 

N°. 35. F. A. van der Marck , Over het verband van de Vereenigde Neder- 
landen met het Duitsche Rijk, 29 Dec. 1764; met kritiek van H. Tjassens. 

N°. 36. H. Tjassens, Over den invloed van den aard der regeering op de 
wetgeving, z. d. (Jan. 1765); met kritiek van R. B. Gockinga. 

N°. 39. J. Gockinga, Over de rechten van den Zittenden Raad, 28 Sept 1765. 

N°. 40. J. K. van Trojen, Over art 28 Boek I van het Ommelander 
Landrecht, z. d. (Oct. 1765). 

N°. 43. T. van Swaneveld, De restricta iure Groningano testandi facultate, 
z. d. (Nov. 1766). Omgewerkt gedr. Verh. P. E. I. P. I, 127 vlg. 

N°. 45. J. K. van Trojen, Over art. 13 van de Stadswet op de manier 
van procedeeren bij executie, z. d. (Jan. 1767). 

N°. 47. Dez., Over den Oerveed, 25 April 1767. 

N°. 49. L. Trip, Over de vertraging van rechtsgedingen , z. d. (Nov. 1767); 
met kritiek van E. Ippius. 

N°. 50. F. A. van der Marck, Over Moitsoenen, z. d. (Dec. 1767); niet 
kritiek van R. B. Gockinga. 



293 

N°. 52. R. B. Gockinga, Over de plicht der Overheid, ora het zedelijk 
bestaan der ingezetenen te bevorderen, z. d. (Oct. 1768); met kritiek van 
A. Brugmans. 

N°. 53. D. F. J. van Halsema, Over de bloedwraak enz., z. d. (Dec. 1768); 
met kritiek van C. M. Merkelbach. 

N°. 63. J. de Rhoer, Over de oude verbintenis der landen, onder het 
Sticht van Utrecht behoorende, 28 April 1770. 

N°. 64. J. G. Wichers, Over het dadsisa der oude Germaniers, z. d. (Mei 1770). 

N°. 65. A. H. van Idsinga, An Comes Hollandiae Gulielmus Tertius 
Balivum Hollandiae ob raptam pauperi rustico vaccam capite truncari fecerit, 
30 Juni 1770. 

N°. 66. L. Trip, Dat verbetering van onze pleitorde mag gehaald worden 
uit onze oorspronkelijke constituti&i , 27 Oct. 1770. 

N". 69. J. de Rhoer, Verklaring van den giftbrief van Hendrik III, 23 
Februari 1771. 

N°. 72. A. Brugmans, Of Nederland v66r de aankomst der Batavieren is 
bewoond geweest, z. d. (Dec. 1771). 

N°. 73. J. de Rhoer, De liturgie der Nederlandsche Kerk, 29 Febr. 1772. 

N°. 90. A. Brugmans, Oorsprong en aanwas der Zuiderzee, z. d. (Dec. 1774). 

N°. 91. C. M. Merkelbach, Circa leges connubiales, praesertim Mosaicas, 
incestum nuptiasque prohibitas respicientes , 24 Febr. 1775. 

N°. 97. Dez., Hetz. II, 30 April 1776. 

N°. 99. H. J. Arntzenius, Over den oudsten godsdienst der Nederlanders. 
I. z. d. (Nov. 1776). 

N°. 102. J. de Rhoer, Oorsprong en voortgang van den Christelijken 
godsdienst, bepaaldelijk in Stad en Lande, 22 Februari 1777. 

N 9 . 103. A. Brugmans, Over den invloed der natuur- en voornamelijk der 
werktuigkunde op den bloei der Nederlandsche gewesten, 29 Maart 1777. 
(2 exemplaren). 

N°. 105. A. Q. van Swinderen, Over het recht der laatgoederen en hun 
oorsprong. I, 31 Mei 1777. 

N°. 106. Ph. J. Looff , Over de voordeelen der scheikunde voor ons vader- 
land. I, 28 Juni 1777, 

N°. 110. M. J. Busch, Over den tegenwoordigen staat der verloskunde, 
28 Febr. 1778. 

N°. 111. M. W. de Riiadt, De kwade of goede rechter in gevallen van 
boeteoplegging en lijfstraf. I, 28 Maart 1778. 

N°. 112. A. Q. van Swinderen, Over het laatrecht. II, 25 April 1778. 

N°. 116. M. W. de Raadt, De kwade of goede rechter enz. II, 31 Oct. 
1778 (2 exemplaren). 

N°. 130. Dez., Hetz. III, 25 Maart 1780. 

N°. 134. Ph. J. Looff, Over de voordeelen der scheikunde. III, 28 Oct. 1780. 



294 

N°. 136. A. Q. van Swinderen, Over de doode hand, 24 Febr. 1781. 

N°. 139. J. de Vries, Over het beneficie van inventaris, 30 Juni 1781. 

N°. 143. M. J. Busch, Over eenige voornaamste doodsoorzaken en voor- 
behoedmiddelen daartegen, 24 Febr. 1782. 

N°. 145. C. W. de Rhoer, Over eenige vergiften en hun uitwerking, 27 
April 1782. 

N°. 146. A. Bertling, Over den oorsprong en de lotgevallen van het 
Goorecht, 25 Mei 1782. 

N°. 158. J. de Vries, Over de berekening van den trjd bij de Romeinen 
en brj ons, 27 Dec. 1782. 

N # . 179. R. K. Driessen, Over het maken van wetten bij wjjze van 
verdrag, 24 Sept. 1785. 

N°. 184. J. de Vries, Over de oorzaak van sommige wetten, die bjj 
toeval zrjn ingevoerd, 30 Sept. 1786. 

N°. 185. L. Beckering, Over de betere bereiking van het doel van het 
Genootschap P. E. I. P., 30 Sept. 1786. 

N°. 187. R. K. Driessen, Over de vormen van volksrepresentatie in Gro- 
ningen, 30 Dec. 1786. 

N°. 191. J. de Vries, Verbetering van twee plaatsen in het Ius vetus 
Frisicum, 26 Mei 1787. 

N°. 201. R. K. Driessen, Over eenige artikelen van het Ommelander 
landrecht, 31 Mei 1788. 

N°. 209. Dez., Hetz. (vervolg), 28 Maart 1789. 

N°. 212. A. J. de Sitter, Over den tijd, waarop in deze provincie op 
manslag de doodstraf i6 gesteld, 26 Sept. 1789. 

N°. 223. R. Homan, Over art. 13 van Stads Constitutie van de rubriek der 
dienstboden, 25 Sept. 1790. 

N°. 232. R. K. Driessen, Over eenige art. van het Ommelander Landrecht, 
25 Juni 1791. 

N°. 253. Dez., Hetz. (vervolg), 25 Mei 1793. 

N°. 259. Dez., Hetz. (vervolg), 25 Jan. 1794; met ongenummerd vervolg 
van 31 Oct. 1795. 

N°. 300. Dez. , Over den aard der kerk- en pastoriegoederen in de Omme- 
landen, 27 Oct. 1798. 

N°. 326. Dez. , Over eenige ongedrukte stukken betreffende de verhouding 
van Groningen tot den bisschop van Utrecht, 28 Mei 1803. 

N°. 334. Dez. , Over de aanneming der pacificatie van Gent te Groningen , 

30 Juni 1804. 

N°. 343. Dez., Over de mandaten van nieuwe inhuring van beklemd lancl, 

31 Oct. 1806. 

N°. 344. Dez., Hetz. (vervolg), 28 Nov. 1806. 
N°. 346. Dez., Hetz. (vervolg), 27 Febr. 1807. 



295 

N°. 362. T. Sypkens, Over het recht van testeeren, 22 Februari 1811. 
N°. 392. H. J. Uilkens, Over het staatsbestuur in betrekking tot de land- 
huishouding, 31 Maart 1820. 

B. Genwmmerde losse stukken. 

N°. 16. A. J. de Sitter, Over de woorden „onstrdffelijke zegelen" in de 
landrechten, 31 Jan. 1789. 

N°. 19. Dez., De oudheid der stoklegging in het Goorecht en Dienthe, 
25 April 1789. 

N°. 24. Dez., Over § 3, Boek IV van het Stadboek, 28 Nov. 1789. 

N°. 25. Dez., Over § 53, Boek II van het Ommelander Landrecht, 29 
Jan. 1791. 

N°. 26. W. de Sitter, Over de litterae indentatae, 28 Juni 1792. 

N l \ 27. A. J. de Sitter, Over het gericht en het klooster Selwerd, 29 
Sept. 1792. 

C. Ongenummerde gedaieerde redevoeringen l). 

H. de Ranitz, Aanspraak bij de aanvaarding van het praesidium, 26 Febr 1828. 

J. Baart de la Faille, Over moord-monomanie, 26 Febr. 1828. 

J. E. Paehlig, Over erfrecht in Westerwolde, 29 April 1828. 

W. de Sitter, Over het doel der Fransche wetgeving in zake voogdijen, 
25 Juni 1828. 

?, Over het Stadboek, 30 Dec. 1828. 

H. 0. Feith, Over de huwelijken der Friesche priesters in de 13 do en 
volgende eeuwen, II, 30 Dec. 1828. Gedr. Verh. P. E. I. P., VI, blz. 265 vlg. 

E. van Eerde, Aanspraak mj de aanvaarding van het praesidium, 27 Jan. 1829. 

H. 0. Feith, Over de huwelijken enz. HI, 24 Febr. 1829. Gedr. t. a. p. 

G. W. Eekhout, Over eenige bepalingen betreffende huwelijk en scheiding 
in het Burg. Eecht, 31 Maart 1829. 

H. Trip, Over het erf pachtsrecht , 28 April 1829. 

J. E. Paehlig, Eenige belangrijke gevallen in de lijfstraffelijke rechtsple- 
ging, 28 Dec. 1829. 

A. Ypey, Aloude staat van Friesland, 23 Febr. 1830. 

H. de Ranitz , Vergelijking van het Fransch en Ned. recht met betrekking 
tot privilegien en hypotheken, 26 Oct. 1830. 

J. Baart de la Faille, Over de mogelqkheid van een gerechtelijk onderzoek 
naar de behandeling van patienten door geneeskundigen , 28 Dec. 1830. 

G. A. G. van Maanen, Het al of niet bestaan van veemgerichten in het 
Sticht Utrecht, 31 Mei 1831. 

J. H. Philipse, Over de coloni of adscripticii bq de Romeinen en soortgelijke 
dienstplichtigen in ons land, 25 Oct. 1831. 

J. W. Keiser, Over de zegels, Nov. 1831. 



l) Alleen de vier eerste zijn op den rug genummerd i — 3, 5. 



296 

H. de Kanitz, De inrichting der stedelijke besturen naar de Grondwet, 
28 Mei 1833. 

A. Schneither, Over Cicero's rede voor Murena, 29 April 1834. 
D. Ongenummerde , ongedateerde , anonytne redevoeringen. 

Over de noodzakelijkheid van antwoord in civiele twistgedingen. 

Over de woorden „onstraffelijk zegelen" in de Landrechten enz. 

Over het Stadboek van Groningen. 

Over de Hunze. 

Over de misdaad van rebellie door een gewapende vereeniging. 

Over de toepassing van de wet op de registratie op de overdracht van 
beklemde landerijen. 

Over de Oinmelander Landrechten. 

Deze redevoeringen tijn oorspronkelijk in het archief van het Genootschap gede- 
poneerd) vanwaar zij in 1897 naar de Bibliotheek zijn overgebracht. 

In vier cartonnen doozen. 



12. Papier. 20,3 X 27,6. 172 fol., benevens aan het begin en het einde 

talrijke onbeschreven bladen. Met roode initialen en roode op- 
schriften en djfers. Afwisselend in verschillende lettergrootte 
geschreven. XV^ (1479: fol. 1—143*™°) en XVI^ eeuw (fol. 

147— 17 2™™°). 
De Saksenspiegel in het Dietsch (vermeerderde tekst met de glossen). 

Voorin een inhoudsopgave , 18 de -eeuwsche hand. Fol. 1—5 Inhoudsopgave 
der drie boeken. Fol. 5 verso . God de daer is een beghin . . . Fol. 6 . . . ons 
allen mote ghenadelick gaen. Fol. 6 — 7 verso . Glosse bq den proloog. Fol. 
7 verso . Twe swerden liet God up ertriken . . . Daarop volgt boek I, ingedeeld 
in 61 hoofdstukken. Fol. 54 . . . de richtet dan dar geghenwordichlike. 
Fol. 54 verso . Articulus primus secundi libri. Woe em de heren ende vorsten . . . 
Volgt boek II, ingedeeld in 68 hoofdstukken. Fol. 104 . . . ende daer enen 
stede to holdet . . . Hyr beghint dat derde boeck desses registers. Om wat 
mysdaet datmen huse borghe . . . Volgt boek III, ingedeeld in 79 hoofd- 
stukken. Fol. 143 verso . . . Ten se dat het dat volck wilkoere. Explicit liber 
Saxonum seu speculum eius. Fol. 144 — 146 onbeschreven. 

Dit HS. behoort, evenals HS. n°. 230 der Universiteitsbibliotheek , tot de 
2 de familie van de eerste orde der II e klasse van de manuscripten van den 
Saksenspiegel. De glosse wordt steeds aangewezen met: Intellectus. Vgl. 
Homeyer, Die Genealogie der Handschriften jies Sachsenspiegels in Abh. 
Kgl. Akad. d. Wiss. Berlin 1859, Phil. und Hist. Abth., blz. 120 (waar het 
getal der hoofdstukken naar de oude verkeerde nummering is opgegeven); 
De Saksenspiegel in Nederland, uitg. de Geer (Werken Ver. t. uitg. d. 
bronnen v. h. oude vad. recht. l e Reeks, n°. 10), 2 e stuk, blz. XV en de 



297 

Geer, De Saksenspiegel in ons vaderland in Rechtsgel. Magazijn, 1888, blz. 60. 

Keuren van Mvelgoo. Afwisselend Lat. en Nederduitsche tekst. Fol. 
147— 149™«°. Gedr. Verh. P. E. I. P., III, 2. Analecta, blz. 52 vlg.;Rieht- 
hofen, Friesische Rechtsquellen , blz. 283 vlg. 

Kenren van Hnnsingoo en Fivelgoo. Nederd. Fol. 149 vereo — 150 verso . 
Gedr. t. a. p. blz. 301 vlg. 

Keuren van Hunsingoo van 1252. Nederd. Fol. 150 vereo — 152 vereo . Vgl. 
Verh. P. E. I. P., II, Voorbericht, blz. XII vlg. en 1 vlg.; Richthofen, 
blz. 328 vlg. 

Keuren van Humsterland. Nederd. Fol. 152 vereo — 155 voreo . Gedr. Verh. 
P. E. I. P., III, 2. Analecta, blz. XI en Richthofen, 358 vlg. 

Erfrecht van Humsterland. Nederd. Fol. 155 vereo — 156. Gedr. Verh. 
P. E. I. P., m, 2. Analecta, blz. XXVin vlg.; Richthofen, blz. 362 vlg. 

Dijkrecht van Humsterland. Nederd. Fol. 156— 156 vereo . Gedr. Verh. 
P. E. I. P., III, 2. Analecta, blz. XXXII vlg.; Richthofen, blz. 364 vlg. 

Keuren van Langewold van 1282. Nederd. Fol. 156 vereo — 159. Gedr. 
Verh. P. E. I. P., I, Analecta, blz. 16: Richthofen, blz. 369 vlg. 

Keuren van Langewold van 1250. Nederd. Fol. 159—161. Gedr. Verh. 
P. E. I. P., I, Analecta, blz. 7 vlg.; Richthofen, blz. 366 vlg. 

Erfrecht van Vredewold van 1396. Nederd. Fol. 161— 163 vereo . Gedr. 
Verh. P. E. I. P., IV, 1. Analecta, blz. XXII; Richthofen, blz. 381 vlg. 
Fol. 164— 165 vereo onbeschreven. 

Waterrecht van Danune. Nederd. Fol. 166— 169 vere0 . Gedr. Verwer, 
Nederlants See-Rechten, blz. 5 vlg. 

Waterrecht van Amsterdam. Nederd. Fol. 169 vereo — 172. Gedr. t. a. p. 
blz. 23 vlg. ; Wagenaar, Amsterdam, II, blz. 549 vlg. 

Zeendbrief der proosdij van Usquert van 1393. Friesch. Fol. 172 verso . 
Gedr. naar dit HS. Oorkondenb. v. Gron. cn Dr., n°. 848. 

Vgl. over dit HS. Richthofen , blz. XXII vlg. 

Fol. 143W80; Finitum et completum per manus Theoderici <le Doedenweerda m. a. p. 
Sub anno incarnationis M^CCCCOLXXIX sabbato ante Letare . . . Verder vinden wij op 
de *2e bladzijde eenige aanteekeningen uit de jaren i«VJ6 tot 1566 omtrent den molen 
te Uithuizen, waaruit de gevolgtrekking mag worden gemaakt, dat het handschrift 
zich in dezen t\jd in die buurt zal hebben bevonden. Daar zullen dan ook de aan den 
Saksenspiegel toegevoegde Ommelander rechten in het handschrift zijn ingeschreven. 
Voorin de naam: H. A. Werumeus, op wiens auctie het in 1183 is aangekocht 
(Catal. IISS. fol. D. D.). 

ln XVIIde-eetiwschen perk. band. 



13. Perkament. 12,5 X 16,5. 39 fol. Met gekleurde hoofdletters m 

roode opschriften. XV^ eeuw. 
Friesch Emsiger Landrecht. 



298 

Dit HS. bevat: 

1. Thine fia eth. Fol. 1. Naar dit HS. gedrukt bjj Richthofen, Friesische 
Rechtsquellen, 246. 

2. Opsoinming der wetgevende koningen. Fol 1 — 2 voreo . Gedr. t. a. p. 
246 vlg. 

3. De XVII Kesten. Fol. 2 verao — 8. Gedr. t. a. p. 2 vlg. 

4. De XXIV Landrechten. Fol. 8— 16 vereo . Gedr. t. a. p. 40 vlg. 

5. Toevoegsels tot de Kesten en de Landrechten. Fol. 16 vereo — 19 vereo . Gedr. 
t. a. p. 36, 38, 33, 56, 67, 81, 40, 38, 244, 240, 242, 211. 

6. Eerste boetregister. Fol. 19 vereo — 24. Gedr. t. a. p. 214, 83 vlg. 

7. Tweede boetregister. Fol. 24— 32 vereo . Gedr. t. a. p. 212 vlg. 

8. De algemeene Wenden. Fol. 32 vereo — 35. Gedr. t. a. p. 32 v]g., 34. 

9. Toevoegsels aan de Kesten en de Landrechten. Fol. 35 — 37 voreo . Gedr. 
t. a. p. 44 vlg., 30, 31, 40. 

10. Boetbepalingen. Fol. 37 vereo — 38. Gedr. t. a. p. 238. 

11. De algemeene Overkeuren. Fol. 38 — 39. Gedr. t. a. p. 99 vlg. 

12. Toevoegsels tot het Landrecht. Fol. 39— 39 vereo . Gedr. t. a. p. 240. 

13. Boetbepalingen. FoJ. 39 vereo . Gedr. t. a. p. 235. 

Bovendien is deze codex in zijn geheel afgedrukt door do Haan Hettema, 
Oude Friesche Wetten. I, blz. 199—246. Vgl. nog over dit HS. Richthofen, 
t. a. p. blz. XVI. 

Passim in margine aanteekeningen van een XVI de -eeuwsche hand. 

In I&27 aangekocht op auctie-T. D. Wiarda, die op het schutblad een inhouds- 
opgave schreef (Catal. n°. 30-2). 

In XVIIIde.eeuwschen cartonnen band met bruin lederen rug. 



14. Perkament. 12,1 x 16,6. 58 fol. Met roode en blauwe initialen, 

roode opschriften en eenige randversieringm. XV^ eeuw. 
Friesch Emsiger Landrecht. 

Dit HS. bevat: 

1. Een fia-eed. Fol. 1 — 4. Naar dit HS. Richthofen, Friesische Rechts- 
quellen, 245 vlg. 

2. Boetregister. Fol. 4 — 17. Gedr. t. a. p. 212 vlg. 

3. Emsiger Doemen van 1312. Fol. 17—21. Gedr. t. a. p. 182 vlg. 

4. Toevoegsel tot het eerste Landrecht. Fol. 21. Gedr. t. a. p. 40. 

5. De Bisschopszoen van 1276. Fol. 21—25. Gedr. t. a. p. 140 vlg. Het 
origineel afgedrukt in Ostfriesisches Urkundenbuch I, blz. 23 en de daar 
genoemde plaatsen. 

6. Het Emsiger penningschuldboek. Fol. 25 — 33. Gedr. t. a. p. 194 vlg. 
Tot zoover is deze codex ook uitgegeven door de Haan Hettema, Oude 
Friesche Wetten I, 251—282. 



299 

7. Nederduit8ch Landrecht voor Fivelgoo, Hunsingoo en Groningen van 
1448. Met inhoud8opgave. Fol. 33 — 51. Fol. 51 voreo onbeschreven. Gedr. 
Kichthofen, 315 vlg. 

8. Latijnsche tekst van de Emsiger doemen van 1312. Fol. 52—57. Fol. 
57verso__58ver8o onbeschreven. Gedr. t. a. p. 182 vlg. 

Vgl. nog over dit HS. Richthofen, blz. XVII vlg. 

Passim in margine aanteekeningen van een XVI de -eeuwsche hand. 

In 1827 aangekocht op auctie-T. D. Wiarda, die op het schutblad een inhouds- 
optjave schreef (Catal. n°. 363). 

In XVfflde-eeuwsehen cartonnen band rnet bruin lederen rug. 



15. Perkament. 13,8 x 19,2. 81 fol. Met roode en blauwe initialen 

en roode opschriften. XV^ eeuw. 
Nederduitsch Enisiger Landrecht. 

1. Korte Inleiding. Fol. 1. Gedr. bij Richthofen, Friesische Rechtsquellen , 
blz. XVII. 

2. Inhoudsopgave. Fol. 1 — 5. Gedr. van Wicht, Landrecht, Vorbericht, 
S. 190 vlg. Fol. 5 verso onbeschreven. 

3. Overzicht der koningen, wetgevers. Fol. 6—7. Vgl. Richthofen, blz. 246. 

4. De XVn Kesten. Fol. 7—21. Naar dit HS. gedrukt t a. p. 3 vlg. 
Ingevoegd zijn op fol. 8 vereo — 13 en l3vereo_i5vei-8o fragmenten uit vreemd, 
wellicht Romeinsch, recht ter vergelijking. Gedr. t. a. p. 551 vlg. 

5. De wenden, behoorende bq de XVII * Kest. Fol. 21 — 22. Gedr. t. a. p. 
33 vlg. noot. 

6. Slot der XVH Kesten. Fol. 22— 22 vereo . Gedr. t. a. p. 29. 

7. De XXIV Landrechten. Fol. 22™™— 31. Gedr. t. a. p. 41 vlg. 

8. Wo men erfnisse boren sal. Fol. 31 — 39. Gedr. t. a. p. 554 vlg. noot 
en 257 noot. 

9. Toevoegsels tot de Kesten en Landrechten. Fol. 39 — 42 ver8 °. Gedr. 
t. a. p. 43, 45, 47, 48. 

10. Boetbepalingen. Fol. 42 vereo ^13. Gedr. t. a. p. 239. 

11. De Wenden, toegevoegd aan de XVII** Kest. Fol. 43—46. Gedr. 
t. a. p. 33 vlg. 

12. De algemeene Overkeuren. Fol. 46 — 47. Gedr. t. a. p. 99 vlg. 

13. Toevoegsels tot de Landrechten. Fol. 47 — 48. Gedr. t. a. p. 241. 

14. De Emsiger Doemen van 1312. Fol. 48—53. Gedr. t. a. p. 183 vlg. 

15. Het Emsiger penningschuidboek. Fol. 53— 63 vereo . Gedr. t. a. p. 194 
vlg. Fol. 64 — 65 vereo onbeschreven. 

16. Boetbepalingen. Fol. 66— 74 vereo . Gedr. t. a. p. 213 vlg. 

1 7 . Toe voegsels tot het penningschuldboek. Fol. 7 4 vereo — 7 6. Gedr. t. a. p. 208 vlg. 

18. De bisschopszoen van 1276. FoL 76 vereo — 81. Gedr. t. a. p. 140 vlg. 



300 

Het origineel gedrukt bq Friedl&nder, Ostfriesisches Urkundenbuch I, blz. 
23 en de daar genoemde plaatsen. Fol. 81 vereo onbeschreven. 
Vgl. nog over dit HS. Richthofen, XVII. 

Voorin $taat: A. Uchtman. I. U. D. Groningae Fris. (met XVIIIde-eenwsche hand). 
Mr. Eilard Willem Uchtman, blijkbaar een familielid van den vorige, komt in 
/773 — 1781 als lid van P. E. I. P. voor en kan dus dit HS. geschonken hebben, dat 
in den Catalogu* van 1S31 wordt vermeld. 

In XVIIPte-eeuwschen bruin lederen band. 



16. Papier. 20,1 X 28,2. V en 437 fol. Met roode titels en initialen. 

XVI** eeuw (1539). 
Het OofltfrieHche Landrecht van 1515. 

Fol. I — II. Index capitum benevens de aant. : in privatum usum (beide van 
een XVII de -eeuwsche hand). Fol. Ilvereo onbeschreven. Fol. III. Korte Inhoud 
van dit Boek (XIX de -eeuwsche hand). Fol. fflvereo — yverso onbescbreven. 

Fol. 1 — 3. Overzicht van den inhoud der vier boeken. 

Fol. 3 verB0 — 94 vereo . Boek I, bevattende het procesrecht en de inrichting 
dor gerechten. Daarin is opgenomen de gerichtsordeninge van Graaf Edzard 
I (fol. 6lvereo__(j8vereo) ? Ene Cristlike exhortatio und vermaninge tho den 
richteren und Amptsluden (fol. 80— 86 vereo ), Itlike fragestucke voergestalt, 
wc de rechte alder erste settede und bescreven hebben (fol. 87 — 90 vereo ; 
vgl. Richthofen, Fries. Rechtsrjuellen , 435 vlg.) en de VII Magnuskeuren 
(fol. 91— 94 verfl0 ; vgl. Richthofen, 440 vlg.). Fol. 78— 79 verso en 95-95 verso 
onbesohreven. 

Fol. 96— 281 vereo . Boek II, bevattende o. a. de XVII Kesten (fol. 96— 131 vereo ; 
vgl. Richthofen, 2 vlg.), de XXIV Landrechten (fol. 132—165; vgl. Richt- 
hofen, 40 vlg.), het Tractaat der Zeven Zeelanden (fol. 166—167; vgl. 
Richthofen, 110 vlg.), de Wetten van den Dpstalsboom van 1323 (fol. 
167 voreo — 171; vgl. Richthofen, 102Vlg.), de VI Overkeuren (fol. 171— 172 vereo ; 
vgl. Richthofen, 98 vlg.), do VIII Doemen (fol. 173—177; vgl. Richthofen, 
420 vlg.), de Emsiger Doemen van 1312 (fol. 177— 193 verso ; vgl. Richthofen, 
182 vlg.), lijsten van de waarde van munten, maten en gewichten (fol. 
226 vereo — 227 vereo , 230 vereo — 231), de XII nieuwe Emsiger Doemen van 1322 
(fol. 259 vereo — 261 ver8 °), benevens talrijke bepalingen van strafrechterlijken 
aard. Fol. 194, 225 vereo , 226 en 280 verso onbeschreven. 

Fol. 282 394. Boek III, bevattende het erfrecht. Fol. 282 verso , 283 vereo , 
296 VO,HO , 339 verso — 340 vorso , 361 verso , 375 verso — 376 verso , 394 verso — 395 vereo 
onbeschreven. 

Fol. 396—134. Boek IV, bevattende het Zeendrecht (fol. 396— 406 vereo ; 
vgl. Riehthofon, 402 vlg.), hot Dijk- en Zijlrecht van Edzard I van 1515 
(fol. 407— 410 verso ), dat van gravin Theda (410 vereo — 417) , het waterrecht 
(fol. 419- 434). Fol. 417 ver8 °— 418 vereo , 434 vereo — 437 onbeschreven. 



301 

Dit Handschrift schijnt meer een compilatie voor het private gebruik van 
Beningha vervaardigd , dan een codificatie. Het is niet het landrecht van 
graaf Edzard van 1515. Het is dan ook in geen der drie klassen in te lijven, 
waarin W. Meyer de HSS. van het Oostfriesche recht indeelt (Verzeichniss der 
Handschriften im Preussischen Staat I, Hannoverl, G5ttingen I, 471 — 482). 

Op fol. 481v*r*o: . . . welckeer vorgeroerte boeck heft laten schriven . . . Eggerick 
Benyngha to Grymersum hovetlinck dorch sinen dener Cainpe van Marcke . . . ut den 
olden gedruckede und geschreven wilkoeren unde lantrechten . . . und is gescheen 
nae der geboerte unses Heren . . . Dusent vijfhundert negen und dertich den elften 
dach Novembris . . . 

Een ander HS. , dat Beningha in 1527 voor zich liet schrijven, bevindt zich te 
Gottingen (Iurid. 738). 

Het is geen der HSS., door van Wicht bij zijn uitgave geraadpleegd (Das Ost- 
friesische Land-Recht, Aurich (1746), Vorbericht, 196 vlg. en Reg ister in voce Codices 
nianuscripti). In 1827 aangekocht op de auctie-T. D. Wiarda (CataL n°. 40). 

In XVIIfe-eeuwschen perk. band. 



17. Papier. 14 X 19,3. 525 pag. Met roode initialen. XVI de eeuw. 

Achter een gedrukt Ommelander Landrecht van 1618. 
Landrecht van Oostfriesland van 1515. Pag. 1 — 323. 

Inhoudsopgave van Boek I. Pag. 1 — 6. Pag. 7 onbeschreven. Eedsforrau- 
lieren. Pag. 8 — 10. Boek I. Pag. 11—84. Hierin o. a. de XVII Kesten (pag. 
21 — 45) en de XXIV Landrechten (pag. 49 — 84). Pag. 20 onbeschreven. 
Inhoud van Boek II. Pag. 85 — 105. Pag. 106 onbeschreven. Boek II, bevat- 
tende het erfrecht. Pag. 107 — 248. Pag. 249 — 260 onbeschreven. Inhoud van 
Boek HI. Pag. 261 — 266. Boek III, bevattende het vergeldingsrecht. Pag. 
267—323. Pag. 3'23 verso — 344 onbeschreven. 

Dit HS. behoort tot klasse B van de drie, waarin de handschriften van 
het Oostfriesch Landrecht door W. Meyer worden verdeeld (Verzeichniss 
der Handschriften im Preussischen Staate I, Hannover I, G5ttingen I, blz. 
471 vlg. Naar een andere redactie is het Landrecht gedrukt door van 
Wicht, Aurich 1746. 
Het Nieuw Oinmelander Landrecht Pag. 345 — 525. 

Aan ieder der 7 boeken gaat een inhoudsopgave vooraf. Pag. 359, 364, 
434, 455, 458, 482, 500 en 504 onbeschreven. 

Concept van 1540 — 1550 Vgl. hieronder n°. 75. 

Voorin staat: Simon Abbes Gabbema 4651. Deze (16"28 — 1688) was historieschrijver 
van Friesland. In lateren tijd was het HS. in het bezit van Mr. R. K. Driessen. op 
wiens auctie in 183$ het is aangekocht (Catal. HSS. quarlo n°. 16). 

In XlXde-eeuwschen cartonnen band met lederen rug. 



302 

18. Papier. 16,5 x 21,2. 26 fol. XVIII** eeuw. 
Oudfriesche Wetten. 

Uittreksel uit een Groningsche vertaling van de Friesche wetten, zooals 
die in de tweede helft der 15 de eeuw gedrakt zijn (de zoogenaamde Keulsche 
druk). Vgl. (Schotanus), Beschrijvinge van . . . Frieslandt (1664), blz. 106 vlg. 

Fol. 21 verso — 22 vereo , 24 vereo onbeschreven. 

Het HS. is geschreven door Mr. D. F. J. van Halsema (1736 — 1784) en is toaar- 
schijnlijk na z\jn dood aan P. E. I. P. gekomen. In den Catalogus van 1831 komt 
het ten minste voor. 

In XVIIIde-eeuwschen cartonnen band met rood lederen rug. 



19. Papier. 20,4 X 32,2. 84 fol. XVIII** eeuw. 

Oude Friesche Wetten. 

Copie van de verzameling wetten , die in de tweede helft der XV de eeuw 
is gedrukt, en bekend stond als Anjumer of Keulsche drtik (Zie Ottema in 
de Vrije Fries VIII, 364 vlg.). Bovendien gedrukt bij (Schotanus), Beschrij- 
vinge van . . . Frieslandt ed. 1664, blz. 36 — 106 en door Wierdsma en 
Brantsma afzonderlijk (Oude Friesche wetten, 1782). Ten slotte zijn de 
hoofdstukken in andere volgorde opgenomen door Richthofen (Friesische 
Rechtsquellen, XXV en de daar aangehaalde bladzijden). 

De afkomst van dit HS. is onbakend. Eerst indenCatalogusvan1870 komt het voor. 

Jn XVIFT<te-eeuwschcn cartonnen hand met rood lederen rug. 



20. Papier. 14,1 X 19,4. 82 fol. Met roode initialen en opschriften. 

XVI** eeuw (1529). 
Landrecht van het Oldampt en het Vijfde Deel van Reiderland van 1471. 

Hierin is het oude Landrecht van 1327 of 1427 opgenoraen. Fol. 1— 30 verso . 

Op fol. 6 vereo — 9 ve r« en 28 vereo — 30 vereo een inhoudsopgave der afz. boeken. 

Gedr. Verh. P. E. I. P., VI, 671 vlg. 
Landrecht van Fivelgoo, Hunsingoo en Groningen van 1448. Fol. 30 verao — 46. 

Gedr. Richthofen, blz. 315 vlg. 
Warfsconstitutien van 1420 en 1489. Fol. 46 verso — 49 vereo . De laatste gcdr. bij 

Feith, Warfsconstitutien (Verh. P. E. I. P., VII 1 , 115 vlg.). 
De XVII Kesten. Fol. 49 vers0 — 56 vereo . Vgl. Richthofen, blz. 3 vlg. 
De XXIV Landrechten. Voorafgaat een inhoudsopgave. Fol. 57 — 65. Vgl. 

t. a. p. blz. 41 vlg. 
Inhoudsopgave van het volgende. Fol. 65 — 66 ver8 °. 
Van Sinte Auguntinus en meerdere rechtsbepalingen. Fol. 66 verso — 76. Vgl. 

t. a. p. blz. 240 vlg. 



303 

Erfrecht van Fivelgoo. Een inhoudsopgave gaat vooraf. Fol. 76 — 82 vers0 . Een 
andere tekst gedr. t a. p. 304 vlg. 

Einde: Finitum et repletum est hoc plebecitum in ipsa vigilia Maria Magdalene 
quod ego Herbordus Tingis protestor scripsisse mea manu propria anno M(D)XXIX. 

Op het schutblad aan het einde: ltem dit boeck hort Herman Efkens tho, we dat 
vynt die doeth eme weder he sal enen guden drinck pennick hebbenn. Beide personen 
zijn verder onbekend. 

In 1801 aangekocht op auctie-Mr. J. .W. Keiser (Catal. n°. #4). 

Tn XVIIlde-eeuwschen cartonnen band met lederen rug. 



21. Papier. 13,7 x 10,3. 245 pag. Met gekleurde initialen en opschriften. 

Versierd met zes in goud en kleuren uitgevoerde platen , geheel 
afwijkend van de gewone handschriftilluminatien : 1° Een twee- 
gevecht (pag. 28). 2° Een persoon betaalt een ander, die aan 
een tafel gezeten is, geld uit; met onderschrift: Barmherticheit 
und gelt daer bij , dat spreckt miserere nostri (pag. 44). 3* Een 
krijgsman of roover dreigt een ander te dooden met een mor- 
genster; op den grond een gedood man (pag. 92). 4° Een 
onthoofding , daarnaxist een galg, waaraan twee misdadigers 
hangen (pag. 119). 5° Een eedsaflegging door een persoon in 
handen van een ander, met een staf gewapend (pag. 124). 
6° Een kroon, waaronder waarschijnlijk een wapen moest staan, 
dat evenwel is weggelaten (pag. 156). Daar dezeplaten tusschen 
den text staan zijn zij uit denzelfden tijd als het HS. XVI lle 
eeuw (1536). 
Pag. 1 — 3 onbeschreven. 
Almanak voor de jaren 1536 tot 1555. Met opgave van Paschen, het Gul- 

dengetal en den Zondagsletter. Pag. 4. 
Heiligenkalender. Pag. 5 — 14. 
De teekens van den Dierenriem. Pag. 15. Pag. 16 en 17 onbcschreven. Pag. 

18: Omnia fac cum consilio. 
Raadgevingen omtrent het procedeeren. Pag. 19 — 26. Pag. 27 onbeschreven. 
Tafel van het Landrecht. Pag. 29—38. Pag. 39—43. 
Landrecht van Fivelgoo, Hunsingoo en Groningen van 1448. Boek I. 

Pag. 45 — 76. G-edr. Richthofen, Friesische Rechtsquellen , blz. 315 vlg. 
De Nije Insettinghe van doetslagen, door Luitenant en Hoofdmannen op 
Donderdach nae Lucie virginis 1531 uitgevaardigd. Pag. 76—87. Pag. 88 — 91 
onbeschreven. 
Landrecht als boven. Boek II. Pag. 93 — 117. Gedr. t. a. p. blz. 320 vlg. 
Warfnconstitntie tegen de nieuwe Secten van 1535. Pag. 118. Gedr. Feith, 
Warfsconstitutien en Ordelen (Verh. P. E. VII 1 , 157 vlg.). 



304 

Eedsf ormulieren , van den oervede. Pag. 120; van eenen doem. Pag. 121. 
Wat een Rechter in Hunsingoo en Fivelgoo toekomt bij „onsettinge 

guedes." Pag. 122. 
Redenen, waarom de landheer den landzaat verdrijven kan. Pag. 123. 
Over voogdij, met des voogds eed. Pag. 125 — 126. 

Krfrecht van Fivelgoo en Hunsingoo. Pag. 127 — 151. Gedr. t. a. p. blz. 324 vlg. 
Warfsconstitutie van 1541 over rentebrieven. Pag. 151. Bij Feith, t. a. p. 

159 vlg. Benevens andere bepalingen en het begin van de bovengenoemde 

Nye Insettinge. Pag. 152 — 155. 
Tafel van het Erfrecht van Langewold. Pag. 157 — 159. 
Erfrecht van Langewold. Met foutieven titel der wiliekeuren van 1282. Pag. 160 — 

192. Gedr. Verh. P. E. I. P., I. Analecta, blz. 28 vlg.; Richthofen, blz. 373 vlg. 
Warfsconstitutien van 1445 tot 1488. Pag. 193 — 205. Grootendeels gedr. bij 

Feith, Yerh. P. E. I. P., VII 1 . Pag. 206—211 onbeschreven. 
Tractaat van Karel V met Stad en Lande. 15 Juni 1536. Pag. 212—225. 

Gedr. Schotanus, Brieven ende Documenten, blz. 108 vlg. Pag. 226 — 238 

onbeschreven. 
Competentie der Hoofdmannenkamer. Pag. 239 — 241. Pag. 242 onbeschreven. 
Vonnis in de zaak van het Redgerrecht van Vierhuizen. 2 Juni 1546. Pag. 

243. Pag. 244 onbeschreven. Op pag. 245 eenige aanteekeningen uit de 2 de 

helft der 16 de eeuw. 

Pag. 1 van een XVIde-eeuwsche hand: Curdt (pf Everdt?) van Heeck hort dyth 

boeck (doorgehaald en daardoor nauwelijks leesbaar). De familie van Heck of van 

lleeck was een regeeringsgeslacht te Groningen. Op dez. pag. van een eenigszins latere 

hand: Sum Nicolai Sehafler. Nicolaus of Claes Schaffer komt als naam van tweever- 

schillende peesonen voor: de eerste was in 1518 en '19, 1521 en '22, 1524 en y 25 en 

1538 Burgemeester van Groningen en wordt in stukken van 1527 tot 1541 vermeld. 

(Vgl. Reg. Gron. Arch. VI, blz. 429 in voce); de andere komt in 1600 voor (t. a. p. 

1600 n°. 8). Waarschijnlijk zal de laatstgenoemde , naar de hand te oordeelen, de 

bezitter van ons HS. zijn geweest. In 1836 is het door P. E. I. P. aangekocht op de 

auctie-Van Eerde. (Catal. n°. 7041). 

In XVIde-eeuwschen houten, met leder overtrokken band, waarin ingeperste figuren. 

Van de twee koperen haken is een verloren. 



22. Papier. 9,8 X 13,8. 247 fol. Met roode initialen en opsehriften. 

XVI de eeuw (1546 en later). 
Hier begint de tafel van dussen boeke. Fol. 1—28. Fol. 28 ve ™>— 30 verso 

onbeschreven. 
Landrecht van Groningen, Fivelgoo en Uunsingoo van 1448. Fol. 31 — 49. 

Gedr. Richthofen, Friesische Rechtsquellen , blz. 315 vlg. 
Erfrecht van Fivelgoo en Hunsingoo. Fol. 49 — 56. Gedr. t. a. p. blz. 324 vlg. 
Erfrecht van Fivelgoo (en Hunsingoo). Fol. 56— 62 vereo . Vgl. t. a. p. blz. 
304 vlg. 



306 

Hier toft volgeii ander schone pnncten van rechtonghe. feegtn: Van dykett 

to slaen . . . Fol. 63— -82 verso . 
De XVII Kesten. Fol. 82 vere0 — S7 vereo . Vgl. t. a. p. blz. 2 vlg. Fol. 88 onbe- 

schreven. 
Warfsconstitutie van des Saterdages na Lichtraisse Anno XXXIII (1533) over 

het manen van renten. Van een latere hand. Fol. 88 verso . 
Rxtract wt een geschr. Lantrecht bij uiij undergeschr. Peter vann Maer- 
husen. Betreffende de verplichtingen der meiers. Copie, later bijgeschreven. 

Fol. 88 verso . Fol. 89— 90 verso onbeschreven. P. van M. was in de tweede 

helft der 16 de eeuw Secretaris der Hoofdniannenkamer. 
Wat is recht Fol. 91— 92 vereo . Vgl. Richthofen, blz. 434 vgl. 
Het Rudolfsboek. Fol. 92 vere0 — 112. Vgl. t. a. p. blz. 424 vlg. 
De Willekeuren van den Upstalsboom. Fol. 112— 116 vereo . Vgl. t. a. p. blz. 

102 vlg. 
Verbond van Fivelgoo en Hunsingoo met Groningen van 1489. Fol. 

123 vereo — 126. 

Verbond van de Ommelanden met Groningen van 1482. Fol. 126 — 132, 

116ver8o__i23vec8o. Vgl. Idsinga, Staatsrecht II, blz. 418. 
Van Sunte Augustinus en andere bepalingen uit de Friesche wetten. Fol. 

132— 138 vereo . Vgi. Richthofen, blz. 240 vlg. 
De XXIV Landrechten. Fol. 139—145. Vgl. t. a. p. blz. 40 vlg. 
Warfsconstitutien en oordeelen van 1446 tot 1533. Fol. 145 vereo — 146. Mee- 

rendeeis gedrukt bij Feith , Warfsconstitutien en Oordeelen (Verh. P. 

E. I. P. VII 1 ). 
Ordonnantien betreffende de geestelijke jurisdictie in de Ommelanden. 

Up Donderdach na Lucie 1531, up Maendage na der octaven van Paeschen 

1532 en 13 Mei 1530 (er staat 1533). Fol. 176 vereo — 186. Gedr. Westendorp, 

Antiquiteiten I, blz. 379 vlg. 
Extract uit het Rudolfsboek. Fol. 186 vereo — 196. Vgl. Richthofen, blz. 424 vlg. 
Verbond van Stad en Lande. Z. j. Fol. 196—201. 
Oosterwarfsoordeel, Donderdag na quasi modo geniti 1555, betreffende een 

geschil tusschen Hugo van Westerwolde en Hinrick Roeloffs. Van een latere 

hand. Fol. 201 vereo — 202 verso . 
Eyn boeck der rechtonge geheeten Excerpta leguin. Fol. 203 — 233 vereo . 
Constitutie der Ommelanden tegen de ketters, ter verscherping van de 
ordonnantien van 1535. 1536 en 1556. Fol. 234—237. Fol. 237 vereo — 241 

onbeschreven. 
Warfsconstitutien en Oordeelen van 1562 tot 1582. Fol. 241—242, 

243 vereo — 246. Gedeeltelijk gedr. bij Feith ais boven. Fol. 242 vere0 — 243 

onbeschreven. 
Ommegang der heerden in 't Groote Reedschap in de Marne, vastgesteld 

in 1445. Fol. 246 vereo — 247. Fol. 247 vereo onbeschreven. 
Codicea Groniny. 20 



/ 



306 

Fol. 28 . . . Unt endet is dit boeck in den jaer van XVc und 46 dorch lohannem 
van Lynge. Fol. 233**»**° . . . Hier eyndet dat lantrecht ende is vulbracht in den jaer 
uns heren XVc ende 46 up unser Vrouwen avent tho vrijmarckt. Deze Johannes van 
Lynge zal dezelfde zijn als Johan van Lingen, die in slukken van 1550 (Reg. Arch. 
Gron. n°. 4*2 en 43) en 1557 (t. a. p. n°. 33) te Groningen voorkomt. Jn 1896 uvrd 
het HS. aan het Genootschap geschonken door Mr. J. A. Tellegen. 

Tn X VTPte-eeuwschen perk. band. 



23. Papier. 14,7 X 19,7. 160 beschreven , benevens talrijke onbeschreven 

fol. XVF* eeuw. 
Ein boeck van rechten geheten Excerpta legum. Fol. 1— 47 ver8 °. Uittreksel 

uit de Iurisprudentia Frisica, uitgegeven door Hettema (Leeuwarden, 1834/5). 
Landrecht van Hunsingoo, Fivelgoo en Groningen van 1448. Fol. 48 — 65. 

Gredr. Richthofen, Friesische Rechtsquellen , 315 vlg. Op fol. 55 vereo — 57 verBO 

zijn twee verordeningen ingeschoven van Luitenant en Hoofdmannen, be- 

treffende doodslag, van 1531. 
Erfrecht van Hunsingoo en Fivelingoo. Fol. 65— 71 verso . Gedr. Richthofen, 

324 vlg. Fol. 70 onbeschreven. 
Extracten nit het Ordelboek der Warven. Fol. 72 — 85 vereo . Warfsconstitutten 

van 1445 tot 1531, meerendeels afgedrukt bij Feith, Warfsconstitutien , 

Yerh. P. E. I. P. VII 1 . 
Snnunyge punten genoemen wt dat Keiser recht Fol. 85 verRO — 91 vera0 . 
Het Winaunimer Zijlrecht van 1464. Fol. 91 vereo — 102 verco . Oedr. in Lat. uit- 

treksel by Oleintz, Groningae praefectura, blz. 90 vlg. 
Dijkrecht van Winsum(?). Fol. 102 verso — 104 verso . 
Plakaat van Luitenant en Hoofdmannen tegen de ketters. 3 Dec. 1536. 

Fol. 104 verso — 106 ver8 °. 
T ittreksel uit het Rudolfsboek. Fol. 107— 116 ve ™ Vgl. Richthofen, blz. 424 vlg. 
Keuren van den Upstalsboom van 1323. Fol. 117—120. Vgl. Richthofen, 

102 vlg., vooral de noten en Iurisprudentia Frisica, uitg. Hettema III, 1 vlg. 
Wat is Goedes recht Fol. 120— 123 vereo . 

Koning Karel en Radbod. Fol. 123 vereo — 125 vereo . Vgl. Richthofen, 439 vlg. 
De veer rechten de de warheyd neder slaenn. Fol. 125 ver8 ° — 126. 
De viff rechten de keiser Vrederick sprack ende de waerheit nederslaen 

sollen. Fol. 126—127. 
De XXIV Landrechten. Fol. 127— 131 vereo . ftedr. Richthofen , blz. 40 vlg. 
De XVII Kesten. Fol. 131 vereo — 136. Gedr. t. a. p. blz. 2 vlg. 
Zeendbrief van Hunsingoo en Fivelgoo van 1406. Fol. 136— 137 verso . Onge- 

veer gelijkluidend met den FivelgooSr Zeendbrief , gedr. t a. p. blz. 309 vlg. 
Zeendbrief van Hunsingoo en Fivelgoo van 1430. Fol. 137 ver8 °— 139. 
Loppersuinmer Zeendbrief van 1424. Fol. 139 — 142. Gedr. t. a. p. blz. 312 vlg. 



30? 

Friesch Zeendrecht. Pol. 142— 149 vereo . Een ander dan het bij Richthofen, 

blz. 401 vlg. afgedrukte. 
Ordonnantien betreffende de geestelijke jurisdictie der Ommelanden. 

13 Mei 1530 en Dunderdach na Lucie virginis 1531. Fol. 149 verso — 156. 

Gedr. Westendorp, Antiquiteiten I, blz. 379 vlg. 
Overrecht van Hunsingoo. Fol. 156 vereo — 159 vereo . Gedr. Richthofen, 348 vlg. 
Register. Fol. 160— 160 vereo . 

Voorin: Uit auctie van Werumaeus. Deze had placits in 1183 (HSS. in (/narto. S.S.). 
In XVII<te-eeuwschen perk. band. 



24. Papier. 18,6 x 18,8. XVIII m 184 fol. XVI de eeuw. 

Die taffel van dussen Boecke. Fol. I— XVII. Fol. XVII vereo — XVII 1™™ 

onbeschreven. 
Landrecht van Hunsingoo, Fivelgoo en Groningen van 1448. Fol. 1 — 18. 

Gedr. Kichthofen, Friesische Rechtsquellen , blz. 315 vig. Fol. 13 verso — 14 

en 18 verao onbeschreven. 
Erfrecht van Hunsingoo en Fivelgoo, hier als III de Boek bij het vorige 

gevoegd. Fol. 19—24. Gedr. t. a. p. blz. 324 vlg. 
Erfrecht van Fivelgoo (en Hunsingoo?). Fol. 24 vereo — 30 vereo . Vgl. t. a. p.' 

blz. 304 vlg. 
Verbond van Stad en Lande tot wederzijdsche bescherming. Z. d. 

Fol. 31-35. 
Warfsconstitutien en Ordeien van 1445 tot 1527. Fol. 35 — 50. Meerendeels 

gedrukt bij Feith, Warfseonstitutten (Verh. P. E. I. P. VII'). 
Ordonnantien betreffende de geestelijke jurisdictie in de Oniinelandei]. 

Op den donredach nae Lucie virginis 1531 en 13 Mei 1530. Fol. 50— $2™™. 

Gedr. Westendorp, Antiquiteiten I, blz. 379 vlg. 
Warfsconstitutien en Ordelen van 1432 tot 1533. Fol. 62 vereo — 75. Meeren- 

deels gedrukt bij Feith, als boven. 
De XXIV Landrechten. Fol. 75 vere <>_- 83 vereo . Vgl. Richthofen, blz. 40 vlg. 
De XVII Kesten. Fol. 83 vereo — 91. Vgl. t. a. p. blz. 2 vlg., vooral de noten. 
Van Sinte Augustinus, met meerdere daaraan verbonden rechtsbepalingen. 

Fol. 91— 100 verso . Vgl. t. a. p. blz. 240 vlg. 
Van ploegroof en andere diefstallen. Fol. 100 vereo — 103 vereo . 
Oldambtster Landrecht van 1327. Fol. 104 - 1 10 vereo . Dit Landrecht, dat ook 

op 1427 is gesteld, is als tweede boek opgenomen in het Landrecht van 

1471 en te vinden in Verh. P. E. I. P. VI, blz. 681 vlg. 
Een boeck der rechtinge, dat welcker is Excerpta leguni. Fol. 111 — 175. 

Fol. 175 verso — 176 onbeschreven. Vgl. de Iurisprudentia Frisic-xi, uitg. Het- 

lema, (Leeuwarden, 1834 en '35). 

20* 



306 

Ordonnantie tot uitroeiing der ketterij in Stad en Lande. 1556. Pol. 

176 vereo — 178. Gedr. Warfsconstitutien ed. Feith. (Verh. P. E. VII 1 , 162 vlg.). 
Der Hoefftmannen Rechten. Fol. 178 vereo — 180. 
Uitspraak van Lnitenant en Hoofdmannen over injurien. 20 Maart 1560. 

Fol. 180 vereo . 
Warfsconstitutien van 1547 en 1476 (de laatste gedr. Warfsconst, Verh. 

P. E. I. P. VII», 110). Fol. 181— 182 vereo . 
Conventie over het maken en onderhouden van een weg in Vredewold. 

Des wuunsdages voer Sunte Ghereon 1488. Fol. 182™«°— 183. 
Warfsconstitutien van 1489 ( Warfsconstitutien , Verh. P. E. I. P. VII 1 , 117 

vlg.) en 1503 (t. a. p. 123). Fol. 183— 183 vereo . 

Voorin: Lodewijck Schults; met XVII<te-eeuwsche hand. Deze komt in een stuk van 
1597 voor als controleur der convoyen en licenten in de Ommelanden (Reg. Gron. 
Arch. 1597, n°. 75). In later tijd was het HS. in het bezit van Mr. J. W. Keiser, 
blijkens het ex-libris; Na diens dood in 1861 aangekocht (Catal. n°. 75). 

In XVW*-eeuwschen perk. band. 



25. Papier. 13,5 X 17,8. 112 fol. Met roode initialen, opschriften en 

andere versieringen. XVI^ eeuw. 
Voorin een inhoudsopgave van de hand van Mr. H. 0. Feith, benevens 

eenige losse opmerkingen van een XVI de -eeuwsche hand. 
Landrecht der beide Oldampten en het Vijfde Deel van Reiderland van 

1471. Fol. 1—27. Fol. 27 verso onbeschreven. Hierin is het oude Landrecht 

van 1327 of 1427 opgenomen. Gedr. Verh. P. E. I. P. VI, 671 vlg. 
Landrecht van Pivelgoo, Hnnsingoo en Groningen van 1448. Fol. 28— 46 ver8 °. 

Gedr. Kichthofen, Friesische Rechtsquellen , 315 vlg. 
De XVII Kesten. Fol. 47—56. Vgl. t. a. p. blz. 3 vlg. 
De XXIV Landrechten. Fol. 56 vorao — 66. Vgl. t. a. p. bl. 41 vlg. 
Van erffnissen. Fol. 66—67. 

Van Sinte Angustinus en andere rechten. Fol. 67 vereo — 79. Vgl. t. a. p. blz. 240 vlg. 
Warfsconstitntie over erfenissen, des Sondages nae elven dusent maegden 

1526. Fol. 79— 79 ver «°. Niet bij Feith, Warfsconstitutien en oordeelen (Verh. 

P. E. I. P. VII 1 ). 
Keizersrecht. Fragment. Fol. 79 vers0 — 80. 
Warfsconstitutien van 1449—1490. Fol. 80—88. Grootendeels gedrukt bij Feith , 

als boven. 
Erfrecht van Fivelgoo en Hunsingoo. Fol. 88— 94 verso . Gedr. Richthofen, 

blz. 324 vlg. 
Erfrecht van Langewold. Fol. 94 vere0 — 103. Gedr. t. a. p. blz. 373 vlg. Fol. 

96verso onbeschreven. 
Kenren van Fivelgoo. Fol. 103— 108 verso . Gedr. Verh. P. E. I. P. III2, Analecta, 

blz. 53 vlg. en Richthofen, Mz. 283 vlg. 



309 

Keuren van Fivelgoo en Hunsingoo. FoL 108 ver8 ° — 112. Gedr. t. a. p. 
blz. 301 vlg. 

Het HS. is op auctie-Mr. J. W. Keiser in 1861 door het Genootschap aangekocht 
(Catal. n0. 83). 

In XVfflde-eeuwschen cartonnen band met lederen rug. 



26. Papier. 9,2 x 13,3. 174 fol. XVI** eeuw. 

Landrecht van Fivelgoo , Hunsingoo en Groningen van 1448. Fol. 1 — 28 vers0 . 

Tus8chen fol. 16 en 17 is abusievelijk de „Tabula van dessen boeke" gc- 

plaatst. Gedr. Richthofen, Friesische Rechtsquellen , blz. 315 vlg. 
Erfrecht van Fivelgoo en Hunsingoo. Fol. 28 verso — 38. Gedr. t. a. p. blz. 324 vlg. 
Erfrecht van Fivelgoo (en Hunsingoo?). Fol. 38 — 49 verso . Een andere tekst 

gedr. t. a. p. blz. 304 vlg. 
Verbond van Stad en Lande tot beider verdediging. Z. d. Fol. 50 — 57 verso . 
Warfsconstitutien en oordeelen van 1445 tot 1530. Fol. 57 ver8 °- 89 verso . Groo- 

tendeels gedrukt bij Feith, Warfsconstitutign en oordeelen (Verh. P. E. I. P. 

VII 1 ). Fol. 72 en 73, benevens 85—88 ontbreken. 
Ordonnantien , betreffende de geestelijke jurisdictie in de Onnnelanden. 

Up donderdaghe na Lucie virginis 1531 en 13 (hier staat abusievelijk 4) 

Mei 1530. Fol. 89 verso — 101. Gedr. Westendorp, Antiquiteiten I, blz. 379 vlg. 
Warfsconstitutien en ordelen van 1405 tot 1533. Fol. 101— 120 verso . Gedeel- 

telijk gedrukt bij Feith, als boven. Tusschen fol. 105 en 100 eenige onbe- 

schreven bladen. 
De XXIV Landrechten. Fol. 121—133. Vgl. Richthofen, blz. 40 vlg.; Hettema, 

Oude Friesche Wetten II, blz. 80 vlg. 
De XVII Kesten. Fol. 133— 144 verso . Vgl. Richthofen, blz. 2 vlg.; Hettema 

II, blz. 69 vlg. 
Van Sint.Augustinus en meerdere Friesche wetsbepalingen. Fol. 144 vers0 — 

KjOverso. Vgl. Richthofen, blz. 240 vlg. 
Het Landrecht van het Oldarapt en Reiderland van 1427. Fol. 160 verso — 

168 vers0 . Opgenomen in het Landrecht van 1471, en zoo gedr. Verh. P. E. I. P. 

VI, blz. 681 vlg. 
Zijlrecht der Drie Delfzijlen van 1445. Fol. I68 vers °— 174 verso . Gedr. Geert- 

sema, De .zijlvestenijen, blz. 71 vlg. 
ln den Catalogus van 1831 vermeld. 
In XVII f te-eeuw8chen perk. band. 



27. Papier. 14 \4 X 10,4. 183 fol. Met roode opschriflen, initialen en 

randversieringen. XVI tl(i eeuw. 
Voorin een inhoudsopgave van de hand van Mr. D. F. J. van Halsema. 



310 

Inholt des boeck. Van een XVH de -eeuwsche hand (1640). Fol. 1. Fol. l verso 

onbeschreven. 
De tafel van den nijen lant rechte. Fol. 2— 3 verso . 
Landrecht van Fivelgoo, Hunsingoo en Groningen van 1448. Fol. 4 — 21. 

G-edr. Richthofen, Friesische Rechtsquellen , blz. 315 vlg. 
Die tafele van den soeven koren de Magnus tho Romen koen, benevens 

van de andere volgende stukken. Fol. 21 ver8 °— 27 vers0 . 
De VII Magnuskeuren. Fol. 28— 31 verso . Vgl. t. a. p. blz. 440 vlg.; Hettema, 

Oude Friesche Wetten II, blz. 66 vlg. 
De XVII Kesten. Fol. 31 verso — 41 verso . Vgl. Richthofen, blz. 1 v]g., vooral de 

noten; Hettema II, blz. 69 v]g. 
De XXIV Landrechten. Fol. 42— 53 vers0 . Vgl. Richthofen, blz. 40 vlg., vooral 

de noten; Hettema II, blz. 80 vlg. 
Evaluatie van eenige munten. Fol. 54 — 55. Fol. 55 vers ° onbeschreven. 
Erfrecht van Fivelgoo en Hunsingoo. Fol. 56—64. Gedr. Richthofen, blz. 

324 vlg. 
Erf recht van Fivelgoo. Hieraan zijn vele andere Friesche wetsbepalingen vast- 

geknoopt. Fol. 64 verso — 87 verso . Een andere tekst gedrukt t. a. p. blz. 304 vlg. 
Verbond van Stad en Lande van 1482. Fol. 88—96. Vgl. Idsinga, Staats- 

recht II, blz. 418. Fol. 96 verso . Titel van het volgende. 
Ordonnantie over de geestelijke jurisdictie der Ommelanden. 13 Mei 1530. 

Fol. 97— 103 verso . Gedr. Westendorp, Antiquiteiten I, blz. 379 vlg. Fol. 104 

onbeschreven. 
Landrecht van Selwerd van 1529. Fol. 104 verso — 123. Gedr. Verh. P. E. I. P. 

VI 1 , blz. 597 vlg. Fol. 123 verso — 124 verso onbeschreven. 
Landrecht van Drenthe van 1412. Fol. 125— 145 verso . Fol. 146— 149 vers0 onbe- 

schreven. Gedr. Richthofen, blz. 523 vlg. en op andere bij Gratama, Bijdr. 

tot de Rechtsgesch. van Drenthe, blz. 19, genoemde plaatsen. 
Het reddieboek. Fol. 150—164. Fol. 164 verso — 166 onbeschreven. 
De Willekeuren van den l pstalsboom van 1323. Fol. 166 ver8 °— 171. Vgl. 

Richthofen, blz. 102, vooral de noten; Hettema, Oude Friesche Wetten II, 

blz. 149 vlg. ; Hettema, Iurisprudentia Frisica III, blz. 1 vlg. 
Tractaat van Karel V met Stad en Lande. 15 Juni 1536. Fol. 171™™— 177. 

Gcdr. Sehotanus, Brieven ende Documenten, blz. 108 vlg. 
Broodzetting te Groningen van 1404. Fol. 177 vers0 — 183 verso > 
Vgl. over dit HS. Richthofen, XXII. 

Het HS. was in H8S in dcn boedel van H. A . Werumnis (Calal. IISS. octavo. Q.) , 
waar het is aangehocht waarschijnlijk door Mr. I). F. J. vau Halsema {1136 — flM) H 
die er een inhoudsopgave aan loevoegde. Na zijn dood Ixeeft het Genoolschap het 
verworven, in welhs bezit het zich in 1831 bevond. 

ln XVIIIdc-eeuwschen bruin lederen band met vergulden rug. 



311 

28. Papier. 8,5 X 14. 446 pag. Met roode opschriften en initialen. 

XVI de eeuw. 
Heiligenkalender. Pag. 1 — 21. Pag. 22 onbesckreven. 
De Clauw van het Redgerrecht van Uithuizen en Uithuizernieeden. 

Pag. 23—26. 
De Clauw der OveiTechten van Uithuizen. Vastgesteld 1476 tusschen Sehelte 

Taekuma en Popko ELama. Pag. 27 — 31. Pag. 32 — 48 onbeschrevon. 
Landrecht van Fivelgoo, Hunsingeo en Groningen van 1448. Pag. 49 — 97. 

Gedr. Richthofen, Friesische Rechtsquellen, biz. 315 vlg. Pag. 98 onbeschreven. 
Erfrecht van Fivelgoo en Hunsingoo. Pag. 99 — 118. Gedr. t. a. p. blz. 324 vlg. 
Erfrecht van Fivelgoo (en Hunsingoo?). Pag. 118 — 138. Een andere tekst 

gedr. t. a. p. blz. 304 vlg. 
Van landt toe verhuiren und toe hueren. Pag. 139 — 142. 
Warf sordelen , van 1434 tot 1527. Pag. 143 — 199. Grootendeeis gedrukt bij 

Feith, Warfsconstitutien en oordeelen (Verh. P. E. I. P. VII 1 ). Pag. 200—206 

onbeschreven. 
Ordonnantien over de geestelijke jurisdictie in de Oinmelanden , 13 Mei 

1530 , Donderdach nae Lucie virginis 1531 en Maendag nae der octaeven van 

Paesscen 1532. Pag. 207—228. Gedr. Westendorp, Antiquiteiten I, blz. 379 vlg. 
Het Winsummer Zijlrecht van 1464. Pag. 229—257. In Lat. extract gedrukt 

Gleintz, Groningae praefectura, blz. 90 vlg. 

Uitspraak van Burgemeesteren en Raad van Groningen in het geschil 

van het Winsumnier Zijlvest en het Ooster Nije Zijlvest over het 

leggen van den Nijen Zijl. Omtrent Sunte Jacobs dage 1458. Pag. 257—261. 

Confoederatiebrief der drie geprivilegieerde Zijlvesten, Des dages na Viti 

et Modesti 1531 (er staat 1541). Pag. 261—264. Lat. . vert. gedr. t a. p. 

blz. 96 vlg. 
Eyn Boeck van rechten dat ghenoempt wordt Excerpta leguni. Pag. 

265 — 439. Pag. 440 — 446 onbeschreven. Vgl. de door Hettema uitgegeven 

Iurisprudentia Frisica (Leeuwarden, 1834 en '35). 

In 1836 is dit IIS. door het Genootschap verworven, uxiarschijnlijk dus uit de 

boekerij van prof. van Eerde (Catal. n°. 7042). 

In XVI<te-eeuwschen houten band, met leder overtrokken, waarin inyeperste figuren. 

Van de twee koperen haken is een verdwenen. 



29. Papier. 15 X 21,2. 103 fol. XVI** eeuw. 
Voorin een Index. 
Der Umlanden vriheit van oldes. Verhandeling over de vrijheid en onafhan- 
kelijkheid der Ommelanden, hun recht en rechtspraak , hun verhouding tot 
de stad enz. Fol. 1— 9 verso . 
Constitutien en Ordelen van den Oosterwarf. 1445 tot 1555. Fol. 10 — 50. 
Meerendeels gedrukt bij Feith, Verh. P. E. I. P. VII 1 passim. 



312 

Constitutien en Ordelen van den Westerwarf. 1444 tot 1525. Fol. 50 verso — 70. 

Een register gaat vooraf. Meerendeels gedrukt als boven. Foi. 70 verso onbe- 

schreven. 
Verhaal v van de stichting van de proosdij van Hnmsterland , met de con- 

firmatie daarvan door den officiaal vau Munster. Up Sunte Brixius Confessoer 

1392. Fol. 71 — 72. Gedr. Bijdragen tot de Geschiedenis en Oudheidkunde 

van Groningen III, blz. 155 vlg. 
Zeendbrief van Achtkarspelen. Op Sunte Franciscus dach 1395. Fol. 72 — 73 vereo . 

Gedr. t. a. p. blz. 157 vlg. 
Zeendbrief van Langewold. Upten dach des hilligen Trinitatis 1406. Fol. 

^Overso-^verso. Gedr. t. a. p. blz. 160 vlg. 
Zeendbrief van Vredewold. Up Sunte Arnolphus avent 1429. Fol. 74 vereo — 76. 

Gedr. t. a. p. blz. 161 vlg. Fol. 76 vereo onbeschreven. 
Zeendbrief van Hnmsterland. Op Sunte Laurentius dach 1466. Fol. 77. Gedr. 

t. a. p. blz. 163 v]g. Fol. 77 vers0 — 78 verso onbeschreven. 
Vonnis betreffende het overrecht te Zandeweer, Des Donredaeges nae Re- 

miniscere inde vasten 1544; met bevestiging daarvan in den Oosterwarf, 

8 Nov. 1548. Fol. 79— 82 verso . 
Ordonnantien betreffende de geestelijke jurisdictie der Onunelanden. 13 

Mei 1530 en Donredach nae Lucie virginis 1531. Fol. 83 — 88. Gedr. Wes- 

tendorp, Antiquiteiten I, blz. 379 vlg. 
Zeendbrief van Hunsingoo en Fivelgoo. Up Sunt Andreas 1407. Fol. 88 verso — 

89 vers0 . Gedr. Richthofen, Friesische Rechtsquellen , 311. 
Zeendbrief van Loppersuin. Des Dynxdages na Reminiscere 1424. Fol. 90 — 

93verso. Qedr. t . a . p. 312 v]g. 

Constitutien tegen de Wederdoopers. Vrijdach nader octave Michaelis 1535, 
Vrijdach voer Invocavit 1530, en 26 Jan. 155G. Fol. 94—99. Gedr. Feith, 
Warfsconstitutign , Verh. P. E. I. P. VII, 157, 158 en 162. Fol. 99 verso 
onbeschreven. 

Vonnis van den redger Sicke Panser, betreffende een ruiling van land. 
8 Juni 1556. Met vonnis van den Oosterwarf daarover van 30 Maart 1558. 
Fol. 100— 102 vereo . Fol. 101 verso onbeschreven. 

Vonnis van den Oosterwarf in het geschil tusschen Frcderik Ripperda 
en Arent Tyes van Siddeburen. 15 Febr. 1554. Fol. 103— 103 verso . 

Uit JIS. behoorde aan Mr. A. J. de Sitter en is op zijn auctie in 1863 (Catal. 
n°. 188) aangekocht door Ds. J. H. E. van der Zandt te Diepenveen (Vgl. Bijdr. tol 
de gesch en oudheidk. inzond. v. d. prov. Groningon ///, blz. i.>^), uit wiens boekerij 
het in 1881 in het bezit van P. E. I. P. kwam. 

In XVIIIde-ceuwschen perk. band. 

30. Papier. 9,8 x 13,2. 188 fol Einde XVI 1 " eeuw. 

Landrecht van het Oldampt en het vijfde deel van Keiderland. Fol. 



313 

1— 26 vereo . Hierin is opgenomen het oude Landrecht van 1327 of 1427. 

Gedr. Verh. P. E. I. P. VI, blz. 671 vlg. Fol. 27— 28 vere0 onbeschreven. 

Landrecht van Fivelgoo, Hunsingoo en Groningen vanl448. Fol. 29 — 45 ver8 °. 

Oedr. Richthofen, Friesische Rechtsquellen , blz. 315 vlg. Fol. 38— 38 verso , 

46— 46 vereo onbeschreven. 

De XVII Kesten. Fol. 47—53. Vgl. t. a. p. blz. 1 vlg., vooral de noten; Het- 

tema, Oude Friesche Wetten II, blz. 69 vlg. Fol. 53 vereo — 54 onbeschreven. 

De XXIV Landrechten. Fol. 54 vereo — 61. Vgl. Richthofen, blz. 40 vlg., vooral 

de noten; Hettema II, blz. 80 vlg. 
Van Sinte Augustinus en meerdere Friesche rechtsbepalingen. Fol 62 — 

70verso. Vgi, Ri c hthofen, blz. 240 vlg. 
Warfsconstitutien van 1426, 1489 en 1527. Fol. 71— 74 vereo . De tweede en 
derde bij Feith, WarfsconstitutiSn en oordeelen (Verh. P. E. I. P. VII 1 , 
blz. 115 vlg. en 141 vlg.). 
Erfrecht van Fivelgoo en Hunsingoo. Fol. 75— 80 vereo . Gedr. Richthofen, 

blz. 324 vlg. 
Erfrecht van Langewold. Fol. 80 vereo — 86. Gedr. t. a. p. blz. 373 vlg. 
Copieen van brieven, voornainelijk betreffende de betrekkingen van 
Groningen tot den bisschop van Utrecht: 

Fol. 87 — 90. Brief van bisschop Frederik van Blankenheim , waarmede hij 
erkent met Groningen een verdrag gesloten te hebben en op welke voor- 
waarden, 15 Mei 1419. Gedr. Idsinga, Staatsrecht II, blz. 240 vlg. 

Fol. 90— 91. Brief van denz. , waarbij hij Groningen vrij verkeer in het 
bisdom toekent, des ander dages nae Sunte Odulphi dage 1419. 

FoL 91 — 91 verso . Confirniatie der privilegign van Groningen door bisschop 
Rudolf van Diepholt, des maendages na Sunt Jacops dage 1444. 

Fol. 91 verso — 92. Evenzoo door bisschop David van Bourgondie, up dinx- 
dach na Gervasi et Prothasii 1469. 

Fol. 92 verso — 93 verso . Brief van denz., waarbij aan Groningen verboden 
wordt de goederen van Otto van Rechteren e. a. in beslag te nemen, 
29 Jan. 1466. 

Fol. 93 verso — 94 verso . Brief van bisschop Floris van Wevelinkhoven , ter 
bevestiging der privilegien van Groningen, feria quinta post festum pasche 
1380. Gedr. Oorkondenb. v. Gr. en Dr. II, blz. 47. 

Fol. 95 — 96. Brief van Drenthe en Groningen, waarbij zij verklaren aan 
den bisschop ieder schrikkeljaar 150 mark schuldig te zrjn, sabbato infra 
octavas assumptionis beate Marie virginis 1380. In een vidimus up Sunte 
Martinus dach translatio 1383, zijnde een fragment van den brief , waarmede 
Floris van Wevelinkhoven de privilegiSn van Groningen en Drenthe nogmaals 
bevestigt. Gedr. t a. p. II, 50, 73 vlg. 

Fol. 96 verso — 97. Opschrift en datum van de bevestigingsoorkonden van 
de Groninger privilegien door Jan van Arkel, 28 Oct. 1344 (Gedr. Oorkon- 



314 

denboek van Groningen en Drenthe I, blz. 266 vlg.), Jan van Veraeborch, 
feria quarta post dominicam Iudica 1378, Arnold van Hoorn, ipso die beati 
Nicolai 1372, en Frederik van Blankenheym, 25 Jan. 1400. Gedr. Mon. 
Gron. blz. 519 vlg. 

Fol. 97 — 97 verso . Zoenbrief van bisschop Jan van Arkel met anderen en 
Groningen , des Sonnendaghes na des heylighe Sacraments dach 1360. Gedr. 
Oorkondenboek I, blz. 342. 

Fol. 97 vers0 — 98. Brief van bisschop Floris van Wevelinkhoven , betreffende 
het dagvaarden van personen uit Groningen en het Goorecht, des Sater- 
dages na alle Gods hilgendach 1384. Gedr. Oorkondenb. II , 81. 

Fol. 98 verso — 100 verso . Zoenbrief onder bemiddeling van Groningen tusschen 
Ulrich van Oostfriesland en die van Holland, Zeeland en Friesland, 24 Mei 
1455. Gedr. Friedllinder , Ostfrisisches Urkundenbuch I, blz. 600 vlg. 

Fol. 100 verso — 103. Brief van Hendrik, bisschop van Munster, waarbij 
hij het gerecht over Westerwolde aan Groningen verpandt, des maendages 
na den hilgen palmen dage 1482. Gedr. Niesert, Beitrage zu einem Mftn- 
sterschen Urkundenbuche II, blz. 48 vlg. 

Fol. 103 verso — 107. Zoenbrief tusschen bisschop Hendrik, ook namens 
Hajo Addinga, heer van Westerwolde en Groningen, des dinxdages na den 
hilgen palmen dago 1482. Vgl. Idsinga, Staatsrecht II, blz. 417 vlg. en 
Fruin, Geschiedenis van Westerwolde, blz. 140 vlg. 

Fol. 107 — 107 verso . Privilege, door bisschop Frederik van Blankenheim 
aan die van Groningen verleend, om tolvrij door het Sticht te mogen gaan, 
up alre hilghen avendt 1395. Gedr. Oorkondenb. II, 190 vlg. 

Fol. 108 — 109. Verdrag tusschen denz. en Groningen, des Wondesdages 
nae Invocavit 1399. Gedr. Mon. Gron., blz. 504 vlg. 

Fol. 109—110. Dergelijk. verdrag, up Sunte Andreas dach 1401. Vgl. 
Idsinga, Staatsrecht II, blz. 43. 

Fol. 110 verso — 111. Dergelijk verdrag, up Sunte Michaels avendt 1405. 
Gedr. Mon. Gron. blz. 798 vlg. 

Fol. lllverso — iiBvereo. Brief, waarbij bisschop Frederik het gericht te 
Groningen aan de stad zelve verpacht, 1 Oct. 1405. Gedr. Idsinga, Staats- 
recht II , blz. 52 vlg. 

Fol. 114 — 115verso # Brief, waarbij dez. , op verzoek der Stad aan Hunsin- 
goo, Fivelgoo, Humsterland , Langewold en Vredewold verzekert, nimmer 
hunne rechten te zullen krenken, up Sunte Vyten avent 1419. Vgl. t. a, p. 
III, blz. 242. 

Fol. 106 — 116 verso . Verklaring van Reynolt van Koeverden en het land 
van Drenthe, dat de heeren van Ruinen en Peizc met hun onderhoorigen 
een verdrag met Groningen hebben gesloten, des wondesdages na sondage 
Letare 1352. Gedr. Oorkondenboek I, blz. 290. 

Fol. 116 verso — 118 vere0 . Bisschop Arend van Hoom belooft aan die van het 



315 

Stickt, dat hrj nooit dit land of een deel er van zal vervreemden en schenkt 
ineerdere privilegien. Het slot en dus de datum ontbreekt 

Fol. 119— 119 vereo . Brief van Floris van Wevelinkhoven van 1384; dezelfde 
als boven fol. 97 vereo vlg. 

Fol. 120 — 123. Tractaat van Edzard en Uko van Oostfriesland met Gro- 
ningen, up Sunte Marcus avent 1506. Gedr. Brouerius van Nidek, Analecta, 
blz. 167 vlg. Fol. 123 vereo — 124 vereo onbeschreven. 

Fol. 125—130. Verbond van Stad en Lande van 1482.. Vgl. van Idsinga, 
Staatsrecht II, blz. 418. Fol. 130 vereo onbeschreven. 

Fol. 131 — 132. Omschrqving der rechten en plichten der Hoofdmannenkamer. 

Fol. 132 vereo — 134 vereo . Eed van de Hoofdmannen en hunne dienaren. Fol. 
133 verso — 134 onbeschreven. 
Privilege der Friezen. Lat tekst. Fol. 135—138. Gedr. Richthofen, Friesische 
Rechtsquellen , blz. 351 vlg. 

Fol. i38verso : Rolles. Voorin: P. W. H. v. Harssens, 4711. In 1861 is het IIS. aan- 
gekochl op de auctie-Mr. J. W. Keiser (Catal. n°. 84). 

In XVIIIde-eeuwschen bruin lederen band. 



31. Papier. 16,2 x 20,8. IX en 220 fol. Fol. 125"™— 127™™ door 

een andere hand later bijgeschreven. Einde XVI dc eeuw. 
De grastale , Jucken , deymate , ackertale ende hnnderde van Groningher 
landt, gelijck se anno 1555 overgeven synnen. Fol. I — VI. Fol. 
VIverso__yin # onbeschreven. 

Fons et origo inris, decem praecepta. Fol. VIII vers0 — IX. Fol. IX vereo on- 

beschreven. 
I)e Willekeuren van den Upstalsboom van 1323. Fol. 1— 3 vers0 . Gedr. 

Richthofen, Friesische Rechtsquellen , blz. 102. Vgl. vooral de noten. Vgl. 

Iurisprudentia Frisica, ed. Hettema III, blz. 2 vlg. Fol. 4 — 4 vereo onbeschreven. 
Van Sinte Augnstinus. Fol. 5— 7 vereo . Vgl. Richthofen, blz. 240 vlg. 
Keuren van Fivelgoo. Fragment. Fol. 7 vereo — 8 vereo . Verh. P. E. I. P. III 2 . 

Analecta, blz. 52 vlg. en Richthofen, blz. 283 vlg. 
Kenren van Fivelgoo en Hunsingoo. Fragment. Fol. 8 verso — 9 vere0 . Gedr. 

t. a. p. blz. 301 vlg. 
Van ploech roef, veen roef , hoey roeff etc. Fol. 9 vereo — 10 vereo . 
Suminijghe puncten vth den keyser recht genomen. Fol. 11—12. 
Van landthuire tho betalenn. Fol. 12 vere0 . 

Overrecht van Hunsingoo. Fol. 13— 15 vereo . Gedr. t. a. p. blz. 348 vlg. 
I)e veer rechten de de weerde ende waerde neederslaenn. Fol. 15 vereo — 10. 

Fol. 16 veiso — -17 vereo onbeschreven. 
Inhoud van de VII Magnuskeuren, de XVII Kesten, de XXIV Land- 

rechten enz. Fol. 18—21. Fol. 21 vereo — 22 onbeschreven. 



316 

De VII Magnuskeuren. Fol. 22 vereo — 24. Vgl. t. a. p. blz. 440 vlg. 

De XVII Kesten. Fol. 24 vereo — 29. Fol. 29 vers0 onbeschreven. Gedr. t. a. p. 

blz. 3 vlg. 
De XXIV Landrechten. Fol. 30—35. Gedr. t. a. p. blz. 41 vlg. 
Evaluatie van verschillende nranten. Fol. 35— 35 vere0 . Fol. 36— 37 vers0 on- 

beschreven. 
Erfrecht van Fivelgoo en Hunsingoo. Fol. 37 — 40 vereo . Gedr. t. a. p. blz. 

324 vlg. 
Erfrecht van Langewold. Fol. 41— 51 vereo . Gedr. t. a. p. blz. 73 vlg. 
Verschillende oude Friesche rechtsbepalingen. Fol. 52 — 64 vereo . Fol. G5 — 

87verso onbeschreven. 
Inhoudsopgave van de volgende stukken. Fol. 88 — 89 verso . 
Landrecht voor Fivelgoo , Hunsingoo en Groningen van 1448. Fol. 90—100. 

Gedr. t. a. p. blz. 315 vlg. 
Eeden der leden en dienaren der Hoofdmannenkamer benevens een 

omschrijving van hun bevoegdheid. Fol. 100— 102 vereo . 
Zeendbrief van Fivelgoo en Hunsingoo van 1407. Fol. 103—104. Gedr. 
/ t. a. p. blz. 311 vlg. 

Zeendbrief van Fivelgoo van 1406. Fol. 104— 105. Gedr. t. a. p. blz. 309 vlg. 
Zeendbrief van Loppersum van 1424. Fol. 105 — 108. Gedr. t. a. p. blz 312 
/ vlg. Fol. 108 vereo onbeschreven. 

Ordonnantien betreffende de geestelijke jurisdictie der Oiumelanden. 

13 Mei 1530, up dunnerdach na Lucie virginis 1531 en up maendach na 

der octave van paschen 1532. Fol. 109 — 113. Gedr. Westendorp, Antiqui- 

teiten I, blz. 379 vlg. 
Warfsconstitutien en oordeelen van 1523—1560. Fol. ll3verso__i2/verso. Fol. 

114, 124—125, 128— 134 vereo onbeschreven. Grootendeels gedr. door Feith, 

Warfsconstitutien en oordeelen (Verh. P. E. I. P. VII 1 ). 
Erfrecht van Vredewold van 1396. Fol. 135—137. Gedr. Richthofen, blz. 381 vlg. 
Willekeuren van Vredewold. Fol. 137— 140 vereo . Gedr. Verh. P. E. I. P. IV 1 , 

Analecta, blz. 1 vlg. en Richthofen, blz. 377 vlg. 
Nieuwe willekeuren van Vredewold van 1388. Fol. 140 vereo — 141 vereo . Gedr. 

t. a. p. blz. 380 vlg. 
Dat Scheytbreef vann Vredewolth, up Sunte Paulus avent 1454. Fol. 

141 vereo — 142. Fol. U2 vereo — 150 vereo onbeschreven. 
Willekeuren van Langewold van 1250. Fol. 151 — 154 verso . Gedr. Verh. 

P. E. I. P. I , Analecta , blz. 7 en daarnaar Richthofen , t. a. p. blz. 366 vlg. 
Willekeuren van Langewold van 1282. Fol. 154 ver?0 — 159 vera0 . Gedr. Verh. 

P. E. I. P. I, Analecta I, blz. 16 vlg. en daarnaar Richthofen, t. a. p. 

blz. 369 vlg. 
Warfsconstitutien en ordelen van 1467 tot 1525. Fol. 160— 166 vereo . Gedeel- 
telijk gedrukt bij Feith, als boven. Fol. 165 vers0 onbeschreven. 



817 

Copieen van eenige atukken, betreffende Stad en Lande: 

Fol. 167 — 167 verso . Oproeping tot den Landdag, om den eed af te leggen 
aan prins Philips, 3 Jan. 1550. 

Fol. 168 — 171. Tractaat van Karel van Gelder met Groningen, 18 Februari 
1518. Gedr. Schotanus, Brieven ende Documenten, blz. 96 vlg. 

Fol. 171 vereo — 175. Renversaalbrief van Groningen daarvan, Vrjjdage na 
Mathei apostoli. Gedr. Rengers, Werken, Uitg. Feith, I, blz. 218 vlg. 

Fol. 176 — 177. Brief van Groningen aan Karel van Gelder, houdende 
klachten over geschonden rechten, 7 April 1525. 

Fol. 177 ver80 — 180. Verdrag van Groningen met Edzard en Uko van Oost- 
friesland up Sunte Mertinus (d. i. Markus) avent 1506. Gedr. Brouerius van 
Nidek, Analecta, blz. 167 vlg. Met een bericht over de verovering van 
Appingedam door de Saksers in 1514. Fol. 180 ver8 °— 182 verso onbeschreven. 

Fol. 183—185. Tractaat van Karel V met Stad en Lande, 15 Jnni 1536. 
Gedr. Schotanus, Brieven ende Documenten, blz. 108 vlg. 

Fol. 185 vereo — 186 vereo . Eed door Stad en Lande aan Aremberg gedaan, 
als vertegenwoordiger van prins Philips, 10 Jan. 1550. 

Fol. 186 vereo — 188. Renversaalbrief daarvan. 

Fol. 188— 191 vereo . Verbond van Stad en Lande van 1428. Gedr. Idsinga, 
Staatsrecht I, blz. 349 vlg. 

Fol. 192— 195 vereo . Dergelp verbond van 1473. Gedr. t. a. p. blz. 403 vlg. 

Fol. 196—199. Dergelijk verbond van 1482. Vgl. t. a. p. blz. 418. Fol. 
199verso_ 207 vereo onbeschreven. 

Fol. 208— 210 vereo . Plakaten tegen de ketterij, 1556. Fol. 211— 212 vereo 
onbeschreven. 
Warfnconstitutien en oordelen van 1445 — 1527. Fol. 213 — 220. Grootendeels 
gedrukt bij Feith, als boven. Fol. 220 ver *° onbeschreven. 

Voorin: P. W. H. v. Harssens 1694. Verder: J. W. Keiser, op wientt auctie <lit /7.S. 
in 18M is aangekocht. 

In XVHfrte-eeiiW8chen bruin lederen band. 



32. Papier. 20,5 X 28,3. 802 genummerde, benevens talrijke onge- 

nummerde fol. Met roode opschriften en initialen. XVI^ eeuw 

(grootendeels v66r 1564), behalve fol. 301™**° en 302, die in 

de XVII*** eeuw zijn bijgeschreven. 

Voorin losliggend een inhoud van de hand van Mr. H. O. Feith en een 

kortere van die van Mr. D. F. J. van Halsema. 

Tractaat van Karel van Gelder met Stad en Lande van 1514. Fol. 1 — 4 verso . 

Fol. 5 — 5 vereo onbeschreven. 
Evenzoo van Karel V met Stad en Lande van 1536. Fol. 6— 8 verso . Gedr. 
Schotanus, Brieven ende Documenten, blz. 108. Fol. 9 — 1 l verso onbeschreven. 



318 

Gerechtsordonnantie van Selwerd van 1546. Fol. 12 — 15 vereo . Gevolgd door 

den eed van den Ambtman en den Gerechtschrijver. Fol. 16 — 16 vereo . Gedr. 

Verh. P. E. I. P. VI, 627 vlg. Op fol. 16 vereo : Anno 1564. Daar fol. 12— 15 vereo 

met een latere hand is geschreven, dan de rest, is dus het HS. grootendeels 

v66r dat jaar voltooid. 
Landrecht van Selwerd van 1529. Fol. 17— 27 vereo . Op fol. 28 een korte 

opmerking van de hand, die fol. 12 — I5 ver8 ° schreef. Gedr. t. a. p. VI, 

599 vlg. Fol. 28 vereo onbeschreven. 
Het Oldermansboek , benevens de bepalingen van 1446 en 1510. Fol. 29 — 44 vere0 

Gedr. Feith, Het Oldermansboek , blz. 1 vlg. Fol. 45— 62 vereo onbeschreven. 
Stadboek van Groningen. Fol. 63— 68 vereo . Register. Fol. 69 — 72 vereo onbe- 

schreven. Fol. 73 — 148 voreo . Afschrift van het origineele officieele Stadboek, 

zooals het door P. E. I. P. is uitgegeven (Verh. V). Het eindigt met een 

bepaling van 1518, Boek IX, art. 44 (t a. p. V, 194). Fol. 149— 179 vereo 

onbeschreven. 
De taeffel van dussen boeke van Landrechten. Inhoudsopgave van het 

volgende. Fol. 180—192. Fol. 192 voreo — 197 vereo onl>eschreven. 
Landrecht van Fivelgoo, Hnnsingoo en Groningen van 1448. Fol. 198 — 

206 vereo . Gedr. Richthofen, Friesische Rechtsquellen , blz. 315 vlg. 
Erfrecht van Fivelgoo en Hunsingoo, hier als derde boek bij het vorige 

gevoegd. Fol. 2u6 vereo — 210. Gedr. t. a. p. blz. 324 vlg. 
Erfrecht van Fivelgoo. Fol. 210 voreo — 215. Vgl. t. a. p. blz. 304 vlg. 
Verbond tusschen de Ommelanden en de Stad. Z. d. Fol. 215— 218 vereo . 
Warfsconstitutien en Ordelen van 1446 tot 1530. Fol. 218 vereo — 230. iMeeren- 

deels gedr. bij Feith, Warfsconstitutien en Oordeelen (Verh. P. E. VII'). 
Ordonnantien betreffende de geestelijke jnrisdictie in de Oinmelanden. 

Up Donderdaghe nae Lucie 1531 en 13 Mei 1530. Fol. 230— 235 vereo . Gedr. 

Westendorp, Antiquiteiten I, blz. 379 vlg. 
Warfsconstitutien en Ordelen van 1434 tot 1533. Fol. 235 voreo — 243 vereo . 

Meerendeels gedrukt bij Feith, als boven. 
De XXIV Landrechten. Fol. 243 vereo — 248 vereo . Vgl. Richthofen, blz. 40 vlg. 
Pe XVII Kesten, Fol. 248 vereo — 253. Vgl. t. a. p. blz. 2 vlg., vooral de noten. 
Van St Augustinus. Met daaraan verbonden rechtsbepalingen. Fol. 253 — 260 vereo . 

Vgl. t. a. p. 240 vlg. 
Landrecht van het Oldampt en het vijfde deel van Reiderland van 1427. 

Fol. 260 vereo — 264. Opgenomen als tweede boek in het Landrecht van 1471. 

Vgl. Verh. P. E. I. P. VI, 681 vlg. 
Ren boeck der rechtunge dat welckeer is excerpta legnm. Fol. 264 — 299. 

Fol. 264. Van den de hera wil echtigenn laetenn. Dit is recht soe we hem 

will echtigenn laetenn . . . Fol. 299 . . . so sal he de huere nae der tijt 

weder hebbenn off gheven. Extract uit de door Hettema uitgegeven Iurispru- 

dentia Frisica (Leeuwarden, 1834— 5 35). 



319 

Warfsconstitutien en ordelen van 1560 en 1556 (de laatste gedr. Feith , Verh. 
P. E. I. P. VII 1 , 162 vlg.), 1555 en 1554. Fol. 299—302. 

Het HS. was vroeyer in het bezit van Mr. D. F. J. van Halsema (1736 1784) en 
ia in 184:1 aangekocht op de auctie-Mr. T. P. Tresling (Catal. n«. 1<W). 

In XVIIIde-eeuwschen bruin lederen band. 



33. Papier. 14,4 x 19,9. 414 pag. Met roode titels en initialen. XVF 1 ' 

eeuw, behalve pag. 388 tot 400, die in de XVII^ eeuw zijn 
bijgeschreven. 
Register van dezelfde hand als het volgende. Pag. 1 — 32. Pag. 33 — 36 onbeschreven. 
Titel. Pag. 37. 
Landrecht van Hunsingoo , Fivelgoo en Groningen van 1448. Pag. 37 — 73. 

Gedr. Richthofen, Friesische Rechtsquellen , blz. 315 vlg. 
Erfrecht van Fivelgoo en Hunsingoo. Pag. 73 — 85. Gedr. t. a. p. blz. 324 vlg. 
Erfrecht van Fivelgoo (en Hunsingoo?). Pag. 85 — 98. Vgi. t. a. p. blz. 304 vlg. 
Eenige bepalingen over landhuur. Pag. 98 — 100. 
Verdrag van de Ommelanden met Groningen. Z. d. Pag. 100 — 109. 
Warfsconstitutien en ordelen van 1420 tot 1527. Pag. 109 — 135. Meerendeels 

gedrukt bij Feith, Warfsconstitutien (Verh. P. E. I. P. VII 1 ). 
Verdrag van Hunsingoo en Fivelgoo met Groningen tot wederzijdsche 

bescherming. Des vrijdages nae uns heren hemelfaerts dach 1489. Pag. 

135—140. 
Van Sint Augustinus. Met meer rechtsbepalingen , daaraan verbonden. Pag. 

140—145. Vgl. Richthofen, 240 vlg. 
Ordonnantien betreffende de geestelijke jurisdictie in de Ommelanden. 

Donderdach nae Lucie virginis 1531 en op maendage naeder octaven van 

paesschen 1532. Pag. 145 — 152. Gedr. Westendorp, Antiquiteiten I, blz. 385 vlg. 
Rechten unde anbeginne der rechten, genomen uth keyser Rudolphus 

Boeck. Pag. 152—171. Vgl. Richthofen, blz. 424 vlg. 
Friesche rechtsbepalingen vau verschillenden aard. Pag. 171 — 179. 
Willekeuren van den Upstalsboom van 1823. Pag. 179 — 186. Gedr. t. a. p. 

blz. 102. Vgl. vooral de noten. 
Wat is Godes recht Pag. 187—197. 

De vier rechten de de weerde ende de warheit neder slaen. Pag. 197 — 199. 
De vijff rechten dye keyser Frederick sprack. Pag. 199—202. 
Zeendbrief van Loppersum van 1424. Pag. 202—212. Gedr. Richthofen, 

blz. 312 vlg. 
De XXIV Landrechten. Pag. 212—227. Vgl. t. a. p. blz. 40 vlg. 
De XVII Kesten. Pag. 227—244. Vgl. t. a. p. blz. 2 vlg. 
Zeendrecht van Fivelgoo en Hunsingoo van 1432. Pag. 244 — 248. 
Zeendrecht der Friezen. Pag. 248—271. Vgl. t. a. p. blz. 401 vlg. 



320 

Winsumnier Zijlrecht vall 1464. Pag. 271—298. tn Lat. uittreksel bij Gleintz, 

Groningae praefectura, blz. 90. 
Ordonnantie over de geestelijke jurisdictie der Ommelanden , 13 Mei 1530. 

Pag. 298—308. Gedr. Westendorp, Antiquiteiten I, blz. 379 vlg. 
Rechtsbepalingen omtrent ploegroof en het stelen van koren en hooi. 

Pag. 308—313. 
TTIT wilkoeren de haer lantrechten in haer hant hebben. Pag. 313 — 323. 

Pag. 324 : Hyr eyndiget dath boek der geestliken inrisdictien mith der kerk 

rechtinge, mit dat lantrecht, mit de verbunden, mit de ordelen van den 

Wester werff ende Oester werff, holdende ende noch mit ander navolgende 

articulen in dissen Groninger Lande bundich zijnde. 
Bepalingen tegen meineed. Pag. 325—326. 
Ghemene rechten des landes. Pag. 326-367. 
Landrecht van Selwerd van 1529. Pag. 367 — 381. Incompleet. Gedr. Verh. 

P. E. I. P. VI, 599 vlg. 
Zeendrecht van Groningen en Drenthe van 1332. Pag. 381—386. Pag. 387 

onbeschreven. Vertaling uit het Lat. origineel, te vinden Oorkondenboek 

van Groningen I, blz. 234 en de daar genoemde plaatsen. 
Zijlrecht van Niekerk, Oldekerk en Faan. Pag. 388—390. 
Nieuw Zijlrecht daarvan van 1(?)31. Pag. 390—393. Pag. 394 onbeschreven. 
Warfsconstitutien van 1521 en 1475, over voogdij. Pag. 395 — 396. 
Eedsformnlieren. Pag. 397—399. 
Salarien of rechtskosten. Pag. 400. 
Verdrag van Karel V met Stad en Lande. 15 Juni 1536. Pag. 401—411. 

Gedr. Schotanus, Brieven ende Documenten, blz. 108 vlg. 
Register van de hand van Mr. H. O. Feith. Pag. 412 — 414. 

Het HS. is in 1836 door het Genootschap aangekocht op de auctie-van Eerde 

(Catal. n°. 6865). 

In bruin lederen band } waarop de voorstelling van Maria Boodschap met rand- 

versieringen , alles ingeperst, in XVIde-eeuwschen styl. 



34. Papier. 14 X 19,6. 485 fol. Met roode en blauwe initialen. Fol. 

213—216, 260—263™*°, 265— 2 66""*° van verschillmde latere, 

waaronder ook XVII^-eeuwsche handen. XVI de eeuw. 

Voorin een inhoudsopgave van XVII de -eeuwsche hand. 

Erfrecht van Vredewold van 1396. Fol. 1—4. Gedr. Verh. P. E. I. P. IV 1 , 

Analecta, blz. XXII vlg.; Richthofen, Friesische Rechtsquellen , blz. 381 vlg. 

Keuren van Vredewold. Fol. 4-8. Gedr. Vorh. P. E. I. P. IV 1 , Analecta, 

blz. III vlg.; Richthofen, blz. 377 vlg. 
Nienwe KeHren van Vredewold van 1388. Fol. 8 verso — 10. Gedr. Verh. P. E. I. P. 
IV 1 , Analecta, blz. XVII vlg.; Richthofen, blz. 380 vlg. Fol. 10 verso onbeschreven. 



i 



S2i 

fteuren vaii Langewold van 1250. Fol. 11 — 16 vereo . Gedr. Verh. P. E. I. P., I, 

Analecta, blz. 7 vlg. en daarnaar Bichthofen, blz. 366 vlg. 
Nieuwe Keuren van Langewold van 1282. Fol. 17—24. Gedr. Verh. P. E. I. P., I, 

Analecta, blz. 16 vlg. en daarnaar Richthofen, blz. 369 vlg. 
Boetebepalingen. Fol. 24— 29 vereo . Ygl. Richthofen, 240 v]g. 
Erfrecht vaii Langewoid. Fol. 29 vereo -35 vereo . Gedr. Verh. P. E. I. P., I* 

Analecta, 28 vlg. en daarnaar Richthofen, 373 vlg. 
Keuren van Fivelgoo. Lat. en Nederduitsche tekst. Fol. 36— 42 vereo . Gedr. Verh. 

P. E. I. P. III 1 , Analecta, blz. 52 vlg.; Richthofen, blz. 283 vlg. 
Kenren van Fivelgoo en Hunsingoo. Fol. 43—47. Gedr. t. a. p. 301 vlg. 
Keuren van Fivelgoo en het Oldampt. Fol. 47—52. Oedr. t. a. p. 298 vlg. 
Erfrecht van Fivelgoo en Hunsingoo. Fol. 52 vereo — 56 vereo . Gedr. t. a. p. 324 vlg. 
Landrecht van het Oldainpt van 1327 of 1427. Fol. 57— 71 verso . Dit Land- 

recht is als boek II in het Oldambtster Landrecht van 1471 ingelascht en 

gedr. Werken P. E. I. P. VI, blz. 681 vlg. Fol. 57 vereo onbeschreven. Fol. 

70— 7ivereo. Inhoud. 

Landrecht van Fivelgoo, Hunsingoo en Uroningen van 1448. Fol. 72 — 97. 

Gedr. Richthofen, 315 vlg., behalve fol. 89 — 97, die ongedrukt zqn en een later 

toevoegsel schynen. Fol. 81 vereo en 88 vereo onbeschreven. Fol. 72 — 73. Inhoud. 
Zeendrecht van Hnnsingoo en Fivelgoo van 1407. Fol. 97 — 99. Oedr. t. a. p. 

blz. 311 vlg. 
Algemeen Friesch Zeendrecht. Fol. 99 vereo — 116. Vgl. t. a. p. blz. 401 vlg., 

waar de Friesche tekst voorkomt. 
Loppersnmmer Zeendbrief van 1424. Fol. 116— 121 vereo . Gedr. t. a. p. blz. 312 vlg. 
Zijlrecht der Drie Delfzijien van 1445. Fol. 122—130. Oedrukt bij Geertsema, 

De Zijlvestenyen in de Groninger Ommelanden, blz. 71 vlg. 
Winsummer Zylrecht. Fol. 130 vereo — 141 vereo . Vgl. Monumenta Groningana, 

blz. 112 vlg., noot. 
Overrecht van Hnnsingoo. Fol. 142— 146 verso . Gedr. Richthofen, blz. 348 vlg. 

Fol. 147— 148 vereo onbeschreven. 
De XVII Kesten. Fol. 149— 154 vereo . Vgl. t. a. p. blz. 1 vlg., met name de noten. 
De XXIV Landrechten. Fol. 155 — 161. Vgl. t. a. p. blz. 40 vlg., met name 

de noten. 
Kenren van Fivelgoo en Hunsingoo. Fragment, bevattende alleen § 15 — 20. 

Fol. 161 vereo — 162 verso . Gedr. t. a. p. 302 vlg. Fol. 163 onbeschreven. 
Erfrecht van Fivelgoo en het Oldampt. Fol. 163 vereo --164. 
Vredewolder Erfrecht van 1396. Fol. 164 vereo — 167. Hetzelfde als boven 

fol. 1 vlg. Gedr. t. a. p. blz. 381 vlg. 
Keuren van Langewold. Fragment, bevattende alleen § 1, 16 en 17. Fol. 

167 vere °— 168. Vgl. boven fol. 29 vereo vlg. Gedr. t. a. p. blz. 373 vlg. 
Erfrecht van Fivelgoo en Hunsingoo. Fol. 168 — 173. Hetzelfde als boven 

fol. 52 vereo . Gedr. t. a. p. blz. 324 vlg. Fol. 173 vereo onbeschreven. 

Codices Groning. 21 



822 

Fivelgooer Erfreclit. Fol. 174— 176 vereo . Gedr, t. a. p. 304 vlg. 
Langewolder Erfrecht Fol. 177— 179 vere0 . Hetzelfde als boven fol. 29 vere0 vlg. Gedr. 
Verh. P. E. I. P., I, Analecta, blz. 28 vlg. en daarnaar Richthofen, blz. 373 vlg. 
Vann wat dat recht ys ennde de vrije Vresenn holdenn solenn. FoL 

179 vereo — 181. Vgl. t. a. p. biz. 434 vlg. 
Het Rudolfsboek. Fol. 181—192. Vgl. t. a. p. blz. 424 vlg. 
De texts des rechtes. Fol. 192— 195 vereo . 
De Willekenren van deri Upstalsboom vAn 1323. Fol. 196— 200 vereo , Vgl. 

t. a. p. blz. 102 vlg., met name de noten. 
Wat Godes recht ys. Fol. 201—207. Fol. 207 vereo onbeschreven. 
Zeendbrief van Fivelgoo en Hansingoo van 1407. Fol. 208—210. Dezelfde 

als boven fol. 97 vlg. Gedr. t. a. p. blz. 311 vlg. 
Fivelgooer Zeendbrief van 1406. Fol. 210—212. Gedr. t. a. p. blz. 309 vlg. 
Copieen van stukken, op Groningen en de Ommelanden betrekkelqk: 

Fol. 213 — 214 vereo . Omschrijving van de rechtsmacht der Hoofdmannen 
naar oude gewoonte; later in dit HS. bjjgeschreven. 

Fol. 215 — 216. Plakaat van Luitenant en Hoofdmannen over hun rechts- 
macht, 20 Jan. 1594; later in dit HS. bijgeschreven. Fol. 2l6 vereo onbeschreven. 
Fol. 217 — 223 vereo . Verbond tusschen Groningen en de Ommelanden. Gedr. 
van Idsinga, Staatsrecht II, blz. 349 vlg. 

Fol. 224—230. Gelijk verbond van 1482. Vgl. t. a. p. blz. 418. Fol. 230 vereo 
onbeschreven. 

Fol. 231—237. Gelijk verbond van 1473. Gedr. t. a. p. blz. 403 vlg. Fol. 
237 vereo onbeschreven. 

Fol. 238—244. Verdrag van Karel van Gelder met Groningen, 18 Febr. 
1518. Gedr. Schotanus, Brieven ende Documenten, blz. 96 vlg. 

Fol. 244 voreo — 249 vereo . Renversaalbrief van Groningen daarvan, Vrydage 
na Matye apostolen 1518. Gedr. Rengers, Werken, uitg. Feith, I, blz. 218 vlg.. 
Fol. 250 — 251 vereo . Overeenkomst van Karel van Gelder met Groningen, 
Donredach post Iudica 1525. Later gecoilationneerd door den secretaris der 
Hoofdmannen P. van Maerhusen (2 d0 helft der XVI de eeuw). 
Fol. 252 — 253 vereo . Renversaalbrief van Groningen daarvan. Z. d. 
Fol. 253 vereo — 255 vereo . Eed der Hoofdmannen en van hunne dienaren. 
Fol. 256 — 260. Verdrag van Edzard en Uko van Oostfriesland met Gro- 
ningen, up Sunte Marcus avonth 1506. Gedr. Brouerius von Nidek, Analecta, 
blz. 167 vlg. Met een kort bericht omtrent de inneming van Appingedam 
door de Saksers in 1514. 

Fol. 260. Bericht omtrent de door Rennenberg naar Kampen gezonden 
gijzelaars, 1579. Later in dit HS. bijgeschreven. 

Fol. 260 vereo — 261. Eed van den Secretaris van Luitenant en Hoofdmannen. 
Met een aanteekening omtrent de eedsaflegging als zoodanig van Everardus 
Embdensis iri 1541 en Popco Everardi in 1570. Alles van latere handen. 



323 

Fol. 261 V6rs0 — 263. Eed der loopende dienaren van Luitenant en Hoofcl- 
mannen. Later bjjgeschreven. 

Fol. 263 vereo . Eed van Petrus van Maerhusen als secretaris van Luitenant 
en Hoofdmannen, 16 Juni 1575. Later bijgeschreven. Fol. 264 — 264 verso 
onbeschreven. 

Fol. 265 — 266 verso . Beeediging van eenige dijkrechters in Humsterland, 
1563 — 1620. Later bijgeschreven. 
Oade Friesche Wetten. Fol. 267— 485 ve ™°. 

Vooraf gaat een inhoudsopgave (fol. 267— 280 vereo ). Fol. 281. Dyt ys recht. 
So we em echtigenn wyl laten . . . FoL 485 verao . . . dat he recht ennde 
onrecht undersceyden kann annders machmen em wraken. Istud probatur 
. . . Et sic est finis istius. Door een latere hand zijn de artikels vandit wet- 
boek genummerd en tevens het geheel in 2 boeken verdeeld , zoodat boek I 
(fol. 281—384) 305 artikels, boek II (fol. 384— 485 ve «°) 326 artikels bevat. 

Zie over dit HS. Richthofen, Friesische Rechtsquellen , blz. XXI. 

Het HS. schijnt, hoewel door dezelfde hand geschreven (uitgezonderd de boven als 
latere toevoegsels aangewezen stukken)^ uit de vereeniging van drie afzonderlijke 
HS. te zijn ontslaan (fol. 1 — f$7, 148 — 305, 266 — 485); door dit aan te nenien zou 
men ook het voorkomen van dezelfde stukken (zie boven) kunnen verklaren. Het was 
in de 2 de helft der XVIde eeuw in het bezit of ten minste in handen van Petrus van 
Maerhusen, die in 1570 Secretaris der Hoofdmannenkamer werd en dat tot i586 
bleef; hij toch verifieerde het stttk op foL 250 vlg. In 1831 was het in het bezit van 
het Genootsctiap. 

In XVIIIfe-eeuwschen bruin lederen band. 



35. Papier. 10,1 X 14,4. 211 foL Met roode initialen en opschriften. 

XVI& (fol. 1—116) m Xriio* eeuw (116-211™-*°). 
Tafel van het Landrecht. Fol. 1—8. Fol. 8 vereo — 9 verao onbeschreven. 
Wat is recht. Fol. 10 — 12. Ygl. Richthofen, Friesische Rechtsquellen, blz. 434 vlg.; 

Hettema, Oude Friesche Wetten H, blz. 20 vlg. 
Extract uit het Rudolfsboek en meerdere Friesche Wetten. Fol. 12 — 29. 

Vgl. Richthofen, blz. 424 vlg.; Hettema, II, blz. 156 vlg. 
De Willekenren van den Upstalsboom van 1323. Fol. 29—33. Ygl. Richt- 

hofen, blz. 102 vlg.; Hettema, (II, blz. 149 vlg. ; Hettcraa, Jurisprudentia 

Frisica IH, blz. 2 vlg. 
Wat is Godes recht en meerdere Friesche Wetten. Fol. 33— 41 verso , 
Erfrecht van Fivelgoo en Hunsingoo. Fol. 42 — 49. Oedr. Richthofen, blz. 324 vlg. 
Erfrecht van Fivelgoo. Fol. 49 — 55 verso . Een andere tekst hiervan t. a. p. 

blz, 304 vlg. 

Oude Friesche Wetten. Fol. 55 vers0 . Van den veerden boeke der Yresen Lant 

rechte. Dit is recht , Yresen lant recht. De Greve de in Yrieslant greve wesen 

24* 



324 

sal . . . Fol. 69 vereo . . . Ende den sculten II sciilinge Ende den Greve II 

pont. Finis huius per me ff Geffabri(?). 
De VII Magnuskeuren. Fol. 70— 72™"°. Vgl. t. a. p. blz. 440 vlg. 
De XVII Kesten. Fol. 72™™— 80. Vgl. t. a. p. blz. 3 vlg. 
De XXIV Landrechten. Fol. 80— 89 vereo . Vgl. t. a. p. blz. 41 vlg. 
Berekening van de Friesche munten. Fol. 89 vereo — 90. 
Tafel van het volgende Landrecht. Fol. 90 vereo — 92 vereo . 
Landrecht van Fivelgoo, Hunsingoo en Groningen van 1448. Fol. 92 vereo — 109. 

Gedr. t. a. p. blz. 315 vlg. 
Verbond van Stad en Lande van 1482. Fol. 109—116. Vgl. Idsinga, Staats- 

recht II, blz. 418. 
Verbond van Stad en Lande van 1489. Fol. 116—121. Fol. l21 vereo —164 vereo 

onbeschreven. 
Fivelgooer Willekenren. .Fol. 165—171. Gedr. Verh. P. E. I. P. III, 2, Analecta, 

blz. 52 vlg. en Richthofen, blz. 283 vlg. Fol. 171 vereo — 204 vereo onbeschreven. 

Hieraan is toegevoegd een aanteekening omtrent de verovering van Appin- 

gedam in 1514 en eene omtrent de in 1579 naar Kampen gezonden gqzelaars. 

Fol. 205—206. Fol. 206 vereo — 211 onbeschreven. 

Fol. Qllverso: Finis est per me Lambertum Helt in Coenobio Warphum. Obonenon 
ride, scis melius scribere scribe. Datur pro penna scriptori puella. Frana dat is de 
schulte (alles van de bovengenoemde XVHde-eeuwsche hand en dua gecopieerduiteen 
ander HS*). 

In den Catalogus van 1831 vevmeld. 

ln houten met bruin leder overtrokken band t waarin ingeperste bloemversieringen. 
Van de twee koperen haken is een verdwenen. 



36. Papier. 20 x 28,2. 229 fol. } benevens talrijke ongenummerde on- 

beschreven fol. Met roode opschriften en initialen. XVI de en 
XVII** eeuw (fol. 10—14™™, 104—178**™, 203—218»™). 
Copieen van eenige stukken, Stad en Lande betreffende. 

Fol. 1—4. Tractaat van Karel van Gelder met Stad en Lande van 1514. 

Fol. 4 vereo — 5 verso . Beslissing van Karel van Gelder over de appellen van 
Groninger gilden en burgers, 15 Maart 1526. Fol. 6 — 6 vere0 onbeschreven. 

Fol. 7 — 9. Tractaat van Karel V met Stad en Lande , 15 Juni 1536. Gedr. 
Schotanus, Biieven ende Documenten, blz. 108 vlg. Fol. 9 vereo onbeschreven. 

Fol. 10 — 14 vereo . Beslissingen van scheidsrechters in de geschillen tusschen 

Stad en Lande, 1610, 1630, 1640 en 1645. Fol. 15— 16 vereo onbeschreven. 

Register op de volgende Landrechten. Fol. 17—27. Fol. 27 vereo — 28 vere0 

onbeschreven. 
Landrecht van Fivelgoo, Hunsingoo en de ntad Groningen van 1448. 
Fol. 29— 33 vereo , 35—38. Gedr. Richthofen, Friesische Rechtsquellen , blz. 
315 vlg. Fol. 34— 34 vereo , 38 vera0 onbeschreven. 



325 

Erfrecht van Fivelgoo en Hunsingoo, met het volgende als Boek III bij het 
voorafgaande gevoegd. Fol. 39 — 42. Gedr. t. a. p. blz. 324 vlg. 

Erfrecht van Fivelgoo. Fol. 42— 45 verso . Dit erfrecht wijkt af van het t. a. p. blz. 
304 vlg. gedrukte, en komt het meest overeen met het Langewolder erfrecht, 
t. a. p. blz. 373 vlg., zoodat misschien de titel in dit HS. verkeerd is. 

Verbond van Stad en Lande van 1482, als boek IV bij het voorgaande 
gevoegd. Fol. 46— 48 vereo . Vgl. Idsinga, Staatsrecht II, blz. 418. 

Twee ordonnantien over de geestelijke jurisdictie in de Omiuelanden , 
13 Mei 1530 en up donderdage naLucie virginis 1531, als boek V en VI 
bq het voorafgaande gevoegd. Fol. 49 — 53 vereo . Gedr. Westendorp, Antiqui- 
teiten I, blz. 379 vlg. 

De XXIV Landrechten. Fol. 54— 57 voreo . Vgl. Richthofen, blz. 40 vlg. 

De XVII Kesten. Fol. 58—61. Vgl. t. a. p. blz. 2 vlg. Fol. 61 vereo onbeschreven. 

Uitspraak van Angnstinus ointrent de ontwikkeling van het kind v66r 
de geboorte, met daaraan vastgeknoopte en andere rechtsbepalingen. Fol. 
62— 67 vereo . Vgl. t. a. p. blz. 240 vlg. Fol. 68— 68 vereo onbeschreven. 

Oldambtster Landrecht van 1327 (hier 1427). Fol. 69— 71 vereo . Dit Landrecht 
is als boek II in het Oldambtster Landrecht van 1471 ingelascht en gedr. 
Werken P. E. I. P. VI, blz. 681 vlg. 

Excerpta legum. Fol. 72— 102 vereo . Fol. 103 onbeschreven ; op fol. 103 vereo een 
rechtsbepaling over vreemdelingen. 

Gecorrigeerd Stadboek van Groningen. Fol. 104 — 174. 

Vooraf gaat een register fol. 104— 6 vereo . Fol. 107— 107 vereo onbeschreven. 
Fol. 108 — 174. Gecorrigeerd Stadboek, zijnde noch de oudste tekst, door 
Mr. Telting uitgegeven (Werken d. Ver. t. uitg. d. bronnen v. h. oude Vad. 
recht, l 8te Reeks, n°. 9), noch de officieele tekst, uitgegeven door het Genoot- 
schap P. E. I. P. (Verh. V), maar een wijziging van het Stadboek, tusschen 
de jaren 1536 en 1555 ontworpen. Dit ontwerp is verdeeld in 7 boeken en 
komt overeen met dat, hetwelk gevonden wordt in HS. der Univ. Bibl. 
n°. 287 en P. E. n°. 63 en 64. Fol. 174 vereo onbeschreven. 

Kegister op het Ordelboek van Stad en Lande. Fol. 175— 176 vereo . 

Observata quotidiana pertinentia tot het Stadts Boeck, 1611 en 1612. 
Fol. 177 — 178 voreo . Van wien deze opmerkingen afkomstig zijn, blijkt niet; 
waarschijnlijk van een lid der Regeering. Fol. 179— 180 vereo onbeschreven. 

Warfsconstitutien en oordeelen van Stad en Landenitdejaren 1445 tot 1560. 
Fol. 181—197, 198—200, 201—202. Grootendeels gedrukt bij Feith, Warfscon- 
stitutiSn (Verh. P. E. I. P. VII 1 ). Fol. 197 vereo — 200 vereo en 202 vereo onbeschreven. 

Ordonnantie betreffende het nitoefenen van bedrijven in Groningen, 
9 Juni 1584, benevens eenige andere stedelgke ordonnantiSn betreffende 
verschillende onderwerpen van 1456 tot 1640. Fol. 203— 207 vereo . De eerste 
gedrukt achter het Stadboek (Verh. P. E. I. P. V, blz. 208 vlg.). 

Jnstrnctie voor den Stadspander, 25 Jan, 1640. FoL 208 — 210. 



326 

Lijst van verwanten, die niet samen in den Raad mogen zitten, 8 Juli 
1623. Fol. 210 ver8 ° — 211. Benevens eenige losse extracten uit vonnissen, 
1628—1646. Fol. 211 vereo — 212 vereo . 
Ordonnantien op de Weeskamer, z. j. Fol. 213— 218 vereo . Fol. 219— 222 vereo 

onbeschreven. 
Het Winsnmmer Zijlrecht, op dage Philippi et Jacobi 1464. Fol. 223— 229 vereo . 
In Lat. extract gedr. bij Gleintz, Groningae praefectura, blz. 90 vlg. 

Het HS. is in 1845 aangekocht op de auctie-Mr. T. P. Tretling (Catal. n<>. 1929). 
In XVIIde-eeuwschen perk. band. 

37. Papier. 16,4 x 21,1. 265 fol. Bestaat uit verschWende , vroeger 

gescheiden handschriften nam. 1. fol. 1 — 27. XVI dc eenw; 2. 

fol. 28—43. XVII de eeuw; 3. fol. 44—60. XVI*' eeuw; 4. fol. 

61—70. XVII de eeuw; 5. fol. 71—85. XVII*' eeuw; 6. fol. 

86—97. XVII d * eeuw; 7. fol. 98—171. XVII** eeuw; 8. fol. 

172—182. XVII** eeuw; 9. fol. 183—206. XVII d * eeuw; 10. 

fol. 207—214. XVIII d * eeuw; 11. fol. 215—226, XVII d * eeuw; 

12. fol. 227—232. XVIII d * eeuw; 13. fol. 233—236. XVIII d * 

eeuw; 14. fol. 237—250. XVIII d * eeuw; 15. fol. 251—265. 

XVIII** eeuw. 

Van Koning Karel en Redbod. Fol. 1— 2 vereo . Vgi. Kichthofen, Friesische 

Rechtsquellen , blz. 439 vlg.; Hettema, Oude Friesche Wetten II, blz. 63. 

Van veer sakenn de de waerheyt neder slaen nae Keysern rechtenn ennde 

pawes rechtenn. Fol. 2 vereo -3 vereo . 
Vann vijff rechtenn de Keyser Frederijck sprack. Fol. 3verso__6ver8o 
De VII Magnnskeuren. Fol. 7— 8 vereo . Vgl. Richthofen, blz. 440 vlg.; Hettema, 

II, blz. 66 vlg. 
De XVII Kesten. Fol. 8 vereo — 14. Vgl. Richthofen, blz. 3 vlg. ; Hettema, II, blz. 69 vlg. 
De XXIV Landrechten. Fol. 14—20. Vgl. Richthofen, blz. 40 vlg.; HettemaH, 

blz. 82 vlg. 
Het Zeendrecht. Fol. 20— 23 vereo . Fol. 24—27. Een ander zeendrecht bij Richthofen, 
blz. 401 vlg.; Hettema II, blz. 97 vlg. Op fol. 27 vereo is later een beschrqving 
ingevoegd der landen in Jan Klasens Heerd in Westerdijkshorn van 1604. 
Landrecht van Selwerd van 1529. Fol. 28-43 vereo . Gedr. Verh. P. E. VI, 597 vlg. 
Zijlrecht van Oterdum van 1503. Fol. 44—57. 
Dijkrecht van Oterdum van 1554. Fol. 57— 60 vereo . 
Ordonnantie op het stuck vande VVeeskamer midtsgaders van 't Protocol 

van 19 Mei 1613. Fol. 61—69. Fol. 69 vereo — 70 vereo onbeschreven. 
Leges Academiae Groninganae annorum MDCXV usque MDCXXI. Fol. 

71— 84 vereo . Fol. 85— 85 vereo onbeschreven. 
Revis-ordre van Luitenant en Hoofdmannen van 1615. Fol. 86—97. FoL 
97vereo onbeschreven. 



327 

Landrecht van Selwerd van 1652. Met bijbehoorende stukken van 1652. 

FoL 98—168. Vgl. daarover Mr. H. 0. Feith in Verh. P. E. I. P. VI, 

663 vlg. Fol. 168 vereo — 171 vereo onbeschreven. 
Garst Boek van het Carspel Wagenborgen van 1664. Met provisioneele 

Clauwe enz. Fol. 172— 181 vereo . Fol. 182— 185 vereo onbeschreven. 
Kenrwetten voor de Heeren Borgeniesteren ende Raadt, sampt tael- 

mannen ende Geswooren Meente in dato den 26 Angnsti A°. 1668. 

Fol. 183—205. Fol. 205 vereo onbeschreven. Fol. 206— 206 vereo . Extract uit 

het Secreet Resolutie boek van 3 Februari 1663. 
Instrnctio pro venerandis Synodi Deputatis. 1669. Fol. 207— 213 vereo . Fal. 

214 — 214 vereo onbeschreven. 
Copia nyt het Reglement van Houwerzijl. 1672. Geverifieerde copie van 

18 Dec. 1676. Fol. 215—223. Fol. 223 vereo — 226 vereo onbeschreven. 
Extracten nit het Resolutieboek van Stad en Lande van 5 Jan. en 24 Maart 

1694 betreffende het verkoopen der provincielanderijen. Fol. 227 — 228, 231. 
Collatien in de Ommelanden. Fol. 228 vereo — 229, 230 vereo . 
Schepperqen, door de Stad aangekocht. Fol. 229 vereo — 230. Fol. 231 vereo — 

232verso onbeschreven. 
Princeps Nassavius de Insularum obsidione convitiis proscissus ac lace- 

ratus. Epigrammata Latina in Joannem Guilielmum Frisonem anni 1709, 

quorum unum subscripstum : Buurmanja, aliaque: M. J. Fol. 233 — 236. Fol. 

236 vereo vacat. 
Concept School Reglement, door de Synode van Stad en Lande opgemaakt 

in 1771. Fol. 238—248. Fol. 248 vereo — 250 vereo onbeschreven. 
Meinorie over het Stapelrecht. Fol. 251— 265 vereo . 

Het HS. is afkomstig van Mr. J. W. Keiser en op diens auctie in i86i door het 
GenooUchap aangekocht (Catal. n°. 77). 

In XVIH*le-eeuwschen cartonnen band tnet rood lederen rug. 



38. Papier. 14,4 x 20,2 348 pag. , waarvan een groot gedeelte onbe- 

8chreven. Door verschillende handen geschreven. XVI de en XVII de 
eeuw (1615). 
Itlijcke eedenn woe datinen de behoerdt tho staevenn. Pag. 1 — 7. 
Verbond van Stad en Lande van 1482. Pag. 7 — 16. Vgl. van Idsinga, Staats- 

recht II, blz. 418. 
Brief van Margareta van Parma aan de Staten van Stad en Lande, 
betreffende de erfenis van Frederik Ripperda, 7 Juni 1562. Pag. 16 — 19. 
Pag. 20 onbeschreven. 
Oosterwarfsconstitutie van 7 November 1560. Pag. 21—27. Gedr. Feith, 

Warfsconstitutign (Verh. P. E. I. P. VII, 167 vlg.). 
Ene bednidinghe van allen Rechten. Pag. 29 — 112. 



328 

Pag. 29. Wat is dat recht. Dat recht is een wark van die persoenen . . . 

Pag. 112 ... en schuldich in der waerheyt. 

Mr. H. 0. Feith vergelijkt in een noot op blz. 28 dit stuk inet het 

hoofdstuk „Wat is reeht" uit de Friesche wetten (ed. Eampen 1782, 1 vlg., 

Richthofen, 434) en met de Jurisprudentia Frisica, uitg. Hettema, (Leeu- 

warden 1834). 
Warfsconstitutien en oordeelen van 1476 (Feith, t. a. p. 110), 1541 (t. a, p. 

159), 1528 (t. a. p., 146). Pag. 113—114. 
Verdrag tnsschen Stad en Lande van 4—5 Ang. 1564. Pag. 115 — 123. 
Plakaat van Luitenant en Hoofdmannen tegen de Wederdoopers. 21 Jan. 

1556. Pag. 124 — 127. Gevolgd door twee dergelijke plakaten van 3 Dec. 1556 

(pag. 127—128) en een ongedateerd (pag. 129—131). 
Plakaat van Dez. tegen landlooperij. 28 Juni 1561. Pag. 131 — 133. 
Verdrach der dre Caspelen yn Dnyrstwolt, Syddebnyren, Hellem nnde 

Schylwolde, angaende de naboute. Up Sunte Gallen dach 1481. Pag. 

133—134. Gedr. Feith, Het Groninger beklenirecht II, 347 vlg. 
Verdrag over de Redgerrechten van Siddeburen en Oostwold. Up pynxter 

achten 1508. In een vidimus van des dages Margaretae virginis 1530. Pag. 

135 — 137. Met eenige vonnissen van 1548 en 1562. Pag. 138. 
Warfsconstitntien en Ordelen van 1552 (Feith, t. a. p. 161 vlg.), 1559, 1560 

(t. a. p. 166 vlg.), 1547, 1548, 1562, 1557 (t. a. p. 164 vlg.), 1564 (t. a. p. 

170 vlg.). Pag. 139—149. Pag. 150—200 onbeschreven. 
Eenige Recepten. Pag. 201—203. Pag. 204—206 onbeschreven. 
Clauwbrief van het ten Boerster redgerrecht Des frqdages voer annun- 

ciationis Mariae 1455. Met de slqtinge van dit gerecht van 1470 tot 1576. 

Pag. 207—227. Pag. 228—252 onbeschreven. 
Slijting van de Redgerrechten van 't Zandt. 1544 tot 1620. Pag. 253—256. 

Pag. 257 — 262 onbeschreven. 
Slijting van het Lanckrecht van 't Zandt en Leerinens. 1545 tot 1602. Pag. 

263—265. Pag. 266—270 onbeschreven. 
Slijting van het Eennmmer Lanckrecht. 1554—1603. Pag. 271—272. Pag. 

273 — 278 onbeschreven. 
SUjting van het Eester Redgerrecht. 1545 tot 1606. Pag. 279—281. Pag. 

282—286 onbeschreven. 
Slqting van het Eester Lanckrecht. 1544 tot 1583. Pag. 287—288. Pag. 

289—292 onbeschreven. 
Afstainmelingen van Bonno Alberda. Pag. 293. 
Extracten nit het Clanwboek van Leermens etc. in 1615 gemaakt door 

E. Gruys. Pag. 294—295. Pag. 296-348 onbeschreven. 

Mi88chien afhomstig van Mr. B. K. Driessen (Catal. HSS. quarto n°. 3). In den 

Catalogus van i852 opgenomen. 

Jn XIX^-eeuw8chen cartonnen band met lederen rug. 



329 

39. Papier. 20,1 X 32. 49 fol. XVIIP* eeuw. 

Iudicium abbatum et ecclesiasticorum nonnullorum in lite inter Episcopum 
Monasteriensem et monasteria Emisgoniae, Rrocmaniae, Reidiae et 
de Alda Ombecht. Datum . . . apud Falerna anno Domini MCCLXXV, 
(id est 1276) XV Kalend. Aprilis. Cop. Fol. 1— 5 vereo . Haec charta edita est 
apud Friedlaender, Ostfriesisches Urkundenbuch I, pag. 23 seq. ; Richthofen, 
Friesische Rechtsquellen , 140 vlg. 
Statuta iudicum Brocmanniae et Emesgoniae. Sine anno. Cop. Fol. G — II. 
Fol. ilver8o_i2verso vacant. Edidit Richthofen, Friesische Rechtsquellen , 
137 seq. 
Landrecht voor Fivelgoo, Hunsingoo en de Stad Groningen van 1448. 
De twee boeken vereenigd, met tafel. Fol. 13 — 28 vereo . Gedr. Richthofen, 
315 vlg. Fol. 29— 29 vereo onbeschreven. 
Das alt Frisische Seendrecht, so wie es in dem Friesischen zu erst in 
Coln gedruckte landrechte, welches C. Schotanus in seiner „Beschrij- 
vinge van de heerlijkheijt van Frieslandt" . . . mittheilet, befindlich 
ist in 'g Teutschen ubersetzt. Oudfriesche tekst met Duitsche vertaling. 
Fol. 30 — 49. Gedr. Richthofen, 401 vlg. Schotanus' Beschrijvinge verscheen 
voor het eerst in 1655. 

Voorin een uitvoerige aanteckening van den vroegeren bezitter Wiarda (1746 — 1 836), 
Het HS. is op de auctie zijner boekerij in 1827 aangekocht (Catal. n°. 1331). 
In XVfflde-eeuwtchen cartonnen band. 



40. Papier. 20,6 x 31,5. 280 fol. XVII^ eeuw (1690). 
Landtdaeghsche Resolutien in 't korte (van Stad en Lande). 1595—1620 

en 1637—1664. 

Op fol. 90 deze aanmerking: De Resolutien van den Iare 1621 tot den 
lare 1636 incluis sijn in een Boeck in quarto, begint daeromme alhier het 
Iaar 1637 en soo voort. Fol. 259 ver8 °— 280 vereo Register. 

Fol. 280»erao; Taco Eckens Oosterheem. Geschreeven int Jaar 1690. Het HS. i$ 
afkomstig van Mr. R. K. Drieasen en op diens auctie in 1832 aangekocht (Catal. 
HSS. fol. nO. 16). 

In XVIIde-eeuwschen perk. band met lederen riempjes. 

41. Papier. 10,6 X 16,4. 20 fol., benevens eenige ongenummerde 

onbeschreven fol. XVII** eeuw (1693). 
Extract uit het Protocol door Petrus Cornelii . . . der Ommelanden van 
Groningen Secretarius in saken . . . soe op geinene Landsdagen, bij- 
eencomsten der Heeren Gedep. of anders wegen . . . gedaen. 
Loopt van 19 Dec. 1573 tot 19 Maart 1577. 

Geschreven blijkens het slot van het Register (fol. 19»er8o—$0) „1693 in Aug.". 
Afkomstig van Mr. A. J. de Sitter en op diens auctie in 1863 aangekocht (Catal. w°. 155). 
In XVfflde-eeuwschen bruin lederen band met opschrift in vergulde letters. 



330 

42. Papier. 20,5 X 31,5. 194 fol., benevens talrijke ongenummerde 

fol. XVII** eeuw. 
Sommair Extraict nit de Regolntien der Ed. Mog. Her. Staten van Stadt 
Groningen ende Ominelanden. 1595 — 1640. 

Bovendien nog voorin: 

1. Memorie op 't doen van de Propositie op de Staatsche Vergaderinghe 
deser Provintie. 1633. 

2. Verklaringe van de nieuwe Comparanten op den Landdach van de 
Provintie van Stadt ende Lande. Z. d. En achterin: 

3. Quotisatie van 't Jaer 1617 in de 100,000 guldens. Met bijbehoorende 
berekeningen. 

Bij den titel staat: Sum Joannis a Julsingha A°. 1653. Deze was of degene, die in 
1642 en '43, 1645 en '46, 1651 en '52 als lid der Swoome Meente, in 1654 en '55, 
1657 en '58, 1660 en '61, 1663 en '64 als Raadsheer van Groningen voorkomt, of 
diens naamgenoot Johan van Juhingha Jr. , die in 1655 en '56 lid der Swoorne 
Meente, in 1658 en '59, 1661 en '62, 1664 en '65, Raadsheer en in 1012 en '73, 
1676 en '77, 1680 en '81, 1684 en'85, 1688 en '89, 1692 en '93, 1696 en '97, 1700 
en 1701 Burgemeester van Groningen was. 

Het HS. is aangekocht in 1832 op de auctie-Mr. R. K. Dnessen (Zie Catat. HSS. 
fol. n<>. 15). 

In XVIIde-eeuwsehen perk. band met lederen rienxpjes. 



43. Papier. 21,4 x 33,7. 14 beschreven, benevens talrijke onbeschreven 

fol. XVIII** eeuw. 
Instructie voor de Gedeputeerden der stadt Groningen ende Ommelanden 
. . . arresteert den 3 Feb. 1659. 

Gevolgd door den eed (fol. 12 verso — 13) en het gebed der Gedeputeerde 
Staten (fol. 13 vereo — 14 vereo ). 

In den Catalogus van 1852 voor het eerst genoemd. 
In XVIIIde~eeuw8chen cartonnen band met lederen rug. 

44. Papier. 15 x 20. 25 fol. XVII^ eeuw. 

Verteeckenonge oder Upstellinge der Landt Maeten, soe van oldinges 
heer in Stadt Groningen ende de Ommelanden gebrnickelick gewest 
bint Fol. 1— 10 vereo . Fol. 11— 13 vereo onbeschreven. 
Fragment van de Instructie van Lnitenant en Hoofdmannen. Fol. 14. Fol. 

14vereo__i6verso onbeschreven. 
Landrecht van Selwerd van 1529. Fol. 17— 25 vereo . Gedr. Yerh. P. E. I. P. VI, 
599 vlg. 

In 1869 door Mr. J. J. Smits te Nijkerk gekocht bij Fred. Muller te Amsterdam 
en door hem in 1872 aan het Genootschap geschonken. 
In XVIIIfe-eeuwschen cartonnen band met perk. rug. 



331 

45. Papier. 20,5 X 32. 32 fol. XIX de eeuw (1834). 

J. W. Keiser, Verhandeling over de zegels, in de Provincie Stad en 
Lande voorkomende. 

Mr. J. W. Keiser was secretaris van de Hoofdmannenkamer (1778 — 1785) 
en lid van genoemde Kamer (1786—1795), lid, later president van het 
Departementaal Gerechtshof te Groningen. Het HS. is in 1834 „uit des- 
zelfs nagelaten papieren afgeschreven , met vergunning van deszelfs zoon, 
Mr. G. J. Keiser, Notaris te Groningen." Met alphabetische registers. Fol. 
28vereo__3()vereo ? 32 onbeschreven. 

In den Catalogus van f&>2 vermeld. 
In XlXfc-eeuwschen cartonnen band. 



46. Papier. 15,5 x 19,2. 331 pag. XVII de eeuw. 
Warfsconstitutien en ordelen van 1595 tot 1652, getrokken uit de proto- 

collen der Secretarissen Rembertus Ackema, Rembertus Huisman, Petrus 
Cornelius, Berent Julsingh, Ludolph Henrici, Cebes Boukens en Johan 
Tjassens. V66rin leest men: Extracta uyt wijlen Heeren Doctoris Remberti 
Ackama . . . prothocoll . . . uytgeschreven en aen secretarye gecollatieniert 
van Johan Tiassens secret. A°. 1640. Tjassens is dus begonnen in 1640 het 
protocol van Ackama te excerpeeren , terwijl hij of een ander later dit werk 
voortzette tot 1652. Dit HS. is een copie van het origineele van Tjassens, 
die op zijn beurt weer putte uit het ofl&cieele protocol, thans op het Rqks- 
archief in Groningen berustend (Catal. Recht. Archieven, Eerste Afd. I, a.). 
De constitutiSn en ordelen v66r 1601 zijn voor een deel gedrokt bq Feith, 
Warfsconstitutien en oordeelen (Verh. P. E. I. P. VII'). 

Achterin een losliggend Register van een XVIII de -eeuwsche hand. 

Geheel gelijkluidend met dit HS. zijn de twee volgende. 

Afkomstig van Mr. J. W. Keiser enopd\ensaucl\ein186l aangehocht (Calal. n®. 90). 
In XVIl<te-eeuwschen perk. band, op den rug genummerd: II. 

47. Papier. 16 x 20. 129 fol. XVII de eeuw. 
Warfsconstitutien en ordelen van 1595 tot 1652. 

Geheel gelijkluidend aan het voorafgaand en het volgende nummer en dus 
waarschijnlijk een copie van het origineele extract van Tjassens. 

Afkomlig van Mr. J. W. Keiser en in 1861 op diens auctieaangekochl (Catal. n Q .70). 
In XVIIde-eeuwschen perk. band, op den ntg genummerd: I. 



48. Papier. 16 X 20,4. 105 fol. XVII^ eeuw. 
Warfsconstitutien en ordelen van 1595 tot 1652. 

Geheel gelijkluidend aan de beide voorafgaande nummers en dus waar- 
schjjnlijk een copie van het origineele extract van Tjassens. 

Voorin: HS. Meerman n°. 1051. f 4,—. /n 1879 in den Catatogus opgenomen, 
In XVWe-eeuwschen perh. band. 



332 

49. Papier. 10,5 x 15,5. 44 foL, tvaarvan de 4 eerste uitslaande ta~ 

bellen. XVII de eeuw (1660). 
Warf H-Gerichten , Beschreven door Johan Tjassens. Anno 1660. 

Johan Tjassens was van 1626 tot 1641 Secretaris, in 1647/8, 1655,6, 
1659/60, 1663,4, 1667,8 lid der Hoofdmannenkamer, in 1649,50, 1653/4, 
1657/8, 1661/2, 1665,6, 1669/70 Burgemeester van Groningen en bovendien 
in andere hooge ambten werkzaam. 

Afkomstig van Mr. A. J. de Sitter (1748—1814) en in 1803 op diens auctie aan- 
gekocht (Catal. w°. 102). 

In XVIIde-eeuwschen perk. band. 



50. Papier. 21,2 x 32,7. 173 fol. XVII& eeuw. 

Korte vonnissen van de Hoofdmannenkamer. 1680 — 1694. Met een Register 
achter elk jaar. Waarschijnlijk afkomstig van een lid van genoemde Kamer. 
Fol. 74—79, 92, 93, 97, 142 en 143 onbeschreven. 
In 1810 komt het HS. voor het eerst in den Catalogus voor. 
In XVIIde.eeuwschen perk. band met groen zijden linten. 



51. Papier. 19,6 X 32. 2 dln. te zamen 858 pag. XVIII de eeuw. 

Geverbaliseerde Sententien, uitgesproken door de Hooge Justitie-Kamer 
van Stad en Lande. 1750—1770. 

Met registers. 

In den Catalogus van 1810 vermeld. 

In XIX de -eeuwsche cartonnen banden met linnen ruggen. 



52. Papier. 16.5 X 21,5. 96 genummerde beschreven , benevens talrijke 

ongenummerde onbeschreven pag. XVIII de eeuw. 
Modns procedendi in Camera Hooftmannorum caeterisque Iudiciis infe- 
rioribus Omlandiae. 

Gedeeltelijk Latijn, gedeelteljjk Nederlandsch. 

Afkomstig van Mr. /. W. Keiser, op wiens auctie het in 1861 is aangekocht 
(Cat. n°. 110). 

In XVIIIde-eeuwschen cartonnen band met rood lederen rug. 



53. Papier. 6 x 11,5. 5 beschreven, benevens eenige onbeschreven fol. 
Daghgelt voor Getuigen en Anderen soo voor de Hooge Justitie Camer 
koinen voor te vallen. 

Aangekocht in 186*2 op de auctie-Mr. A. ./. de Sitter (Catal. n*>. 108). 
In papieren omslag. 



i 



54. Papier. 14 X 19,4. XII en 230 fol. Met roode initialen en titels. XVl^ 

eeuw (1567). Met enkele toevoegsels uit lateren tijd £fc 1584). 
Registors. Een uit de 16 de eeuw (fol. I — Iverso) en een Nader Register van de hand 

van Mr. H. 0. Feith (fol. II— III vereo ). Fol. IV— V vereo onbeschreven. 
Stadboek van Groningen. Fol. VI— XII, 1— 109 ver£O . 

Vooraf gaat een Register (foL VI— XII vereo ). Dit HS. is een Copie van het 
offlcieele Stadboek, zooals het in 1828 door P. E. I. P. is uitgegeven (Verh. 
Pi E. I. P., V). Het bevat 9 boeken en eindigt met een bepaling van 1556 
op fol. 98 (t. a. p. V, 206). In margine en elders zijn aant. met latere hand 
bijgeschreven. Door een latere hand zijn nog toegevoegd bepalingen van 1584 
(fol. 98 vereo — 101 vereo . Gedr. Verh. P. E. I. P., V, 208 vlg.), de ordonnantie op 
het broodbakken van 1404 (fol. 102 — 104) en de ordonnantie betreffende het 
zegel van 1587 (fol. 104 vereo — 105 vereo ). Fol. 106— 109 vereo onbeschreven. 
Algemeene Gildebrief van 1436. Fol. 110—116. 

Gedr. Verh. P. E. I. P., V, 217 vlg. 
Ordonnantie op den koern van het geld bij betaling van renten en hnren. 
Up ons lieven vrouwen avent purificationis 1492. Fol. 116— 117 verso . Gedr. 
Verh. P. E. I. P., V, 212 vlg. 
Ordonnantie betreffende den invoer van bnitenlandsch graan. Des maen- 
dages voer St. Bartholomeus dach 1457. Van een latere hand. Fol. 118 — 
118 ver8 °. Fol. 119— 122 vereo onbeschreven. 
Het Oldermansboek. Fol. 123—150. 

Gedr. Het Oldermansboek door Mr. H. O. Feith, 1 vlg. Daarop volgen 
nadere bepalingen van het Gildrecht van 1446 en 1510 (fol. 141 vereo — 143 vereo . 
Gedr. Feith, t. a. p. 33 vlg.), gevolgd door een bepaling van den muntvoet. 
Vervolgens van een andere latere hand : bepaling omtrent de scheepvaart van 
1453 (fol. 144— 144 vereo ), en de Instructie van den Olderman (fol. 145—150. 
Gedr. Feith, t. a. p. 54 vlg). Fol. 150 vereo onbeschreven. 
Landrecht van Selwerd, in 1529 door Karel van Gelder verleend. Fol. 
151—164. Fol. 164 verso — 168 vereo onbeschreven. Gedr. Verh. P. E. VI, 599 vlg. 
Copieen van verdragen en andere stukken, op Groningen en de Omme- 
landen betrekkelijk: 

Fol. 169 — 173. Tractaat van Karel van Gelder met Groningen van 1514. 
Fol. 173 ver8 ° onbeschreven. 

Fol. 174 — 175 vereo . Edict van Karel van Gelder over het hooger beroep 
op Luitenant en Hoofdmannen , waaraan ook Burgemeesteren en Raad worden 
onderworpen, 13 Maart 1526. 

Fol. 176— 178 vere0 . Tractaat van Karel V met Stad en Lande, 15 Juni 1536. 
Gedr. Schotanus, Brieven en Documenten, blz. 108 vlg. 

Fol. 179 — 179 vereo . Convocatie van den Landdag door Luitenant en Hoofd- 
mannen, ten einde den eed van trouw af te leggen aan prins Philips, 
3 Jan. 1550. 



$34 

Fol. 179 vereo — 181. Eed van trouw, door Stad en Lande gedaan aari 
Aremberg als vertegenwoordiger van prins Philips, 10 Jan. 1550. Fol. 
181 verso onbeschreven. 

Fol. 182— 193 vereo , 194— 202 vereo . Bevestiging der priviiegien van Groningen 
betreffende den stapel, het brouwen enz. door Philips II, 30 Oct. 1582. 
Later mjgeschreven. Fol. 203 — 206 vereo onbeschreven. 
Kroniek van Sicke Benninge II (Kroniek van Van Lemego). Fol. 207 — 221. 

Fol. 207. Cronica van Groniger lant. In allen saken de tijtlick ende 
verganckelick sint . . . Fol. 221 .. . nnde deszgelickes als dese Stichtes 
Lueden. De laatste bladzijde is door een latere XVI de -eeuwsche hand bijge- 
schreven. Het HS. behoort tot de derde en slechtste rubriek der handschriften 
der kroniek. Vgl. Blok, Inleiding op de uitgave van Feith (Werken Hist 
Gen. N. R. n°. 48), blz. XLIL Behoudens het ontbreken van het tractaat der 
Zeven Zeelanden , konit dit HS. overeen met de uitgave door Matthaeus van 
de kroniek van van Lemego (Analecta I , blz. 67 vlg.). Noch in de Inleiding 
van Blok, noch door Muller (Lijst der Noord Ned. Kronieken. Werken Hist. 
Gen. N. R. 31) wordt dit HS. genoemd. Fol. 221 veiso — 225 vereo onbeschreven. 
Copieen van eenige ntukken, op Groningen betrekking hebbende: 

Fol. 226— 227 vereo . Giftbrief van Hendrik III van 1040, waarbij hjj aan 
de Utrechtsche kerk een bezitting te Groningen schenkt. Ned. vert. van het 
Lat. origineel, dat is gedr. Oorkondenboek van Groningen I, blz. 14 vlg. 

Fol. 227 vereo — 228 vereo . Verklaring van Bgbert, graaf van Bentheim, bene- 
vens zijn vrouw en kinderen, dat hunne geschillen met Groningen zijn 
bijgelegd, den darden dach nae Petri ad cathedram 1293. Ned. vert. van 
Lat. origineel, te vinden t. a. p. I, blz. 131. 

Fol. 228 vereo — 230. Tractaat van bisschop Frederik van Blankenheim met 
Groningen , des woensdages na Invocavit 1399. Gedr. Mon. Gron. , blz. 504 vlg. 

Fol. 61: Hyr endet dat seste boeck. Le fln de la sixieme livre escript par inoy Loys 
Schults 1507. Den 2.5 Juni 1597 werd Lodewjjk Schultes met den olderman Arend 
ther Braeck aangewezcn om de boeken der convoyen en licenten in de forten en 
schansen der Ommelanden te onderzoeken (Reg. Arch. Gron. 1597 n°. 75). De later 
bijgeschreven gedeelten zijn na 1584 toegevoegd (Vgl* fol. 98wao vlg.). In 1789 is dit 
HS. oangekocht op de auctie-Wolthers (Cat. HSS. 4° n°. 11). 

In XVllIfe-eeuwschen bruin lederen band. 



55. Papier. 19,8 X 30,4. 625 pag. Pag. 1 — 187 met roode initialen 

en opschriften. XVI** eeuw (1579). 
Stadboek van Groningen. Pag. 1 — 201. 

Waarschijnlijk afgeschreven naar het officieele exemplaar , zooals het door 
het Genootschap P. E. I. P. (Verhandelingen V) is uitgegeven. Art 52—56 
van boek IX ontbreken, terwijl het HS. eindigt met art. 58, dat een 



&5 

bepaling van 1556 bevat. Pag. 202—208 onbeschreven. Pag. 209—226. tie- 
gister. Pag. 227 — 292 onbeschreven. 
Algemeene Groninger Gildebrief van 1436. Pag. 293—802. Gedr. achter het 

Stadboek in Verh. P. E. I. P., V, blz. 217 vlg. 
Gilderol der Groninger goudsiueden van 1512, benevens andere bepalingen, 

betreffende dit gild en de munt van 1438 tot 1492. Pag. 302—321. 
Eenige stedelijke politiemaatregelen van 1448 tot 1555. Pag. 321—322, 

325—341. Pag. 323—324 onbeschreven. 
Uet Oldermansboek van Groningen. Pag. 341—394. Uitg. door Mr. H. O. Feith, 
Het Oldermansboek , biz. 1 — 33. Toegevoegd zjjn de nadere bepalingen van 
1446. Pag. 394—397. Gedr. bij Feith, blz. 33—36. 
Copieen van een reeks verordeningen , te Groningen uitgevaardigd , en 
van verdragen, door Groningen gesloten: 

Pag. 398 — 401. Yerordening op het broodbakken van 1404. Pag. 402 
onbeschreven. 

Pag. 403 — 409. Instructie van den Schulte (van Groningen?). Z. d. 

Pag. 410 — 415. Plakkaten tegen de wederdoopers en ketters van 1535, 
1536, 1544 en 1556. 

Pag. 416 — 420. Eenige andere verordeningen, 1464 — 1556. Pag. 421 
onbeschreven. 

Pag. 422—429. Verbond van Stad en Lande van 1482. 

Pag. 429 — 433. Uitspraak van koningin Maria in het geschil van Groningen 
en Appingedam, betreffende het stapelrecht, 3 Aug. 1541. 

Pag. 434—437. Verdrag tusschen Groningen en de graven Edzard en Uko 
van Oostfriesland, up Sunte Marcus (er staat: Martinus) avont 1506. Gedr. 
bij Brouerius van Nidek, Analecta, blz. 167 vlg. Beuevens kort bericht over 
de verovering van Appingedam in 1514. Pag. 437 — 438. 

Pag. 438 — 442. Verdrag van bisschop Frederik van Blankenheim met 
Groningen, 15 Mei 1419. Gedr. van Idsinga, Staatsrecht II, blz. 240. 

Pag. 443 — 445. Verbond van George van Saksen en Edzard en Uko van 
Oostfriesland tegen Groningen, 13 Aug. 1518. 

Pag. 445—450. Brief van bisschop Philips van BourgondiS aan Groningen, 
28 Sept. 1521. 

Pag. 451 — 462. Tractaat tusschen Karel van Gelder en Groningen, 18 
Februari 1518, geverifteerd met het origineel den 30 December 1579. Gedr. 
bij Schotanus, Brieven en Documenten, blz. 960; met den huldigingsbrief 
van vrjjdach na Matthei apostoli 1518. Gedr. Rengers van ten Post, Wer- 
ken I, blz. 218 vlg. 

Pag. 463 — 464. Eed van de Hoofdmannen en van hun Secretaris. 

Pag. 465 — 466. Brief van Earel van Gelder, belovende zijn bescherming 
aan Stad en Lande, 20 Juni 1521. 

Pag. 467 — 471. Uitspraak in het geschil tusschen de Groninger gilden en 



de Ominelander kloosters, des frijdachs na den hilligen Pinxter dach 15^0, 
met bevestiging door Karel van Gelder, 3 Oct. 1524. Het eerste stuk gedr. 
Older mansboek , ed. Feith, blz. 37. 

Pag. 472 — 473. Extracten uit het Oldermansboek. 

Pag. 474 — 478. Uitspraak in een geschil tusschen Earel van Gelder eti. 
Groningen over de regeering, dunderdach voer Iudica 1525. Met missive 
van Groniiigen aan Karel daarover, 7 April 1525. 

Pag. 479 — 484. Traotaat van Karel V met Stad en Lande* 15 Juni 1536* 
Gedr. bij Schotanus, Brieven en Documenten, blz. 108 vlg. 

Pag. 485 — 487. Huldiging van Aremberg, namens prins Philips, door 
Stad en Lande, 10 Jan. 1550. 

Pag. 488 — 491. Beslissing van Margareta van Parma in het geschil tus- 
schen Stad en Lande, 14 Mei 1561; met een extract uit het verbond van 1482. 

Pag. 492—494. Brief van Margareta aan de Staten van Stad en Lande, 
betreffende de erfenis van Frederik Ripperda, 7 Juni 1562. 

Pag. 495 — 496. Uitspraak van Aremberg in hat geschil tusschen Stad en 
Lande, 7 Maart 1560. 

Pag. 497 — 499. Overeenkomst der Ommelanden tegen de Stad, 3 Maart 1561. 

Pag. 500 — 501. Aremberg aan Luitenant en Hoofdmannen, betreffende een 
klacht van den Dam, 22 Juli 1562. 

Pag. 502 — 504. Margareta aan Dez., over de erfenis van Frederik Rip- 
perda, 16 Jan. 1562. 

Pag. 505 — 506. Huldiging van Karel van Gelder door Stad en Lande, up 
Sunte Urbanen dach 1521. Gedr. Nijhoff, Gedenkwaardigheden, VI, blz. 690 vlg. 

Pag. 507 — 508. Verklaring van Egbert, graaf van Bentheim, met vrouw 
en kinderen, dat hun geschil met Groningen is vereffend, den derden dach 
na Petri ad Cathedram 1293. Het Lat. origineel gedr. Oorkondenboek van 
Groningen en Drenthe I, hlz. 131. 

Pag. 509 — 510. Lijst van Hanzesteden. Pag. 511 — 512 onbeschreven. 

Pag. 513 — 526, 547 — 556. Bevestiging der privilegign van Groningen, 
betreffende het stapelrecht, het brouwen enz., door Philips II, 31 Oct 1582, 
uit Spanje den 8 Juni 1583 door Ubbena en de Gouda medegebracht. Pag. 
527 — 546, 557 — 570 onbeschreven. 

Pag. 571 — 574. Sdheidsrechterlijke uitspraak in de geschillen tusschen 
Groningen en de Friezen, in commemoratione beati Pauli 1338. Gedr. Oorkon- 
denboek I, blz. 248 vlg. 

Pag. 575 — 586. Vredesverdrag tusschen Ocko ten Broeck, Sibet van Rus- 
tringen, Groningen en de Ommelanden met Oostergoo en Westergoo, up 
onser lieven vrouwen avent Purificationis 1422. Gedr. Friedl&nder , Ostfr. 
Urkundenbuch I, blz. 263 vlg. 

Pag. 587 — 590. Bevestiging van dit verdrag door Focko Ukena en vele 
anderen , eod. die. Gedr.. t. a. p. I , blz. 268 vlg. 



F*ag. 590. Verdrag van Hunsingoo en Fivelgoo raet Groningeh, op sunte 
Odolphus dach 1417. Oedr. van Idsinga, Staatsrecht II, blz. 234 vlg. 

Pag. 591 — 593. Verdrag van Albrecht van Saksen met Edzard en Uko 
vah Oostfriesland, 15 Oct. 1490. 

Pag. 594 — 596. Earel V aan Burg. en Raad van Groningen over het geschil 
met den Dam, 6 April 1540. 

Pag. 596 — 598. Brief van Aremberg, bevelende de handsluiting van den 
Olderman gedurende zes weken, 18 Maart 1660; voorloopige verlenging 
daarvan, 14 Mei 1560 (pag. 598 — 599); interpretatie daarvan door Margareta 
van Parma, eod. die (pag. 600 — 602). 

Pag. 603 — 607. Verdrag van George van Saksen met Groningen, 21 Aug. 
1500. Gedr. BrouSrius van Nidek, Analecta, blz. 51 vlg» 

Pag. 608 — 615. Lijst van alle dorpen tusschen Geerkensbrugge en Win* 
schoten, met opgave van de schatting, die zij aan Groningen betalen, en 
van het getal priesters. 

Pag. 615 — 618. Lijst der Zjjlvesten in de Ommelanden. 

Pag. 619 — 621. Plakaat van Burg. en Raad van Groningen over den koers 
van het geld bjj betaling van renten en huren, op O. L. V. avont puriftca- 
tionis 1492. Gedr. Verh. P. E. I. P., V, blz. 212 vlg. Benevens tweeandere 
verordeningen van 9 Juni 1584 en 29 Juni 1570 (Pag. 622—625). 

Van den ouden band tijn nog bewaard twee stukken perkament, waarop in gouden 
letters: Borgemester Johan van Ballen en: Anno 1585. Johan van Ballen was in 1584 
en '85, 1588 en '89, 1502 en '93 burgenieester van Groningen. Voor hem xullen due 
deze afachriften zyn vervaardigd; dit is te waarschijnljjker , daar de hand, waarmede 
alles is geschreven, in dien tijd in officieele stukken meer voorkomt. Pag. 456 werd 
den Sfcn December 1579 geverifieerd, zoodat in dezen tyd ook het andere zal geschreven 
zijn. Volgens een aanteekening las men vroeger op het schutblad: Sum Cleraentis 
Hermii; deze is 25 Jan. 1604 te Groningen als student ingeschreven en leefde nog in 
1698 (Vgl. HS. n<>. 381 der Univ. Bibliotheek). In 1836 is het HS. aangekocht op de 
auctie-Van Eerde (Catal. n0. 6778). 

In XlXde-eeuwschen cartonnen band met bruin lederen rug. 



56. Papier. 9 x 14. 242 fol. , benevens eenige onbeschreven bladen. Met 

roode initialen en opschriften. XVI de eeuw. Door drie handen 
gesehreven (Fol. 1—3; 7—21™™ en 28—225; 22—24 en 
225—242). 
Stadboek van Groningen. 

Fol. 1 — 3. Het Privilege der Friezen, Lat. tekst. Gedr. Richthofen, Frie- 
sische Rechtsquellen , 351 vlg. Fol. 3 vereo — 6 ver8 ° onbeschreven , behalve een 
korte aant. op fol. 6. Fol. 7—24. Tafel van het Stadboek. Fol. 22—24 door 
een latere hand tyjgeschreven. Fol. 9 — 9 verso , 24 verao — 27 verso onbeschreven. 
Daarna begint op fol. 28 het Stadboek, zijnde een copie van het officieele 
exemplaar, zooals het door P. E. I. P. (Verh. V) is afgedrukt. Het eindigt op 
Codices Groning. 22 



33S 

fol. 225 met art. 20 van het IX*> boek, van 1448 (Verh. P. E. I. P., V, 179). 
Daarna zijn door een latere hand bijgeschreven bepalingen van 1456 tot 1556, 
die zijn afgedrukt bjj P. E. I. P. (Verh. V, 179 vlg.). 

Een oude aanteekening op het schutblad treki uit bovenstaande jaartallen de con* 
clusie, dat het HS. zou zijn geschreven tusschen 1448 en 1456 , doch dat is met het oog 
op het schrift onmogelijk. Het HS., waarvan het onze is afgeschreven, tal niet verder 
geloopen hebben. Het later bijgevoegde kan vdor 1510 (tie boven) zijn geschreven^ 
maar mogelijk is het ook , het schrift in aanmerking genomen , jonger. Ook hier kan 
het niet opnemen der verordeningen van 1570 vlg. aan het gecopieerde exemplaar 
worden toegeschreven. 

In 1845 werd dit HS. door het Genootschap verworven op de auetie+Mr> T. P* 
Tresling (Catal. n<>. 19(11). 

In perk. omslag. 

57. Papier. 9,7 x 15,2. 194 fol. XVII^ eeuw. 
Stadboek van Groningen. Fol. 9 — 185. 

Copie van het offlcieele Stadboek, zooals het in 1828 door het Genoot- 
schap P. E. I. P. is uitgegeven (Verhandelingen V). Behalve het daar 
afgedrukte vinden wij achter ieder boek een Appendix novarum et pro 
tempore reformatarum constitutionum als volgt: achter boek I bepalingen 
van 1497 tot 1628, achter boek II evenzoo van 1448 tot 1649 met aanvul- 
lingen in margine tot 1655, achter boek III evenzoo van 1497 tot 1485, 
achter boek IV evenzoo van 1551, achter boek V evenzoo van 1468 tot 1596, 
achter boek VI evenzoo van 1446 tot 1654 met aanvullingen in margine 
van 1555 tot 1660, achter boek VII evenzoo van 1435 tot 1556, achter 
boek VIII evenzoo van 1505 tot 1515, achter boek IX, dat sterk afwijkt 
van het gedrukte en veel nrinder artikelen bevat dan dit, evenzoo van 1436 
tot 1522. Deze afwijking in boek IX wordt hierdoor verklaard , dat de boven 
al8 appendix achter ieder boek opgenomen bepalingen in het officieele Stad- 
boek meerendeels achter Boek IX zijn geplaatst en zoo ook in de uitgave van 
P. E. I. P. zijn opgenomen. Achter ieder appendix is nog een ruimte opengelaten. 

Yoorin titel, inhoudsopgave der boeken, benevens eenige citaten uit Amesius 
en Vasquius. Daar deze zoowel als de tekst woordelqk overeenkomen met 
die in HS. n°. 283 der Univ. Bibl., is dus ons HS. waarscmjnljjk naar het 
genoemde afgeschreven , aangezien de hand jonger is. 

Fol. 1— 7 vereo . Epitome rerum omnium notatu dignarum. Fol. 187—190. 
Raadsordonn. van 1604 en 1615 over schulden en renten, met aanteekeningen, 
blijkbaar als aanvulling op het Stadboek bedoeld. Fol. 190 vereo — 191 onbe- 
schreven. Fol. 191 vers0 — 193. Tara van 't Segel, Jan. 1624. Fol. 193 vereo 
onbeschreven. Fol. 194. Ordonnantie over het erven van broeders en zusters 
van 30 Febr. 1649. Fol. 194 verso onbeschreven. 

In 1836 aangekocht op de auctie-Van Eerde (Cat. n®. 7043). 

In XVWe-eeuwschen perk. band. 



33d 

58. Papier. 15,9 X 19,7. 198 fol. Met gekleurde initialen en opschriften. 

XVI de eeuw , behalve fol. 1 52—174"™°, die uit de XVII^ eeuw zijn. 
Stadboek van Groningen. Fol. 1—77. 

Het Stadboek , verdeeld in 9 boeken , afgeschreven naar het officieele exem- 

plaar, dat door P. E. I. P. is uitgegeven (Verh. V), eindigt met een bepaling 

van 1448 (Boek IX, art. 20, Verh. P. E. I. P., V, 179). Fol. 77 vereo onbeschreven. 
Ordonnantie over den koers van het geld bij het betalen van renten 

en huren. Op onser vrouwen avent purificationis 1492. Fol. 78 — 79. Gedr. 

Verh. P. E. I. P., V, 212 vlg. 
De algemeene Gildebrief van 1436. Foi. 79 vereo — 84. Fol. 84 vereo onbeschreven. 

Gedr. t. a. p. 217 vlg. 

Het Schuttenrecht Fol. 85— 86 vereo . Fol. 87— 91 vereo onbeschreven. 

Cronica van den eersten Bischoppen ende anderen Heren die de Stadt 

Groeningen geeedet ende gehuldet hebben ende voert van andere vromen 

daden. Kroniekje van 1416 tot 1506. Fol. 92—93. Fol. 93 vereo onbeschreven. 

Tractaat van Karel V met Stad en Lande van 1536. Fol. 94—97. Gedr. 

Schotanus, Brieven en Documenten, blz. 108 vlg. 
Beslissing van Koningin Maria in het geschil van Groningen en den Dam. 

3 Aug. 1541. Fol. 97 vereo — 99. Fol. 99 vere0 onbeschreven. 
Warfsconstitntien en Ordelen van 1445 tot 1530. Fol. 100— 107 vereo . Meeren- 

deels afgedrukt door Feith, Warfsconstitutien (Verh. P. E. VII'). Fol. 108— 

lOgvereo onbeschreven. 
Aanvnllende bepalingen tot het Stadboek van 1456 tot 1584. Boek IX, art. 

21—60 (Verh. P. E. I. P., V, 179—211). Fol. 109— 115 vereo , 117— 119 vereo , 

121—123. Fol. 116— 116 vereo , 120— 120 vereo , 123 vereo — 127 vereo onbeschreven. 
Instrnctie voor den Olderman van het Gildrecht Fol. 128— 131 vereo . Gedr. 

Oldermansboek , ed. Feith, 54 vlg. 
Ordonnantie van Parina ter bevestiging van Groningens stapelrecht 15 

April 1581. Naar een copie van den Secretaris Julsing van 26 Mei 1581. 

Fol. 132— 133 vereo . Fol. 134— 134 vereo onbeschreven. 
Landrecht van Selwerd van 1529. Fol. 135— 146 vereo . Fol. 147— 151 vereo 

onbeschreven. Gedr. Verh. P. E. I. P. VI, 599 vlg. 
Het Olderinansboek , benevens de bepalingen van 1446 en 1510, en een lijstje 

der Groninger munten. Fol. 152 — 174 vereo . Gedr. Oldermansboek , ed. Feith, 

1 vlg. en 33 vlg. Fol. 175—188 onbeschreven. 
Registers, een met dezelfde hand als de rest van het HS. (Fol. 188 vereo — 196; 

fol. 196 vereo onbeschreven) ; en een met de hand van Mr. H. O. Feith. 

(Fol. 197— 198 vereo ). 

Het HS. was in de vorige eeuw in het bezit van H. A. Werumeus (Catal. HSS. 

quarto W. W.). Op de auctie-T. P. Tresling door P. E. I. P. aangekocht in 184Tt 

(Catal. 1930). 

In XVIHde-eeuw8chen perk. band. 

22* 



340 

59. Papier. 15,5 X 19,6. 263 pag. XVII«* eeuw (1618). 
Stadboek van Groningen. Pag. 1—194. 

Pag. 1. Titel, benevens eenige spreuken. Pag. 2 onbeschreven. Pag. 3 — 20. 
Index. Pag. 21 — 1G7. Stadboek, afgeschreven naar het officieele exemplaar 
zooals het is uitgegeven in de Yerh. P. E. I. P. , V. Het eindigt met art. 17 
van het IX de boek (t. a, p. blz. 176). Daarop volgen: Additio. Dese na 
volgende articulen sint nae der tijdt gevonden van den Raede besloten (pag. 
168 — 182). Bevat bepalingen van 1446 tot 1528, de laatste bepaling door een 
XVIII de -eeuwsche hand bijgeschreven (Boek IX art 18 — 47. t. a. p. blz. 
176 — 195). Ten slotte: Reformata. Sequitur secunda additio Reformata (pag. 
183 — 194), bevattende bepalingen van 1523 — 1609 (grootendeels de bepa- 
lingen van Boek IX art. 48 — 60. t. a. p. blz. 195—211). 
Uet Oldermansboek. Pag. 195—230. 

Pag. 195 — 199. Index. Pag. 200 — 227. Olderniansboek , zooals het gedrukt 
is door Mr. H. O. Feith , Het Oldermansboek , pag. 1 — 33. Daarna volgen de 
bjjvoegsels van 1446 en 1510 (pag. 226—230. Gedr. t. a. p. pag. 33—36). 
Het Selwerder Landrecht van 1529. Pag. 231 — 249. Pag. 250 onbeschreven. 
Niet het landrecht van 1482, hoewel de daarbij passende slotclausule is 
toegevoegd. Gedr. Verh. P. E. I. P. VI, 601 vlg. 
Copieen van eenige charters, op Groningen betrekking hebbende: 

Pag. 251 — 257. Scheidsrechterlrjke uitspraak in de geschillen tusschen de 
Friezen en de stad Groningen , in commemoratione beati Pauli 1338. Gedr. 
Oorkondenboek van Groningen I, blz. 248 vlg. 

Pag. 258 — 260. Giftbrief, waarbij Hendrik III een bezitting in Groningen 
aan de Utrechtsche Kerk schenkt, XII Kalendas (hier staat: Kalendis) 
Junii 1040. Ned. vert. van het Lat. origineel, gedr. t. a. p. I, blz. 14 vlg. 

Pag. 262 — 263. Verklaring van Egbert, graaf van Bentheim, met vrouw 
en kinderen, dat hunne geschillen met Groningen zijn bqgelegd, den darden 
dach nae Petri ad cathedram 1293. Ned. vert van het Lat. origineel, gedr. 
t. a. p. I, blz. 131. 

Pag. i: lnt Jaer onses Herenn 1618. Aangekocht op auctie-Mr. R. K. Driessen 
(Catal. HSS. quarlo n°. 7). 

In XIX<te-eeuw8chen cartonnen band met lederen rug. 



60. Papier. 15,6 x 19,2. 120 fol. XVII** eeuw. 
Stadboek van Groningen. Fol. 1 — 110. 

Vooraf gaat een Register (fol. 1 — 8; fol. 8 ver8 ° onbeschreven). Het HS. is 
een copie van het officieele Stadboek, zooals het door P. E. I. P. is uitge- 
geven (Verh. P. E. I. P., V), tot art. 56 van het IX de Boek (t a. p. blz. 202). 
Daarop volgen dan nog eenige stedelijke bepalingen als: op de hovelingen 
van de schutten, betreffende de reinheid en veiligheid der straten (1497 en 

1510). FoL HOverao—lllverao. 



341 

Cronika van den Eerts Bisschop ende andere heeren die der Stadt 

Groningen geeedet ende gehuldet hebben. 1416—1536. Fol. 112—113. 
Regeling van den koers van het geld bij betaling van huren en renten. 

Up ons liever vrouwen avent Puriftcationis 1492. Fol. 113 vere0 — 114. Gedr. 

Verh. P. E. I. P., V, blz. 212 vlg. 
De algenieene Groninger Gildebrief van 1436. Fol. 114 vereo — H8 vereo . Gedr. 

t. a. p. blz. 217 vlg. 
Beslissing in het geschil der Ommelander kloosters en der Groninger 
gilden. Vrijdags na pinksteren 1520. Gedr. Feith, Oldermansboek, 37 vlg. 

Voorin: Henricus Manasse van Elverinus, L. L. S. S. Stud. me ]x>ssidet die 19 
Aprilis 1670. Deze i* 21 Aug. 1667 „Groninganus Phil" in het album te Groningen 
ingeschreven. Het HS. werd in 1845 door P. E. I. P. aangekocht op de auctie-Tresling 
(Catal. n*. 1934). 

In XVII<te-eeuw8chen perk. band. 



61. Papier. 20,4 x 32,1. 142 fol. Door 2 handen geschrevm: een XVII dc - 

eeuwsche (fol. 1 — 80 , waarbij kantteekeningen van de hand van 
Mr. A. Bertling) en een XVIII^eeuwsche (fol. 83—142). 
Stadboek van Groningen. 

Dit HS. komt in hoofdzaak overeen met het officieele exemplaar van het 
Stadboek, uitgegeven door het Genootschap P. E. I. P. Het is een copie 
naar een onbekend origineel , maar door Mr. A. Bertling vergeleken met het 
perkamenten -officieele exemplaar en met het handschrift van Menso Alting, 
blqkens de aant. in margine. (Mr. Adriaan Bertling was in 1781 — '83 ambt- 
man van het Gericht van Selwerd en in 1788 en '89 Raadsheer te Groningen). 
Dit handschrift eindigt op fol. 73 vereo met een bepaling van 1556 (Verh. 
P. E. I. 1\, V, blz. 206). Daarna is fol. 74 onbeschreven , volgt de Tabula 
(fol. 75 — 78 verso ), is fol. 79 onbeschreven en vindt men op fol. 80 een bepa- 
ling van 1584 (Verh. P. E. I. P., V, blz. 210). Foi. 81— 82 ver »° onbeschreven. 
Vergelijkinge van 't onde Groninger Payement met dat van den Rhijn . . . 

alninede van 't Oost . . . ab anno 1485. Fol. 83. 
Kort Bericht van de Macht en wijze van Wetten te maken binnen 

Groningen. Afkomstig uit het HS. van Menso Alting. Fol. 84 — 85. 
Anmerkingen op het Stadboek in 't genieen. Afkomst als boven. Fol. 85—86. 
Uittrekselt* nit het geschreven Stads Boek van Bnrgemeester Menso 

Alting, met Desselven Marginale aantekeningen. Fol. 86 vere0 — 95 verso . 
Extracten nit andere Groninger wetten. 1436—1627. Fol. 96— 128 vereo . 
Register van Woorden in dezen Boeke gebruikt Fol. 129 — 142 vere0 . 

Dit HS. heeft waarschynlijk toebehoord aan Mr. A. Bertling. Hij gaf het aan zijn 
zwager, Mr. H. L. Wichers (1747 — 1840), wiens handteekening op de binnenzijde van 
den band voorkomt. Deze schonk het op zijn beurt aan P. E. I. P. } in welks 
Bibliotheek het zich in 1831 bevond. 

In XVllde-eeuwschen perk. band. 



342 

62. Papier. 26,5 X 37,2. 73 fol. XIX** eeuw (1802). 
Stadboek van Groningen. 

Copie, ten behoeve van P. E. I. P., waarsch\jnl{jk voor de uitgave, die echter 
eerst in 1828 verscheen, gemaakt en geverifieerd in 1802 door J. van Westenberg , 
/. R. van Eerde, K. J. Koers en H. A. Spandaw als gecommUteerden van genoemd 
Genootschap, afgeschreven naar de authentieke copie van het origineel, die in 1180 
krachtens Raadsbesluit tot stand kwam. (Vgl. de uitgave in Verh. P. E. I. P., V, 
Voorrede). Waarschijntijk dadeljjk in 1802 onder de HSS. opgenomen. 

In XlXde-eeuwschen rood lederen band. 



63. Papier. 15,7 x 19,7. 99 fol. XVI* eeuw. 
Uecorrigeerd Stadboek van Groningen. 

Dit HS. bevat noch het officieele Stadboek uitgegeven door P. E. I. P. 
(Verh. V), noch de oudste redactie ervan (uitg. Telting, Werken der Vereen. 
tot uitg. der bronnen van Oud Vad. Recht, Eerste Reeks, 9), maar is een 
wijziging van het Stadboek tusschen de jaren 1536 en 1555 ontworpen. Dit 
ontwerp is verdeeld in 7 boeken en geheel gelgkluidend met het HS. der 
Univ. Bibl. n°. 287 en de HSS. P. E. I. P. n fl . 36 en 64 

Het HS. is in 182Z door P. E. I. P. aangekocht. 

In XIX*te-eeuwschen cartonnen band met lederen rug. 



64. Papier. 20,8 x 31.9. 85 genummerde , benevens talrijke ongenum- 

merde onbeschreven fol. XVII de eeuw. 
Gecorrigeerd Stadboek van Groningen. 

Fol. 1 — 3 vereo onbeschreven. Fol. 4— 5 vereo . Classificati&n van rechtshan- 
delingen. Fol. 6 — 6 vereo onbeschreven. Fol. 7. ClassificatiSn als boven. Fol. 
8 — l4 vereo onbeschreven. Fol. 15— 79 vcreo . Gecorrigeerd Stadboek , zqnde noch 
de oudste tekst, door Mr. Telting uitgegeven (Werken d. Ver. t uitg. d. 
bronnen v. h. oude vad. recht, l e Reeks n*. 9) noch de officieele tekst, 
uitgegeven door het Genootschap P. E. I. P. (Verhandelingen V), raaar een 
wijziging van het Stadboek, tusschen de jaren 1536 en 1555 ontworpen. 
Dit ontwerp is verdeeld in 7 boeken. Dit HS. is blykens aant. op fol. 79 vers0 : 
Gecollationeert tegens d'originele deses und mit denselvenn van woorde tot 
woorde accorderende bevonden. Oesewolt Hindrixsz. Het komt overeen met 
HS. der Univ. Bibl. n°. 287 en P. E. I. P. n°. 36 en 63. Fol. 80— 80 vereo 
onbeschreven. Fol. 81. Contenta libri quarti. Fol. 81 verso onbeschreven. 
Voertekeninge der grotheit der maten van granen, deimaten enz. Fol. 82 — 85. 

Op fol. 1: A. Julsing groen hooren. Fol. 15. Henric Oasimir Hoorn, beide onbekend , 
evenals de bovengenoemde Oesewolt Hindrixsz. Op foU 1 : Dr. Driessen , een niet nader 
aangeduid lid der bekende familie. In 1832 is het HS. aangekocht op de auctie- 
Mr. R. K. Driessen (Cat. HSS. fol. n<>. 12). 

In XVIIde-eeuwschen perk. band. 



343 

65. Papier. 21,3 x 27,6. 96 fol. XVIII** eeuw fna 1786). 

Copieen van eenige gtnkken, uieest betreffende het Stadboek van Groningen: 

Fol. 1 — 3 ver80 . Rapport van het presidiaal departement van Groningen over 
het drukken van het Stadboek. 18 Jan. 1786. Fol. 4 — 4 verso onbeschreven. 

Fol. 5 — 6 verso . Kort bericht van de Macht en wijze van Wetten te maken 
binnen Groningen. 

Fol. 6 vereo — 8. Aanmerkingen op het Stadboek in *t algemeen. 

Fol. 8 vereo — 64 vereo , 85-88 vereo . Uittreksels uit het geschreven Stads boek 
van Burgemeester Menso Alting met desselven marginele aanteekeningen. 
Aan het Stadboek zijn allerlei additioneele bepalingen toegevoegd, vooral 
uit de XVII de eeuw, benevens copieSn van den Kremer gildebrief van 
Donderdach na S. Martini translacionis 1434, dien der goudsmeden van 
Zaterdags voor Iudica 1512 en het tractaat van Reductie van 23 Juli 1594. 

Fol. 65 — 82 vereo . Register van verouderde Woorden in het Stads Boek van 
Groningen voorkomende, met derzelver verklaringen door de Burgemeester 
Menso Alting. Fol. 83 — 84 vereo onbeschreven. 

Fol. 89 — 89 vereo . Acte, verleden voor Johan de Mepsche, waarbij Sjabbo 
Abbringhe zich verbindt op alle landdagen te stemmen naar den wensch van 
Duirt Elama van AUersma, 11 Juni 1670. Fol. 90— 90 vereo onbeschreven. 

Fol. 91 — 94. Eenige oude Historien van Wester Embden . . . uit eenige 
oude relatten . . . opgeteekend door Wilhelmus Walraven pastor te Wester 
Embden . . . en vervolgd door Gerhardus Wilhelmus Goltsna. 1614 — 1668. 
Walraven was van 1614 tot 1620 (Vgl. Adami, Naamlrjst, blz. 53) en Goltsna 
in de 18 de eeuw predikant te Westeremden. 

Fol. 96. Yergelijking van de Groninger munt met de Rijnsche. Fol. 96 vereo 
onbeschreven. 

ln 1832 aangekocht op de auctie-Arntzenius (Catal. n°. 1551). 
In XlXde-eeuwschen cartonnen band met lederen rug. 



66. Papier. 16,6 x 21,2. 3 vol., resp. 418, 418 m 419 pag. XVIII** eeuw. 
Merkwaardige processen en daarop gevallen vonnisnen, gewezen door 
Burgemeesteren en Raad van Groningen. 

Ingedeeld als volgt: 

I. Stads volle gericht. 14 Maart 1739—26 Jan. 1743. Met Register. 

II. Stads volle gericht 29 Jan. 1743—22 Juni 1745. Met Register. Pag. 1—208. 
Oldambtster volle en neder gericht. 24 April 1739 — 18 Juni 1745. Met 

Register. Pag. 209—384. 

Stads volle gericht. 16 April 1739—21 Maart 1746. Met Register. Pag. 
385—418. 

III. Stads neder gericht. 1 Febr. 1741—5 Dec. 1747. Met Register. 

/n 1878 door P. E. I. P. verworven op de auctie-J. D. Hesselink (Catal. n®. 847). 
Jn XVIJI<te-eeuw8che cartonnen banden met lederen ruggen. 



344 

* 

67. Papier. 15,7 X 20,8. 49 fol. Tot fol. 18 met roode initialen. Door 

6 verschillende handen geschreven (fol. 1—18; 20—26; 26 ver9 ° — 
28™™; 29—45; 46—46 ver9 °;47—49 ver9 °). Begin XVI de tot begin 
XVII** eeuw. 
Het Oldermansboek. Fol. 1— 16 vereo . 

Boek I — III, benevens de bepalingen van 1446 en 1510. Gedr. Feith, Het 

Oldermansboek, pag. 1—36. 

Beslissing in het geschil tusschen de Groninger gilden en de Ommelander 

kloosters. Vrijdag na Pinksteren 1520. Fol. 17 — 18. Gedr. t. a. p. pag. 37—38. 

Fol. 18 vereo — 19 vereo onbeschreven. 

Het Schuttenrecht. Bepalingen van 1482, 1497 en 1543, voornameljjjk betreffende 

de orde en veiligheid op de straten. Fol. 20 — 26. 
Bepalingen omtrent het Burgerschap. 1584. Fol. 26 vereo — 28 verso . Gedr. Stad- 

boek (Verh. P. E. L P., V, 208 vlg.). 
Bescheyt van de gelegen dijcken van Watum af tot Wtwyrder dijcken 

toe, Anno 1579. Fol. 29— 30 vereo . 
De Schepperen ende Rechteren de oever dese verschreven dQcken . . . 
de overschouwynge hebben . . . Verklaring, voor Johannes Laxten, predi- 
kant te Holwierde, afgelegd door Freerck Clasen, in tegenwoordigheid der 
getuigen Peter Bolt en Sijmen Peters. Joh. Laxten, priester te Siddeburen, 
is in 1595 aldaar predikant geworden en daama van 1599 tot 1622 te 
Holwierde (Adami, Naamlijst, 36 en 31). Fol. 31— 31 vereo , 32 vereo — 44 vereo . 
Fol. 32 en 45 onbeschreven. Op fol. 45 verso een kort gedichtje van 18 de - 
eeuwsche hand. 
Korte beschrijving van Groningen en omgeving, met historische mjzonder- 
heden en afschriften van Romeinsche opschriften. Fol. 46 — 49 vereo . 
In 1789 aangekocht op de auctie-Wolthers (Catal. HSS. #>. n«. 90). 
In XVIHde-eeuw8chen cartonnen band. 



68. Papier. 16 x 19,4. 47 genummerde, benevens talrijke ongenum- 

merde onbeschreven fol. XVII de eeuw. 
Ordonnantie op het stuck van de Wees-Caamer mitsgaders van Prothocol 
und versegelde Obligatien. 

Uitgevaardigd door Burgemeesters en Raad van Groningen met Taalmans 
en Oezworen Meente den 19 Mei 1613. 

Bovendien tal van copieGn van stukken, de Weeskainer betreffendo, tot 1699. 
In 18o% bevond dit HS. zich in de boekerij van het Genootschap. 
In XVIIIde-eeuw8chen perk. band met lederen rienxpjes. 



69. Papier. 18,5 x 24,6. 47 fol. XVI** eeuw (1585). 
Landrecht van het Oldampt van 1471. Fol. 1— 24 vereo . 



345 

Hot is „wth acht verscheidene Exemplaren und olde Landrechten affge- 
schreven . . . 1585. Ferendum et sperandum." Gedr. Verh. P. E. I. P. VI, 
671 vlg. Hierin is tevens het oude Landrecht van 1327 of 1427 opgenomen. 

Landrecht van Fivelgoo, Hunningoo en Groningen van 1448. Fol. 25 — 39 vereo . 
Het is „vth 4 verscheiden Exemplaren affgeschreven unde gecollationcert." 
Verdeeld in 2 boeken. Gedr. Richthofen, Friesische RechtsqueUen, 315 vlg. 

Register. Fol. 40—47. 

In 1189 aangekocht op de auctie-Wolthers {CataL HSS. n<>. 11). 
In XVHIde-eeuwschen cartonnen band met lederen rug. 



70. Papier. 19,6 X 24,1. 22 fol. XVIII** eeuw. 
Het Oldambtster Landrecht van 1471. 

„Uth acht verscheiden exemplaren und olde landtrechten afgeschreven 
. . . 1585. Ferendum et sperandum." 
Copie van het vorige HS. Gedr. Verh. P. E. I. P. VI, 671 vlg. 

In 1183 aangekocht op de auctie-H. A. Werumeus (Catal. IISS. '/> O. O.) 
In XVIH<te-eeuw8chen carlonnen band. 



71. Papier. 16,8 x 21. 33 fol. XVIII*> eeuw. 
Het Oldambtster Landrecht van 1471. 

Op fol. 33 volgen nog de 2 eerste artikelen van het Lanclrecht van Fivelgoo, 
Hunsingoo en Oroningen van 1448 (er staat 1440). Oedr. Richthofen, Frie- 
sische Rechtsquellen , 315 vlg. Het Landrecht van het Oldambt is gedr. Verh. 
P. E. I. P. VI, 671 v]g. 

Op fol. 33WSO : fjit hoort mij ontlergeschreven T. Bregenbeek (die verder onbekend 
is). Het IIS. is aangekocht op de auctie-Mr. R. K. Driessen in 183$ (Catal. HSS. 
quarto n<>. 5). 

In XVIIIte-eeuwschen rood lederen band. 



72. Perkament. 20,8 x 29,8. 18 fol. XVI* 6 eeuw (1567). 
Het origineele Landrecht van Westerwolde van 1567. 

Vastgesteld door de Koninklqke commissarissen Boudewijn van Koon, 
Raad en Kanselier in Overijsel en Johan de Mepsche, Lieutenant der 
Hoofdmannenkamer van Stad en Lande. Het officieele stuk is door hen 
onderteekend en was van hun uithangende zegels in rooden was voorzien, 
hangende aan roode linten, waarvan echter nog slechts een stuk van de 
Mepsche's zegel over is. Gedr. Verh. P. E. I. P. IV*, blz. 1 vlg. (doch 
naar 't schijnt niet naar dit HS.) en bovendien in de 17 de en 18 de eeuw 
eenige malen. Vgl. ook Richthofen, 279 vlg. 

Het HS. moet oorspronkelyk hebben berusl in de archieven der Stad Groningen. 
(Vgl. de publicatie van Burg. en Baad voor de uitgave van het Westerwolder Land- 



346 

recht van 1677). Hoe het daaruit verdwenen is, blijkt niet. Ilet was in het begin 
dezer eeuw in handen van Mr. H. L. Wichers, die het in 1803 aan P. E. L V. ten 
geschenke gaf. 

In den origineelen perk. band met koperen sluiting. 



73. Papier. 15,2 x 20. 47 fol. Met roode initialen fol. l—25 ver «>. XVI d€ 

(fol. 1—25™**°) en XVII dc eeuw (1623) (fol. 29—47**™). 
Landrecht van Westerwolde van 1470. Fol. 1— 25 vereo . Fol. 26— 28 vereo 

onbeschreven. Gedr. naar dit HS. : Verh. P. E. I. P. IV 1 , Analecta, 3 vlg. 

en daarnaar Richthofen, 258 vlg. 
Landrecht van Selwerd van 1529. Fol. 29— 38™«°. Gedr. Verh. P. E. I. P. VI, 

599 vlg. 
Selwerder Gerechtsorde van 1546. Fol. 39— 40 vereo . Gedr. t. a. p. 627 vlg. 
Costumen van het Gerecht van Selwerd van 1571. Fol. 41 — 44 vereo . Gedr. 

t. a. p. 632 vlg. 
Constitutie voor het Gerecht van Selwerd van 1596. Fol. 45—47. Vgl. 

t. a. p., 662 vlg. 
Eed van den Ambtnian en den Gerechtschrijver. Fol. 47 vereo . Vgl. t. a. p. 

641 noot. 

Op fol. 29: Anno aerae (hristianae 1623 14 Junii ex originali descriptum. Albert, 

Hooftman van Eyckelberch. Albert Hooflman was in 1020 en '30, 1333 en 7M, 

1030 en '37 Raadsheer, in 1030 en 40, 1042 en '43, 1040 en '47, 1050 en '51 Bur- 

gemeester van Groningen, in 1038, 1041, 1044 en '45, 1048 en '40 en 1052 lid der 

Hoofdmannenkamer , in welk laatsle jaar h\j gestorven is. Het II S. was later in het 

bezit van Mr. D. F. J. van Halsema (1730 — 1784), die z\jn naam voorin schreef. 

Waarsch\jnlijk na zijn dood in de Bibliotheek van P. E. I. P. gekomen, waar hetzich 

in 1831 blijkens den catalogus bevond. 
In XVIIde-eeuwschen perk. band. 



74. Papier. 15,7 X 20. 52 fql. XVIII dc eeuw. 

llitvoerlijke Noten ofte Aanmerkingen over de Selwerder Landregten. 

Deze aanteekeningen zijn naar de hand te oordeelen geschreven door 
Mr. D. F. .1. van Halsema (1736 — 1784). Het HS. is hier en daar verbeterd 
door den schrijver. Na den dood van Halsema kwam het in het bezit van 
C. Star Lichtenvoort , wiens handteekening op het schutblad staat en die in 
de jaren 1772 en 1773, 1775 en 1776, 1778 en 1779, 1781 en 1782, 1784 
en 1785, 1788 en 1789 (tevens taalman), 1791 en 1792 (tevens taalman) en 
1794 (tevens taalman) als lid der Gezworen Gemeente voorkomt. Zie H. 0. 
Feith Sr., Bekn. gesch. overzicht van Selwerd (Verh. P. B. I. P. VI, 666) 
en J. A. Feith, Het Gericht van Selwerd, 5 noot 2. 

Het HS. wordt voor het eerst in den Catalogus van 1879 vermeld. 

In XVIIIte-eeuwschen perk. band. 



347 

74». Papier. 16,2 x 20,3. 80 pag. XVIII** eeuw. 

Uitvoerlijke Noten ofte Aanmerkingen over de Selwerder Landregten. 

Zie de verhandelingen van H. 0. Feith Sr. en J. A. Feith aangehaald in het 
vorige nummer. 

Copie van het vorige HS., geschreven door Adviaan Berthng , die Ambtman van 
het Gericht van Selwerd was van 1181 tot H83, zooals Mr. H. 0. Feith in een aan- 
teekening op het schutblad vermoedt, voor Mr. H. L. Wichers. Later kwam het HS. 
in handen van Mr. T. P. Tresling y op wiens auctie het in i845 door het Genootschap 
werd aangekocht (Calal. n°. 1945). 

In XVHIde-eeiiwschen cartonnen band met rood lederen rug. 



75. Papier. 14 x 19,1. VII en 165 fol. Door 4 verschillende handen 

geschreven (fol. I—VI, 765"»™; 1—76™™; 91—101™-**; 104— 
163 wr *°). XVI** eeuw. 
Nieuw Ommelander Landrecht. Fol. I— 7G vereo . 

Concept, tusschen 1540 en 1550 opgemaakt door Dr. Hermannus Abbrinck, 
Dr. Uffko Uffkens, Dr. Hieronymus Frederici en Edzard Rengers. Dit con- 
cept, verdeeld in 7 boeken, is in hoofdzaak gevolgd b\j de vaststelling van 
het Landrecht van Hunsingoo, Fivelgoo en het Westerkwartier, dat in 1601 
tot stand kwam. Fol. I. Titel , later doch v66r 1601 bijgeschreven blijkens het 
toevoegsel: nondum conftrmatum. Fol. I verao onbeschreven. Fol. II — VI. Re- 
gister van boek I— III. Fol. VI vereo — VII vere0 en 77— 90 ver8 ° onbeschreven. 
Copieen van eenige stukken, betreffende de Zijlvestenijen. 

Fol. 91 — 94 ver8 °. Dijkbrief van Ly werderwolde , Ghelkingelandt en Middel- 
buurschap, Palmdach 1509. 

Fol. 95. Lijst der Eerspelen, die aan het Aduarder Zijlvest zqlschot 
moeten betalen. 

Fol. 95 verso — 98 verso . Brief waarbq aan het klooster Selwerd en den Pad- 
depoel wordt vergund in het Aduarder Zijlvest uit te wateren, up sunte 
Oregorii dach 1430 (en niet gelijk hier staat: 1435). Oedr. Mon. Gron., 
blz. 279 vlg. 

Fol. 99. Bevestiging van de confoederatie der drie geprivilegieerde Zijlvesten, 
20 Juni 1598. Lat. vert. bij Oleintz, Oroningae praefectura, blz. 102 vlg. 

Fol. 99 verso — 101 ver8 °. Verdrag tusschen de buren van Oelkinge en Krane- 
landen over het kiezen van dijkrechters, up pinxteravond 1506. Fol. 102 — 
103 vereo onbeschreven. 

Fol. 104 — 135 verso . Register der Zijlrechten, toebehoorende aan de abdjj 
van Wittewierum, in 1470 opgesteld, waarin zijn opgenomen eenige copieSn 
van charters van 1424 tot 1438 betreffende de genoemde Zijlrechten. Fol. 
135 vereo onbeschreven. 

Fol. 136 — 163 verso . CopieSn van charters, benevens lijsten van landerijen, 
betreffende het Zqlvest der Drie Delfzqlen uit de jaren 1422 tot 1511, 



348 

waaronder ook de Zijlbrief van 1445 (gedr. bij Geertsema, De Zijlvestenqen 
in de Groninger Ommelanden, blz. 71 vlg.). Fol. 156 en 156 vereo . Fol. 
164 — 165 onbeschreven. 

Fol. 165 vereo . Yerklaring van heer Wybrand, pastoor te Siddeburen, over 
de hamrikken te Lasquert, up sunte Donatus dach 1422. 

Aangekocht op de auctie-Mr. B. K. Driessen (Catal. HSS. @. n<>. 9). 

In XIXd*-eeuw8chen cartonnen band met lederen wg. 



76. Papier. 16,7 X 21, 5. 214 fol. Op fol. 25—126™'*» roode initialen 

en opschriften. Door zeven verschillende handen gesehreven: fol. 
1—20™™; 21—23™™, 127— 127™-*°; 25—126**™; 129—153; 
155—179; 180—197™*°; 199—214™™. XVI** (fol. 25—126*™, 
155—179), XVII& (fol. 1—20**™, 180—197**™), XVIII** (fol. 
129—153, 199—214*™) en XIX de eeuw (fol. 21—23*™, 
127—127*™). 
Ius Omlandicum in memoriae subsidiuni per tabellas analytice dispo- 
situm. Geeft den inhoud der 7 boeken van genoemd recht systematisch 
ingedeeld. Fol. 1— 20 vereo . 
Missive van eenige Ommelander heeren aan den Abt van Wittewiernm e. a. 
verklarende, dat zij zich aan het geprojecteerde Landrecht nietznllen 
onderwerpen. 2 Maart 1551. Fol. 21—23. Fol. 23 vereo — 24 vereo onbeschreven. 
Het Nieuwe Ominelander Landrecht. 

Geconcipieerd tus6chen 1540 en 1550. Vgl. voorg. n # . Fol. 25— 126 verso . 
Fol. 127 — l27 vereo een bericht betreffende de oorzaken, waardoor de totstand- 
koming van dit Landrecht is mislukt. Fol. 128 — 128 voreo onbeschreven. 
Oldamptster Landrecht van 1471. Fol. 129—153. 

Bevat tevens het oude Landrecht van 1427 of 1327. Gedr. Verh. P. E. I. P. 
VI, 673 vlg. Fol. I53 vere0 — 184 vereo onbeschreven. 
Usantie ende gebruick by Lieutenant ende Hoefftmanskamer van vthde- 
linge der penningen der vercoffte goderen bij der barder keersen. 
Fol. 155— 157 vereo . 
fixtracten uit het Ordelboek der Warven. Fol. 158— 163 vereo . 

Constituti6n van 1446 tot 1527, meerendeels gedrukt brj Feith, Warfs- 

constitutiSn (Verh. P. E. I. P. VII) , benevens een reeks korte aanteekeningen 

uit gemelde constitutiGn omtrent erfrecht, 1453 — 1500, en de nieuwe constitutie 

van 1560 (t a. p. 167 O. C). 

Het Winsummer Zijlrecht van 1464. Fol. 164—175. 

Dijkbrief van 't Zandt van 1424. Fol. 175 vereo — 179. In Lat. vert gedr. brj 

Gleintz, Groningae praefectura, blz. 90 vlg. Fol. 179 vereo onbeschreven. 
Aanteekeningen op Boek VI en VII van het Ommelander Landrecht. Blqkens 
den titel „a quodam Singulari Doctori excerptae." Fol. 180— 197 vereo . Op fol. 
198 nog eenige korte aanteekeningen. Fol. 198 vereo onbeschreven. 



S4§ 

&chool Order in de provincie van Stadt en Lande, gearresteert . . . deii 
4«"*" Maii 1654. Fol. 199— 202 verw . Fol. 203— 204 vereo onbeschreven. 

Reglement ende Instructie voor de Deputaten Synodi . . . tsaamgestelt 
volgens . . . art. 69 actorum Synodi anni 1669. Fol. 205—213™™ 

Formulier van dimissie der Predickanten. 1682. Fol. 214— 214 vereo . 

Het HS. is ontstaan uit de samenbinding van de booengenoemde stukken. Het was 
in onze eeuw in het bezit van Mr. J. W. Keiser en isop zyn auctie in 1861 aangekocht 
(Catal. n°. 87). 

In XVIIIde-eeuwschen cartonnen band met lederen rug. 



77. Papier. 7 x 13,8. 45 beschreven, benevens tcdrijke onbeschreven 

ongenummerde fol. XVI** eeuw (1550). 
Clauwe breven van die Redgerechten , Lanckrechtenn unnde Overrechten 
yn Fywelinge unde Honsynge landen. 

Achterin is een begin gemaakt met de Winsummer Zqlrechten. Daama 
een Bladwijzer van de bovengenoemde Clauwbrieven. 

Fol. 1. Onder den titel: Sum Ewssumani nec muto nomen. 1550. Op het achter- 
schutblad eenige aanteekeningen omtrent sterfgevatlen in de familie der Ewsums van 
1530 en 1537. Het boekje is dus geschreven door en voor de Ewsums in de eerste 
helft der 16de eeuw. In onze eeuw was het in het bezit van Mr. A. J. de Sitter, op 
wiens auctie het in 1863 is aangekocht (Catal. n°. 194). 

In origineel perk. omslag met koperen slot. 



78. Papier. 20,2 x 31,8. 920 blz., waarvan eenige onbeschreven. XVII ffe 
eeuw (1626—1641). 
Clauwe Boeck van Redgerrechten en Overrechten uit verscheyden pro- 
thocollen , andere Boecken en Schriften gecolligeert . . . van mij Johan 
Tiassens secretarius. 

Met Registers, extracten enz. 

Johan Tjassens was van 1626 tot 1641 Secretaris der Hoofdmannenkamer. 

In 1844 door P. E. I. P. op een auctie te Groningen aangekocht. 
In XVIIIde-eeuwschen bruin lederen band met groene linten. 



79. Papier. 16 x 21. 292 fol. XVII<* eeuw. 

Ius Omlandicuni explicituin constitutionibus, sententiis, Hooftmannorum , 
Senatus, Iudicum pedaneorum aliarumque curiarum confirmatum. 

Gedeeltelijk Latqn, grootendeels Nederlandsch. 
Door wien het HS. geschreven is, blijkt niet. 

Het was in onze eeuw in het bezit van Mr. J. W. Keiser en is op diens auctie in 
1*61 aangekocht (Catal. n°. 86). 

In XVIIlde-eeuwschen cartonnen band met perk. mg. 



556 

80. Papier. 21 x 33,2. 2 vol. van 446 ml31 fol. XVII** en XVIII** eeuv). 
Deel I. Aanteekeningen op het Ommelander Landrecht. 
Deel II. Evenzoo op de Instroctie en Revisordre van Lientenant en 
Uoofdmannen. 

Van wie deze aanteekeningen afkomstig zijn, bUjkt niet. De l&e-eeuwsche zjjn 
misachien van Mr. A. J. de Sitter (1748 — 1814) ^ op wiens auctie in 1862 deze IfS* 
zijn aangekocht (Catal. n°. 89). 

In XVIVte-eeuwsche perk. banden. 



81. Papier. 20,9 x 33,3. 149 fol. XVIII^ eeuw. 

Copieen der Stukken in het proces betreffende het beklemrecht van den 
Raadsheer Johan van Hoorn tegen de kinderen van Abel Derks. 
1783—1787. 

Met Register. Men zie het vonnis in deze zaak Feith, Beklemrecht II , 1 vlg. 

II et HS. is afkomstig en op de auctie aangekocht (1861) van Mr. J. W. Keiser 
(Vgl. catahgus n°. 122). Waarschijnlijk had deze het van z\jn familie y daar Gerhard 
Jacob Keiser van 1750 tot 1750 lid en daarna tot 1785 Lieutenant der Hooge Justitie- 
kamer was, terwijl Jacob Warmold Keiser van 1778 tot 1785 als secretaris en van 
1780 tot 1795 als lid van genoemde kamer voorkomt. 

In XVII^-eeuwschen cartonnen band met bruin lederen rug. 



82. Papier. 21 X 32,7. 774 fol. XVIII^ eeuw (1784). 

Copia van SalvatiSn in casu revisionig aan . . . Lieutenant en Hooffdt- 
mannen . . . overgegeven door Abel Derks kinderen . . . gerevideerden 
op en tegens de Raadsheer J. van Hoorn, revident 

Copie, geverifieerd door den Secretaris S. W. Tjassens. Dit stuk telt 3072 artikeh. 
Op het schutblad: Dezen geextradeert aan den President met de blijken daarin gealle- 
geert, actum den 20 December 1784. J. W. Keiser, secret. 

Dit HS. is in 1882 door Mevr. Wed. Mr. J. J. Cremers uit de bibliotheek van 
wjjlen haren echtgenoet geschonken. 

In XVHI<te-eeuw8chen cartonnen band met rood lederen rug. 



83. Papier. 14,4 x 20,4. Met roode initialen. I en 238 fol. XVI iie 

eeuw (1546). 
Een seer suverlick ende profitelick boeck der gheestelqken ende wart- 
lijken rechten. 

FoL I. Aanmaning aan de rechters om rechtvaardig te oordeelen. Fol Ivereo 
onbeschreven. Fol. 1 — 4 ver8 °. Register. Fol. 5 — 7 onbeschreven. Fol. 7 vereo . 
Hier nae beghynt een seer suverlick ende profitelick boeck der gheestelijken 
ende wartlijken rechten wt dem originalen ghetoeghen ende myt groeter 
arbeyt tot nutticheyt ende onderwqsinge aller richters ende regenten bijeen 



351 

vergaddert , beqwemelick by titulen deelt ende underscheyden. fol. 8 — 8 vered 
onbeschreven. Fol. 9. Dat eerete boeck. Van de hillichste drievoldichheyt 
ende ghemene ghelove. Yan de hiilighe drevoldicheyt ende ghemene ghelove 
sal niemant opentlick disputeren . . . FoL 238 verso . . . Alle regulen lrjden 
straffynghe. Vide autem cum § seq. Autem de non alie rebus ecclesie coll. II. 
Het werk is verdeeld in tien boeken en behandelt en verklaart het geheele 
geestelrjk en burgerlijk (d. i. staats- en straf- zoowel als privaat) recht in 
systematische volgorde. Het is waarschrjnlrjk in Qroningen opgesteld, daar 
het zich voornamelrjk met Groninger recht bezighoudt. 

Fol. 238*w8o t * Finis feria sexta ante Penthecosten anno dotnini miileaimo quingen* 
teslmo 46. F. A. G. E. F. Fol. I en 8: P. W. H. v. Harssens 4691. In 1870 bevond het 
HS. zich in de boekery van P. E. L P. 

In XVI<te-eeuw8chen houten, met bruin leder overtrokken band, waarin ingeperste 
figuren; de twee koperen haken zijn verdwenen. 



84. Papier. 14,8 x 20,3. 276 fol. Met roode initialen. XVI** eeuw. 
Dit boeck begripet alle saken der gebreken of ondaden to onbinden ofte 
straffen na inholt der rechten. 

Fol. 1. Van der godheit der heiliger drevoldioheit ende dat gelove sall 
de gemeente opelick neet disputeren gronderen dan de wrjsheit der heiliger 
kercken . . . Fol. 273 . . . Alle regulen rechten lrjden ende prrjsen straffinge. 
Finis utriusque legis valor. Fol. 273 vereo — 276. Tabula totius libri huius 
utriusque iuris. 

Dit handboek van het recht, dat veel overeenkomst vertoont met het 
voorafgaande nummer, is verdeeld in 163 capita. 

Flet is klaarblijkelyk uit Groningen afkomstig daar het het in dit gewest vigeerend 
recht betreft. Op het schutblad staat de naam: Egbertus Upkena. Deze was in i580 
Otderman van het Gildrecht, in 1580 en % 81 , 1583 en '84 Haadsheer, in 1581 en '8-2 
Ktuftmeester , in 158i, 1588, 1591 en 1594 Burgemeester en in 1585 en '8ti, 1589 
en '90 en 1593 Lid der Hoofdmannenkamer. Hjj heeft dit boek dus waarschijnlijk 
in de uitoefening zyner verschittende rechterlijke functien gebruikt. In 1879 was het 
in het bezit van het Genootschap. 

In XVIIde-eeuwschen perk. band. 



85. Papier. 20,7 X 31. 124 fol. XVII^ en XVIII** eeuw fl 686—1 703). 
Fransche spotverzen op Lodewijk XIV en zjjn hof. 

Op het schutblad. Geschreven door Menso Alting. 
Epistola de methodo examinandi canssarain processus. 1672. Oopie door 

Denz. Fol. 1. 
Lijsten van classieke schrijvers; aanteekeningen nit Paffendorf over de 
taak der kerk; aanteekeningen over procesrecht Van Denz. Fol. 2— 5 vereo . 



352 

Voia Canieralia ih caussis scripto ventilatis. 1685—1700. (iet. op fol. 6: 

M. A., d. i. Menso Alting. Fol. 6— 76 vereo . 
Advies van Menso Alting en Reneke Busch, leden der Hoofdmannen- 

kanier, over de erfenis van Frerick ten Heuvel. 20 Oct. 1702. 

Gecorrigeerd door Alting. Fol. 77—78. Fol. 78 vereo — 79 onbeschreven. 
Taalkundige aanteekeningen. Door Denz. Wq vinden hier vergelijkende woorden- 

lijsten raet vreemde talen, voornamelijk Latijn en Hoogduitsch. Fol. 79 vereo — 81, 

82 vereo — 83 vereo , 85—91, 92—94, 97— 97 vereo . FoL 81 vereo — 82, 84— 84 vereo , 

91 vereo , 92 vers0 , 93 vereo , 94 vereo — 96 vereo , 98— 101 vereo onbeschreven. 
Losse aanteekeningen , meest van juridischen aard. Door Denz. Fol. 

102— 103 vereo . 
Casus propositus. Ontwikkeling van een zaak over geleende gelden. Door Denz. 

Fol. 104- 107 vereo . 
Vervolg der taalkundige aanteekeningen. Door Denz. FoL 108—111, 112 — 124. 

Oedeeltelijk geschreveti op de mgzijde van een particulieren brief, aan 

Alting gericht, van 25 Sept. 1703. 
Brief van Lodewflk XIV aan de Staten-Generaal, dankende voor de erkenning 

van Philips V als Koning van Sjianje. 3 Maart 1701. Cop. door Alting. 

Fol. lll vcreo . 

Menso Alting (1637 — 1113) was van 167'2 — 7677 Ambtman van het Gericht van 
Selwerd, in 1677 en % 78, 1080 en '81, 1683 en '84 Raadxheer, in 1680 en % 87 , 1600 
en '91, 1604 en '95, 1698 en W, 17&2 en VW, 1706 en W, 1710 en 11 Burgemeester 
van Groningen, en in 1685, 1688 en 1689, 1692 en 160i, 1696 en 1697, 1700 en 1701, 
1704 en 1705, 1708 en 1709 en 1712 lid der Hoofdmannenkamer, m welke qualiteit 
hij bovengenoemde adviezen gaf en deze stukken te boek stelde. Het HS. werd in 
1858 door Prof. H. W. Tydeman aan P. E. I. P. aangeboden. 

In XVIIde-eeuwschen perk. band. 



86. Papier. 20,3 x 31,7. 153 fol. Door verschillende handen geschreven. 

XVII de en XVIII d * eeuw. 
Adversaria iuris. Alphabetisch gerangschikt met Index. FoL 1 — 61 vereo . 
Dergelijke verzameling. Gevolgd door eenige concepten. Fol. 62 — 87™*°. 
Notabele Dispuiten en Gtewjjsde saken in prima et secunda instantia 

voor de hooge Gerichts-Camer van Stadt en Lande. 1683—1689. Fol. 

88— 89 vereo . 
Notabiles atque illustres aliquot Iuris quaestiones. 1665. Fol. 90 — 94 vereo . 
Advertissement van Rechten . . . den Ed. Hove van Holland overgege- 

ven . . . van wegens Teekla Elisabeth Sickinge . . , jegens Sibrant 

Waltha Verruci . . . Fol. 95—103. Fol. I03 vereo onbeschreven. 
Notabilia in Praxi hac nostra. Fol. 104— 115 vereo , 117. 
Index der Camerale Decisien. Fol. 116— 116 vereo . 



353 

Decisiones Camerae Hovetiuannorani. 1683—1753. Fol. lnverso^i^overeo. 
Registers en losse aanteekeningen. Fol. 151 — 153. Fol. 153 verso onbeschreven. 

Van wien dit HS. afkomstig is } bl\jkt niet. Verschiltende rechtsgeleerden hebben 
er aan geschreven. Ilet is van klavieren voorzien. 

Eerst in den Catalogus van 1870 wordt het vermeld. 

In XVIIIde-eeuwschen bruin lederen band, ivaarop geschreven is n°. 3. 



87. Papier. 16,6 X 21,2. 464 pag. XVIII^ eeuw. 

Slot van het Werkje van T. I). Wiarda . . . Geschichte der ausgestor- 

benen alten friesischen oder sachsischen Sprache. Anrich en Bremen . 

1784. Nederl. vert. § 23— einde. Pag. 1-12. 
Aanteekeningen betreffende de Landrechten der Oimnelanden. Toegelicht 

door copie£n van desbetreffende stukken (1550 tot 1601). Voorin een inhouds- 

opgave van de hand van Mr. H. 0. Feith. Pag. 13 — 53. Pag. 54 — 70 

onbeschreven. 
Aanteekeningen betreffende de Landrechten van Stad en Lande, vooral 

van de beide Oldambten. Toegelicht als boven. 1375 — 1618. Voorin een 

inhoudsopgave als boven. Pag. 71, 73-76, 79—119, 121, 125—139, 

141—232. Pag. 72, 77 en 78, 120, 122—124, 140, 233— 252 onbeschreven. 

Hierin copiegn van verschillende Oldambtster Landrechten. 
Aanteekeningen betreffende de Landrechten van Selwerd. Toegelicht als 

boven. 1529 tot 1673. Hierin verschillende Landrechten van Selwerd. Vooraf- 

gaat een inhoudsopgave als boven. Pag. 253, 255—257, 261-319, 325—352. 

Pag. 254, 258-260, 320—324, 353—368 onbeschreven. 
Aanteekeningen betreffende de Landrechten van Wedde en Westerwolde. 

Toegelicht als boven. 1393 — 1649. Hierin verschillende Landrechten van 

Westerwolde. Voorafgaat een inhoudsopgave als boven. Pag. 369, 371 — 375, 

377—445. Pag. 370, 376, 446—464 onbeschreven. 

Het HS. is afkomstig van Mr. J. W. Keiser en misschien door ecn zijner voorwt- 

deren, die in Stad en Lande in hooge rechterlijke colleges zaten, geschreven. In 18R1 

op de auctie-Keiser aangekocht (Catal. n°. 7#). 

In XVIIIde-eeuwschen cartonnen band met lederen rug. 



88. Papier. 20,4 x 31,8. 420 pag. XVIII^ eeuw. 
Chronica der Freeszen. 

Op het schutblad een uitvoerige aanteekening van Wiarda omtrent deze 
kroniek. Pag. 1. Titel. Pag. 2 onbeschreven. Pag. 3. Wij lesen voers eerste 
dat nae der Geboerte onsers Heeren Josu Christi 75 . . . Pag. 420 . . . un 
wurde nu wedderum van den Oroeningers van sein husz tho (open ruimte) 
und van sein goiden (Slot ontbreekt). 

Cotlices Groning. 23 



354 

Deze Friesche kroniek beschrijft de Frieschc geachiedenis van de ver- 
woesting van Jenizalem tot het jaar 1443. In margine zijn verwijzingen 
toegevoegd naar Winsemius, Beninga, Schotanns en anderen. Wiarda (zie 
de bovengenoemde aanteekening) en Dr. Acker Stratingh (volgens Dr. Pan- 
nenborg, doch deze zegt niet, waar) schatten haar vrij hoog, doch zij schijnt 
een eompilatie uit Emmiu.s en Schotanus te zijn. Daar het werk van dezen 
laatste in 1658 verscheen, zou zij dus na dat jaar moeten geschreven zijn. 
(Vgl. Dr. Pannenborg in het Jahrbuch der Oesellschaft ffir bildende Kunst 
und Vaterlandische Alterthfimer zu Emden II, 1, blz. 100). 

Het HS. i* afkomstig van TUeman Dothiax Wiarda (1746 — 18*26). landssyndicus 
van Oost-Frieslami en op zijn auclie in 18*27 door P. E. I. P. anngekocht (Cat. n°. ISOl}. 
Tn XVIflde-eeuwschen cartonnen hantl. 



89. Papier. 20,6 X 32. XXII en 551 fol. XVIII** eeuw. 

Kroniek van Sicke Renninge IT (Kroniek van Van Lemego) en III. 

Fol. I. Cronica van Groninger Landt. In allen saeken de tijdtlick . . . 
Fol. XVII . . . en desgelicks als des Stichtes Luyden. Fol. XVII ven10 onbe- 
schreven. Fol. XVIII. Privilegium Frisonnm. Carolus divina favente gratia. . . 
Fol. XXII . . . Et sic est finis Privilegii Frisonura. Fol. XXII™™ onbe- 
schreven. Fol. 1. Incipit Prologus. Copia Copiae. In nomine Domini Amen. 
Godt Almachtich die door sijne Godtlijke voorsichtichheit . . . Fol. 3 . . . 
ten sij dat Godt Almachtig dat anders voege. Hyr begindt dat darde deel 
van deesen boecke der Cronjjjcken der Vriesschen landen mith de sooven 
seelanden en Gronningen. In den eersten soo wil ick . . . Fol. 516 verPO 
onbeschreven. Fol. 546 . . . in goede vreede ende regimente. Fol. 547 — 551. 
Lijsten der regeering* van Groningen van 1594 tot 1597. 

Dit HS. behoort tot de derde , slechtste rubriek der manuscripten van deze 
kroniek. Vgl. Blok, Inleiding op de uitgave van Feith (Werken Hist. Gen. 
N. R. 48), p. XLII. Vgl. verder Muller, Ljjst (Werken Hist. Gen. N. R. 31), 
p. 56 vlg., waar evenwel dit HS. niet genoemd wordt. 

In 18*27 aangekocht op de auctie-Wiarda (Catal. n°. 1Y13). 
In XVIII<te-eeuw8chen cartonnen band met perk. rug. 



90. Papier. 20,2 x 30,1. 342 fol. XVII dc eeuw. 

Kroniek van Sicke Benninge II (Kroniek van Van Leniego) en III. 

Fol. 1. Hyr begindt dat anderde part ofte deel des boecks ende Cronikels. 
In allen saken, de tijdtlijck sint . . . Fol. 2 . . . Ende in den selven reise 
hadden de Vreesen. Fol. 2 ver80 — 10 onbeschreven. Fol. 11. Incipit Prologus. 
Copia Copiae. In nomine domini amen. Godt Almachtich die doer sijne 
Goddelijcke voersichticheit . . . Fol. llverso # £j vr begint dat derde deel van 



355 

desen Boecke der Cornijken (sie) der Vreescher Landen mit de Soeven 
Zeelanden ende Groningen. In den eersten soo wil ick . . . Fol. 2i>3 verso 
onbeschreven. Fol. 281 verso . . . in goede vreede ende regimente. Fol. 
282 — 284 onbeschreven. Fol. 285— 286 vereo . Lijsten der Regeering van 
Groningen van 1594 tot 1597. Fol. 287—342 onbeschreven. 

Van het tweede deel der Kroniek is slechts een gering deel aanwezig. 
Vandaar, dat van alle criteria die aanwijzen, tot welke rubriek het HS. 
behoort, slechts 6en aanwezig is (Johan van Lemego borgemeester in Gro- 
ningen). Terwijl dit dus tot de tweede rubriek zou doen besluiten, zou het 
voorhanden zjjn van de regeeringslijsten eer pleiten voor de derde. Vgl. 
daarover Blok, Inleiding als boven, p. XXXVI vlg., waar dit HS. evenwel 
niet voorkomt. 

fn 1808 aangekocht op de auctie-Baart de la Faille (Catal. II, n°. 5521), 

fn XVH^e-eeuwschen perk. band. 



91. Papier. 20,7 X 33. 2 dln., te zamen II en 1158 pag. XVIII^ 

eeuw (1760). 
Kroniek van Abel Eppens. 

Pag. I, II. Eenige aanteekeningen omtrent den schrijver der Kroniek. 
Pag. 1. Excerpta Ex Cronico MSS. cui titulus. Der Vresen Cronicon . . . 
anno 1580 tsamen gebrocht dorch Abelum Eppens tho Equart. Anno 1540. 
Was die somer so droge . . . Op pag. I36 a — 136 d later tusschengevoegde 
regeeringslijst van Groningen, van het jaar 1580. Pag. 1149 . . . Und soe 
sie des na Hollandt offte anders. Pag. 1150 onbeschreven. Pag. 1151 — 1152. 
Kosten der belegering van Groningen in 1579. Pag. 1153 — 1158 onbeschreven. 
Passim aanteekeningen in margine, o. a. verwijzingen naar de Kroniek van 
Rengers en naar Bor. 

Zie over dit HS. Muller, Lijst, blz. 62. 

Pag. 1: D. F. J. van Halsema heeft dit uitgetrokken uit de Originele Chronijk zoo 
verre de zaaken van Stadt Gron. en Oml. aangaat en die men bij de gedrukte schrij- 
vers in 't geheel niet of duister vermeld vind. Pag. 1149: Huc usque MSS. in folio ea, 
qua scripsi, lingua exaratum. Sed quaedam deesse videntur. Descripsi et excerpsi ego 
D. F. J. ab Halsema anno 1760 Mense Junio. Het HS. is dus een excerpt vit het 
origineel, thans ten Rijkearchieve in Groningen berustend. Het is waarschijnlijk na 
den dood van HaUenia {1736- 178't) in het bezit van P. E. I. P. gekonien en wordt 
in den Catalogus van 1831 vermeld. 

fn XVfffdr-eeuwsche cartonnen banden met bruin lederen ruggen. 



92. Papier. 16,3 x 20,2. 42 fol., waarvan vele onbeschreven. XVIII d * eeuw. 
Ulttreksel nit: „Johan Rengers van ten Post. Van den standt, politie 
offte regiment der Ommelanden." 

23* 



I 



356 

Dit werk is geschreven in 1580 en uitgcgcven door Mr. H. 0. Feith: 
Werken van . . . Johan Rengers van ten Post, III. 

Dit IIS. heeft behoord aan Mr. R. K. Driessen en is op diens nuctie in 1832 door 
het Genootschap aangekocht (Catal. I1SS. quarto n°. 1~i). 
Jn XVIIIde-eeuwschen rood lederen band. 



93. Papier. 14,5 X 19. 227 fol. XVII** eeuw. 

Recit historial fort remarqnable de 1'estat des Pays Bas depuis Tan 

1559 jusques en Fan 1566 inclus. Met een inhoudsopgave. Fol. 1 — 59. 

Dit is het „Recueil et memorial des troubles des Pays Bas" van Joachim 
Hopperus, gedrukt in Hoynck van Papendrecht, Analecta II, 2, 17 vlg. 
en MSmoires de Viglius et d } Hopperus (Collection de M6moires relatifs a 
Thistoire de Belgique), 231 vlg. 

Brief recit et disconrs, comment le Roy par le Ducq d'Alve pensoit 
remedier anx tronbles des Pays Bas. Dit ,,brief recit" zou gevonden 
zijn „apres le trespas de feu President Viglius en sa bibliothecque." Fol. 
59 vere0 — 68. 

Grondelicke Onderrichtingh aen de ^emeene Ingesetenen van Nederlant 
van 't groot gemack of ongemack, dat te verwachten staet, indien men 
den Peys na snlcken Articnlen , als bij de Cnervorsten . . . geraempt 
sijn, aenneempt of afflaet. Grammeye . . . Int Jaer MDLXXIX. Einde: 
Gedaen den l en Novemb. 1579 bij eenen liefhebber des vredens ende 
walvaerens van 't gemeen Vaderlandt. FoL 68 vereo — 92 verso . Fol. 93— 96 ve ™ 
onbeschreven. 

Dit is een copie van het pamflet, waarin de Keulsche vredesonderhande- 
lingen van 1579 worden gecritiseerd , te vinden bij Knuttel, n°. 497. 

Over Jean Baptiste Gramaye, die het exemplaar, waarnaar deze copie 
vervaardigd is, waarschijnlqk bezat, zie de Biographie Nationale in voce. 

Fragmentnm historiae belli Belgici anctore Elberto Leonino. Fol. 97 — 111. 
Tot fol. 103 Lat. , vervolgens Fransch. Loopt over 1559 tot 1567. 

Excerpta ex Historia mannscripta E. Leonini. Fransch. Fol. 111 — 121 vereo . 
Fol. 122— 124 verso onbeschreven. Loopt van 1567 tot 1580. 
De Wind vermeldt Leoninus niet als geschiedschrijver. 

Vitae Abbatnm omnium, qni coenobio Adoverdiano praefuerunt. Fol. 
125 — 146. Continet hic codex prolegomena et vitas abbatum XXXIII omnium 
inde ab anno 1192 usc|iie ad annum 1578. Typis excusum est opus in Historia 
Episcopatus Groningensis , p. 32 seq. atque a Fra. Koppio in Diss. inaug. 
Gron. 1850. Neque Koppius (cf. p. XIV) neqne Muller (Lijst, p. 80) hunc 
codicem novisse videntur. Cf. hunc catalogum, p. 59. 

XVII Petitiones. Fol. 146 verso — 149. Sunt quae Frisice XVII Kesten dicuntur; 
typis excusae sunt apud Richthofen, Friesische Rechtsquellen , p. 2 seq. 



/ 



357 

XXIV Constitutiones. Fol. 149— 152 verM . Sunt quae Belgice XXIV Landrechten 
dicuntur; typis excusae sunt 1. c. p. 40 secj. Accedunt supplementa scil. 
constitutiones XXV et XXVI. 
Leges poenales Frisicae. Fol. 152 ver8 °— 155. Sunt quae Belgice Algemeene 

Boettaxen dicuntur; typis excusae sunt 1. c. p. 82 seq. 
Privilegiuin Caroli Magni Frisiis datum. Fol. 155 — 157. Typis excusum 1. c. p. 

351 seq. Fol. 157 vereo — 160 verso vacant. 
Voet ende beraminge, waernae . . . die Magistraet ende Kaet der Stadt 
Lieuwarden sal worden bestelt. Vastgesteld door Gedeputeerde Staten 
van Friesland den 5 Juli 1615. Met bijbehoorende publicatie van denzelfden 
datum. Fol. 161 — 166. Fol. 166 verso — 168 verso onbeschreven. 
Copies de quelques docunients sur 1'histoire de France, du comuiencement 
du XVII 1 *»* siecle. 

Fol. 169—171. Renouvellement de 1'Edit de Nantes par Louis XIII, 
15 decembre 1612. 

Fol. 171 vereo — 186. Lettre du Prince de Conde a la Reine, 18 fevrier 1614; 
avec la reponse de la Reine, 27 fevrier 1614. 

Fol. 186— 189 vereo . Lettre du Prince de Conde aux Etats Generaux des 
Pays-Bas, 25 mai 1614. 

Fol. 189 vereo - 191 vereo . Consilium datum arcbiduci Alberto, sine anno (1619?). 

Fol. 191 vereo — -192 ver8 °. Copie du grief propose par le Magistiut de la ville 
de Paris dedans leurs cahiers en l'assembl6e des Estats Generaulx, 1614. 

Fol. 192 vereo — 194. Lettre ecrite de Turin sur les nSgociations entre le 
duc de Savoye et la Ligue en Allemagne, 30 Sept. 1620. 

Fol. 194 — 196. Dresdani praedicantis epistola ad N. Francofurtensem de 
Calvinistis bello persequendis , 20 Nov. 1620. In ftne: Descripta est haec 
epistola ex impresso exemplari. 

Fol. 196 — 219. Meditations de Thermite Valerian, traduites de bon Nor- 
mand en vieux Gaulois par un Pelerin du Mont St. Michel en faveur de 
tous bons Francois. MDCXXI. Vraisemblablement copie d'un pamflet. 

Fol. 219—227. Copia litterarum quas F. R. B. C. P. R. E. etc. ad M. Ansp. 
misisse fertur (Germanice, sine anni significatione). 

Dit IIS. was in het bezit van Mr. R. K. Driessen en is op diens auctie in 18$2 door 
het Genootschap aangekocht (Catal. HSS. W. n°. 18). 

In XIX<te-eeuw8chen cartonnen band met lederen rug. 



94. Papier. 9,8 x 14,7. 140 fol. Mit einigen Zeichnungen. XVII 

Jahrh. (1691). 
Johannis Cadovii Mulleri Memoriale linguae Frisicae. 

Fol. lverso. j^ Brief an Engelbertus Brunnerus , dynastiae Wittmundensis 
pastor primarius, d.d. ipsis Calendis Januarii MDCXCI. Fol. 2. Titel. Fol. 



H5S 

2ver8o__3 verso unbesohrieben. Fol. 4— 10 vereo . Deutsche Dedication an Georg 
Albrecht, Erbprinz von Ostfriesland. Fol. 11 unbeschrieben. Fol. llverso — y] t 
Deutsche Dedication an Huldericus ab Eyben, assessor beim Reichskammer- 
gericht zu Speyer, d. d. ipsis Calendis Jan. MDCXCI. Fol. 17™™— 30 vereo . 
Gemeine Vorrede uber die Oist Frisische Sprache. Dann das Buch selbst: 
Verzeichnisse friesischer Wfirter , Namen u. s. w. mit deutscher Uebersetsung. 
Herausgegeben von Ktikelhan (Leer, 1875). 

Cadovius Muller «ur Pfarrer zu Stedesdorp in Ostfriesland. Ueber Huldericus ah 
Eyben s. (Tjaden), Gelehrtes Ostfriesland. 

Im Jahre 1827 erworben in der Auction-Wiarda (Catal. n°. 832). 
In Pergamentband des XVII. Jhs. 



95. Papier. 20,6 X 32,2. 470 beschriebene , nebst einigen unbeschrie- 

benen fol. XVIII** Jahrhundert. 
Gerhard Feltmanns Auffsatz voin Strandt Recht. 

Entworfen anno 1696. Dieser Aufsatz scheint noch ungedruckt zu scin. 

Die HS. wurde in der Auction-Wiarda (1821) erworben (Cf. Catal. tfl. 34). 

In Papierband mit Pergamentrucken des XVIII. Jhs. 



96. Dat nije Land-Recht van Hunsingo, Fyvelingo ende het Wester-quartier. 

Groningcn, Hans Sas. 1618. 

Met handschriftelijke aanteekeningen in margine eu op de doorschotcn bladen uit 
de XVIIde eeuw. 

In den Catalogus van 185$ vemield. 
In XVIl ( te-eeuwschen perk. bami. 

97. Land-Recht (als boven). 

Instructie voor den Luytenant ende Hooftmannen, Samt voor den Secretaris 
ende Dienaren des Gericht Camers . . . der Stadt Groningen ende der 
Omlanden . . . . z. pl. 1619. 

Doorschoten en met manuscript aanteekeningen voorzien, zooals een latere aant. op 
den titel vermeldt van den „Raadsheer S. Gockinga, overleden 1083." 

Scato Goikinga was van 1051 tot 1063 een der Secretarissen der Stad, van 1675 
tot 1679 ontvanger van Wedde en Westerwolde, in 1080 Drost van het Wold- 
Oldambt, in 1671 en "72, 1010 en '11, 1079 en W, 1682 en '83 Raadsheer, in 1080, 
1682 en 1083 Curator der Academie, en in 1682 en y 83 Gedeputeerde ter Generaliteit. 

Geschenk van Mr. J. J. Cremers (1879). 

In XVHtte-eeuwschen perk. band met zyden linten. 

98. Landrecht (als boven). De V e Druck . . . Groningen, Hans Sas. 1647. 
Instmctie (als boven). Groningen, Wed. Edz. Huysman. 1654. 

Ordre waer nae geprocedeert sal werden in Revisie vande Sententien van 
Lieutenant ende Hooftmannen der Stadt Groningen ende Ommelanden. Gro- 
ningen, Wed. Edz. Huysman. 1655. 



i 

_L 



359 
Landreckt der Beyden Old-Ambten . . . Groningen, Wed. Jan Claessen. 1654. 

Doorschoten en met manuscript aanteekeningen van een XVIIde-eeuwsche hand. 
Achterin staat: Harco Busch. Deze was in i70i en '03 en 1705 en '00 lid der 
Gezworen Meente te Graningen. 
Afkomst als boven. 
In XV H<te-eeuw8chen perk. band. 

99. Landrecht van Hunsingo, enz. (als boven). 
Instructie (als boven). 

Ordre (als boven). 

Doorschoten en van manuscript aanteekeningen voorzieu door ccn XVIlde-eeuw- 
sche hand. 

Afkomst als boven. 

In XlXde-eeuw8chen cartonnen band met lederen mg. 

100. Landrecht (als boven). 
Instructie (als boven). 
Ordre (als boven). 

Doorschoten en met manuscript aanteekeningen door een XVIIde-ceuwsehc liand. 

Afkomst als boven. 

In XVlIde-eeuwschen cartonnen band , waarvan het perkament blijkbaar is verwijderd. 

101. Landrecht (als boven). 
Instructie (als boven). 
Ordre (als boven). 

Alles doorschoten en van manuscript aant. voorzien door een XVIlde- en ecn XVIIN - 
eeuwsche hand. 

In 1861 aangekocht op de auctie-Mr. J. W. Keiser (Catal. n°. *07). 
In XVIIde-eeuwschen perk. band. 

102. Land-Recht (als boven). 

Land-Recht der Beyden 01d'-ambten . . . Groeningen, Hans Sas. 1650. 

Doorschoten en met manuscriptaanteekeningen voorzien door een XVUde-eeuwsche hand. 
Afkomstig van Mr. A. J.deSittermini86$opdiensa\ictieaangekocht(Catal.n*.80). 
In XVIIde-eeuwschen perk. band. 

103. Landrecht van Hunsingo, enz. (als boven). 

Reglement van Sjjne Doorlugtigste Hoogheid den Heere Prince van Orange 
en Nassau etc. om te dienen tot een fundamentele . . . wet, waar na alle 
saken, soo van politie als justitie . . . in de stad Grroningen en in de 
Ommelanden sullen werden beleid en behandelt. Groningen, N. J. Crans. 1749. 

Extract uit het Resolutie Hoek der Staaten van Stad en Lande, 

21 April 1755. 

Het eerste doorschoten en van aanteekeningen voorzien door eeu XVIIde-eeuwsche hand. 
In 1879 geschonken door Mr. J. J. Cretners. 
Band als boven. 

104. Landrecht (als boven). 

Doorschoten en met manuscript aanteekeningeu door een XVIlde-ceuwsche hand. 
Voortn is met potlood geschreven: Door Doctor Micheels dit Lantrecht voorth Macken(?). 
Afkomst en band als boven. 



860 

105. Land-Recht (als boven). Groningen, Wed. Edzard Huysman. 1664. 
Instructie (als boven). Groningen, Wed. Edz. Huysmans. 1667. 
Ordre (als boven). Groningen, Bemb. Huysman. 1673. 

Nader Ordre ofte Ampliatie ende correctie van eenige poincten in de 
instructie voor Lieutenant ende Hooftmannen . . . van Stadt Groningen ende 
Ommelanden. Groningen, Wed. Edz. Huysman. 1668. 

Publicatie der Staten van Stad en Lande, betreffende de Hoof dmannenkamer , 
28 Maart 1673. Gedr. 

Dergelijke publicatie van 5 December 1679. Gedr. 

Alles doorschoten en met manuscript aanteekeningen voorzien door een XVIIde- 
eeuwsche hand. 

Almanach ofte Tonrbenrten van Generaliteits ende Provinciale Ampten 

der Omnielanden. Over de jaren 1699 tot 1734. HS. 1 fol. 
Notabilia in Praxi hac nostra. HS. van een XVII de -eeuwsche hand. 
Afkomstig van een Groninger rechtsgeleerde. 33 fol. 

Het HS. is afkomstig van Mr. A. J. de Sitter en op diens auctie in 180*2 aangekocht 
(Catal. n<>. 89). 
Band als boven. 

106. Landrecht (als boven). 
Instrnctie (als boven). 

Ordre (als boven). Groningen, Wed. Edz. Huysman. 1655. 
Nader Ordre (als boven). 

Doorschoten en met aanteekeningen door een XVIlde-ecuwsche hand. 

Na 1879 door P. E. I. P. verworven, waarschijnlijk van Mr. J. J. Cremers. 

In XIX<te-eeuwschen papieren band. 

107. Ordonnantie ende instructie op. de stijl ende manieren van procederen die- 

men voorts-aen sal houden voor den Hove van Utrecht, soo in civile als 
criminele saecken. Utrecht, W. van Paddenburgh. 1680. 
Ampliatie vande Ordonnantie ofte Instructie van den Hove van Utrecht . . . 
Aldaar. 1679. 

Doorschoten en van aanteekeningen met een XVIIlde-eeuwsche hand voorzien. 
Geschenk van Mevr. Wed. Mr. J. J. Creniers in 1882. 
In XVIIIde-eeuwschen brtiin lederen band. 

108. Anleiding tot de eerste beginselen der Groninger Regtskennis. Met ver- 

scheiden Aanmerkingen ende Bedenkingen vermeerdert. Twede Druk. Te 
Groningen, Bij Hajo Spandaw. 1754. 

Geschreven door Paulus Lanian (van Doominck II n°. 36, waar ten onrechtc 
F. Laman wordt gevonden). 

Doorschoten en van handschriftelijke aanteekeningen voorzien door prof. D. G. van 
der Keessel (1738—4816), sedert 1762 Hoogleeraar in de Rechtswetenschap te Groningen. 
sedert 1770 te Leiden. Deze aanteekeningen dateeren dus waarschijnlijk uit zijn Gro- 
ninger tijd. 



361 

Later toas dit boek in het bezit van zijn leerling prof. 11. W. Tydeman (1778—1865). 
In den Catalogus van 1852 vermeld. 
In XVIIIde-eeuwschen lederen band. 

109. Aanleiding tot de Eerste Beginselen der Groninger Regts-Kennis. Met ver- 

scheidene Aanmerkingen ende Bedenkingen vermeerdert. Derde Druk. Te 
Groningen, Bq Jacob Bolt. 1778. 2 dln. 

Doorschoten en van handschriftelijke aanteekeningen voorzien door een XVHIde- 
eeuwsche hand. 

In den Catalogus van 1852 vermeld. 

In XVHIde-eeuwsche cartonnen banden met wit lederen ruggen. 

110. S. H. van Idginga, Bedenkingen over de leezing, het verstand en den zin 

van 't Selwerder Landrecht III. Boek, artikel XXIX. 

Overdruk uit Verh. P. E. I. P., I, 459 vlg. 

Doorschoten en met HSS. aanteekeningen voorzien door den schryver. Vgl. Verh. 
P. E. I. P. VI , 666. 

Op de auctie-Mr. T. P. Tresling door P. E. L P. aangckocld in 1845 (Catal. nP. 1408). 

In XIXde-eettw8chen cartonnen band met lederen rug. 

111. Papier. 48,5 y 60,5. XVIII^ eeuw. 
Kaart van het in den Dollard verdronken land. 

Onderaan: M. van Olin, Gecopieert na 't Origineel vau L. T. van Starkenborch ; 
en: Aldus gecopiecrd in d'Annervecnse Compugni, den 20 Maart 1791. Gh. Keetelaar. 



SUPPLEMENTUM. 

64». Chartac. 19 X 23. II et 28 pag. Saec. XVIII (1763). 

Uenrici Alberti Schultens Oratio de monomachia Davidis et Goliathi. Cum 

poematibus in honorem Schultens. Pag. 27 — 28 vacant. 

H. A. Schultens (1749 — 1793) oratione habita ad academicas tectiones anno 1763 
dimissus est. Poemata qralulatoria cecinerunt Ioan Egberts te Raa, Jacob van Neck 
(Belgice) et anonymus. 

Donum viri doct. W. A. Enschede professoris Groningani. 

In Hgatura chartacea. 



68". Chartac. 16,5 x 21,2. 232 pag. Saec. XIX (1801). 

I. Bosman Logicae precepta secundum clariss. Yan de Wijnperse. 

/. Bosman (i7CA) — 1804) fuit professor philosophiae Groningae. 

Vir nob. G. W. van Vierssen Trip anno 1897 hunc codicem Bibliothecae dono dedit. 

In tigatura chartacea. 



88". Chartac. 16,8 x 21,4. 168 pag. Saec. XIX (1819— 1820). 
C. A. van Enschut Encyclopaedia iuris universi. 

C. A. van Enschut (1778 — 1835) fuit professor iuris Harderovici Groningae Ultra- 
jecti ad Rhenum. 

Origo et tigatura ut supra. 



88*. Chartac. 15,7 X 20,5. X et 208 pag. Saec. XIX (1820—1821). 
C. A. van Enschut Lectiones de iure publico. 

Origo ut supra. 

In ligatura chartacea dorso coriaceo. 



88'. Chartac. 15,7 X 20,4. VIII et 268 pag. Saec. XIX (1820—1821). 
C. A. van Enschut Lectiones de iure criminali. 

Origo et ligatura ul supra. 



363 

96». Chartac. 16,8 X 21,2. 3 vol. IV et 264; IV et 352; VIII 9 111, 

V et 88 pag. Saec. XIX (post 183617). 
I. H. Philipse Dictata ad Institutiones Iustinianeas. 

/. II. Philipse (1797 — 1867) fuit professor iuris Groningae. 

Vir nob. G. Alberda van Menkema haec dictata anno 1897 Bibliothecae dono dedit. 

In ligatura chartacea dorso coriaceo. 



98*. Chartac. 39 X 52. 2 vol. 502 et 108 fol. inscripta. Duabus manibus 

exaratus. Saec. XVIII (1733 cet.). 
Caroli Plumierii Plantas Americanas digessit Uermannus Boerhaave. Cutu 
tabulis delineatis et sculptis. 

Ioannes Burmannns Phintarum Americanarum fasciculos X edens (Amst. 1755) hoc 
codice usus est (vid. Praefationem). 
In catalogo anni 1833 invenitur. 
In ligatura coriacea saec. XVIII. 

151*. Chartac. 16,5 X 21,2. II et 96 pag. Saec. XIX (1818—1819). 
I. R. van Eerde Dictata de antiquitatibus Romanis. 

Scripsit G. W. H. van Imhoil. 

/. R. van Eerde (1774—1835) fuit professor histoviae Groningae. 

Vir nob. G. W. van Vierssen Trip hunc codiceni anno 1897 Bibliothecaedonodedit. 

In ligatura chartacea. 



151 b . Chartac. 16,3 X 20,2. 174 pag. Saec. XIX. 

I. A. C. Rovers Dictata de historia gentium (pars I). Pag. 91 — 174 vacant. 

Scripsit I. E. Alberda van Metikema, qui 30 Aug. 1847 in Albo Universitatis Gro- 
ninganae inscriptus est. 

/. A. C. Rovers ab anno 1843 usque ad annum 1855 fuit professor historiae Groningae. 
Vir nob. G. Alberda van Menkema anno 1897 hunc codicem Bibliothecae dono dedit. 
In ligatura chartacea dorso coriaceo. 

151«. Chartac. 16,3 X 20,4. 2 vol. 180 et 200 pay. Saec. XIX. 

I. A. C. Rovers Dictata de antiquitatibus Romanis. 1 pag. 145 — 180 et II 

pag. 94 — 200 vacant. 

Scripsit I. E. Alberda van Menkema. 
Origo et ligatura ut supra. 



15K Chartac. 16,3 x 20,2. 184 pag. Saec. XIX. 

I. A. C. Rovers Dictata de historia recentiore (1500—1804). Pag. 116—184 
vacant. 

Scripsit l. E. Alberda van Menkema. 
Origo et ligatura ut supra. 



364 

181". Chartac. 20,5 X 26. 8 fol. Saec. XVIIL 

P. Buriuanni Pax ct Libertas. Elegia. Fol. 1 , 6 — 8 vacant. 

Hoc poema typis excusum est in libro cui titulus est P. Burmanni 

Poematuin lib. IV, p. 204 sqq. 

/\ Bumiannwt (1068 — /74/) fuit professor cUnjuentiae cet. Utlrajcvti vt Luyd. 
Batavorum. 

Donum viri doct. W. A. Enschede professoris Gronirujani. 

In ligatura chartacea. 



209". Chartac. 19 X 23. 2 fol. Saec. XVIII (1791). 
I. G. C. Adler Kpistola ad M. A. Schultens. 

Hafniae d. X. Septemb. MDCCXCI. Fol. 2™™ vacat. 
/. G. C. Adler fuit TheoL Dr. et Prof. Hafniae. 

■ 

Donum ut supra. 



209 b . Chartac. 18,5 x 22,5. 2 fol. Saec. XVIII (1791). 
P. F. Aurivillii EpiHtola ad H. A. Schultens. 

Upsaliae d. XV. Novembr. MDCCXCI. Fol. 2 vacat. 

/\ F. AurivilliiiH fuit praefectus Bibliothecae Academiae Upsaliemis. 

Donum ut nupra. 



. Papier. 21,2 x 33,5. 393 fol. XVII^ m XVIII^ eetiw. 

Land-Recht van Hunsingo, Fyvelingo ende het Wester-qnartier . . . De 
vijfde Drnck . . . Groningen. Hans Sas . . . 1647. Aanteekeningen van 
een XVII de -eeuwsche hand zijn toegevoegd in margine en op de ingevoegde 
bladen. Fol. -1—159. 

Extract(en) nyt Warffs prothocol soo op de Secretarij van de Hooge 
Gerichts Camer van Stadt Groningen ende Onuuelanden zijn (is) 
berustende. 1444 tot 1456. Fol. 160—177. Fol. 178—180 onbeschreven. 
Genomen uit het Protocol van Popco Everhardi en Rembert Ackema, thans 
ten archieve te Groningen (Catal. der Recht. Archieven, blz. 15), uitgegevenals: 
Warfsconstitutien en Oordeelen, uitg. Mr. H. 0. Feith (Verh. P. E. I. P. VII 1 ). 

Ex Remb. Ackema Warffs Protocol, 1595 tot 1653. Van een andere hand 
dan de vorige extracten. Fol. 181 — 266. 

Extract uit de Warfs Prothocollen beginnende met den 19 May 1595 en 
eyndigende inet den 26 Sept. 1701. Ex Renib. Ackeina Warfs-Pro- 
thocol. Met een andere hand dan de beide vorige. Het extract loopt tot 
19 Maart 1708. Fol. 267—286. Fol. 287—290 onbeschreven. 

Excerpeerde praejudicien. Uit de Protocollen der Hooftmannen Camer . . . 
beginnende 16 Januarij 1682 en eindigende 18 Dec. 1685. Yan dez. hand 
als het laatste extract. Fol. 291— 839. 



365 

Excerpeerde praejudicien. Uit de Protocollen der Hooftmannen Camer . . . 
over de jaren 1686, 1687, 1688, 1689. Appart over 't jaar 1690, 1691, 
1692, 1693, 1694, 1695. Van dez. hand. Fol. 340—393. 

Uit het voUjende nnmmer blijkt , dal dit handschrift heeft behoord aan Dr. Petnts 
Alberthoma, die van 1750 tot 1701 lid der Jlooge Justitiekamer was. Van hem ver- 
erfde het op mr. A. P. Driessen (± 1740 — 1826). Daarna kwam het in het bezit van 
den archivaris Mr. R. K. Driessen , na wiens dood in 1831 de Bibliotheek het verwierf. 
(Catnl. MSS. fol. n°. 9). 



258 b . Papier. 21 x 32,7. 47 fol. XVIP* en XVIIP* eeuw. 
Bundel diversen: 

Fol. 1— 6 ve,so . Extracten uit de Warfsprotocollen. 1 Nov. 1631 — 24 Oct. 
1670. Fragment, daar fol. 1 genummerd is pag. 21. XVII de eeuw. Fol. 7 — 7 verso 
onbeschreven . 

Fol. 8 — 10 ver *°. Evenzoo uit die van de Hoofdmannenkamer. 26 Jan. — 12 
April 1692. XVII de eeuw. Fol. 11 — l3 verso onbeschreven. 

Fol. 14 — 15 verso . Losse aanteekeningen omtrent de geschiedenis van Gro- 
ningen. 1320—1539. XVIH de eeuw. 

Fol. 16 — 16 verso . Losse aant omtrent eenige vonnissen, 1603—1656. 
XVIIde eeuw. 

Fol. 17— 17 verso . Evenzoo. 1603—1654. Bestemd voor Dr. Alberthoma. 
XVHI de eeuw. 

Fol. 18 — 19 vereo . Extract uit het protocol der Hoofdmannenkamer. 1 1 Maart 
1628. Voor denz. XVni de eeuw. 

Fol. 20— 20 verso . Aant. als boven. 1605—1696. XVIII de eenw. 

Fol. 21— 22 ve ™>. Aant als boven. 1641—1650. XVII de eeuw. 

Fol. 23. Vonnis van Marritje Willems, overtuigd van viervoudigen kinder- 
moord. Loosdrecht 28 Aug. 1665. Gedr. 

Fol. 24 — 25 vers0 . Request van Henricus Hermannius , gewezen predikant in 
Brazilie aan de Groningsche Eamer der West-Indische Comp., aandringende 
op uitbetaling van aan hem competeerende sommen. Z. d. Met gunstige 
beschikking van 25 Maart 1675. XVII de eeuw. 

Fol. 26— 27 ver8 °. Ex C. Baukens Warffs Prothocol (van de Hoofdmannen- 

kamer). 1 Nov. 1625. XVII de eeuw. 
Fol. 28—36, 38—47. Losse aant als boven. XVIII de eeuw. 

Fol. 37. Vorbericht van Wicht Korte aant omtrent Cauchen en Friezen. 
XVIH^ eeuw. 

Deze losse stukken lagen vroeger in het vorige n°. en zijn van gelijke herkomst. 
In portefeuille. 



351«. Papier. 21,5 X 32,6. 49 fol. XVP 1e eeuw. 

Van den Staet der tegenwoerdiger Nederlandtsche regierung ... A°. 
Doinini 1583. Fol. 1—16. Fol. lG VPn, ° on besohreven. 



366 

Met de bijvoeging: Aldus in Octobri tot Arnhem gestroyet als volget. 
Copie van het pamflet van der Wulp 560, Knuttel 652. 
Vervolg van het vorige. Fol. 17—31. Fol. 3 !▼«■«> onbeschreven. 

Aan het einde: Explicuit A°. millesimo quingentesimo octuagesimo «juarto. 
Hetzelfde vervolg. Fol. 32—49. 

Het begin, naar 't schijnt 2 fol., ontbreekt hieraan. 

Dit IIS. is in 1897 van het Rijksarchief to, Groningen naar de Universiteits- 
bibliotheek overgebracht. 

In XlXdr-eeuwschen band niet groene lintjes. 



431». Papier. 19 X 23. 102 fol. XIX* eeuw. 
(4. Vrolik, Verloskundige Uittrekaels. 

G. Vrolik (1775 — 1819) was professor te Amstcrdam. 

Op fol. 88: Geleesen in de vergadering van de Maatschappij der Wctonschappen te 
Middelburg den 9 Maart 1803. 

Geschenk van de erfgenamen van Prof. Dr. W. M. II. Sunger (18:Vl — 1898), die 
hoogleeraar in de verloskunde enz. te Groningen was. 

In portefeuille. 



432«. Papier. 20 X 32,5. 10 fol. XIX* 1 * eeuw (1838). 

J. H. Sanger, Aanteekeningen ointrent eene tnagnetische behandeling. 

Op fol. lOverao; Geeindigd 30 November 4838. 
Geschenk als boven. 
In portefouille. 



432 b . Papier. 16 x 21. 24 fol. XIX^ eeuw. 

J. H. Sanger, Gezondheid en Ziektekunde. Fragmont. 

Geschenk als boven. 
In portefeuille. 



432 f . Papier. 21,5 X 35. 208 en 54 pag. XIX** eeuw. 
A. E. Simon Thomas, Lessen over Verloskunde. 

Simon Thomas (1820 — 1886) was professor in de verlosknnde ent. te Leiden. 
Doorschoten exemplaar met aanteekeningen van den schrijver van het dictaat , 
W. M. H. Sdnger. 

Geschenk als boven. 

In papieren band. met lederen rug. 



\ 



367 

434». Papier. 18,5 x 22,5. 2 fol. XIX«* eeuw (1817). 
M. v. Maruin, Rrief aan Baron C. R. T. Krayenhoff. 

Haarlem 19 Jan. 1817. Over een electriseermachine. Fol. 2 vor8 ° onhesohreven. 
M. Vi\n Marutn {1150 — 1837) was secretaris der Iloliandsche Maatschappij van 
Wetenschappen te Ifaarlem. 

(leschenk van Prof. Dr. W. A. En&chedc te Groninyen. 



570". Rapttata Mantuanus (Buschoducis 1519). 

Cum notis manuscr. saec. XVI. 

586**. E. J. Thomassen a Thuessink, Waarnemingen over de vacoine of k<>o- 
pokken. 2 dln. 's Hage, 1803. 
booischoten exeinplaar inet eigenliandige aanteekenin^en vun den schrijver. 



ADDENDA ET CORRIGENDA. 



Pag. 32 lin. 32 et pag. 33 lin. 4: Origo (ut supra), lege: Donum viri doct. I. A. Feith 
anno 1896. 

Pag. 41 lin. 3: in Frisia, lege: in conventu Thabor prope Sneek. 

Pag. 45 sqq. Codices n°. 117, 118, 121, 122, 132, 133, 152, 348, 585 ex bibtiotheca Simonis 
Abbes Gabbema historiographi Frisiae, qui titulos in dorso scripsit, in bibliothecnm 
(oannis van der Waeyen eius successoris translati sunt, ut patet ex codice asservato 
in Bibliotheca Societatis Frisicae Leovardiae cui titulus est Inventaris van de Boeken 
etc. ten sterfhuyse van Gabbema (1690), Mss. in folio 4, 7, 23, 28, 33 et Mss. in 
quarto 3, 8, 19, 20. 

Pag. 117 lin. 1: Mengeler, lege: Wengeler. 

P:ig. 133 lin. 19 — 27: Gedr. Mon. Gron. ct., lege: Gedr. Oorkondenb. van Gron. en Di. I, 
blz. 114 vlg.; blz. 146 vlg.; blz. 394 vlg.; II, blz. 88 vlg. 

Pag. 169. Oodex n°. 320 anno 1897 ex Bibliotheca in Archivum Groningunum translatus est. 

Pag. 170 lin. 39: 1332, lege: ± 1323. 

Pag. 171 lin. 11: 332, lege: 322. 

Pag. 235 lin. 39: Panthonspeus , lege: Parthonopeus. 

Pag. 263 lin. 18: 439, lege: 539. 

Pag. 266 lin. 20: 568—570, lege: 567—569. 

Pag. 291 lin. 21 : S. Gockinga , lege : J. Gockinga. 



I N D E X. ') 



A. 



Aanteekeningen , Varia, 342. 
Abacus de metrorum pedibus, 103. 
Abbenbroek, Familie, 347. 
abu-Abdallah Mohammed ibn-D&wud a^-Qin- 
Mdji , Compend. grammatices Arab. , 461. 
Abelstokstertil (Onderhoud v. d.), 328. 
Achtkarspelen , Zeendbrief, P. E. 29. 
Ackema, Remb., vid. WarfsconstitutiSn. 
Acro, 204. 

Acta apostolorum Arabice et Lat, 459. 
Acta Emdana, 1606—1607 sqq, 142. 
Acta Synodi Drenthinae, 576. 
Adhortatio ad plebem rusticam, vid. Emmius. 
Adler, I. G. C, Epistola, 209» (Suppl.). 
Adrichum, Familie, 347. 
Aduard, Klooster, 258, 283, 386, 387. 

— Zijlrecht enz., 321, 328, P. E. 75. 
Adversaria iuridica, 75. 
Adversaria iuris, P. E. 86. 
Aelianus, Cl., 195, 197. 

— Opera omnia (Tiguri 1556) cum not. mss. , 
514, 515. 

— Varia Hist. (Lips. 1829) cum not. mss. , 
516. 

Aenigma de progressione , 103. 
Aertsz, Hendrik, 365. 
AeschJnes, 195, 205. 

Aeschylus, Tragoediae (Lips. 1853) cum 
not. mss., 498. 

— Prometheus (Leipz. 1878) cum not. mss. , 
499. 

Afbeeldingen van Chineesche visschen , 433. 
Africa, Aardrijkskunde , (Middelned.) , 405. 
Alberda (Afstammel. v. Bonno) , P. E. 38. 
Alberthoma, Rob., Adversaria Biblica, 574. 
Albertus Magnus , Summae theol. pars. 1 , 12. 

— Commentarii in libr. I et IV Senten- 
tiarum, 13. 

— Tractatus de anima, 101. 

— Speculum astronomiae, 103. 



Alblas, Familie, 347. 

Albrecht v. Saksen, Verdrag met Edzard 

en Uko v. Oostfriesl., P. E. 55. 
Alda Ombecht, Iudicium abbatum, P. E. 39. 
Alfonsus de Spina, Fortalitium fidei (Ex- 

cerptum), 103. 
Alkemade, Familie, 347. 
Alkemade, K. v., en P. v. d. Schelling, 

De moord van Floris V , 363. 
Allert thoe Oesterwerum , Geschil met het 

klooster, 258. 
Almeloo, Overdr. van rechten, 249. 
Almanach van Ampten der Ommelanden, 

P E 105 
Almanak 1536—1555, P. E. 21. 
Almonde, Familie, 347. 
A. L. P., Gedichten, 410. 
Althusius, Brief, 142. 
Alting, Bernard, Verhandelingen(extr.),336. 

— Syndicus ofte Pensionarius, 337. 
Altingius, Daniel, Epistolae, 207. 

— Memorie, 142. 

Alting, Gerhard, Gedichten, 410. 
Altingius, Henr. , Theologia theoretica, 35. 

— Menso, Vita, vid. Emmius. 

— Menso Ir. , Notulae itineris per Germ. , 
Helv. et Galliam, 114. 

— Geographia de Bat. et Fris. cet, 115. 

— De itineribus per Graeciam cet, 115. 
Alting, Menso, Lat. gedicht, 297. 

— Varia iuridica, P. E. 85. 

— Taalkundige Aanteekeningen , P. E. 85; 
Amama, Sixtus van, Brieven, 142. 
Ambachten in de kloosters, 255, 299, 300, 

389. 
Amphilochius episc. Icon., 196. 
Ampliatie v. d. Ordonn. v. d. Hove v. 

Utrecht (Utr. 1679) met hss. aant, P. 

E. 107. 
Amstel, Familie, 347. 
Amsterdam, Waterrecht, P. E. 12. 

— Burgemeesters , 351 (p. 190). 

— Pachtersoproer enz., 351 (p. 195, 196). 



l ) B. B. = Bibliotheca Backeriana. 

P. E. = Bibliotheca Societatis Pro Excolendo Iurc Patrio. 
Codices Groning. 



24 



370 



Andel (den), Schutstal, 283. 

Andree, Brief, 142. 

Anna, Gouvernante, 351 (p. 197). 

Annotat. in physicam, vid. Lammers. 

Anonymus Nordanus , Chronicon Frisiorum , 

140. 
Antiphonarium , 26. 

Apel (Memorie van het klooster ter),B. B. 23. 
Apologia urbis Emdanae, 143. 
Appianus, 195. 
Appingedam, Privilegten en rechten, 257, 

283, 321, B. B. 2, 32, P. E. 12. 

— Geschillen en overeenkomsten met Gro- 
ningen betr. stapelrecht, 255, 300, 388, 
389, B. B. 2, P. E. 55. 

— Verover. door de Saksers, P. E. 31, 34, 
35, 54. 

Apuleius, Apologia (Berol. 1864) cum not. 

mss., 539. 
Arba'In, Sylloge traditionum, 474. 
Arckel, Corn. van, Lijkdicht, 351 (p. 187). 
Aristophanes , 185. 

— Comoediae (Lips. 1842) cum not. mss., 
501. 

— (Lips. 1867—68) cum not. mss., 502. 
Aristoteles, De coelo, 101. 

— De generat. et corrupt., 101. 

— Meteorologica , 101. 

— Naturalia parva, 101. 

— 163 - 165, 167, 168, 195, 205. 

— (Pseudo-), Secreta secretorum, 15. 
Arkel, Familie, 347. 

Arminius, Jacobus, Misc. theol., 31. 

— 351, (p. 184, 193, 195). 
Arnhem, Privilegien en keuren, 237. 

— 2 charters en register van brieven , 365. 
Arntzenius, H. J. , De origine et progessu 

iur. Belg. civ., 91. 

— Redev., P. E. 11 (no. 99). 
Arrianus, 195. 

Arusianus Messus , Exempla elocut. ex Yir- 

gilio cet. , 180. 
Arzachel, Canones universales, transl. Gcr. 

de Cremona, 102. 
Asperen, Familie, 347. 
Assendelft, Familie, 347. 
Athanasius, 197. 
Athenaeus, 198. 
Attena, Genealogia, 146. 
Augsburg, Verdrag van, 300. 
Augustinus (S.), De civitate Dei, 6. 

— Manuale, 10. 

— De musica, 103 (p. 40). 

— Over het kind voor de geboorte, 256, 
257, 279. 



Augustinus (S.), Hantboexkrjn , P. E. 8. 

— (Ut S.) Suchtinge, P. E. 8. 

— (Van S.) enz., P. E. 20, 22, 24-26, 
30-33, 36. 

Aurich, Gravamina, 142. 
Aurivillius, P. F., Epistola, 209»> (SuppL). 
Ausonius BurdigaL, Opera (Amst 1669) 
cum not. mss., 542. 

— Opera (Mannh. 1782) cum not mss., 
543. 

— Opera (Bipont. 1785) cum not. mss. , 544. 

— OpuBcula (Berol. 1883) cum not. mss., 
545. 

Aventmael (Dat) ons Heren vergadert wten 

vier Ewangelisten , P. E. 8. 
Avercampius , Everh. , Album amicorum, 210. 
Avicenna, Canon (Excerpta), 466. 

— Hortus, 467. 

Avienus, Descriptio orbis terrarum, 180. 



B. 



Back, Abraham de, 351 (p. 187). 

Backer, Wessel, 351 (p. 188). 

Bacon , Roger , Perspectiva applic. natural. , 

103. 
Bahr, Gedichten, 408. 
Baehrens, Aem., Notae in Lucilium, 521. 

— Notae in Ovid. Halieutica, Gratii et 
Nemesiani Cynegetica, 523. 

— Notae in Vergilium, 526. 

— „ „ CatulL, TibulL, Propert.,531. 

— „ „ Lucanum, 534. 

— „ „ Lucilium Iun., 535. 

— „ „ Val. Flaccum, 536. 

— „ „ Papinium Statium, 537. 

— „ „ Apuleium, 539. 

— „ „ Iulium Fiorum, 540. 

— „ „ Orestem tragoed., 541. 

— „ „ Ausonium, 543 — 545. 

— „ „ Corippum, 546. 

— „ „ Dracontium, 547. 

— „ „ Orientium, 548. 

— „ „ Maximianum Etruscum, 549. 

— „ „ Cic. Brutum, 551. 

— „ „ C. Tac. Dial. de orator., 557. 

— „ „ C. Tac. De vita Agricolae , 558. 

— „ „ Script. Trist. Aug. , 562. 

— „ „ lib. de orig. gentis Rom. , 564. 

— „ „ Catonis Disticha, 567. 

— „ „ Panegyr. Lat. XII, 568. 

— „ „ Priscianum, 569. 
Bakenesse, Familie, 347. 

Baptista Mantuanus (Buschod. 1519) cum 
not. mss., 570 a (SuppL). 



371 



Barbeytfac, I. , Histoire des anc. traitez 
(Amst. 1739) cum not. mss. , 573. 

Barriere-steden , 351 (p. 191). 

Basilius Magnus, 204. 

Batenburg, Rechten enz., 244. 

Baukens, Cebes, vid. Warfsconstituti&i. 

Beaumont, Famiiie, 347. 

Beckering, L., Redev., P. E. 11 (no. 185). 

Beduidinghe (Ene) van allen Bechten, P. 
E. 38. 

Beka, Joa. de, Chronicon, 118, 119. 

Bekesteyn, Familie, 347. 

Beklemrecht (Stukken over het), 81, B. B. 
24—28. 

Bellen, S. V., 351 (p. 195). 

Belling wolde , Lqst v. Richters, 261. 

— Landrecht enz., 310, 336, B. B. 21, 22. 
Bempden, D. H. Oilles v.d., 351 (p. 195). 
Beninga, Genealogia, 146. 

Benninge, Sicke, Kroniek, 380 — 384, B. 

B. 41 , 42 , P. E. 54, 89 , 90. 
Bentink, Graaf v., 351 (p. 195). 
Berg, Paulus v. d., 351, (p. 197). 
Bergmannus, Egb., Disput. iurid. de iure 

antichretico, 74. 

— Cessio Schwartzenbergica, 74. 

— Disceptatio de coena domini et anima 
rationali, 74. 

Berk, Familie, 347. 
Berkenrode, Familie, 347. 
Berkhout, Familie, 347. 
Bernardus (S.), Sermones, 9. 

— Meditationes ad humanae conditionis 
cognitionem, 10. 

— Enlike sprekinghe, P. E. 8. 

— (Soven puncten van S.) teghen die seven 
hovet sunden, P. E. 8. 

Bortling, A., Redev., P. E. 11 (no. 146). 

Beveren, Familie, 347. 

Bevergeerne, Arn., Kroniek van Munster, 

348. 
Beverwijk, Familie, 347. 
Beyer, Gerrit, Gedichten, 410. 
Beza, Theodoras, Observationes ex praelec- 

tionibus in Euangelium Johannis, 28. 
Biblia Latina, ex vers. S. flieronymi, 2 — 4. 

— flebraica, 455. 

— Hebr. (Lips. 1739) cum not. mss., 587. 

— Nederd. (Arast. 1644) cum not. mss., 
574. 

Bibliotheca Johannis van Hoorn, B. B. 1. 
Blaedegem, Familie, 347. 
Bleeker, P., Brieven, 433. 
Blijenburg, Familie, 347. 
Blqham, Sententien, 336. 



Boddaert, Pieter, Gedichten, 410. 
Boddens, Abraham, 351 (p. 197). 
Boeck (Eyn) der rechtonge geh. Excerpta 

legum, P. E. 22—24, 28, 32, 36. 
Boeck der gheestel. ende wartl. rechten, 

P. E. 83, 84. 
Boendermaker, Matheus, 351 (p. 196). 
Boerhave , H. , Tractatus collegii chemici , 98. 

— Annot. in C. Plumierii Plantas Ameri- 
canas, 98 a (Suppl.). 

Boer (ten) , Redgerrecht , 258 , P. E. 38. 

— Klooster, 258. 
BoSthius, Geometria, 103. 

— Arithmetica, 103. 

— 201 , 204. 
Boetzelaer, Familie, 347. 
Bogaart, procureur, 351, (p. 188). 
al-Bohtorf, Ham&sah, 464. 

Bol. Joost v. d., Gedichten, 410. 
Bolten, Jasper, 351 (p. 197). 
Bonaventura (S.), Soliloquium de IV exer- 
citiis, 10. 

— Profectus (Nederd.), P. E. 9. 
Bonhart, Nic, Quaest de individuis, 164. 

— Dict. in Aristot. physica, 165. 

— Quaestiones, 166. 

— Quaest in physica Aristot, 167. 

— Dict. in Aristot. metaph., 168. 
Bonifacius IX papa, Epistolae, 120. 
Bontekoning, Floris, 351 (p. 197). 
Booth, Familie, 347. 

Boreel, 351 (p. 194). 

Borghorn, Tapperij, 283, 321. 

Boschuysen, Familie, 347. 

Bosman , I. , Logicae precepta , 68 a (Suppl.). 

Boudewijnszen, 351 (p. 194). 

Boukhorst, Familie, 347. 

Boursault, Gedichten, 408. 

Bovillus, C, De circuli quadratura, 103. 

— De cubicatione sphaerae, 103. 
Boyer, H., Brief, 142. 

Brake, Pieternella, 351 (p. 187). 
Brakel, van, Adnot. in Horatium, 192. 
Brandt, G., Stukken betr. de Historie der 

Reformatie van , 227. 
Brink, Jan ten, vid. Dict. in Hor. 1. I Od. 

I— III. 
Brocmania, Iudicium abbatum, P. E. 39. 

— Statuta iudicum , P. E. 39. 
Brocmanni, Verbond, 386, 387. 
Broke, thom, Genealogia, 146. 
Broukhusius, J., Epistola, 209. 
Brugmans, Ant, Dictata in logicam, 68. 

— Dict in Euclidis geometriam, 113. 

— Redev., P. E. 11 (n°«- 72, 90, 103). 



372 



Bruno, H., 351 (p. 187). 
Brunsema, Mellaeus, Oratio pro nova iurid. 
facultate Gron., 73. 

— Dictata in Instit. Iust. I, 73. 
Brunswqk, hertog van, 351 (p. 191). 
Bullae variae, 23, 120, 124. 
Buren, Landrechten, 243. 

Burg, Claesge v. d., 351 (p. 186). 
Burkena, Gedichten, 408. 
Burmannus, A., Adversaria linguae et litt. 
Lat, 179. 

— P., Elegia, 181 a (Suppl.). 

— Sec. , Petr. , Index scriptor. hist. cet., 149. 

— Dict in libr. I et II Odar. Horatii , 182. 
Busch , M. J., Redev. , P. E. 11 (n 08 - 110, 143). 
Buurmanja, Epigr. in J. G. Frisonem, P. 

E. 37. 



C. 



Caesar, C. Iul., De bello Gall. et civ. (Lips. 

1844) cum not. mss., 555. 
Calaminus, Petrus, Misc. theol. , 31. 
Calculatio areae circuli, 103. 
Calendarium anni 1307, 104. 
Camminga, V., Verklaring, 142. 
Cankena, Genealogia, 146. 
Capitularium chartarum Venetarum, 130. 
Cappelle, J. P. v., Aanm. op Hooft'8 His- 

torien, 414. 

— Voorlez. over den Nederd. Stql, 414. 
Carmina Turcica, 474, 491. 

Carolus Magnus, vid. Privilegium. 
Caron, Brief, 142. 
Carspelen, Zeendrecht v. d. 7, 283. 
Cartularium praecipue de III Ord. S. Fran- 

cisci, 120. 

Cassianus, Tractatus de , 8. 

Cassiodorus, 204. 

Catalogus Bibliothecae Julsinghianae , 181. 

Catalogus libr. bibl. Univ. Gron. (Gron. 

1669) cum not mss., B. B. 50. 
Cato, Disticha de mor. (Berol. 1869) cum 

not mss. , 567. 
Catullus, 204. 

— (Lips. 1863) cum not mss., 531. 
Changuion, Frans, 351 (p. 188). 
Chaulieu, abb6 de, Gedichten, 408. 
Chevallier, Paulus, Institutiones theol., 64. 

— Commentatio de naturalistis , 65. 
Christmannus , J., Institut Arab. et Tnrc. 

linguae, 169. 

— Meditationes sermonis Turc., 169. 

— Lexicon Arabicum in Acta apost. , 459. 

— Exercitationes linguae Turcicae, 485. 



Christoffel van Oostfriesland, Verklaring, 142. 
Chrysostomu8, Ioa., 196. 
Cicero, M. T., De offidis, 158. 

— 175, 176, 180, 189, 194, 195, 201, 204. 

— de oratore (Venet. c. 1470) cum not 
mss., 550. 

— Brutus (Regim. 1844) cum not mss. , 
551. 

— Opera (Lips. 1849) cum not ross., 552. 
Cirksena, Genealogia, 146. 

Clage, Hier begint een droevelijcke , 222. 

Claghe, Onzer Vrouwen, 405. 

Clant, Ludeken, Geschil met Ewsum en 

Heerastra, 386. 
Claudianus, 204. 
Clusenaere (Van den), 405. 
Coccejus, J. , Lexicon Hebr. et Chald. (Franc. 

ad M. 1689; Franc. et Lips. 1714) cuin 

not mss., 590, 591. 
Cock, G. Th. de, Gedichten, 410. 
Coenders de Helpman, Abel, Quaest. et 

observ. ex iure civili, 72. 

— Brieven enz., 142. 

Coenders van Helpen, W., Nobiliarium 

Groninganum, B. B. 43. 
Coene, Daniel, Gerijmde Leerstukken II, 

407. 
Coeverden, vid. Koeverden. 
Comestor, vid. Petrus. 
Comminaeus, 172. 

Concilium Basileense, Epistolae, 120. 
CondS (Lettres du Prince de), P. E. 93. 
Consilium datum archiduci Alberto , P. E. 93. 
Constitutien behels. Ordonnantien op Saaken 

van Houlijken etc. (Gron. 1721) met hss. 

aant, B. B. 56. 
Constitutiones , XXIV, P. E. 93. 
Corippus (Berol. 1878) cum not rass., 546. 
Comelii , Andreas, Chron. Frisiae (Extr.), 139. 

— Kroniek v. FriesJand, 366, 367. 
Court, P. de la , 't Welvaren der Stad Ley- 

den, 233. 
Cramerus , Mich. , Notae in Herodotum , 509. 
Crantius , Alb. , Metropolis (excerptum) , 138. 

— Saxonia (extracten), 300. 

Cras, H. C, Aant op H. de Grootfs Holl. 

regts-geleerthey t , 577. 
Crinitus, Petrus, De honesta disciplina , 103. 
Chronicon ducum Brabantiae, 122, 123. 
Chronica der Freeszen, P. E. 88. 
Chronicon Fris., vid. Anonym. Nord. 
Cronicon (Rarum) Gelriae, 365. 
Chronicon Gron., 138. 
Curtenius, Petr., 351 (p. 198). 
Curtius (Q.) Rufus, 175, 178. 



373 



Cuyck, P. van, Gedichten, 408. 
Cyrillus, 196, 201. 



D. 



Dam, vid. Appingedam. 

Damme, Hendrik van, 351 (p. 188). 

Damsterdiep, 258. 

Dares Phrygius, 201. 

David episc. Ultrai., Epistolae, 120. 

Decalogus Arabice, 458. 

Deckerius , loannes , Dictata in primam par- 

tem Summae S. Thomae, 29. 
Dedel, I. Hudde, 351 (p. 195, 196). 
Deductio de agris allutis in Fris. Or. , 146. 
Delfzijien (Zijlrecht der drie), 256—258, 

321, 322, 324—326, B. B. 32, P. E. 

26, 34, 75. 
Deli Burader, Opusc, 488. 
Demosthenes, 195. 

— Orationes (Lips. 1852) cum not. rass., 508. 
Deventer, Verbondbrief enz., 247, 248. 
Dictata in librum Porphyrii, 164. 

— in categorias Aristotelis, 164. 

— in Aristot. cle interpretatione , 164. 

— in Aristot. anal. prior., 164. 

— de relationibus , 164. 

— in Horatii libr. I Odas I— III, 190. 
Dionysius Halicarn., 205. 

— Opera omnia (Lips. 1829) cum not. mss. , 
513. 

Dioscorides, 197. 
Diploma Turcicum, 486. 
Discussio contra Arminii et Utenbogartii 
Rationes synodi f uturae praeparatorias , 33. 
Dispositie (Nadere) voor de Hooge Justitie 

Karaer (Gron. 1734) met hss. aant. , 582. 
Disputatio de habitibus, 165. 
Divisiekroniek , vid. Henricus Goude. 
Diwan poetae Turcici anonymi (fragmen- 

tum), 491. 
al-Djauharl , Lexicon Arabicum, 462. 
Dokkum, Admiraliteits-coilege , 260. 
Dollard (Getuigenissen betr. den), 300. 

— Kaart van het verdronken land, P. E. 
111. 

Donatus, Artis gramm. pars, 160. 
Doorn, M. v., Dict. in Aristot. analyt. 
prior., 164. 

— Dict. in Aristot. topica, 164. 

— Quaestiones in paedicamenta, 164. 
Doorneweert (Weg van), 328. 
Dordrecht (Kerkenorde v.), 223, P. E. 10. 
ibn Doreid, Poematicon (Hardervici 1768) 

cum not. mss., 593. 



Douvelde, Dijkrecht, 365. 

Dracontius, Orestes tragoed. (Wratisl. 1875) 

cum not mss. , 547. 
Drayer Jr., R., Gedichten, 408. 
Drenthe, Landrechten en Privilegifin, 248, 

249, 252, 255, 259, 388, P. E. 27. 

— Verdragen met Groningen, 284. 

— Kerkel. zaken; acta Synodi, 576. 

— Zeendrecht, P. E. 33. 

— Verhouding tot den bisschop van Utrecht , 
P. E. 30. 

— Verschillende stukken, 258, 387, 388. 
Drenterwolde , Afwatering, 321. 
Driessen, A., Gedichten, 410. 

— A. P., Aant. omtr. beklemrecht voor 
Abel Derks kinderen, B. B. 25. 

Driessen, R. K., Redev., P. E. 11 (no. 179, 
187, 201, 209, 232, 253, 259, 300, 326, 
334, 343, 344, 346). 

Dsahni Efendi, Carmen, 489. 

Dumouriez, 351 (p. 191). 

Duraeus, Iohannes, Epistolae, 36. 

— Pensa ad unitatem evangelicorum , 36. 
Duurswold, Verklaring der brouwers, 299. 

— Verdrag betr. naboute, P. E. 38. 



E. 



Eck- v. Noordwijk, A. E., Gedichten, 410. 

Edict, Eeuwig, 364. 

Edzard van Oostfriesland , Verdrag met 

Groningen, 300. 
Eekhout, G. W., Redev., P. E. 11 (C). 
Eemsgoo, Verbond, 386, 387; cf.Emsiger. 
Eenumraer Lanckrecht (Slijting van het), 

P. E. 38. 
Eenrum, Dijkrecht, 322. 
Eerde, E. van, Redev., P. E. 11 (C). 
Eerde, I. R. v., Dictata de antiquitatibus 

Rom., 151 a (Suppl.). 
Eester Redgerrecht (Slijting van het), P. 

E 38 

— Lanckrecht (Slijting van het), P. E. 38. 
Egten, Casper van, 351 (p. 198). 
Elburg, Willekeuren enz., 237, 241, 242, 

365. 
Emden, vid. Acta. 
Elmasin, Hist. Saracenica (L. B. 1625) cum 

not. mss., 588. 
Emery (d'), 351 (p. 184). 
Eraisgonia, Iudiciura abbatum, P. E. 39. 

— Statuta iudicum, P. E. 39. 

Emmery , C. C. , Redev., P. E. 11 (n 08 - 6 , 23). 
Emmius , Ubbo , Historia Frisiae 1499 — 1564, 
137. 



374 



Emmius, Ubbo, Rerum Gron. commentar. 
breves, 138. 

— Extracta ex Andr. Corn. Chron. Fris., 
139. 

— Annot. de Frisia Orient. et urbe Emdana, 
141. 

— Epistolae, 142, 200, 207, 385. 

— Vindiciae iuris populi, 143. 

— Adhortatio ad pleb. mst, 143. 

— Historia nostri temporis, 143 — 145. 

— Geneaiogiae, 146. 

— Annotat. de privil. Brab. et de historia 
Flandriae, 147. 

— Itinerarium in Genevam, 153. 

— Excerpta Aristotelica , 163. 

— Testimonia, 207. 

— Notjtiae breves, 207. 

— Varia, 207. 

— Extracten uit werken van, 385. 

— Notae in Giseken. Apol. pro Hamel- 
manno, 571. 

— Vita Mensonis Altingii, P. E. 3. 
Emo, Chronica, 116, 117. 

Empereur, Constantinus 1', Misc. theol., 

31. 
Emsiger Landrecht (Friesch) , P. E. 13 , 14. 

— (Nederd.), P. E. 15. 
Enekens, Eygerdt, Stukken, 256. 
Engelbert, Afwatering, 258, 325. 
Engelhard, J. A., Redev., P. E. 11 (n 08 - 

16, 32). 
Engelinus, Joh., Dict in Aristot topica, 
164. 

— Dict. in Aristot. physica, 164. 
Enkhuizen, Hantvesten, 232. 
Enno III, Brieven enz., 142. 

Enschut, C. A. v., Encyclopaedia iuris, 
88* (Suppl.) , 92. 

— Lectiones de iure publioo,88 b (Suppl.). 

— Lectiones de iure criminali , 88 c (Suppl.). 
Epictetus, 195. 

Episcopius, Sim., 351 (p. 193, 195). 
Epistola ad quendam novicium, 23. 
Epistola de methodo examinandi caussarum 

processus, P. E. 85. 
Epistolae Paulinae Graece, 1. 
Epistolae Catholicae Arab., 460. 
Eppens, Abel, Kroniek, P. E. 91. 
Esaias die propheet seyt, 222. 
Essen, klooster, 258. 
Esther , lib. , Hebr. , 456. 
Euclides , vid. P. a. Schooten et Ant. Brug- 

mans. 
Euclides door F. v. Schooten (Leyd. 1617) 

met hss. aant, 586. 



Euripides, 205. 

Eusebius, 201. 

Evaluatielqsten , 365, P. E. 27, 31, 35. 

Everhardus de Warendorp, Canon, 103. 

Ewsum (Jonker van), 258. 

Ewsum (gebr. v.), Geschil met L. Clant , 386. 

Excerpta legum, vid. Boeck. 

Exempel (Een) van der doot, 222. 

Exempla varii scripturae generis, 487. 

Extract uit decisien van Arbiters der Om- 

landen (Gron. 1655) met hss. aant. , 580. 
Eyben , Martinus , Annot de Graec. et Neo- 

ter. auctoribus, 172. 

— C. Tacitus in ord. alph. digestus, 173. 

— Index in L. Florum , Vell. Paterc. et C. 

— Sallust Crisp. , 174. 

— Annot de Lat. scriptor. minor., 175. 

— Index in Ciceronis libr. de officiis cet, 
176. 

— Index in C. Plinii Sec. epistolas, 177. 

— „ „ Q. Curtium Rufum, 178. 
Eygemans, Henrick, 365. 
Eygemans, Joh., 365. 



F. 



Faan, Zijlrecht, P. E. 33. 

Fagel, Raadpensionaris , 351 (p. 187, 191, 

192). 
Faidhl, Mesnewi, 480. 
Faille, J. Baart de la, Redev., P. E. 11 (C). 
Farmsum, Brug en Schot, 258, 321. 
Feith, H. O., Redev., P. E. 11 (C). 

— Brief, 142. 

Feith, R., Gedichten, 410. 
Feltmann, G., De libertate gentis Frisicae , 
sigillatim Jeveranae, P. E. 4. 

— Auffsatz vom Strandt Recht, P. E. 95. 
Firuzabadi, Q&mfis, 463. 

Fi velgoo , Landrechten , 254 , 256 , 258 , 279 , 
P. E. 14, 20—28, 30—36, 39, 69. 

— Erfrecht, 254, 256, 279, P. E.20— -28, 
30—36. 

— Keuren, 279, P. E. 12, 25,31,34,35. 

— Clauw v. Redger-, Lanck-, en Over- 
rechten, P. E. 77. 

— Zeendbrief, 257, 279, P. E. 23, 29, 
31, 33, 34. 

— Verbond en verdrag , 386 , 387 , 389 , 
P. E. 22, 33, 55. 

Fivelingoo, vid. Fivelgoo. 
Fledorp, Dijkrol, 267. 
Florus, L, Epitomae (Lips. 1852) cum not. 
mss. , 540. 



375 



Florus, L, 174, 175. 

Fockens, J., Redev., P. E. 11 (n°- 11). 

Fokswolde, Zjjlvesten, 258. 

Folkers, Peter, Getuigenverhoor, 267. 

Fons et origo iuris, P. E. 31. 

Fontenelle, Gedichten, 408. 

Formulierboek , Juridisch, 335, 341. 

Formulierboek voor offic. acten, 340. 

Forum Groninganum, 76, B. B. 3. 

Fortalitium fidei, vid. Alfonsus de Spina. 

France (Quelques documents sur 1'histoire 

de), P. E. 93. 
Franciscus de "Villa, Postillae, 20. 
Francken, C. M., Epistola, 180. 
Fredericus III episc. Ultrai., Epistolae , 120. 
Freytag, G. W., Lexicon Arab.-Lat. (Hal. 

Sax. 1830— '37) cum not. mss. , 594. 
Friesland, Rechten, 253, 254, 256, 258, 

279, P. E. 13-39, 93. 

— Oude Fr. Wetten, 254, P. E. 18, 19, 
34 35. 

— Privilegia, 119, 258, 300, P. E. 30,93. 

— Zeendrecht, 254, 256, P. E. 23, 33, 
34, 37, 39. 

— Kerkenorde, 223, P. E. 10. 

— Resol. d. Staten , Registers daarop , enz. 
351 (p. 194), 371—379. 

— Resolutie der Gedep. Staten, 36. 

— Memorien, 260. 

— Geschiedk. aant., 300. 

— Defensie, 260. 

— Geschil met Groningen, 386, 387, P. 
E. 55, 59. 

— Yrede en Zoenbrief, 249, P. E. 30. 

— Landmaten, 103. 
Friezen vid. Friesland. 
Friezenveen, Privilege, 249. 
Fulgentius, 204. 



G. 



Gaerden (Van den drie), 405. 

Gallus, 204. 

Gansfort, vid. Wessel. 

Garmerwolde, 258. 

Gaykinga, Famiiie, 283. 

Gebeden, 405. 

Ghebet (Een seer schoon) van der hilligher 

drievoldicheit, P. E. 8. 
Gedichten , Nederl. en Fransche , 256 , 408 — 

410. 
Gedichten (Histor., Spot- en and.), 351. 
Gelderland, Rechten en Privilegi§n, 245, 

364, 365. 
— Erfopvolging 1538, 247. 



Gelderiand , Stukken over de gesch. v. , 364 , 

365. 
Gelkingelant, Accoord, 322. 

— Dijkbrief enz. , P. E. 75. 
Gelre, vid. Gelderland. 
Genealogiae aliqu. nobil. Fris. Or., 146. 
Genesis, c. I — XII Hebr., 456. 

George v. Saksen , Verdrag met Groningen, 

P. E. 55. 
Georgius Hamartolus, Chronica, 202. 
Gerardus Groet sive Magnus, De matrimo- 

nio, 21. 

— Epistola de statu mod. presbyt. , 21. 

— „ de quodam volente beneficium 
curatum accipere, 21. 

— De presbyteris focaristis, 21. 

Germanus archiepisc. Constantinop. , 196. 
Gerson, Iohannes, De contractibus emptio- 

nis et venditionis, 21. 
Gesta Romanorum, 162. 
Ghetiden (Van den zeven), 405. 
Getqdenboek, Nederl., 219, 220. 
Ghieze, Philips v. d., 351 (p. 189). 
Giethoorn, Rechten, 365. 
Gildrecht, vid. Groningen. 
Gilles, Jacob, 351 (p. 188). 
Gisekenus, G., Apoi. pro H. Hamelmanno 

(Lemgov. 1600) cum not. mss., 571. 
Gockinga, J., Redev., P. E. 11 (n<> 8 - 9, 

25, 39). 
Gockinga , R. B. , Redev. , P. E. 11 (n os - 4, 52). 
Gockinga, S., Aant. op Gron. Recht, P. 

E. 97. 
Godlinze, Indijking, 317. 
Goes, PrivilegiSn, Handv. enz. , 235. 
Goeverneur , J. J. A. , De Keesiade, B. B . 48. 
Golius, J. , Notae in Elmasin, Hist. Sara- 

cenica, 588. 

— Lexicon Arab.-Lat. (L. B. 1653) cum 
not. mss., 589. 

Goltsna, G. W., Hist. v. Westeremden, 

P. E. 65. 
Gomarus, Franciscus, Misc. theol., 31. 

— Loci communes theol., 34. 

— Comm. in Ep. Jacobi, 34. 

— 351 (p. 184). 
Goor, Vrystoel, 246. 

Goor den Oosterling, J. A. v., Gedichten, 

408. 
Goorecht, Kerspelen, 258. 

— Praefecten, 261. 

— Afwatering, 321, 336. 

Goutum, Staat v. Patroonslanden , 370. 
Graeuwen, S. C. 's, Gedichten, 410. 
Grafhorst, Rechten, 247. 



376 



V 



1? 



» 



Gratama, S., Dictata in ius naturale, 89. 

— Dictata in ius sociale, 89. 

— Proleg. iur. publ. universalis, 90. 

— Dict. in ius naturae, 92. 
„ hist. iur. Rom. , 92. 
„ Institut. Iustin., 92. 
„ Pandectas, 92. 

— „ „ ius publ., 92. 

— „ „ „ criminale, 92. 
Grave, Zoen, 365. 
Gravenhage ('s), Kerkenorde, 223. 

— Offic. stukken, 359. 
Gregorius Magnus, Dialogi, 7. 

— seyt, 222. 

— Nazianz. , 196. 

— Nyssa episc. , 196. 
Groenenberg, Afwatering, 321. 
Groningen (Prov.), Charters en and. Stuk- 

ken, 283, 284, 300, 313-315, 321, 
322, 336, 342, 386—389, P. E. 31, 

36, 54, 55. 

— Resol. der Staten, 36, 225, 390, 391, 
393, 394, 399, B. B. 6, P. E. 37, 
40—43. 

— Resol. v/h. Secreet Besoigne, 394. 

— Extr. uit Actenboek v. Gedeput., 398. 

— Staatsresoluti&n betr. kloosterlanden en 
beklemrecht, B. B. 24. 

— Resol. over geestel. zaken, 299. 

— Landrecht enz. 249, 254—258, 279, 
P. E. 20—39, 87. 

— Regeeringslijsten, 261, 262, 272, 297. 

— Zeendrecht, P. E. 33. 

— Resol. d. Prov. Synode, 226. 

— Instructio pro Svnodi Deputatis, P. E. 
37. 

— Kerkel. zaken, 575, P. E. 10. 

— Ordinare quaesita in visit. classium, P. 
E. 10. 

— Kerkenorde, 223—225, P. E. 76. 

— Schoolordre en -reglem., 223, P. E. 

37 , 76. 

— Placaten en Ordonnantien , 266, 267. 

— Instractign voor regeeringspersonen en 
-collegies, 224, 263—265, 267, 271, 
272, 299, 339, 393, B. B. 7—9. 

— Stukken van en over de Hoofdmannen- 
kamer of Hooge Justitie Kamer enz., 
258* en 258* (SuppL), 270—275, 315, 
B. B. 2, 10—12, P. E. 30, 31, 34, 
37, 38, 44, 50—55, 76, 80, 86. 

— Warfsconstitutten en Oordeelen, 255 — 
257 , 268» en 258*> (Suppl.) , 260 , 267— 
269, 315, P. 20—22, 24—26, 28—33, 
36, 38, 46—49, 58, 76. 



Groningen (Prov.), Begeving van ambten, 
291, 295, 299. 

— Regeeringszaken , 342. 

— Het Depart. Bestuur aan het Staatsbe- 
wind, B. B. 30. 

— Verponding, 260. 

— Molens, 260. 

— Memorien enz, 260. 

— Defensie, 260. 

— Prov. landen en vaste goederen, 276, 
277. 

— Taxatie 1730/31, 278. 

— Gewicht, 283. 

— Munten, 284. 

— Bodeloonen, 299. 

— Dijkwezen enz., B. B. 35, 36. 

— Kanaal naar de Eems, B. B. 39. 

— Staatboek van landen, 277. 

— Landmaten, P. E. 31, 44, 64. 

— Geschil en verdrag tusschen Stad en 
Lande, 284, 389, 398, B. B. 13, P. 
E. 55. 

— Verdragen en Tractaten, P. E. 27,32, 
33, 36, 54, 55, 58. 

— Varia historica, 258 b (Suppl.), 300. 
Groningen (Stad), Register van Stadsarchief- 

stukken, 260. 

— Rechten, Wetten, 254, 256, 258, P. E. 
61, 65, 69. 

— Stadboek, 279—283, 285-287, B. B. 
17, 18, P. E. 32, 36, 54—65. 

— Keurwetten, 224, 282, 283, 286, 288— 
296, 299, B. B. 18, 19, P. E. 10, 37. 

— Resolutien en Ordonnantien , 224, 282, 

299, 336, 392, B. B. 16, P. E. 36, 
37, 54, 55. 

— Regeeringslrjsten, 261, 262, 297, B. B. 
14, 15, P. E. 91. 

— Vonnissen van Burgemeesteren en Raad , 
P. E. 66. 

— Brieven v. Gedeput. der Stad, 270. 

— Verschillende InstructiSn, 299; cf. Gron. 
(Prov.) 

— Burgerrecht, 299, P. E. 67. 

— Privilegien Stapelrecht, 280, 283, 287, 
299—301, 303, 336, 398, B. B. 2, 13, 
P. E. 37, 54, 55, 58; cf. Appingedam. 

— Waterrecht, 257, 299, 303. 

— Schuttenrecht, 283, P. E. 58, 67. 

— Oldermansboek, 255, 256, 283, 299, 

300, 303, 388, P.E. 32,54,55,58,59, 
67. 

— Gilden, 255, 261, 283, 299, 300, 303— 
305 , 336 , 389 , B. B. 20 , P. E. 36, 54 , 
55, 58, 60, 65, 67. 



377 



Groningen (Stad), Recht van brouwen, 287. 

— Broodzetting, P. E. 27. 

— Stads-Weeskamer , 261, 299, P. E. 68. 

— Kluftraeesters, 261. 

— Voogden der Akerk, 261. 

— Stads Pondcamer, 302. 

— Schatting der landen, 256. 

— in betrekking tot den bisschop en de 
kerk van Utrecht, P. E. 30, 55, 59. 

— Kerkenorde, P. E. 10. 

— Acta v. h. Conventus, P. E. 10. 

— Kerkel. verdeel. d. 9 kluften. 225. 

— Resol. v. Kerkeraad enz., 225. 

— „ betr. de Academie, 225. 

— Leges Academiae, P. E. 37. 

— Zaken betr. de Diaconie, 225. 

— Schoolzaken, 225. 

— Armverzorging, 225. 

— Wederdoopers e.a., 283. 

— Concepten van huwelijkscontracten , tes- 
tamenten enz. , 298. 

— Verbond en verdrag, 249, 279, 386, 
387—389, P. E. 22, 24, 26, 27, 30— 
36, 38, 54, 55. 

— Geschil met de Ommelanden , vid. Gron. 
(Prov.). 

— Geschil met de Friezen , 386 , 387 , P. 
E. 55, 59. 

— Geschil met Appingedam, 389, P. E. 
55, 58; cf. Appingedam. 

— Geschil met den graaf v. Bentheim, P. 
E. 55, 59. 

— Tractaat v. Reductie, 256, 287, B. B. 
13. 

— Korte Kroniek, 388, 389. 

— (Korte beschrijving van), P. E. 67. 

— Cronica van de eerste bisschoppen, P. 
E. 58, 60. 

— Verschill. stukken, 388, 389. 

— Koers van het geld, P. E. 55, 58, 60, 
61, 65. 

Gronovius, Abr., Notae in Aelianum, 514, 

515. 
Gronovius, J. F., Notae in Plautum, 519. 
Groot, Hugo de, 351 (p. 184). 

— Inl. tot de Hoil. regts-geleertheyt (Amst. 
1706) met hss. aant, 577. 

Gualtheri, Cornelius, Civit. Duisburg. pri- 

mordia, 132, 133. 
Guilick, Pleuntje van, 351 (p. 187). 
Guiilielmus Octaviensis, 204. 
Gulik (Stukken over), 365. 
Gqselaar, Kornelis, 351 (p. 189). 



Codiccs Groning. 



?7 



U 



J) 



JJ 



» 



J? 



H. 



Halbertsma, Tj., Collationes cod. Tolet. 
100—9, 194. 

— Collationes ex Bibl. Imper. Paris. , 195. 

— „ „ „ Escorialensi , 196 — 
198, 204. 

— Apparat. crit. ad. Synesii Hymnos, 199. 

— Inscript. Lat. in Hispania repertae, 200. 

— Collationes factae Toleti, 201. 

— Collatio cod. ITrbinatis III, 203. 

— Collationes factao Parisiis et in Ilalia, 
205. 

— Notao in Iliadem, 495, 496. 
„ Poetas Scenicos Graec, 497. 
„ Aeschylum, 498, 499. 

„ „ Sophoclem, 500. 

„ „ Aristophanem , 501, 502. 

„ Lysiam, 503—506. 

„ Isocratem, 507. 

„ Demosthenem, 508. 

„ Xenophontem, 510, 512. 
„ „ Historiam Graecam, 511. 
„ „ Dionysium Halicarn., 513. 
„ „ Aelianum cet. , 516. 
„ „ Terentium, 520. 
„ „ Ovidium, 522. 
„ „ Phaedrum, 533. 
„ „ Ciceronem, 552. 
„ „ Nepotem, 553. 

„ Sallustium, 554. 

„ Caesarem, 555. 
„ „ Livium, 556. 

„ Suetonium, 560. 

„ Justinum, 563. 

„ Plinium Sec, 566. 
Halfambt, Verdrag met Groningen, 386, 

387. 
HaU, H. C. v., Journ. v. e. reisje door 
Gelderland, 401. 

— Jour^. v. e. Duitsch reisje, 402. 

— Journ. v. e. reis n. Brussel en Parijs, 
403. 

Halsema, D. F. J. v., Annot. in Chron. 
Emonis et Menconis, 117. 

— Korte Schets der Regeeringsform van 
Stad en Lande, B. B. 4. 

— Redev., P. E. 11 (n°*- 17, 28, 53). 

— Aant. over de Selwerder Landrechten, 
P. E. 74, 74* 

Hamburg, koopUeden, 386. 

Handelingen des Nationale Synodus 

Dordrecht (Rotterd. 1732) met hss. aant. , 

575. 
Handschrif ten , Copie der Leidsche, 421. 

25 



ii 



J7 



») 



» 



» 



378 



Hanswijk, Anth. v., 351 (p. 185). 
Hanze, 247. 

Hanzesteden (Lijst van), P. E. 55. 
Harderwijk, Willekeuren cnz. , 239, 240. 

— Gilden enz., 365. 

Haren, 0. Zw. v. , Gedichten, 410. 
Haren, Willem van, Gedichten, 408. 

— 351 (p. 190, 193, 195). 

Haren (Mem. wegen de tijnde te), 284. 
Harksteden (Do beide), 258. 
Harlingen, Admiraliteits-College , 260. 
Harssebruich , Caspar, Brieven, 142. 
Hasselt , Eechten , 247 , 248. 
Heemstra, Menko, Geschil met L. Clant, 

386. 
Heerde, Dijkbrief, 247. 
Heere (Die) spreect totten mensche, 222. 
Heiligenkalender , P. E. 21, 28. 
Heinsius, Nic, Dan. fil., Adversaria (Harl. 

1742) cum not. mss., 532. 
Heilum, Afwatering, 321, 322. 

— Verdrag betr. naboute, P. E. 38. 
Hemelum, Kroniek, 127. 
Henrici, L., vid. Warfsconstitutien. 
Henricus de Belle, De VII sacramentis , 14. 
Henricus Goude, Chronicon, 127, 129, 300. 
Henricus de Gorinchem , De divina praede- 

stinatione, 15. 
Henricus de Oyta, De contractibus redi- 

tuum, 21. 
Heraclidcs Pontic. (Lips. 1829) cum not. 

mss., 516. 
Hermannius, H,, Request a.d. Gron. Kamer 

d. W. Ind. Comp., 258 b (SuppL). 
Hermannus Josephi, vid. Hystorie. 
Hermes, G., Vorles. ilber spec. Dogmatik, 

447. 

— Phil. Einl. in die Theologie, 448, 450. 

— Posit. Einl. in die Theologie , 449 , 450. 

— Vorles. ilber spec. Theologie, 451. 
Hermogenes, 197. 

Hero, 198. 

Herodianus, 172. 

Herodotus, Historia (Genevae 1566 et 1570) 

cum not. mss., 509. 
Hesiodus, 205. 
Hesselink , G. , Verhandelingen over spraak 

en spreken der doofstommen, B. B. 49. 
Hesychius, 196. 
Hieronymus (S.) , Epistola ad Demetriadem , 

11. 

— Inerepatio contra Monachum, 11. 

— vid. Biblia Lat. 
Hippolytus, 195. 
Hoeckelum, Joh. v., 365. 



Hofferus , Rochus , Adversaria iuridica ,* 333. 
Hoffmann, J. J., Brieven, 433. 
Hogerbeets, P., 351 (p. 183). 
Hogerwaard, W., 351 (p. 192). 
Holkot, Robertus, Postilla super librum sa- 

piendae, 16. 
Holland, Resol. d. Staten, 357, 361, 362. 

— Zoenbrief, P. E. 30. 
Holst, Comelia, 351 (p. 189). 
Holwerda, J. H., Annot. crit. in Xenopli. 

Hellenica (Amst. 1866) cum not. mss. , 

512. 
Holwierde, Heerl. rechten, 319. 
Homan, R., Redev., P. E. 11 (n°- 223). 
Homerus, 141, 197, 205. 

— Ilias (Berol. 1874) cum not. mss., 495. 

— „ (Berol. 1877 — 79) cum not mss. , 
496. 

Hoogstraten, Johan v. , Gedichten, 410. 
Hop (Resolutien enz. betr. Jacob) , 355 , 356.- 
Hopperus, Joach., Recit historial de Testat 

des Pavs Bas, P. E. 93. 
Horatius, 182, 190—193, 204. 

— in prozavertaling , B. B. 45. 

— ad Pis. (Lips. s. a.) cum not. mss., 527.- 

— Eclogae (Lips. 1752) cum not. mss., 528. 

— Poemata (Amst. 1636) cum not. mss.7 
529. 

— Ep. ad Augustum (Gron. 1831) cumr 
not. mss., 530. 

Horssen, Rechten der heerlijkheid, 244. - 
Houlieres, mad. des, Gedichten, 408. 
Houwerzijl, Dijkroeden, 267. 

— Reglement, P. E. 37. 
Howerda, Genealogia, 146. 
Hudde, 351 (p. 194). 

Hugo de Folieto, De claustro animae, 10. 
Hugo de Sancto Victore, Soliloquium de 
arrha animae, 10. 

— De substantia amoris, 10. 

— ? De disciplina claustralium , 10. 

— ? Dc tribus dictis, 10. 

— ? De oratione, 10. 

— De archa Noe, 11. 

Huisinga, J., Redev., P. E. 11 (n°- 12). 
Huisman, R., vid. Warfsconstitutien. 
Humsterland, Rechten, P. E. 30. 

— Xeuren, P. E. 12. 

— Erfrecht, P. E. 12. 

— Dijkrecht, P. E. 12. 

— BeSediging van dijkrechters , P. E. 34. 

— Verhaal v. d. stichting der proostdij 
P E ^9 

— Zeendbrief, P. E. 29. 

— Verbond, 279, 386, 387. 



379 



Huninga, Johan, Gctuigonverhoor, 267. 
Hunsingoo, Kechten, 254, 256, 258, 279, 
P. E. 14, 20—28, 30—36, 39, 69. 

— Keuren, 279, P. E. 12, 25, 31, 34. 

— Erfrecht, 254, 256, 279, P. E. 21—28, 
30—36. 

— 0\rerrecht, 279, P. E. 23, 31, 34. 

— Clauw v. Redger- , Lanck- en Overrech- 
ten, P. E. 77. 

— Zeendbrief, 257, 279, P. E. 23, 29,31, 
33, 34. 

— Verbond en Verdrag , 386 , 387 , 389 , 
P. E. 22, 33, 55. 

Huybert, Anth. Joh. de, 351 (p. 198). 

Huydecoper, 351 (p. 194). 

Huygen, Ad., Beschrijvinge van Doesborch , 

365. 
Hystorie (Die nuwe) der XI dusent maghe- 

den, P. E. 9. 

I. en J. 

Iacobus de Amersfordia, Comm. in Aristo- 

telem, 101. 
Iacobus FJorentinus, Prologus, 18. 
Iacobus I, Epistolao, 142. 
Jagt, Willem v. d., Gedichten, 410. 
Jan van Beieren, Tractaat, 300. 
Idema, Hero, Het Wonderjaar 1748, 396. 
Idsinga, S. H. v., Redev., P. E. 11 (u°- 65). 

— Bedenkingen over 't Sehverder Land- 
recht (Overdr.) met hss. aant., P. E. 
110. 

Idzardus Gravius, Chronicon Frisiae, 119. 
Jesus Maria, dat licht der genaden, 222. 
Jezus aan het kruis, 405. 
Jever und Wangerlandt (milites terrae) , Ge- 

nealogia, 146. 
ibn-al-Iraad al-Aqfahsi , Tractatus duo , 477. 
Impostoribus (De tribus), Traduct.frnng.,454. 
Indevelde, Micault van, Brief, 142. 
Inn- und Knipphusen, Genealogia, 146. 
Inhausen und Knvphausen, Wilhelm von, 

Brief, 142. 
In- en Kniphuizen, Vr. A. M. Graafland 

Wed., Memorie, B. B. 29. 
Innersdijk, Schepperij, 330, 331. 
Instructie voor den Luytenant ende Hooft- 

mannen (1619) met hss. aant. , P. E. 97. 

— (Gron. 1631) met hss. aant. , B. B. 54. 

— (Gron. 1654) met hss. aant, 581, 582, 
P. E. 98—101, 258* (Suppl.). 

— (Gron. 1667) met hss. aant. , 579, 580, 
B. B. 54, P. E. 105, 106. 

Johan Adolf v. Sleesw. — Holstein^ Brief, 142. 



Iohannes Damascenus, Orthod. fid. c. 68, 

98—100 Arab., 460. 
Johannesevangelie (Begin v. h.) , Middelned. , 

405. 
Iohannes de Lineriis, Excerpta canonum, 

102. 
Iohanncs do Muris, De correctiono kalen- 

darii, 103. 
Johan van Oostf riesland , Verklaring, 142. 
Iohannes de Orsna, Serraones, 20. 
Iohannes XXIII papa, Epistolae, 120. 
Iohannes de Sacrobosco, Algorismus, 104. 

— Computus ecclesiasticus , 104 

— De sphaera mundi, 104. 

Iohannes Wallensis, Communiloquium sivo 
Summa collationum (Collationes ad omno 
genus hominum), 15. 

Joncoust, Gedichten, 408. 

Ippius, E., Redov., P. E. 11 (n° 8 « 20, 34). 

Isidorus Hispalensis, Origines sive Etymo- 
logiae, 8. 

— Do natura rerum, 8. 

— Epistolae cet., 8. 

— Sententiae sive De summo bono, 10. 

— Synonyma sive Soliloquia animae pecca- 
tricis, 10. 

— 201, 204. 
Isocrates, 203. 

— Orationes (Lips. 1851 — 56) cum not. 
ms3. , 507. 

Iudicia de Duraei consiliis, 36. 
Iulianus Cardinalis, Epistola, 120. 
Julsingh, B., vid. WarfsconstitutiSn. 
Julsingha, Familie, 334. 
Junckern (Der) und Doctoren Urphede, 142. 
Iunius, Franciscus, Misc. theol., 31. 
Junsterbuyrfack (Register der juktalen cnz. 

van het), 267. 
Iustinus, 201. 
Justinus, Historiae (Lips. 1843) cum not. 

mss., 563. 
Iustitia (De), 20. 
Iuvenalis, 204. 

— Satiren in prozavertalirig, B. B. 46. 

— et Persius (Venet. 1501) cum not. mss. , 
538. 

Iuvenibus in arte dictandi . . . , 105. 



K. 



Kalender, 405. 

Kampen, Verbondbrief enz., 230, 247, 248. 
— (gijzelaars gezonden naar), P. E. 34, 35. 
Kamperveen, Dijkrecht, 247. 
1 Karel van Gelder, Tractaat, 300. 



380 



Karel van Gelder, Testament, 365. 
Karel V, Tractaat v. Venloo, 247. 

— vid. Groningen etc. 

Karolus (Van Konynck) ende K. Rabbodus , 

279, P. E. 23, 37. 
Keessel, D. G. v. d., Praelect. de iurisprud. 

crim., 82. 

— Aant. op Laman's Gron. Regtskennis, 
P. E. 108. 

Keiser, J. W., Verhandel. over Gron. ze- 
gels , P. E. 45. 

— Redev., P. E. 11 (C). 
Keizerrecht, 247, 279, P. E. 23, 25, 31. 
Kerkenordeningen , 223 — 225. 
Kerkenordeningc .... Dordrecht (Rotterd. 

1733) met hss. aant., 575. 
Kerkenordre .... Drenthe (Meppel 1730) 

met hss. aant. , 576. 
Kesten, De XVII, 254, 256, 279, P. E. 

13, 15—17, 20, 22—27, 30—37. 
Keuchenius, Petr., Album amicorum, 211. 

— Rob., Album amicorum, 212. 
Keuren enz Rhijnlandt (Leiden 1664) 

met hss. vervolg, 578. 
Kinder (Stukken betr. Joh. Ter), 228. 
Kleef, Versch. stukken, 365. 
Klein, J. Th., Tentamen methodicae dispo- 

sitionis echinodermatum , 99. 
Klinkenberg, Nuys van, 351 (p. 190). 
Kloosterburen , Dijkroeden, 267. 
Kloosters, vid. ambachten. 
Koeverden, 248, 249, 261. 
Koopmans, R., Verhandel. over het spraak- 

vermogen, B. B. 49. 
Kranelanden, Dijkrecht, P. E. 75. 
Kremer, Hs. , Aardr.- en geschiedk. beschr. 

d. prov. Gron. (Gron. 1818) met hss. 

aant, B. B. 57. 
Kroniek van Hemelum, 127. 
Kroniek, Ommelander Waterstaat, 258. 
Kruyff, J. de, Gedichten, 410. 
Kruiswoorden , De zeven, 405. 
Krijgswezen, 393. 
Kuinder, Privilege, 249. 



L. 



Laman , Paulus , Groninger Regtskunde , 306. 
[Laman, P.], Anleiding tot de eerste be- 

ginselen der Groninger Regtskennis (Gron. 

1754) met hss. aant., P. E. 108. 
— (Gron. 1778) met hss. aant, , P. E. 109. 
Lammers, G. (?), Annot. in physicam, 97. 
Landhuur (Bepalingen omtr.), P. E. 28, 

31, 33. 



Landrecht, vid. Groningen, Friesland etc. 
Landrecht (Dat nije) van Hunsingo, Five- 

lingo unde het Westerquartier (Gron. 

1603) met hss. aant. , 579. 

— (Gron. 1618) met hss. aant, P. E. 96, 97. 

— (Gron. 1647), met hss. aant., 580, 581, 
B. B. 51, P. E. 98-104. 

— (Gron. 1664) met hss. aant., B. B. 52, 
P. E. 105 , 106. 

— (Gron. 1679) met hss. aant.. 582, B. 
B. 53. 

Landrecht der Beyden Old-Ambten (Gron. 
1650) met hss. aant, P. E. 102. 

— (Gron. 1654) met hss. aant. , 580, B. 
B. 55, P. E. 98. 

Landrechten, De XXIV, 254, 256, 279, 

P. E. 13, 15—17, 20, 22—27,30—37. 

Langewold, Rechten, 256, 386, P. E. 30. 

— Keuren, 279, P. E. 12, 31, 34. 

— Erfrecht, 279, P. E. 21, 25, 30, 31, 
34, 36. 

— Verbond, 279. 

— Zeendbrief, P. E. 29. 
Lannoy, J. C. de, Gedichten, 408. 
Lasquert, Hamrikken, P. E. 75. 
Laurentius Ruzius, 204. 
Lectionarium , 26; Nederl. , 215. 
Leens, Dijkroeden, 267. 

— veeschutten, 283. 
Leermens, Fundatiebrief, 283. 

— Clauwboek , 317 , 329 , P. E. 38. 

— Slijtboek, 329, P. E. 38. 
Leeuwarden, Magistraatsbestelling, P. E. 

93. 
Legende (Die) van S. Alyt, P. E. 9. 

— (Die) van S. Magdalene, P. E. 9. 
Leges Frisiorum, 253. 

— poenales Frisicae, P. E. 93. 
Leiden, Regenten, 351 (p. 183, 185). 
Leiste, C. L. D., Notae in Hor. Eclogas, 

528. 
Lemego (Kroniek van Van), 380—384, B. 

B. 41, 42, P. E. 54, 89, 90. 
Lennep, D. J. v., Annot. in Taciti Germa- 

niam, P. E. 6. 
Leoninus, E., Historia belli Belgici, P. E. 

93. 
Lettre sur les n6gociations entre le ducde 

Savoye et la Ligue en Allemagne, P. 

E. 93. 
Levene (Van den) ons Heren, Fragment, 

405. 
Leven (Het) van Jezus, 217. 
Leven (Dat) des heil. bysscop S. Servaes, 

P. E. 9. 



381 



Lewe van Middelstum, Schepperij, 283. 
Leydekker (Aanm. op het gedrag van Jac.) , 

227. 
Libellus arithmeticus , 105. 
Liber chronologicus , 105. 
Lier, B. M. v., Gedichten, 410. 
Lier, J. v., Gedichten, 410. 
Lierebroick, Rechten, 247. 
Lil, H. v., Spreekwoorden , 411, 412. 
Liuwerderwolde , Zijlvesten, 258. 

— Dijkbrief, P. E. 75. 
Livius, 201, 204. 

— (Lips. 1829) cum not. mss., 556. 
Lodewjjk XIV, Brief aan de Staten Gene- 

raal, P. E. 85. 

— (Spotverzen op), P. E. 85. 
Lodewijk XVI, 351 (p. 185). 

Looff, Ph. J., Redev., P. E. 11 (n°«- 106, 

134). 
Loppersum, Rechten, 256. 
-i— Wymers, Afwatering, 325. 

— Zeendbrief, 256—258, 279, 322, P. E. 
23, 29, 31, 33, 34. 

Losdorp, Indijking, 317. 
Lucanus, 204. 

— Pharsalia (Argent. 1807) cum not. mss. , 
534. 

Lucianus, Dialogi, 157. 

— 205. 

Lucilius, C, Saturae (Lips. 1872) cum not. 

mss., 521. 
Lucilius Jun. , Aetna (Lips. 1826) cum not. 

mss., 535. 
Ludolphus Suchensis, De itinere in Terram 

Sanctam, 152. 
Lutherus, M. , Notae in Erasmi novum 

testamentum, 494. 
Luytgen, Petr., Jr., Gelriae descriptio , 131. 
Luytke Berents, 258. 
Lynslager, Carei, 351 (p. 195.) 
Lysias, 197. 

— (Turici 1838) cum not. mss., 503. 

— Ausgew. Reden (Berlin 1859) cum not. 
mss. , 504. 

— Orationes et fragm. (Amst. 1863) cum 
not. mss., 505. 

— Orationes selectae (Gron. 1863) cum not. 
mss., 506. 

Lijst van Predikanten, 365. 



M, 



Maanen, G. A. G. van, Redev., P. E. 11 (C). 
Maarten van Rossum (Erfenis van), 364. 
Maas en Waal (Rechten van), 244. 



Maastricht (Stukken betr.), 359. 
Maccovius, Johannes, Misc. theol., 31. 
Macquet, J. , Gedichten, 410. 
Macrobius, 204. 
Maerlant, Jac. v., Rijmbijbel, 405. 

— Die miracle van onser Vrouwen, 405. 

— Ene disputacie van onser Vrouwen , 405. 

— Van den V bioemen, 405. 

— Van den verkeerden Martijn, 405. 

— Van ons Heren wonden, 405. 

— Die Clausule van der Bible, 405. 

— Van Jacob ende van Martijn, 405. 

— Van den lande van Overzee , 405. 

— Van der Drievoudichede , 405. 

— Die Wrake van Jherusalem, 405. 
Magnus (De) keuren , 254 , 279 , P. E. 27 , 

31, 35, 37. 
Maillet, Gedichten, 408. 
Maire, Sara, 351 (p. 184). 
Malherbe, Gedichten, 408. 
Malleus maleficarum, vid. Sprenger. 
Manier om ronselen te maken, 103. 

— (Een corte) om te biechten, 222. 
Manningha, Unico, Notae in Erasmi nov. 

test., 494. 
Marche, Olivier de la, Hofhouding van 

Karel den Stoute, 350. 
Marck, Fr. Ad. v. d., Resolutiones quaes- 

tionum et dubiorum iuris naturae, 80. 

— Commentatio de contractu .... Beklem- 
minge, 81. 

— Redev., P. E. 11 (n°«- 2, 18, 35, 50). 
Margareta van Parma, Brief, 364. 
Margarita physica de lineis (Excerpta) , 103. 
Marne (Ommegang d. heerden in de), P. 

E. 22. 
Marsch (Stukken betr. het geschil tusschen 

Gelderl. en Utr. over de), 245. 
Marsum, Heerlijke rechten, 319. 
Martena , Kempo v. , Landboek v. Friesland , 

128, 368—370. 
Martialis, 204. 

Marum, M. v., Brief, 434 a (Suppl.). 
Martinus V papa, Epistolae, 120. 
Mastenbroek, Rechten, 230, 247, 248. 
Materia de indulgentiis promerendis, 21. 
Mauricius, J. J., Gedichten, 408. 
Maurits, 351 (p. 183). 
Maximianus Etruscus , Elegiae (4 exx.) cum 

not. mss., 549. 
Mazarin, 351 (p. 184). 
Meditations de Thermite Valerian, P. E. 

93. 
Memorie v. Vrouwe A. M. Graafland , Wed. 

In- en Kniphuizen, B. B. 29. 



382 



Menco, Chronica, 116, 117. 

Mengeler scaer, vid. Wengelo. 

Mensinga, Joh., Notae in Hor. Poemata, 

529. 
Mensuratione (De) per numer. proportiones , 

103. 
Mepsche, Johan de, 258. 
Mepsche, Rud. de, ontvanger in Wedde 

enz., 312. 
Merckelbach, Chr. Mich., Album amicorum, 

213. 

— Redev., P. E. 11 (n°«- 91, 97). 
Merken, L. W. v., Gedichten, 410. 
Merkman, Pieter, Gedichten, 408. 
Meteren, Em. v. (Annotationes excerptae), 

144. 
Meverus, Iac. , De rebus Flandricis, 147. 
Middagsterland , Verbond, 279, 386. 
Middelbert, Afwatering, 258, 325. 
Middelburg, 351 (p. 187). 
Middelbuurschap , P. E. 75. 
Middendorp, R. H., Verhandel. over de 

Gron. volkstaal, 418. 

— Aant omtr. de Gron. volkstaal, 419. 

— Woordenlijst, (-boek) der Gron. volks- 
taal, 420, 422. 

Midhalen, Dijkroeden, 267. 
Miere, de, Gedichten, 408. 
Mingard, Gedichten, 408. 
Mirkhond, Hist. pars I. Persice, 481. 
Miscellanea theologica, 31. 

— philol. praesertim ad V. T. sec. LXX 
spect., 184. 

Missale Romanum, 27. 

M. J., Epigr. in I. G. Frisonem, P. E. 37. 

Molema, H., Spreekwoorden , 413. 

— Woordenb. d. Drentsche Volkstaal , 423. 
Moreau, Offic. stukken, 359. 

Moronius, carmen, 351 (p. 183). 
abu-'l-Motarrif Abdarrahmiln ibn-Wafid, 

Compendium medicinae, 465. 
Mulerius, Nicolaus, Tabul. Frisic. pars II 

planetarum cet. , 106. 
Muller, Joh. Cadovius, Memoriale linguae 

Frisicae, P. E. 94. 
Muntendam (Protocol des kaspels), 223. 
Muntingho, busheer, Gron. Rechten, 303. 
Muntinghe, Hermannus, Instit. hermeneut. 

vet. foederis, 70. 

— Annot. ad loca sel. vet. foederis, 71. 

— Onderwijs in de Predikkunde, 229. 
Musica, De, 103. 

Mutationibus (De) aeris ad pluviam, 103. 
Muylman, Nicolaas, 351 (p. 196). 
Muysterzijl , 258. 



N 



Nantes (Renouvellement de TEdit de), P. 

E. 93. 
Napoleon, 351 (p. 194). 
Nasr-ad-din Khodscha, Facetiae, 488. 
Neander, Joachim, Gedichten, 410. 
Nepos (Lips. 1848) cum not. mss., 553. 
Nicephorus imperator, 198. 
Nicetas, 172. 
Nicolaus Cusanus , De mathem. complemen- 

tis, 103. 

— De mathem. perfectione, 103. 

— De reparatione kalendarii, 103. 

— Ideota de stat. experimentis, 103. 

— Determinatio carenae quadragenae et sep- 
tenae, 103. 

Nicolaus Damasc. (Lips. 1829) cum not. 

mss. , 516. 
Nicolaus Orayme, De intensione qualitatum, 

103. 
Niekerk, Zijlrecht, P. E. 33. 
Nienhuis, H., Over het Burgerl. Wetb. , 92. 

— Over het Wetb. v. Burgerl. Rechtsple- 
ging, 92. 

— Voorlez. over h. Ned. Wisselrecht, 344. 

— Voorlez. over h. Ned. Burgerl. Recht, 345. 

— Dictaat over het Beklemrecht , B. B. 28. 
Nobel, B., Gedichten, 410. 

Nomina stellarum fixarum, 103. 
Nonius Marcellus , 204. 
Noorddijk, 258. 

Norden (Verklaringen der stad), 142. 
Notabilia in praxi hac nostra, P. E. 105. 
Nova Palus, vid. Nijenbroek. 
Numan, C. Star, Scholae de iure criminali, 
96. 

— Voorlez. over Algem. Nederl. Strafrecht , 
346. 

Nijenbroek, Dijkrecht enz., 247, 365. 
Nylant, Afwatering, 328. 
Nyloe, Jac., Adversaria Biblica, 574. 
Nijmegen, Rechten, 236. 

— Burgemeesters , 351 (p. 185). 



O. 



Observatione (De) festorum, 21. 
Observationes quibus via panditur ad orig. 

Graec. investig. , 193. 
Ocko ten Broecke, Verdrag, 300, 386, P. 

E. 55. 
Oculi, Diwan, 490. 
Oene, Dijkbrief, 247. 



383 



Oerspronck der VCchten etc. van Gelre 
(Niemegen s. a.) met hss. aant, 585. 

Offerhausius , Leonard. , Observ. in antiquit. 
Rom., 148. 

— Monita in epistol. conscript. observan- 
da, 148. 

— Monita in orat. conscrib. et pronunt. 
observanda, 148. 

— Adnot. in geogr. novam, 156. 
Oldambt, Landrecht, 257, 308—310, P. 

E. 20, 24—26, 30, 32, 34, 36, 69— 
71, 76, 87. 

— Keuren, 279, P. B. 34. 

— Erfrecht, P. E. 34. 

— Vonnissen, 336, P. E. 66. 

— Ambtmannen en Richteren, 261. 

— Drosten, 261. 

— Wetten van 't klassis, 575. 

— Klooster, P. E. 39. 

— Verbond , 386 , 387. 
Oldekerk, Zjjlrecht, P. E. 33. 
Oldenbarneveld , 351 (p. 183, 184). 
Oldenbarneveveld gen. Tullingh, J. G. v., 

408. 
Oldenklooster in de Marne, Muntverorde- 

ning, 386. 
Oldermansboek , vid. Gron. (Stad). 
Oldereum, Genealogia, 146. 
Ommelanden, cf. Groningen (Prov.). 

— Rechten, 254—259. 

— Landrecht, 315, 339, P. E. 17, 75— 82, 
87. 

— Zijlvestenijen , 258, 322, 388, 389, B. 
. B. 34, 35, 37, 38, P. E. 28, 55, 75. 

— Lijst van dorpen enz., 388, 389, P. E. 
55. 

— Heerlijke rechten, 318, 319, B. B. 29, 
30. 

— Regeering, 314. 

— Schepperijen , P. E. 37. 

— Clauwboeken, 267, 315—317, P. E. 78. 

— Almanach v. Ampten, P. E. 105. 

— Syndici, 261. 

— Klerken enz., 261. 

— Gecommitt. Raden, 261. 

— Monsterrol v. Landsdags Comparanten, 
397. 

— Rekening v. d. Rentmeester, 299. 

— Verdeeling der kas, B. B. 31. 

— Beklemrecht, P. E. 81, 82. 

— CollatiSn, P. E. 37. 

— Zeondrecht, 279. 

— Geestel. jurisdictie, 254, 256, 279, P. 
E. 22—24, 26—29, 31—33, 36. 

— Kloosters, P. E. 55, 60, 67. 



Ommelanden, Ketterij, 255. 

— Geschil raet Gron., 313 ; cf. Gron. (Prov.). 

— Verbond , P. E. 22 , 24 , 26 , 27 , 30 , 
32, 33—35, 36, 38, 55. 

— (Brieven enz. der Staten van de), 270. 

— Huldiging v. d. Vorst van Gelre, 283. 

— Tractaat met Rennenberg, B. B. 13. 

— Dijkroeden enz., 267. 

— Landmaten, 267, 300. 
Ommering, Adr. v. , 351 (p. 190). 
Onderrichtingh (Grondelicke) aan de ge- 

meene Ingesetenen van Nederlant (1579), 

P. E. 93. 
Onosander, 204. 

Onsta, Abel en Eylko, Geschil, 386. 
Oostergoo, Verdrag en verbond, 300, 386, 

387, P. E. 55. 
Oosterstadshamrik , Afwatering, 258, 325. 
Oosterwarf, vid. Warfsconstitutifin. 
Oosterwierura , Klooster, 258. 
Oostf riesland , Landrecht, 332, P. E. 16, 

17. 

— Dijkrecht, B. B. 16. 

— (Stukken betr.), 142, 349. 
Oostwold, Verdrag betr. Redgerrecht, P. 

E. 38. 
Oorlogszaken , 393. 

Opus Turc. theol. (fragmentum), 493. 
Oranje-Nassau , Familie, 347. 
Oratio contra Magos, 170. 
Ordo et method. feriarum in Ostfrisia , 142. 
Ordonnantie op Saecken van Huwelijcken 

enz. (Gron. 1701—1703) met hss. aant, 

583. 
Ordonnantie voor den Hove van Utrecht 

(Utr. 1680) met hss. aant, P. E. 107. 
Ordre waer nae gheprocedeert sal worden 

in de revisie van Lieut. ende Hooftm. 

(Gron. 1615) met hss. aant., B. B. 54. 

— (Gron. 1648), 579. 

— (Gron. 1655),